mở đầu TNĐL bằng việc trích dẫn 2 bản tuyên ngôn của Mĩ và Pháp? Ý nghĩa của việc trích dẫn đó? 2. TNĐL là đỉnh cao của văn chính luận HCM, có sức lay động hàng chục triệu trái tim người Việt Nam. Hãy làm sáng tỏ điều đó. -13- TÂY TIẾN - QUANG DŨNG- I.
Tác giả: ‒ Quang Dũng (1921- 1988) là nghệ sĩ đa tài :làm thơ, vẽ tranh, viết văn, soạn nhạc… ‒ Là một hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa đặc biệt là khi viết về người lính. ‒ Năm 2001, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Hoàn cảnh sáng tác: ‒ Tây Tiến là một đơn vị quân đội thành lập đầu năm 1947 có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào, bảo vệ biên giới Việt – Lào, đánh tiêu hao lực lượng quân đội Pháp ở Thượng Lào cũng như ở miền tây Bắc bộ VN. ‒ Địa bàn đóng quân và hoạt động của đoàn quân Tây Tiến khá rộng, bao gồm các tỉnh Sơn La, Lai Châu, Hòa Bình, miền tây Thanh Hóa và cả Sầm Nưa (Lào).
‒ Chiến sĩ Tây Tiến phần đông là thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều học sinh, sinh viên. Họ sinh hoạt và chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn, gian khổ nhưng vẫn rất lạc quan và dũng cảm. ‒ Đoàn quân Tây Tiến sau một thời gian hoạt động ở Lào, trở về Hòa Bình thành lập trung đoàn 52. Cuối năm 1948, Quang Dũng chuyển sang đơn vị khác.
Rời xa đơn vị cũ chưa lâu, tại Phù Lưu Chanh, Quang Dũng viết bài thơ -14- “Nhớ Tây Tiến”. Khi in lại trong tập “Mây đầu ô” tác giả đổi thành “Tây Tiến”. Chủ đề: ‒ Bài thơ là nỗi nhớ sâu sắc, mãnh liệt của Quang Dũng về Tây Tiến, về cảnh núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, mỹ lệ và vẻ đẹp bi tráng của người chiến sĩ Tây Tiến hào hoa, hào hùng. ‒ Tác phẩm ca ngợi nét đẹp lãng mạn đã làm nên chủ nghĩa anh hùng cao đẹp của người chiến sĩ trong kháng chiến chống Pháp.
Đoạn 1 (14 câu đầu): Những cuộc hành quân gian khổ củađoàn quân Tây Tiến và khung cảnh thiên nhiên miền Tây Bắc hoang sơ và dữ dội. Nhớ không gian núi rừng (2 câu đầu): Sông Mã xa rồi.nhớ chơi vơi ‒ Tiếng gọi tha thiết vang lên thật thân thương, gần gũi "Tây Tiến ơi!". Từ câu thơ ta cảm nhận được sự gắn bó của tác giả đối với Tây Tiến. ‒ Điệp từ “ Nhớ” kết hợp với tính từ “chơi vơi” khiến cho nỗi nhớ như có dáng hình, bồng bềnh trong không gian, xuyên suốt cùng thời gian, âm điệu tha thiết, bâng khuâng, sâu lắng.
→ Nỗi nhớ da diết , bao trùm cả không gian và thời gian. Nhớ chặng đường hành quân gian khổ (C3 C14): ❖ Địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến: Biện pháp liệt kê với hàng loạt địa danh xa xôi, hiểm trở. Từ sông Mã đến Sài Khao, Mường Lát, xuyên qua biên giới Việt-Lào đến Pha Luông, Mường Hịch, Mai Châu trở về tổ -15- quốc, gợi lên cảm giác về một địa bàn rộng lớn, hoang vu, hẻo lánh. ❖ Thiên nhiên núi rừng Tây Bắc: ‒ Hình ảnh vừa hư vừa thực “ Sài Khao sương lấp.Mường Lát hoa về trong đêm hơi”: gợi vẻ đẹp hoang dã, thơ mộng của núi rừng, làm nổi bật sự hào hùng, nét đẹp lãng mạn của người lính.
