Luận án tiến sĩ quản lý công quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông hồng ở việt nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng tại Việt Nam.

• Tác giả: Trần Thị Bảo Khanh
• Người hướng dẫn: Đinh Thị Minh Tuyết
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
• 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 5. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• 7. Những đóng góp mới của luận án
• 8. Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến giáo dục đại học
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực, nguồn nhân lực giảng viên đại học và phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học
• 1.1.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực và nguồn nhân lực giảng viên đại học
• 1.2. NỘI DUNG CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐỀ CẬP VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.2.1. Những nội dung các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã đề cập
• 1.2.2. Một số vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 2.1. CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
• 2.1.1. Giáo dục đại học
• 2.1.2. Đại học công lập
• 2.1.3. Nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.1.4. Phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.1.5. Quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.2. SỰ CẦN THIẾT CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 2.2.1. Định hướng sự phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.2.2. Điều chỉnh sự phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.2.3. Bảo đảm sự hỗ trợ và tạo điều kiện của Nhà nước đối với phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học
• 2.2.4. Phát huy vai trò và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.3. NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 2.3.1. Quy hoạch và kế hoạch hóa phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.3.2. Xây dựng và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.3.3. Tuyển dụng và sử dụng nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.3.4. Xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách tiền lương và phụ cấp đối với nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.3.5. Đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.3.6. Hỗ trợ và huy động nguồn lực tài chính phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 2.3.7. Thanh tra, kiểm tra, xử lý các vi phạm trong phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học
• 2.4. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 2.4.1. Thể chế quản lý
• 2.4.2. Nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất
• 2.4.3. Năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý
• 2.4.4. Điều kiện phát triển của quốc gia, khu vực, địa phương
• 2.4.5. Hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa
• 2.5. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CỦA MỘT SỐ VÙNG TRONG NƯỚC
• 2.5.1. Kinh nghiệm quản lý nguồn nhân lực giảng viên đại học một số vùng trong nước
• 2.5.2. Bài học kinh nghiệm đối với quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 3.1. KHÁI QUÁT VỀ KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ HỆ THỐNG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 3.1.1. Khái quát về khu vực đồng bằng sông Hồng
• 3.1.2. Khái quát về hệ thống các trường đại học công lập ở khu vực đồng bằng sông Hồng
• 3.2. THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 3.2.1. Quy mô và cơ cấu nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng
• 3.2.2. Chất lượng nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng
• 3.3. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG Ở VIỆT NAM
• 3.3.1. Thực trạng quy hoạch và kế hoạch hóa phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 3.3.2. Thực trạng xây dựng và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 3.3.3. Thực trạng tuyển dụng và sử dụng nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 3.3.4. Thực trạng xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách tiền lương và phụ cấp đối với nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 3.3.5. Thực trạng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 3.3.6. Thực trạng hỗ trợ và huy động các nguồn lực phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 3.3.7. Thực trạng thanh tra, kiểm tra, xử lý các vi phạm trong phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học
• 3.4. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những hạn chế
• 3.4.3. Nguyên nhân của thực trạng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 4.1. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
• 4.1.1. Quan điểm của Đảng về phát triển giáo dục và phát triển khu vực đồng bằng sông Hồng
• 4.1.2. Định hướng của ngành Giáo dục về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học
• 4.1.3. Quan điểm của tác giả luận án trong việc hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng
• 4.1.4. Bối cảnh, yêu cầu hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng
• 4.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC CÔNG LẬP KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 4.2.1. Quy hoạch và kế hoạch hóa phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập phải gắn với yêu cầu phát triển giáo dục đại học và phát triển khu vực đồng bằng sông Hồng
• 4.2.2. Tăng cường sự phối hợp trong tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học
• 4.2.3. Tuyển dụng và sử dụng giảng viên đại học công lập theo đúng tiêu chuẩn chức danh và vị trí việc làm
• 4.2.4. Cụ thể hóa, điều chỉnh và triển khai thực hiện chính sách tiền lương và phụ cấp cho nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng
• 4.2.5. Đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập theo chuẩn và theo yêu cầu thực tế của đại học công lập ngành và khu vực đồng bằng sông Hồng
• 4.2.6. Huy động, phân bổ hợp lý và đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất cho phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 4.2.7. Đổi mới và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm quy định pháp luật liên quan đến phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập
• 4.3. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• 4.3.1. Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 4.3.2. Đối với các Bộ và chính quyền các địa phương khu vực đồng bằng sông Hồng
• 4.3.3. Đối với các trường đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập

Luận án tập trung vào quản lý nhà nước trong việc phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học tại các trường đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng giảng viên đại học để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Luận án cũng phân tích các chính sách hiện hành và đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

1.1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước

Luận án hệ thống hóa các khái niệm liên quan đến quản lý nhà nước, phát triển nguồn nhân lực, và giáo dục đại học. Nghiên cứu chỉ ra rằng quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và điều chỉnh sự phát triển của nguồn nhân lực giảng viên đại học. Các yếu tố như thể chế, nguồn lực tài chính, và năng lực quản lý được xem xét kỹ lưỡng.

1.2. Thực trạng quản lý nhà nước

Phân tích thực trạng cho thấy quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học còn nhiều hạn chế. Các chính sách về tuyển dụng, đào tạo, và trả lương chưa đủ mạnh để tạo động lực cho giảng viên đại học. Luận án cũng chỉ ra sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch và kế hoạch hóa phát triển nguồn nhân lực.

II. Phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập

Luận án đề cập đến các giải pháp nhằm phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học tại các trường đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo và bồi dưỡng giảng viên đại học để nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu.

2.1. Đào tạo và bồi dưỡng giảng viên

Luận án đề xuất các chương trình đào tạo giảng viên theo chuẩn quốc tế và phù hợp với nhu cầu thực tế của khu vực đồng bằng sông Hồng. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bồi dưỡng kỹ năng nghiên cứu và giảng dạy cho giảng viên đại học.

2.2. Chính sách hỗ trợ giảng viên

Luận án đề xuất các chính sách hỗ trợ như tăng lương, phụ cấp, và cơ hội thăng tiến để tạo động lực cho giảng viên đại học. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc huy động nguồn lực tài chính để đầu tư vào phát triển nguồn nhân lực.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học tại khu vực đồng bằng sông Hồng. Các giải pháp bao gồm tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, cải thiện chính sách tuyển dụng và sử dụng giảng viên đại học, và đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra.

3.1. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan

Luận án đề xuất tăng cường sự phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Bộ ngành liên quan, và chính quyền địa phương trong việc thực hiện các chính sách phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ và hiệu quả.

3.2. Cải thiện chính sách tuyển dụng và sử dụng

Luận án đề xuất cải thiện chính sách tuyển dụng và sử dụng giảng viên đại học theo đúng tiêu chuẩn chức danh và vị trí việc làm. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá năng lực và hiệu quả làm việc của giảng viên đại học.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Giáo dục đại học giữ vị trí quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cùng các văn kiện Đại hội XI, XII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong ba khâu đột phá chiến lược. Trong các cơ sở giáo dục đại học, đội ngũ giảng viên giữ vai trò nòng cốt, quyết định chất lượng đào tạo và uy tín của nhà trường. Tại Việt Nam, hệ thống đại học công lập chiếm số lượng áp đảo, do đó chất lượng của đội ngũ giảng viên đại học công lập có tính chất quyết định đối với chất lượng nhân lực của xã hội.

Khu vực Đồng bằng sông Hồng là địa bàn tập trung nhiều trường đại học công lập có uy tín, tập trung đội ngũ giảng viên và nhà khoa học của cả nước, đào tạo đa dạng ngành nghề. Tuy nhiên, chất lượng giáo dục đại học tại khu vực này vẫn còn những mặt chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Một trong những nguyên nhân cơ bản xuất phát từ công tác quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập còn bộc lộ nhiều hạn chế: thể chế pháp luật còn phức tạp, chồng chéo; quản lý phân tán giữa cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và các bộ ngành chủ quản; thiếu quy hoạch chuyên biệt gắn với quy hoạch kinh tế - xã hội; chính sách tuyển dụng, sử dụng, tiền lương, phụ cấp, đào tạo và bồi dưỡng chưa tạo đủ động lực cho giảng viên và chưa tính đến tính chất đặc thù của môi trường học thuật.

Mục đích nghiên cứu của luận án là góp phần hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực Đồng bằng sông Hồng ở Việt Nam. Để đạt được mục đích này, luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.
2. Hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập.
3. Phân tích, đánh giá thực trạng, tìm ra hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực Đồng bằng sông Hồng ở nước ta hiện nay.
4. Tổng hợp các quan điểm, định hướng và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực Đồng bằng sông Hồng ở Việt Nam trong giai đoạn tới.

Luận án đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu:

1. Quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học đã được nghiên cứu như thế nào?
2. Quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập được thực hiện dựa trên những cơ sở lý luận nào?
3. Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập ở khu vực Đồng bằng sông Hồng đã đạt được những kết quả và hạn chế như thế nào? Nguyên nhân của những kết quả đạt được và hạn chế là gì?
4. Để hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực Đồng bằng sông Hồng ở Việt Nam hiện nay cần dựa vào quan điểm, định hướng nào và cần những giải pháp gì?

Giả thuyết nghiên cứu của luận án: Nguồn nhân lực giảng viên đại học đóng vai trò quan trọng quyết định chất lượng đào tạo của cơ sở giáo dục đại học. Thời gian qua, phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực Đồng bằng sông Hồng chưa được chú trọng đúng mức; trình độ và năng lực đội ngũ còn hạn chế do quản lý nhà nước chưa đạt hiệu quả cao. Do đó, việc nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước tập trung vào các nội dung cơ bản (quy hoạch, thể chế, tuyển dụng, sử dụng, tiền lương, phụ cấp, đào tạo, bồi dưỡng, tài chính) trên cơ sở khoa học và thực tiễn sẽ góp phần phát triển đội ngũ giảng viên, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục đại học phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nội dung quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập.
• Phạm vi nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu 07 nội dung quản lý nhà nước: (1) Quy hoạch và kế hoạch hóa phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập; (2) Xây dựng và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật; (3) Tuyển dụng và sử dụng; (4) Xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách tiền lương và phụ cấp; (5) Đào tạo và bồi dưỡng; (6) Hỗ trợ và huy động nguồn lực tài chính; (7) Thanh tra, kiểm tra, xử lý các vi phạm trong phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập.
• Phạm vi không gian: Khu vực Đồng bằng sông Hồng, tập trung vào nhóm trường đại học công lập trực thuộc sự quản lý của các Bộ; không nghiên cứu các trường trực thuộc cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng từ khi ban hành Luật Giáo dục đại học 2012, dữ liệu thống kê phân tích từ năm 2012 đến năm 2017; các giải pháp và khuyến nghị được đề xuất cho giai đoạn 2018–2025.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 3 nhóm nội dung chính:

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu liên quan đến giáo dục đại học và chất lượng giáo dục đại học:

• Tài liệu quốc tế gồm công trình về quy trình tự đánh giá của Kells, H. (Phoenix, AZ: Oryx Press); báo cáo "Greater Expectations" của Hiệp hội các trường Cao đẳng và Đại học Hoa Kỳ (AAC&U, 2002); tài liệu về đặc trưng giáo dục đại học của Ủy ban Giáo dục Đại học Middle States (2002); khung bảo đảm chất lượng của Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục các nước Đông Nam Á (SEAMEO, 2003); báo cáo "Việt Nam: Giáo dục đại học và kỹ năng cho tăng trưởng" của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2008).
• Tài liệu trong nước gồm: Phạm Minh Hạc (1999) về hệ thống và cải cách giáo dục Việt Nam; Bùi Thị Ngọc Lan (2002) về nguồn lực trí tuệ; Đặng Quốc Bảo và Nguyễn Đắc Hưng (2004) về vấn đề và giải pháp giáo dục; Viện Khoa học giáo dục Việt Nam (2010) về kinh nghiệm phát triển giáo dục gắn với xây dựng đội ngũ trí thức của Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore; Hàn Viết Thuận (2014) về đổi mới đại học hướng tới kinh tế tri thức. Về kiểm định và chất lượng đào tạo có các công trình của Nguyễn Đức Chính (2000, 2005) về bộ tiêu chí đánh giá và kiểm định chất lượng; Nguyễn Phương Nga và Nguyễn Quý Thanh (2009) về các thành tố chất lượng; Nguyễn Văn Tuấn (2011) về chất lượng giáo dục đại học từ góc độ hội nhập.

Thứ hai, các công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực, nguồn nhân lực giảng viên và phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học:

• Tài liệu quốc tế về quản trị nhân lực và nhân tài gồm: Dolan và Schuler; Ivancevich (1998); Yoder và Staudohar (1986); Dessler, Griffiths, Lloyd-Walker (2007); Jeffrey A. Mello (2006); Robert L. Mathis và cộng sự (2015); Sims (2007); Paul Turner và Danny Kalman (2014); Lance Berger và Dorothy Berger (2003); Vlad Vaiman và Charles M. Vance (2008).
• Tài liệu trong nước gồm giáo trình và chuyên khảo của Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh (1993), Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Vân Điềm (2012), Phạm Thành Nghị và Vũ Hoàng Ngân (2004), Nguyễn Hữu Dũng (2002, 2003), Bùi Thị Ngọc Lan (2007), Phan Thanh Khôi (2008), Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh (2008), Học viện Hành chính (2008, 2011), Hoàng Văn Châu (2009), Trường Đại học Lao động - Xã hội (2008), Nguyễn Hữu Thân (2012), Trần Kim Dung (2011), Đoàn Văn Khái (2005), Nguyễn Duy Dũng (2008), Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2011), Mai Quốc Khánh (1999), Trần Khánh Đức (2010), Đàm Đức Vượng (2008). Về kinh nghiệm quốc tế trong phát triển nhân lực có Trần Văn Tùng và Lê Ái Lâm (1996), Trần Văn Tùng (2005), Phạm Thành Nghị (2006). Về giảng viên đại học có bài viết của Phan Thanh Khôi và Nguyễn Văn Sơn (2011); luận án của Nguyễn Thị Anh Đào (2013) về quản lý giảng viên đại học tư thục; luận án của Đoàn Thị Thu Hương (2018) về phát triển nguồn nhân lực đại học ngoài công lập.

Thứ ba, các công trình nghiên cứu liên quan đến quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực và nguồn nhân lực giảng viên đại học:

• Tài liệu quốc tế gồm World Bank (1994) về vai trò của chính phủ trong tự chủ đại học; Hauptman (2006) về tài chính giáo dục đại học.
• Tài liệu trong nước gồm: Bùi Văn Quân (2007) về lý luận quản lý giáo dục; Học viện Hành chính (2012) về quản lý nhà nước ngành, lĩnh vực; Đỗ Minh Cương và Nguyễn Thị Doan (2001) về phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học; Nguyễn Văn Sơn (2002) về trí thức giáo dục đại học thời kỳ công nghiệp hóa; Ngô Văn Hà (2005) về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh xây dựng đội ngũ giảng viên; Lê Thị Phương Nam (2012) về nâng cao chất lượng giảng viên đại học; Ngô Minh Tuấn (2013) về quản lý nhà nước đối với phát triển nguồn nhân lực; Trần Thị Lan (2014) về chất lượng lao động của trí thức giáo dục đại học; Đoàn Văn Dũng (2015) về quản lý nhà nước đối với chất lượng giáo dục đại học.

