Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Hướng dẫn bồi dưỡng cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông cốt cán - Mô đun: Quản trị chất lượng giáo dục trường tiểu học" (Mô đun 5) được biên soạn trong khuôn khổ Chương trình Phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông (ETEP) của Bộ Giáo dục và Đào tạo, do Trường Đại học Vinh chủ trì thực hiện năm 2021. Ban biên soạn quy tụ các chuyên gia giáo dục như GS.TS. Phạm Minh Hùng (Trưởng ban), PGS.TS. Nguyễn Thanh Mỹ, TS. Nguyễn Thị Thu Hằng, TS. Đỗ Tiến Sỹ (Học viện Quản lý giáo dục), TS. Trần Văn Hiếu (Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế) cùng tập thể giảng viên chuyên ngành Quản lý giáo dục.

                  CHƯƠNG TRÌNH ETEP - BỘ GD&ĐT

Trong cấu trúc chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lý, Mô đun 5 giữ vị trí tích hợp chuyên sâu, tiếp nối logic từ bốn mô đun thành phần trước đó: Quản trị hoạt động dạy học - giáo dục, Quản trị nhân sự, Quản trị tài chính và Quản trị cơ sở vật chất, thiết bị và công nghệ. Tài liệu nhằm cụ thể hóa mục tiêu triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT).

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes) của tài liệu trang bị cho học viên 5 năng lực cốt lõi:

  1. Phân tích các vấn đề cơ bản về quản trị chất lượng, quy định tiêu chuẩn đánh giá và trách nhiệm pháp lý của trường tiểu học trong đảm bảo chất lượng (ĐBCL) và kiểm định chất lượng giáo dục (KĐCLGD).
  2. Mô tả và vận hành quy trình đánh giá chất lượng giáo dục trường tiểu học.
  3. Phân tích, đánh giá và thiết lập kế hoạch cải tiến chất lượng giáo dục cho một tiêu chí cụ thể.
  4. Tổ chức các hoạt động tự đánh giá nội bộ, phối hợp thực hiện đánh giá ngoài và triển khai cải tiến chất lượng liên tục.
  5. Thiết lập kế hoạch tự học và kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp về nghiệp vụ quản trị chất lượng giáo dục.

Cấu trúc tài liệu được tổ chức thành hai phần chính: Phần 1 hướng dẫn tổng quan mô đun, phân bổ hoạt động học tập và kế hoạch bồi dưỡng; Phần 2 cung cấp nội dung kiến thức chuyên sâu gồm 5 chủ đề học tập và 5 phụ lục văn bản quy phạm pháp luật phục vụ thực hành.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu được phân chia thành 5 nội dung học tập có tính liên kết chặt chẽ:

  • Nội dung 1: Những vấn đề chung về quản trị chất lượng giáo dục trường tiểu học. Trình bày hệ thống khái niệm về chất lượng giáo dục, phân tích các tiếp cận lý thuyết của Harvey & Green (chất lượng là sự xuất sắc, sự hoàn hảo, sự phù hợp với mục tiêu, sự đáng giá đồng tiền, giá trị chuyển đổi). Tài liệu xác định cách tiếp cận trọng tâm: chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu theo quy định của Luật Giáo dục 2019. Phân biệt quản lý chất lượng và quản trị chất lượng; giới thiệu 3 cấp độ: kiểm soát chất lượng, đảm bảo chất lượng và quản trị chất lượng tổng thể (TQM); giới thiệu Bộ tiêu chuẩn đánh giá gồm 5 tiêu chuẩn và 27 tiêu chí theo Thông tư 17/2018/TT-BGDĐT.
  • Nội dung 2: Quy trình đánh giá chất lượng giáo dục trường tiểu học và xây dựng, vận hành hệ thống đảm bảo chất lượng bên trong trường tiểu học. Phân tích căn cứ, các bước thực hiện tự đánh giá, đánh giá ngoài và quy trình 5 bước thiết lập hệ thống ĐBCL bên trong trường tiểu học.
  • Nội dung 3: Lập kế hoạch cải tiến chất lượng giáo dục trường tiểu học. Cung cấp khung cấu trúc chuẩn của một kế hoạch cải tiến chất lượng, quy trình phân tích hiện trạng, xác định chỉ số đo lường và thực hành thông qua nghiên cứu tình huống (Case study).
  • Nội dung 4: Tổ chức tự đánh giá, phối hợp đánh giá ngoài và cải tiến chất lượng giáo dục trường tiểu học. Hướng dẫn quy trình thu thập, xử lý minh chứng, viết báo cáo tự đánh giá, phương thức làm việc với đoàn đánh giá ngoài của Sở/Phòng GD&ĐT và giải pháp xây dựng văn hóa chất lượng nhà trường.
  • Nội dung 5: Xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp về quản trị chất lượng giáo dục trong trường tiểu học. Định hướng phương pháp tự bồi dưỡng thường xuyên của cán bộ quản lý và quy trình tổ chức hỗ trợ chuyên môn cho đồng nghiệp thông qua hệ thống học tập trực tuyến LMS và sinh hoạt chuyên môn cụm trường.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu tích hợp các hệ thống lý thuyết quản trị và khung pháp lý hiện hành:

  • Mô hình CIPO của UNESCO (2000): Cấu trúc chất lượng giáo dục qua 4 thành tố: Bối cảnh (Context), Đầu vào (Input - người học, đội ngũ giáo viên theo Thông tư 20/2018/TT-BGDĐT, cơ sở vật chất theo Thông tư 13/2020/TT-BGDĐT, tài chính), Quá trình (Process - hoạt động quản trị, dạy học, kiểm tra đánh giá theo Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT, môi trường giáo dục) và Đầu ra (Output - chuẩn phẩm chất, năng lực học sinh theo Chương trình GDPT 2018).
  • Lý thuyết Quản lý chất lượng tổng thể (TQM): Trích dẫn các nghiên cứu của Sallis (2002), Rajesh (2009) và Russo (1995), nhấn mạnh nguyên tắc "làm đúng ngay từ đầu", cải tiến liên tục (Continuous Improvement) và chuyển đổi văn hóa tổ chức với sự tham gia của toàn thể cán bộ, giáo viên.
  • Hệ thống thể chế và tiêu chuẩn kiểm định: Căn cứ trên Luật Giáo dục 2019, Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông (Thông tư 14/2018/TT-BGDĐT), Quy định về kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận đạt chuẩn quốc gia đối với trường tiểu học (Thông tư 17/2018/TT-BGDĐT) và Công văn hướng dẫn số 5932/BGDĐT-QLCL.

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các nhóm năng lực nghiệp vụ cụ thể:

  • Kỹ năng phân tích và rà soát: Đối chiếu hiện trạng điều kiện thực tế của cơ sở giáo dục với 5 tiêu chuẩn đánh giá chất lượng (Tổ chức và quản lý nhà trường; Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh; Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học; Quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội; Hoạt động giáo dục và kết quả giáo dục).
  • Kỹ năng thiết kế kế hoạch: Xây dựng kế hoạch cải tiến chất lượng cho từng tiêu chí, phân bổ nguồn lực và thiết lập mốc thời gian thực hiện.
  • Kỹ năng điều hành quy trình kiểm định: Vận hành hội đồng tự đánh giá, mã hóa minh chứng, lập báo cáo tự đánh giá và tương tác kỹ thuật với đoàn đánh giá ngoài.
  • Kỹ năng hướng dẫn chuyên môn: Thiết kế kế hoạch tư vấn chuyên môn cho đồng nghiệp trên nền tảng số và trực tiếp tại địa phương.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu được thiết kế phục vụ mô hình bồi dưỡng kết hợp (Blended Learning) bao gồm 3 giai đoạn chặt chẽ:

  1. Giai đoạn 1 - Tự học trực tuyến qua hệ thống LMS (07 ngày): Học viên nghiên cứu tài liệu đọc, xem 13 video bài giảng tương ứng với các hoạt động học tập (từ hoạt động 1 đến hoạt động 13) và hoàn thành các câu hỏi trắc nghiệm/tự luận định hướng.
  2. Giai đoạn 2 - Tập huấn trực tiếp (02 ngày, gồm 4 buổi): Tập trung vào phương pháp thảo luận nhóm, đối thoại giải quyết vấn đề, phân tích case study thực tiễn và thực hành nhóm. Học viên tiến hành đánh giá chéo sản phẩm kế hoạch cải tiến giữa các nhóm thông qua bảng kiểm Rubric (Phụ lục 1).
  3. Giai đoạn 3 - Hoàn thiện sản phẩm cuối khóa (07 ngày): Học viên tiếp tục thực hiện bài tập thực hành trên hệ thống trực tuyến, chỉnh sửa theo góp ý của báo cáo viên và nộp sản phẩm hoàn thiện.

Phương thức đánh giá kết quả học tập gồm hai phần:

  • Bài kiểm tra trắc nghiệm: Gồm 30 câu hỏi trên hệ thống LMS, kiểm tra mức độ nắm vững kiến thức lý thuyết và văn bản quy phạm pháp luật.
  • Bài tập cuối khóa: Yêu cầu xây dựng 01 bản kế hoạch cải tiến chất lượng giáo dục cho một tiêu chí cụ thể đáp ứng yêu cầu Chương trình GDPT 2018, bảo đảm đầy đủ mục tiêu, hoạt động, điều kiện thực hiện, công cụ giám sát và dự kiến kết quả đạt được. Sản phẩm được đánh giá theo Rubric chuẩn hóa tại Phụ lục 1.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Cập nhật hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ: Tài liệu tích hợp các quy định tại Luật Giáo dục 2019, Thông tư 17/2018/TT-BGDĐT về kiểm định chất lượng và công nhận chuẩn quốc gia, Thông tư 14/2018/TT-BGDĐT về Chuẩn hiệu trưởng, Thông tư 20/2018/TT-BGDĐT về Chuẩn nghề nghiệp giáo viên, Thông tư 13/2020/TT-BGDĐT về cơ sở vật chất, Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT về đánh giá học sinh tiểu học và Điều lệ trường tiểu học (Thông tư 28/2020/TT-BGDĐT).
  • Phân định rõ ràng giữa Quản lý chất lượng và Quản trị chất lượng: Bảng đối chiếu trong tài liệu làm rõ sự chuyển dịch từ cách tiếp cận hành chính sang tiếp cận quản trị:
Phương diện so sánh Quản lý chất lượng Quản trị chất lượng
Mục đích Tập trung giữ vững và tăng cường hoạt động để thực hiện mục tiêu chất lượng đã xác định Tìm ra phương thức hoạt động thích hợp để đạt được chất lượng giáo dục cao nhất
Nội dung Xây dựng và thực hiện hoạt động đảm bảo chất lượng thông qua các chức năng quản lý Xây dựng và vận hành cơ chế đảm bảo chất lượng bên trong nhà trường
Phương thức Sử dụng các biện pháp quản lý hành chính và giám sát nội bộ để đảm bảo chất lượng Lôi cuốn mọi người trong nhà trường tham gia vào quá trình đảm bảo và nâng cao chất lượng
Chủ thể Cán bộ quản lý Tất cả các thành viên trong nhà trường
  • Cấu trúc đánh giá 4 mức độ: Tài liệu hướng dẫn phân tích 4 mức độ đạt chuẩn theo Thông tư 17/2018/TT-BGDĐT, trong đó Mức 4 bao gồm các yêu cầu nâng cao như: tham khảo chương trình giáo dục tiên tiến quốc tế, 100% học sinh có hoàn cảnh khó khăn hoặc có năng khiếu hoàn thành mục tiêu cá nhân, thư viện số hiện đại, và có ít nhất 02 năm đạt kết quả giáo dục vượt trội trong chu kỳ 05 năm.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông cốt cán cấp tiểu học: Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng các trường tiểu học tham gia chương trình bồi dưỡng nâng cao năng lực quản trị nhà trường theo Đề án ETEP.
  • Giảng viên và Báo cáo viên: Đội ngũ giảng viên quản lý giáo dục tại các trường đại học sư phạm, cán bộ nghiên cứu tại các viện nghiên cứu giáo dục, chuyên viên phụ trách công tác khảo thí và kiểm định chất lượng tại các Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng về Quản trị hoạt động dạy học, giáo dục; Quản trị nhân sự; Quản trị tài chính; Quản trị cơ sở vật chất, thiết bị và công nghệ trong trường tiểu học; nắm vững cấu trúc Chương trình GDPT 2018 cấp tiểu học.
  • Nghiên cứu và tự học: Cán bộ quản lý trong diện quy hoạch, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về đánh giá và kiểm định chất lượng trường phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông cốt cán (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng trường tiểu học), cán bộ quản lý cấp Phòng/Sở GD&ĐT và giảng viên đào tạo chuyên ngành Quản lý giáo dục.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi tiếp cận mô đun này?
Người học cần có kiến thức tổng quan về Chương trình giáo dục phổ thông 2018, các quy định hiện hành về chuẩn nghề nghiệp, điều lệ trường tiểu học và đã hoàn thành các nội dung quản trị thành phần (nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất, hoạt động dạy học).