‒ Đoạn thơ giàu chất tạo hình như vẽ lại con đường hành quân đầy gian nan, nguy hiểm: Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây súng ngửi trời Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi + Đoạn thơ sử dụng điệp từ “dốc”, điệp ngữ “ngàn thước” kết hợp với hàng loạt từ láy gợi hình “khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút”: tô đậm cái dữ dội, hiểm trở, xa hút của núi rừng miền Tây Bắc. + Câu thơ nhiều thanh trắc (5/7): diễn tả sự gập ghềnh, gấp khúc tạo âm điệu nặng nề, nhọc nhằn. + Nghệ thuật đối kết hợp với dấu phẩy giữa dòng “ngàn thước.xuống”: như bẻ gãy câu thơ thành hai nửa lộ rõ hai sườn dốc, nhìn lên là vách đá cheo leo, nhìn xuống là vực sâu thăm thẳm và người lính trong tư thế chênh vênh đầy hiểm nguy rình rập ấy. + Nghệ thuật nhân hóa “súng ngửi trời” được dùng rất hồn nhiên, táo bạo vừa ngộ nghĩnh, vừa có chất tinh nghịch của người lính.
Núi cao tưởng chừng như chạm mây, mây nổi thành cồn, người lính trèo lên những ngọn núi cao dường như đi trong mây, mũi súng chạm tới đỉnh trời -16- + Hình ảnh “ Nhà ai………xa khơi”: câu thơ toàn thanh bằng tạo nên một âm hưởng nhẹ nhàng, mềm mại, lãng mạn. Có thể hình dung cảnh người lính TT tạm dừng chân bên một dốc núi phóng tầm mắt ra xa, thấp thoáng thấy những ngôi nhà như đang bồng bềnh trôi giữa biển khơi. ‒ Âm thanh “ thác gầm thét; cọp trêu người”: không gian như bị bao phủ bởi không khí âm u, ghê rợn. => Bức tranh thiên nhiên núi rừng vô cùng khắc nghiệt, đầy gian khổ, thử thách.
Người lính Tây Tiến phải rất vững vàng, bản lĩnh mới có thể vượt qua được. Thiên nhiên làm phông nền tô điểm cho vẻ đẹp tâm hồn và khí phách của con người. ❖ Hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân: ‒ Con người nhỏ bé giữa núi rừng rộng lớn, tuy mệt mỏi nhưng không đơn độc, sợ hãi mà trái lại rất lãng mạn, hào hoa “hoa về trong đêm hơi” ‒ Người lính trên bước đường hành quân gian khổ tuy vất vả, hi sinh nhưng vẫn ngang tàng, trẻ trung, hóm hỉnh. Cách nói “súng ngửi trời” đã thể hiện tinh thần lạc quan vượt lên trên hoàn cảnh của họ.
‒ Sự hi sinh của những người lính trong chiến tranh là điều tất yếu. Tác giả không né tránh sự thật mà nhìn thẳng vào nó với thái độ không hề bi lụy. Hàng loạt từ nói giảm, nói tránh được sử dụng để diễn tả sự hi sinh của các anh “ không bước nữa; gục lên súng mũ; bỏ quên đời”. → Họ ra đi nhẹ nhàng, thanh thản như đi vào giấc ngủ.
Họ ra đi trong tư thế sẵn sàng chiến đấu để lại trong trái tim người đọc niềm yêu thương và sự trân trọng. ❖ Hoài niệm đẹp về cuộc sống ấm áp tình quân dân: -17- ‒ Cảnh tượng đầm ấm gợi cảm giác êm dịu, lan tỏa. ‒ Sự chăm sóc ân tình của nhân dân địa phương càng thắt chặt tình quân dân, trở thành nguồn cổ vũ, động viên người lính tiếp tục dấn thân trên con đường hành quân gian khổ phía trước. => Đoạn thơ sử dụng nhiều từ ngữ, hình ảnh, âm điệu mới mẻ, gợi hình, gợi cảm tiêu biểu cho chất lãng mạn, hào hoa trong thơ Quang Dũng.Tái hiện được bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội, tráng lệ.