Khoảng trống nghiên cứu: Các công trình đã công bố chủ yếu nghiên cứu quản trị nguồn nhân lực ở cấp độ vi mô của từng cơ sở đào tạo, tiếp cận nguồn nhân lực chung của xã hội, nguồn lực trí thức, hoặc tập trung vào khu vực trường tư thục, ngoài công lập. Cho đến thời điểm thực hiện đề tài, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và chuyên sâu về quản lý nhà nước đối với phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập trực thuộc Bộ tại khu vực Đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh đổi mới và cải cách quản lý giáo dục.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khái niệm:

• Giáo dục đại học: Luận án tiếp cận định nghĩa của UNESCO (1998), quan điểm 4 khía cạnh của Ronald Barnett (1990), Từ điển Giáo dục học (2001) và Điều 7 Luật Giáo dục đại học 2012. Giáo dục đại học được hiểu là hình thức tổ chức giáo dục cho các bậc học sau phổ thông gồm trình độ cao đẳng, đại học, thạc sĩ và tiến sĩ.
• Đại học công lập: Là cơ sở giáo dục đại học do Nhà nước thành lập, đầu tư cơ sở vật chất, chịu sự quản lý nhà nước của Bộ Giáo dục và Đào tạo và cơ quan chủ quản. Luận án phân loại đại học công lập thành: Đại học quốc gia (Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh); Đại học vùng (Đại học Thái Nguyên, Đại học Huế, Đại học Đà Nẵng); Đại học trực thuộc Bộ, ngành (quản lý toàn diện hoặc liên bộ); và Đại học trực thuộc tỉnh/thành phố.
• Nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập: Luận án tổng hợp các lý thuyết về nguồn nhân lực của Liên hiệp quốc, World Bank, ILO, David Begg, Phạm Minh Hạc, Đoàn Văn Khái, Nguyễn Hữu Dũng (năng lực xã hội và tính năng động xã hội), Bùi Văn Nhơn, Đinh Thị Minh Tuyết và Phạm Đức Chính (nhân sự đơn vị sự nghiệp). Nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập là lực lượng lao động trí tuệ làm nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại các đại học công lập, hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc quỹ lương của đơn vị sự nghiệp.
• Khung nội dung quản lý nhà nước: Bao gồm 07 nội dung: (1) Quy hoạch và kế hoạch hóa; (2) Xây dựng và thực hiện văn bản quy phạm pháp luật; (3) Tuyển dụng và sử dụng; (4) Chính sách tiền lương và phụ cấp; (5) Đào tạo và bồi dưỡng; (6) Hỗ trợ và huy động tài chính; (7) Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.
• Yếu tố tác động: Gồm 05 nhóm yếu tố: Thể chế quản lý; Nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất; Năng lực đội ngũ cán bộ quản lý; Điều kiện phát triển của quốc gia, khu vực, địa phương; Hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp luận: Dựa trên phép duy vật biện chứng và lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và định hướng ngành Giáo dục.
• Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp: Phân tích, tổng hợp văn kiện, chính sách, quy định pháp luật và các báo cáo chuyên môn.
• Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp: Xử lý dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2012–2017 từ Bộ Giáo dục và Đào tạo và Tổng cục Thống kê.
• Phương pháp chuyên gia: Trao đổi trực tiếp, lấy ý kiến chuyên gia quản lý giáo dục.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Tiến hành khảo sát bằng bảng hỏi tại 20 trường đại học công lập khu vực Đồng bằng sông Hồng với 3 nhóm khách thể:

Nhóm đối tượng khảo sát	Số phiếu phát ra	Số phiếu hợp lệ	Cơ cấu chi tiết
Đội ngũ giảng viên đại học	700	660	Cử nhân: 48; Thạc sĩ: 542; Tiến sĩ: 56; Giáo sư, Phó Giáo sư: 32
Cán bộ quản lý tại trường đại học	215	200	Lãnh đạo trường: 19; Lãnh đạo khoa: 46; Lãnh đạo bộ môn: 135
Cán bộ, công chức cơ quan QLNN về GDĐH (Bộ GD&ĐT)	90	86	Chuyên viên: 45; Chuyên viên chính: 37; Chuyên viên cao cấp: 04

• Kỹ thuật xử lý số liệu: Số liệu điều tra xã hội học và số liệu thống kê được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel và SPSS.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này tổng thuật chi tiết các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước xoay quanh ba mạch nội dung: các nghiên cứu về giáo dục đại học; các nghiên cứu về nguồn nhân lực, nguồn nhân lực giảng viên và phát triển nguồn nhân lực giảng viên; các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với phát triển nguồn nhân lực và giảng viên đại học. Tác giả phân tích những kết quả mà các nghiên cứu trước đã đạt được về mặt lý luận và thực tiễn, đồng thời chỉ rõ những điểm còn hạn chế. Luận án khẳng định chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, chuyên biệt về quản lý nhà nước đối với phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập trực thuộc Bộ tại khu vực Đồng bằng sông Hồng, từ đó làm rõ tính độc lập và xác lập các vấn đề cần tiếp tục giải quyết trong luận án.

Chương 2: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập

Chương 2 làm rõ hệ thống khái niệm công cụ phục vụ nghiên cứu, bao gồm giáo dục đại học, đại học công lập, nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập, phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập, và quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập. Luận án phân tích sự cần thiết khách quan của quản lý nhà nước trên 4 phương diện: định hướng, điều chỉnh, bảo đảm hỗ trợ tạo điều kiện của Nhà nước, và phát huy vai trò, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên. Chương này xác lập khung 07 nội dung quản lý nhà nước và phân tích 05 nhóm yếu tố tác động (thể chế, tài chính, năng lực cán bộ quản lý, điều kiện kinh tế - xã hội vùng/địa phương, và hội nhập quốc tế). Đồng thời, tác giả tổng kết kinh nghiệm phát triển giảng viên tại một số vùng trong nước để rút ra các bài học kinh nghiệm cho khu vực Đồng bằng sông Hồng.

