BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TÀI LIỆU TẬP HUẤN PHƢƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC THEO NHÓM VÀ HƢỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC MÔN: NGỮ VĂN (Dành cho cán bộ quản lí, giáo viên trung học phổ thông) Hà Nội, tháng 7 năm 2017 MỤC LỤC Nội dung Trang LỜI NÓI ĐẦU 3 PHẦN I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP, 5 HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ 1. Quan điểm, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc về đổi mới giáo dục và 5 đào tạo 1. Định hƣớng xây dựng chƣơng trình, đổi mới phƣơng pháp dạy học và 6 kiểm tra đánh giá 1.
Lựa chọn nội dung, xây dựng chƣơng trình, kế hoạch dạy học 6 1. Áp dụng các phƣơng p háp, kĩ thuật dạy học tích cực 6 1. Về các phƣơng pháp dạy học tích cực 7 1. Về các kĩ thuật dạy học tích cực 8 1.
Đổi mới kiểm tra, đánh giá 9 1. Mục tiêu, nhiệm vụ đánh giá 9 1. Hình thức đánh giá 9 1. Xây dựng bài học 12 1.
Đổi mới đánh giá bài học và giờ học 13 1. Đánh giá bài học 14 1. Đánh giá giờ học, tiết học sau dự giờ 16 PHẦN 2. XÂY DỰNG BÀI HỌC NGỮ VĂN THEO ĐỊNH HƢỚNG 21 PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 2.
Định hƣớng phát triển chƣơng trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 21 2. Vài nét về chƣơng trình và sách giáo khoa Ngữ văn hiện hành 21 2. Về chƣơng trình môn Ngữ văn 21 2. Về sách giáo khoa Ngữ văn 23 2.
Phát triển chƣơng trình môn Ngữ văn 24 2. Xây dựng bài học môn Ngữ văn theo định hƣớng phát triển năng lực 26 2. Quan niệm về bài học 26 1 2. Đổi mới mô hình tổ chức dạy học theo tiến trình hoạt động của học 26 sinh 2.
Hƣớng dẫn xây dựng bài học Ngữ văn theo định hƣớng phát triển 29 năng lực 2. Lựa chọn nội dung cho bài học 29 2. Xây dựng bài học minh họa 30 PHẦN 3. HƢỚNG DẪN BIÊN SOẠN, QUẢN LÍ VÀ SỬ DỤNG BÀI 70 HỌC TRÊN MẠNG TRƢỜNG HỌC KẾT NỐI 3.
Truy cập và đăng nhập hệ thống 70 3. Đăng ký bài học của khóa tập huấn 70 3. Cách thức thực hiện các bài học 72 3. Cách thức trao đổi, thảo luận trong mỗi bài học 72 3.
Trao đổi với chuyên gia 72 3. Trao đổi nhóm 72 3. Thiết kế bài học trực tuyến 73 3. Tạo bài học mới – Nhập các thông tin cơ bản của bài học 74 3.
Tạo hoạt động học 75 3. Không gian học tập của học sinh 83 3. Thanh Preview và chế độ học sinh 83 3. Hoạt động học của học sinh 84 LỜI NÓI ĐẦU 2 Việc đổi mới phƣơng pháp, hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh đã đƣợc triển khai từ hơn 30 năm qua.
Hầu hết giáo viên hiện nay đã đƣợc trang bị lí luận về các phƣơng pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong quá trình đào tạo tại các trƣờng sƣ phạm cũng nhƣ quá trình bồi dƣỡng, tập huấn hằng năm. Tuy nhiên, việc thực hiện các phƣơng pháp dạy học tích cực trong thực tiễn còn chƣa thƣờng xuyên và chƣa hiệu quả. Nguyên nhân là chƣơng trình hiện hành đƣợc thiết kế theo kiểu "đồng tâm, xoáy ốc" nhiều vòng nên trong nội bộ mỗi môn học, có những nội dung kiến thức đƣợc chia ra các mức độ khác nhau tùy theo mỗi cấp học (nhƣng không thực sự hợp lý và cần thiết). Việc trình bày kiến thức trong sách giáo khoa theo định hƣớng nội dung, nặng về lập luận, suy luận, diễn giải kiến thức.
