phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn đƣợc kết cấu thành ba chƣơng, bao gồm: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản của quản lý nhà nƣớc về giáo dục mầm non. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý nhà nƣớc về giáo dục mầm non tại thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về giáo dục mầm non tại thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Luan van 10 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ GIÁO DỤC MẦM NON 1.
KHÁI QUÁT QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ GIÁO DỤC MẦM NON 1. Một số khái niệm a. Quản lý Trên thực tế tồn tại nhiều quan niệm về quản lý tùy thuộc vào các cách tiếp cận khác nhau. Chính sự đa dạng về cách tiếp cận, dẫn đến sự phong phú về các khái niệm “Quản lý”.
Các nhà khoa học trong lĩnh vực quản lý khi nghiên cứu về quản lý cũng đƣa ra nhiều cách hiểu khác nhau về quản lý: Đầu thế kỷ 20 một nhà văn, một nhà quản lý nổi tiếng trên thế giới Mary Parker Follett (1868 – 1933) với những cách hiểu về quản lý và quản trị rất khác biệt trong giai đoạn đó và có giá trị về sau này, bà định nghĩa quản lý là "nghệ thuật khiến công việc được làm bởi người khác” .Theo cách tiếp cận này thì quản lý là quá trình điều khiển và dẫn hƣớng tất cả các bộ phận của một tổ chức trong đó chủ thể quản lý xây dựng các mục tiêu và tổ chức cho ngƣời khác thực hiện các mục tiêu mà mình mong muốn. Taylor cho rằng: “Quản lý là biết chính xác điều bạn muốn ngƣời khác làm và sau đó biết rằng họ đã hoàn thành công việc đó một cách tốt nhất và rẻ nhất” Trong tác phẩm “Những vấn đề cốt yếu của quản lý” Harold Koontz cho rằng: “Quản lý là một dạng thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp nỗ lực cá nhân nhằm đạt đƣợc mục tiêu của nhóm. Ngoài ra ông còn cho rằng: Mục tiêu của nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trƣờng mà trong đó con ngƣời có thể đạt đƣợc các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, và sự bất mãn cá nhân ít nhất. Với tƣ cách thực hành thì quản lý là một nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức về quản lý là một khoa học” [13].
Luan van 11 Theo lý thuyết hệ thống: “quản lý là sự tác động có hƣớng đích của chủ thể quản lý đến một hệ thống nào đó nhằm biến đổi nó từ trạng thái này sang trạng thái khác theo nguyên lý phá vỡ hệ thống cũ để tạo lập hệ thống mới và điều khiển hệ thống” [16] Những quan niệm, những cách tiếp cận này phản ánh những khía cạnh khác nhau của quản lý, thể hiện sự đa dạng phong phú của quản lý. Tuy nhiên những quan niệm này đều có những điểm chung cơ bản sau đây: - Quản lý là quá trình hƣớng đến việc đạt đƣợc mục tiêu nhất định. - Quản lý là quá trình chỉ huy điều khiển hƣớng dẫn. - Quản lý là quá trình gián tiếp (đạt đƣợc mục tiêu thông qua ngƣời khác) - Quản lý là quá trình tác động của chủ thể quản lý lên đối tƣợng quản lý.
Sơ đồ khái niệm quản lý Nhƣ vậy, quản lý có thể đƣợc hiểu là sự tác động của chủ thể lên đối tƣợng quản lý nhằm đạt đƣợc mục tiêu định trƣớc mà sự tác động này đều có chủ ý, định hƣớng có tổ chức của chủ thể. Nội dung của quản lý chính là cách thức hoạt động của chủ thể quản lý, hoạt động quản lý hƣớng đến đạt những Luan van 12 mục tiêu đã đƣợc xác định. Quản lý nhà nước Quản lý nhà nƣớc ra đời cùng với sự xuất hiện nhà nƣớc, là sự quản lý của nhà nƣớc đối với xã hội và công dân. Khái niệm QLNN hiện nay vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau.
“QLNN là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nƣớc đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời do hệ thống cơ quan Nhà nƣớc từ trung ƣơng đến cơ sở tiến hành dựa trên cơ sở pháp luật để thực hiện luật pháp Nhà nƣớc. QLNN là hoạt động của Nhà nƣớc trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tƣ pháp nhằm thực hiện chức năng đối nội và đối ngoại của Nhà nƣớc” [7]. Theo Giáo trình quản lý hành chính nhà nƣớc: “Quản lý nhà nƣớc là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nƣớc đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc XHCN” [15]. Nhƣ vậy, quản lý nhà nƣớc là hoạt động mang tính chất quyền lực nhà nƣớc, đƣợc sử dụng quyền lực nhà nƣớc để điều chỉnh các quan hệ xã hội.
Quản lý nhà nƣớc đƣợc xem là một hoạt động chức năng của nhà nƣớc trong quản lý xã hội và có thể xem là hoạt động chức năng đặc biệt. Quản lý nhà nƣớc đƣợc hiểu theo hai nghĩa. Theo nghĩa rộng: quản lý nhà nƣớc là toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nƣớc, từ hoạt động lập pháp, hoạt động hành pháp, đến hoạt động tƣ pháp. Theo nghĩa hẹp: quản lý nhà nƣớc chỉ bao gồm hoạt động hành pháp.