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng

Chương 3 trình bày bức tranh tổng quan về kinh tế - xã hội Đồng bằng sông Hồng (Bảng 1: Dân số giai đoạn 2012–2016) và mạng lưới đại học công lập trong vùng (Bảng 2, 3, 4, 5). Tác giả phân tích thực trạng quy mô, cơ cấu và chất lượng đội ngũ giảng viên trực thuộc Bộ giai đoạn 2012–2017 (Bảng 6, 7, 8, 9, 10), đối chiếu với mục tiêu quy hoạch phát triển nhân lực năm 2020 (Bảng 11). Chương này phân tích sâu thực trạng 07 nội dung quản lý nhà nước thông qua số liệu hành chính và kết quả khảo sát:

• Quy hoạch và kế hoạch hóa phát triển đội ngũ giảng viên;
• Xây dựng và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật;
• Tuyển dụng và sử dụng giảng viên (Bảng 12: Tiêu chí chú trọng trong tuyển dụng; Bảng 13: Hình thức tạo nguồn làm hạn chế chất lượng);
• Thực hiện chính sách tiền lương và phụ cấp (Bảng 14: Chế độ tiền lương công lập; Bảng 15: Đánh giá khả năng tạo động lực tự phát triển của chính sách);
• Đào tạo và bồi dưỡng giảng viên (Bảng 16: Nội dung cần chú trọng nhất trong đào tạo, bồi dưỡng);
• Hỗ trợ và huy động nguồn lực tài chính;
• Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong phát triển giảng viên. Chương 3 tổng kết các kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế và phân tích nguyên nhân của thực trạng (Bảng 17: Nguyên nhân dẫn tới hạn chế trong phát triển nguồn nhân lực giảng viên).

Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực đồng bằng sông Hồng

Chương 4 hệ thống hóa quan điểm của Đảng (Nghị quyết 29-NQ/TW, Văn kiện Đại hội XI, XII), định hướng của ngành Giáo dục và quan điểm của tác giả về hoàn thiện quản lý nhà nước gắn với bối cảnh phát triển của Đồng bằng sông Hồng. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất 07 nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước:

1. Quy hoạch và kế hoạch hóa phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập phải gắn với yêu cầu phát triển giáo dục đại học và phát triển khu vực Đồng bằng sông Hồng;
2. Tăng cường sự phối hợp trong tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học;
3. Tuyển dụng và sử dụng giảng viên đại học công lập theo đúng tiêu chuẩn chức danh và vị trí việc làm;
4. Cụ thể hóa, điều chỉnh và triển khai thực hiện chính sách tiền lương và phụ cấp cho nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực Đồng bằng sông Hồng;
5. Đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập theo chuẩn và theo yêu cầu thực tế của đại học công lập ngành và khu vực Đồng bằng sông Hồng;
6. Huy động, phân bổ hợp lý và đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất cho phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập;
7. Đổi mới và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm quy định pháp luật liên quan đến phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập. Luận án đưa ra các khuyến nghị cụ thể đối với: Bộ Giáo dục và Đào tạo; các Bộ chủ quản và chính quyền địa phương khu vực Đồng bằng sông Hồng; các trường đại học công lập trong vùng.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa, bổ sung và làm rõ cơ sở lý luận quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập trong điều kiện đổi mới giáo dục và tự chủ đại học.
• Xác lập khung phân tích gồm 07 nội dung quản lý nhà nước và nhận diện 05 nhóm yếu tố tác động đến phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Phân tích và đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng về quy mô, cơ cấu trình độ, học hàm, học vị và phân bố của đội ngũ giảng viên đại học công lập trực thuộc Bộ khu vực Đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2012–2017.
• Khảo sát thực chứng, đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nước theo 07 nội dung trọng yếu; chỉ rõ những kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân cốt lõi trong cơ chế quản lý, chính sách tiền lương, tuyển dụng, đào tạo bồi dưỡng và phân cấp quản lý.
• Đề xuất hệ thống 07 giải pháp và các khuyến nghị có tính ứng dụng đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Bộ chủ quản, chính quyền địa phương cấp tỉnh khu vực Đồng bằng sông Hồng và các trường đại học công lập nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển đội ngũ giảng viên giai đoạn 2018–2025.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế: Luận án chỉ tập trung khảo sát và phân tích thực trạng tại nhóm các trường đại học công lập trực thuộc sự quản lý của các Bộ trên địa bàn khu vực Đồng bằng sông Hồng; chưa khảo sát nhóm các trường trực thuộc cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, trường trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và các trường đại học ngoài công lập. Dữ liệu thứ cấp phục vụ phân tích thực trạng giới hạn trong giai đoạn 2012–2017.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi đối tượng sang các trường đại học công lập trực thuộc địa phương và các trường ngoài công lập trên địa bàn Đồng bằng sông Hồng.
• Thực hiện nghiên cứu so sánh liên vùng về quản lý nhà nước đối với phát triển giảng viên giữa Đồng bằng sông Hồng với vùng Đông Nam Bộ hoặc các vùng kinh tế khác.
• Cập nhật, đánh giá tác động của các điều chỉnh thể chế sau năm 2018 (như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học năm 2018) đối với cơ chế tự chủ và chính sách phát triển giảng viên đại học công lập.