Cùng một chủ đề/vấn đề nhƣng kiến thức lại phân tán trong nhiều bài/tiết. Điều đó không phù hợp với phƣơng pháp dạy học tích cực. Có những nội dung kiến thức đƣợc đƣa vào nhiều môn học. Hoạt động dạy học chủ yếu đƣợc tiến hành trên lớp theo từng bài / tiết nhằm "truyền tải" hết những gì đƣợc viết trong sách giáo khoa, chủ yếu dạy lí thuyết mà ít thực hành, vận dụng kiến thức.
Để khắc phục những hạn chế trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo biên soạn tài liệu tập huấn về Phương pháp và kĩ thuật tổ chức hoạt động học theo nhóm và hướng dẫn học sinh tự học nhằm hƣớng dẫn giáo viên chủ động lựa chọn nội dung sách giáo khoa hiện hành để xây dựng các bài học theo chủ đề. Thiết kế tiến trình dạy học theo các phƣơng pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao chất lƣợng tổ chức hoạt động học theo nhóm và hƣớng dẫn học sinh tự học. Ngoài các vấn đề chung về đổi mới nội dung, phƣơng pháp, hình thức, kĩ thuật tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh, tài liệu tập trung vào việc xây dựng bài học theo chủ đề gồm các bƣớc sau: 1. Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học.
Lựa chọn nội dung từ các bài học trong sách giáo khoa hiện hành của một môn học hoặc các môn học có liên quan để xây dựng nội dung bài học. Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chƣơng trình hiện hành; dự kiến các hoạt động học sẽ tổ chức cho học sinh để xác định các năng lực và phẩm chất chủ yếu có thể góp phần hình thành/phát triển từ bài học. Xác định và mô tả mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏi/bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học. Biên soạn các câu hỏi/ bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả ở mục 4 để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá, luyện tập theo chủ đề bài học.
Thiết kế tiến trình dạy học bài học thành các hoạt động học theo tiến trình sƣ phạm của phƣơng pháp dạy học tích cực để tổ chức cho học sinh thực hiện ở trên lớp và ở nhà. Trong sinh hoạt chuyên môn dựa trên Nghiên cứu bài học, các tổ/nhóm chuyên môn có thể vận dụng quy trình này để xây dựng và thực hiện bài học minh họa. Các bài học đƣợc xây dựng và trình bày trong tài liệu không phải là mẫu mà chỉ có tính chất 3 minh họa. Việc phân tích, rút kinh nghiệm bài học đƣợc thực hiện theo các tiêu chí tại Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08/10/2014 của Bộ GD&ĐT.
Tuy đã hết sức cố gắng nhƣng tài liệu không tránh khỏi những thiếu sót. Các tác giả mong nhận đƣợc ý kiến góp ý của các thầy giáo, cô giáo để tài liệu đƣợc hoàn thiện hơn, đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Trân trọng cảm ơn. Nhóm biên soạn PHẦN I 4 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP, HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ 1.
Quan điểm, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc về đổi mới giáo dục và đào tạo Giáo dục phổ thông nƣớc ta đang chuyển từ chƣơng trình định hƣớng nội dung sang tiếp cận năng lực của ngƣời học. Nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì và làm nhƣ thế nào qua việc học. Để đạt đƣợc mục đích này, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phƣơng pháp dạy học nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất. Đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, chú trọng kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lƣợng của các hoạt động dạy học và giáo dục.
Việc chuyển từ dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng nội dung sang định hướng phát triển năng lực là một hƣớng đi phù hợp với chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc về giáo dục và đào tạo. Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI nhấn mạnh: “Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban chấp hành Trung ƣơng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.
Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”; “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan. Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận. Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”.
“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”; “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định 5 hướng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”.