“QLNN là hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan Nhà nƣớc (hoặc các tổ chức xã hội nếu đƣợc Nhà nƣớc ủy quyền) đƣợc tiến hành trên cơ Luan van 13 sở và để thi hành luật nhằm thực hiện trong cuộc sống hàng ngày các chức năng của Nhà nƣớc trên mọi lĩnh vực hành chính - chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội” Quản lý nhà nƣớc đƣợc đề cập trong đề tài này là khái niệm quản lý nhà nƣớc theo nghĩa rộng; quản lý nhà nƣớc bao gồm toàn bộ các hoạt động từ ban hành các văn bản luật, các văn bản mang tính luật đến việc chỉ đạo trực tiếp hoạt động của đối tƣợng bị quản lý và vấn đề tƣ pháp đối với đối tƣợng quản lý cần thiết của Nhà nƣớc. Hoạt động quản lý nhà nƣớc chủ yếu và trƣớc hết đƣợc thực hiện bởi tất cả các cơ quan nhà nƣớc, song có thể các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể quần chúng và nhân dân trực tiếp thực hiện nếu đƣợc nhà nƣớc uỷ quyền, trao quyền thực hiện chức năng của nhà nƣớc theo quy định của pháp luật. Trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội khi nghiên cứu về QLNN đều phải xuất phát từ những đặc điểm của QLNN nói chung. Từ đó, có thể phân biệt đƣợc sự khác nhau giữa hoạt động QLNN với các hoạt động khác của Nhà nƣớc và với hoạt động quản lý xã hội của các chủ thể khác.
Nhƣ vậy có thể hiểu QLNN là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nƣớc và sử dụng pháp luật, chính sách để điều chỉnh hành của cá nhân, tổ chức trên tất cả các mặt của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nƣớc thực hiện, nhằm phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội. Giáo dục Khái niệm giáo dục: Theo từ điển Giáo dục học thì giáo dục đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Giáo dục là hoạt động hƣớng tới con ngƣời thông qua một hệ thống các biện pháp tác động nhằm truyền thụ bằng tri thức và khái niệm, rèn luyện kỹ năng và lối sống bồi dƣỡng tƣ tƣởng và đạo đức cần thiết cho đối tƣợng giúp hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất, nhân cách phù hợp Luan van 14 với mục đích, mục tiêu chuẩn bị cho đối tƣợng tham gia hoạt động sản xuất và đời sống xã hội” [1] Qua các định nghĩa, khái niệm, quan điểm của các nhà khoa học ta thấy đƣợc, giáo dục là một hoạt động của xã hội loài ngƣời và nó mang tính tất yếu, bởi thông qua hoạt động này loài ngƣời mới có thể tiếp tục tồn tại, cải hoá thế giới và phát triển, hoàn thiện mình trong đời sống xã hội. Giáo dục có nội hàm rất rộng, nên đƣợc hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Theo nghĩa rộng, giáo dục đƣợc hiểu là quá trình trao đổi và chuyển giao tri thức của con ngƣời theo một quy củ đã đƣợc định sẵn.
Hiểu theo nghĩa hẹp, giáo dục là một quá trình hình thành nên nhân cách của con ngƣời dƣới ảnh hƣởng của hoạt động có mục đích của nhà giáo dục. “Giáo dục là một hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đói tƣợng nào đó, làm cho đối tƣợng ấy dần dần có đƣợc những phẩm chất và năng lực nhƣ yêu cầu đề ra” [2] Giáo dục và một quá trình đào tạo con ngƣời một cách có mục đích, nhằm chuẩn bị cho con ngƣời tham gia đời sống xã hội, tham gia lao động sản xuất, nó đƣợc thể hiện bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử- xã hội của loài ngƣời. Giáo dục là một hiện tƣợng xã hội đặc trƣng của xã hội loài ngƣời. Giáo dục nảy sinh cùng với xã hội loài ngƣời, trở thành một chức năng sinh hoạt không thể thiếu đƣợc và không bao giờ mất đi ở mọi giai đoạn phát triển của xã hội là quá trình, cách thức làm bộc lộ ra những khả năng tiềm ẩn của ngƣời đƣợc giáo dục.
Giáo dục bao gồm việc dạy học và giáo dục. Dạy học là một hình thức giáo dục đặc biệt quan trọng và cần thiết cho sự phát triển trí tuệ, hoàn thiện nhân cách học sinh. Giáo dục mầm non GDMN là bộ phận trong hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo dục mầm non Luan van 15 thực hiện việc nuôi dƣỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi [23].
Giáo dục mầm non đƣợc chia thành 02 giai đoạn: Nhà trẻ và Mẫu giáo. Giai đoạn nhà trẻ thực hiện việc nuôi dƣỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tháng đến ba tuổi; giai đoạn mẫu giáo thực hiện việc nuôi dƣỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tuổi đến sáu tuổi.