Trên nền của bức tranh thiên nhiên ấy, người lính Tây Tiến hiện lên thật đẹp, lãng mạn, đậm chất bi tráng.Đoạn thơ là sự phối hợp hài hòa giữa hai bút pháp: hiện thực và lãng mạn 2. Đoạn 2 (8 câu tiếp): Nhớ đêm liên hoan ấm áp tình người, nhớ núi rừng thơ mộng a. Cảnh đêm liên hoan: Cảnh đêm liên hoan văn nghệ của những người lính TT có đồng bào địa phương đến góp vui được miêu tả bằng những chi tiết thực mà rất thơ mộng. Doanh trại…………hồn thơ ‒ Cả doanh trại bừng trong ánh sáng lung linh của lửa đuốc “đuốc hoa” , trong âm thanh réo rắt của tiếng “khèn”.
Cả cảnh vật và con người đều rạo rực, ngây ngất men say. ‒ Hai chữ “ kìa em” thể hiện một cái nhìn vừa ngỡ ngàng, ngạc nhiên vừa mê say, vui sướng khi nhìn cô gái. Đây cũng là lời mời chào thân mật. Nhân vật trung tâm đêm văn nghệ là những cô gái nơi núi rừng hiện ra trong bộ xiêm áo lộng lẫy (xiêm áo tự bao giờ) vừa e thẹn vừa tình tứ (nàng e ấp ) trong một vũ điệu đậm màu sắc xứ lạ (man điệu) đã thu hút hồn các chàng trai TT.
Cảnh sông nước miền Tây một chiều sương giăng hư ảo: “Người đi Châu Mộc…đong đưa” ‒ Sông nước, bến bờ lặng tờ, hoang dại như bờ tiền sử. Trên dòng sông đậm màu sắc cổ tích, huyền thoại ấy, nỗi bật lên dáng hình mềm mại uyển chuyển của cô gái Thái trên con thuyền độc mộc. Hòa hợp với con người, những bông hoa rừng cũng “đong đưa”làm duyên trên dòng nước lũ. ‒ Ngòi bút tài hoa của Quang Dũng không tả mà chỉ gợi, cảnh vật thiên nhiên xứ sở như có hồn phảng phất trong gió trong cây “ hồn lau”, “hoa đong đưa” gợi vẻ đẹp hoang dã,thơ mộng của “thi trung hữu họa”.
‒ Điệp từ “có" : - "thấy hồn lau" -> thấy cảnh, - “nhớ dáng người” -> nhớ người → Tác giả hỏi người đi nhưng là để tự hỏi chính mình, nỗi niềm hoài niệm về một vùng đất nặng tình người. => Đọc đoạn thơ ta như lạc vào thế giới của cái đẹp, của cõi mơ bằng những nét vẽ tinh tế tài hoa của QD. Đó chính là chất thơ và nhạc hòa quyện vào nhau khó tách bạch (Xuân Diệu đã có lí khi cho rằng đọc bài thơ Tây Tiến, ta có cảm tưởng như ngậm âm nhạc trong miệng). Đoạn 3 (8 câu tiếp): Chân dung người lính Tây Tiến a.
Vẻ đẹp lẫm liệt, kiêu hùng, hào hoa và lãng mạn (4 câu đầu). Với bút pháp tả thực, nhà thơ tái hiện chân thực chân dung và cuộc sống gian khổ của đoàn quân Tây Tiến. Nhà thơ không hề che giấu những gian khổ, khó khăn, bệnh tật… nhưng qua ngòi bút của Quang Dũng lại đậm màu sắc lãng mạn: ‒ Ngoại hình của người lính đã gây ấn tượng mạnh. -19- + “Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc”: Hình ảnh độc đáo, lạ mắt.
Cái khốc liệt của cuộc chiến tranh, hậu quả của những cơn sốt rét nơi rừng thiêng nước độc. + “Quân xanh màu lá dữ oai hùm” : Nghệ thuật đối lập giữa hình thức và nội tâm Vẻ xanh xao vì đói rét, vì bệnh tật của người lính qua cái nhìn của Quang Dũng vẫn toát lên nét tính cách oai phong, khí phách dữ dằn của những con hổ nơi rừng thiêng. → Khí phách hiên ngang, tinh thần quả cảm và sức mạnh phi thường. ‒ Tâm hồn của những người lính thật phong phú, lãng mạn: + Hình ảnh “ mắt trừng”: thể hiện ý chí, quyết tâm của người lính.
Sự oai phong lẫm liệt toát ra từ đôi mắt rực lửa căm thù. + “Gửi mộng ”: là khát vọng lập chiến công, mộng tiêu diệt quân thù, bảo vệ biên cương tổ quốc.