Giá trị tham khảo

Đối tượng tham khảo:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên thuộc các chuyên ngành Quản lý công, Quản lý giáo dục, Quản trị nhân lực, Chính sách công.
• Cán bộ lãnh đạo, quản lý tại các cơ sở giáo dục đại học công lập.
• Cán bộ, công chức làm công tác tham mưu, hoạch định chính sách tại Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ, các Bộ ngành chủ quản và cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh.

Nội dung tham khảo giá trị:

• Phương pháp luận và thiết kế 3 mẫu phiếu điều tra xã hội học khảo sát giảng viên, cán bộ quản lý trường và cán bộ quản lý nhà nước.
• Dữ liệu thống kê về mạng lưới trường đại học và cơ cấu đội ngũ giảng viên đại học công lập trực thuộc Bộ vùng Đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2012–2017.
• Khung 07 nhóm giải pháp chính sách về quy hoạch, tuyển dụng theo vị trí việc làm, tiền lương, đào tạo bồi dưỡng và thanh tra giáo dục đại học.

Câu hỏi thường gặp

Khảo sát điều tra xã hội học của luận án được triển khai với cỡ mẫu và cơ cấu như thế nào? Khảo sát được thực hiện tại 20 trường đại học công lập khu vực Đồng bằng sông Hồng, thu về 946 phiếu hợp lệ thuộc 3 nhóm đối tượng: (1) 660 giảng viên (48 cử nhân, 542 thạc sĩ, 56 tiến sĩ, 32 Giáo sư và Phó Giáo sư); (2) 200 cán bộ quản lý tại trường (19 lãnh đạo trường, 46 lãnh đạo khoa, 135 lãnh đạo bộ môn); (3) 86 cán bộ, công chức quản lý nhà nước về giáo dục đại học tại Bộ Giáo dục và Đào tạo gồm Vụ Giáo dục Đại học, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Cục Quản lý chất lượng (45 chuyên viên, 37 chuyên viên chính, 04 chuyên viên cao cấp).

Khung nội dung quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập trong luận án gồm những nội dung nào? Khung phân tích gồm 07 nội dung: (1) Quy hoạch và kế hoạch hóa phát triển; (2) Xây dựng và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật; (3) Tuyển dụng và sử dụng; (4) Xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách tiền lương và phụ cấp; (5) Đào tạo và bồi dưỡng; (6) Hỗ trợ và huy động nguồn lực tài chính; (7) Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.

Phạm vi không gian và đối tượng khảo sát thực trạng trong luận án được xác định ra sao? Về không gian, luận án nghiên cứu tại khu vực Đồng bằng sông Hồng. Về đối tượng thực trạng, luận án tập trung khảo sát nhóm các trường đại học công lập trực thuộc sự quản lý của các Bộ; không khảo sát các trường thuộc cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các trường thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Những nguyên nhân chính nào dẫn đến hạn chế trong quản lý nhà nước về phát triển giảng viên đại học công lập được luận án chỉ ra? Các hạn chế bắt nguồn từ: thể chế pháp luật còn phức tạp, chồng chéo; quản lý phân tán giữa cơ quan quản lý giáo dục và Bộ chủ quản; quy hoạch chưa gắn kết chặt chẽ với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội vùng; chính sách tiền lương và phụ cấp chưa phản ánh đúng đặc thù lao động hàn lâm; nguồn lực tài chính đầu tư cho đào tạo, bồi dưỡng và cơ sở vật chất còn hạn hẹp.

Hệ thống giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước của luận án gồm những nội dung trọng tâm nào? Luận án đề xuất 07 nhóm giải pháp: (1) Đổi mới quy hoạch gắn với phát triển giáo dục đại học và vùng; (2) Tăng cường phối hợp thực thi văn bản pháp luật; (3) Tuyển dụng, sử dụng theo tiêu chuẩn chức danh và vị trí việc làm; (4) Điều chỉnh và thực hiện chính sách tiền lương, phụ cấp; (5) Đào tạo, bồi dưỡng theo chuẩn và nhu cầu thực tế; (6) Huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả tài chính, cơ sở vật chất; (7) Đổi mới, tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập khu vực Đồng bằng sông Hồng ở Việt Nam" của tác giả Trần Thị Bảo Khanh là công trình nghiên cứu chuyên ngành Quản lý công. Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng đội ngũ giảng viên và công tác quản lý nhà nước tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ khu vực Đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2012–2017 thông qua kết hợp dữ liệu thống kê thứ cấp và điều tra xã hội học. Trên cơ sở làm rõ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân, luận án đã xây dựng hệ thống 07 nhóm giải pháp và các khuyến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên đại học công lập trong giai đoạn 2018–2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến giáo dục đại học Giáo dục đại học có vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc. Trong những năm qua, các nghiên cứu liên quan đến GDĐH đã được nhiều tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước thực hiện và được công bố dưới nhiều hình thức khác nhau.