3. Điểm khác biệt căn bản giữa quản trị chất lượng và quản lý chất lượng trong tài liệu là gì?
Quản lý chất lượng tập trung vào việc duy trì mục tiêu thông qua mệnh lệnh hành chính và giám sát của cán bộ quản lý. Quản trị chất lượng hướng đến việc tối ưu hóa phương thức vận hành, thiết lập cơ chế đảm bảo chất lượng nội bộ và huy động toàn thể thành viên nhà trường cùng tham gia cải tiến liên tục.

4. Khóa bồi dưỡng đánh giá kết quả học tập của học viên như thế nào?
Học viên được đánh giá qua hai đầu điểm: hoàn thành bài kiểm tra trắc nghiệm gồm 30 câu trên hệ thống LMS và nộp 01 bài tập cuối khóa là Kế hoạch cải tiến chất lượng giáo dục cho một tiêu chí cụ thể, được chấm điểm theo phiếu đánh giá Rubric tại Phụ lục 1.

5. Tài liệu có đính kèm các văn bản hướng dẫn và công cụ thực hành nào?
Tài liệu cung cấp 5 phụ lục văn bản chi tiết gồm:

  • Phụ lục 1: Phiếu đánh giá (Rubric) kế hoạch cải tiến chất lượng giáo dục trường tiểu học (trang 117).
  • Phụ lục 2: Quy định về kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận đạt chuẩn quốc gia đối với trường tiểu học (trang 121).
  • Phụ lục 3: Công văn số 5932/BGDĐT-QLCL hướng dẫn tự đánh giá và đánh giá ngoài (trang 142).
  • Phụ lục 4: Quy định Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông (trang 197).
  • Phụ lục 5: Điều lệ Trường Tiểu học (trang 207).

Kết luận

Tài liệu "Hướng dẫn bồi dưỡng cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông cốt cán - Mô đun: Quản trị chất lượng giáo dục trường tiểu học" là học liệu chuẩn hóa về mặt học thuật và nghiệp vụ thực tiễn, hệ thống hóa toàn diện các nguyên lý ĐBCL, mô hình CIPO, triết lý TQM và quy trình kiểm định chất lượng giáo dục theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Lộ trình học tập kết hợp (07 ngày tự học trực tuyến qua LMS, 02 ngày tập huấn trực tiếp và 07 ngày hoàn thiện bài tập) giúp cán bộ quản lý chuyển giao hiệu quả từ nhận thức thể chế sang năng lực thiết lập hệ thống ĐBCL nội bộ và xây dựng kế hoạch cải tiến chất lượng bền vững tại các cơ sở giáo dục tiểu học.