Trong tác phẩm “Self-Study processes: A guide to self-evaluation in higher education (Các tiến trình tự học: Hướng dẫn tự đánh giá trong giáo dục đại học)”, Phoenix, AZ: Oryx Press, tác giả Kells, H. Các nội dung trong cuốn sách mô tả cụ thể các bước và hướng dẫn cách thức thiết kế, xây dựng một chương trình tự đánh giá trong GDĐH phù hợp với điều kiện của tổ chức GDĐH. Báo cáo “Greater Expectations: A New Vision for Learning as Nation Goes to College-National Panel Report (Kỳ vọng lớn: Tầm nhìn mới về học tập khi tiếp cận báo cáo của Hội đồng giáo dục đại học quốc gia)” (2002) của American Association of Colleges and Universities đã tóm tắt những nội dung và nguyên tắc cho việc tổ chức GDĐH trong tương lai cần được hướng tới của hệ thống GDĐH [117]. Tài liệu “Characteristics of excellence in higher education (Những đặc trưng tốt của giáo dục đại học)”, Philadelphia, PA, Middle States Commission on Higher Education (2002) cũng đã làm rõ những vấn đề cơ bản và hiện đại trong xác định đặc trưng, vai trò, ý nghĩa của GDĐH trong xã hội hiện đại [127].

Southeast Asian Ministers of Education Organization (2003) trong tác phẩm “Framework for regional quality assurance cooperation in higher education (Khuôn khổ hợp tác đảm bảo chất lượng giáo dục đại học khu vực)” đã đề cập tới khía cạnh quản lý, hợp tác giữa các chủ thể và phạm vi khác nhau trong bảo đảm 11 Luận án tiên sĩ Quản lý công chất lượng GDĐH. Với một chiến lược dài hạn, kinh phí cho GDĐH có thể đến từ các nguồn khác nhau, như các công ty, tổ chức nhà nước, các tổ chức phi chính phủ, tổ chức tôn giáo, nhà từ thiện. Nguồn kinh phí dồi dào mang lại cho các trường khả năng xây dựng cơ sở vật chất hiện đại, thuê giảng viên giỏi cũng như xây dựng quỹ hỗ trợ sinh viên [132]. Đứng trước bối cảnh của quá trình toàn cầu hóa và sự bùng nổ của tri thức, các trường đại học ở Hoa Kỳ, một quốc gia được xem như có hệ thống đại học tiên tiến nhất thế giới cũng đứng trước những khủng hoảng.

Hệ thống giáo dục bậc cao đã và đang có những thay đổi to lớn để thích ứng với môi trường mới. Ngân hàng thế giới World Bank trong báo cáo “Việt Nam: Giáo dục đại học và kỹ năng cho tăng trưởng” (2008) đã phân tích những vấn đề từ thực tiễn GDĐH ở Việt Nam dưới góc nhìn quốc tế. Báo cáo đã chỉ ra những bất cập, hạn chế của GDĐH Việt Nam hiện nay trong mối tương quan so sánh trên nhiều số liệu về GDĐH của các quốc gia trên thế giới gắn với những thiếu hụt về kỹ năng của NNL. Đồng thời, báo cáo đã chỉ ra mối quan hệ của trình độ NNL với mức thu nhập của họ và làm rõ lợi ích mà NNL có trình độ kỹ năng cao có thể đem lại trong chiến lược chung về phát triển kinh tế.

Trên cơ sở đó, báo cáo đưa ra những khuyến nghị quan trọng để phát triển GDĐH hỗ trợ cho tăng trưởng kinh tế quốc gia [98]. Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu trong nước về lĩnh vực này cũng rất phong phú, bao gồm các nhóm công trình sau: Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về giáo dục đại học Việt Nam trong xu hướng cải cách giáo dục. Phạm Minh Hạc (1999), Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI. Tác giả cuốn sách đã giới thiệu chung về lịch sử văn hóa Việt Nam, bối cảnh môi 12 Luận án tiên sĩ Quản lý công trường thế kỷ XXI, tính chất và nguyên lý của nền giáo dục, hệ thống giáo dục Việt Nam hiện nay, vấn đề cải cách giáo dục, các cấp giáo dục ở Việt Nam [74].

Trong phần GDĐH, tác giả đã giới thiệu lịch sử, mục tiêu, nội dung, phương pháp, mạng lưới các trường đại học, cao đẳng hiện nay, nội dung quản lý sinh viên và quản lý sau đại học, vấn đề tổ chức quản lý NNL và phương hướng phát triển giáo dục ở nước ta. Tác giả Bùi Thị Ngọc Lan (2002) với cuốn “Nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam” đã chỉ ra vai trò quan trọng của nguồn lực trí tuệ đối với sự phát triển của xã hội, đồng thời làm rõ đặc điểm, thực trạng và xu hướng phát triển nguồn lực trí tuệ Việt Nam, từ đó khẳng định sự cần thiết phải chăm lo phát triển và phát huy cao độ sức mạnh của nguồn lực trí tuệ trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Tác giả đã đề xuất một số giải pháp như: nâng cao nhận thức của toàn xã hội về sự cần thiết phải phát huy nguồn lực trí tuệ trong công cuộc đổi mới; cải cách hệ thống GD&ĐT nhằm tạo nguồn cho quá trình phát huy nguồn lực trí tuệ; tạo động lực thúc đẩy quá trình phát huy nguồn lực trí tuệ; xây dựng môi trường văn hóa, xã hội lành mạnh thúc đẩy sự phát triển cao và bền vững của nguồn lực trí tuệ Việt Nam [90]. Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đắc Hưng (2004), Giáo dục Việt Nam hướng tới tương lai: Vấn đề và giải pháp.

Các tác giả đã giới thiệu tổng quan tình hình chung của giáo dục Việt Nam hiện nay và chỉ ra những bất cập, hạn chế của hệ thống giáo dục, trong đó có GDĐH trước yêu cầu của xã hội và thế giới. Từ đó, các tác giả đưa ra một số giải pháp cơ bản đề hoàn thiện hệ thống giáo dục nhằm đáp ứng xu hướng hội nhập [53]. Đối với việc tiếp cận với các xu hướng cải cách giáo dục, tác phẩm “Kinh nghiệm một số nước về phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ gắn với xây dựng đội ngũ trí thức” của Viện Khoa học giáo dục Việt Nam (2010) đã phân tích chính sách phát triển GD&ĐT, khoa học và công nghệ gắn với xây dựng đội ngũ trí thức của các nước Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore. Công trình nghiên cứu này đã làm rõ vai trò của đội ngũ trí thức đối với sự phát triển của đất nước, đã phân tích những kinh nghiệm phát triển giáo dục đào tạo gắn với xây dựng đội ngũ trí thức phục vụ phát triển kinh tế xã hội.

Đặc biệt, tác phẩm 13 Luận án tiên sĩ Quản lý công đã phân tích một số bài học kinh nghiệm nhằm xây dựng đội ngũ trí thức ở Việt Nam: Nhà nước đóng vai trò quyết định nhất tới việc phát triển đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ; cần đưa việc phát hiện và bồi dưỡng, thu hút và sử dụng nhân tài thành một chiến lược hết sức quan trọng trong thời kỳ CNH, HĐH; cần thiết lập môi trường khoa học thuận lợi cho việc phát hiện, đào tạo, phát triển và trọng dụng nhân tài, tạo thuận lợi cho tự do tư duy, tự do sáng tạo của trí thức [100]. Tác giả Hàn Viết Thuận (2014) trong báo cáo khoa học “Đổi mới nền giáo dục đại học Việt Nam hướng đến sự phát triển của nền kinh tế tri thức” đã phân tích vai trò của GDĐH trong nền kinh tế tri thức thông qua việc đào tạo một lực lượng lao động có thể tiếp thu các kỹ thuật mới, có khả năng thúc đẩy sáng tạo và phát triển công nghệ. Trong điều kiện hạn hẹp về ngân sách, không thể giải quyết tất cả mọi vấn đề trong cùng một lúc, tác giả đã đề xuất tập trung vào một trong những “mũi nhọn” có tính đột phá là hội nhập quốc tế, con đường ngắn nhất để các trường đại học Việt Nam tiếp cận được với trình độ của các trường đại học có uy tín trên thế giới bằng con đường chuyển giao công nghệ giáo dục [107]. Thứ hai, các công trình nghiên cứu về chất lượng và kiểm định chất lượng giáo dục đại học.

Tác giả Nguyễn Đức Chính (2000) trong đề tài khoa học độc lập cấp nhà nước: “Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo dùng cho các trường đại học Việt Nam”, đã phân tích thực tiễn công tác đánh giá giảng viên của các trường đại học trên thế giới và Việt Nam bao gồm hệ thống tiêu chí đánh giá và phương pháp đánh giá giảng viên. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất bộ tiêu chí đánh giá năng lực giảng dạy của GVĐH. Về phía Nhà nước, trước hết, cần có chính sách về chất lượng đối với GDĐH Việt Nam [58]. Chính sách này thực chất là một tuyên ngôn về chất lượng nhằm tạo động lực cho các trường không ngừng phấn đấu nâng cao chất lượng đào tạo và NCKH.

Tiếp đến là sớm hình thành một tổ chức chuyên trách về bảo đảm và đánh giá chất lượng đào tạo, có thể của Bộ GD&ĐT, của Chính phủ hay của Hội đồng Quốc gia về giáo dục. Thứ ba, cần có bộ công cụ và quy trình để thực hiện. Hệ thống bảo đảm chất lượng buộc các trường phải luôn có ý thức xây dựng điều kiện bảo đảm chất lượng, đồng thời 14 Luận án tiên sĩ Quản lý công nhằm tạo điều kiện để các trường hội nhập với nền giáo dục thế giới. Trong cuốn “Kiểm định chất lượng trong giáo dục đại học”, tác giả Nguyễn Đức Chính (2005) đã chỉ ra sự cần thiết của thực hiện kiểm định chất lượng GDĐH, cơ sở nâng cao tính trách nhiệm trong quản lý chất lượng GDĐH, cơ sở lý luận khoa học về đánh giá và kiểm định chất lượng GDĐH.

Tác giả cũng đã giới thiệu bộ tiêu chí đánh giá chất lượng và điều kiện đảm bảo chất lượng, đưa ra một số hướng dẫn kiểm định chất lượng dùng cho các trường đại học ở Việt Nam. Bên cạnh đó, tác giả đã phân tích và đánh giá mức độ thực hiện kiểm định chất lượng GDĐH ở Việt Nam và đưa ra một số đề xuất đổi mới công tác kiểm định chất lượng GDĐH [57]. Các tác giả Nguyễn Phương Nga và Nguyễn Quý Thanh (2009) trong cuốn sách "Giáo dục đại học: Một số thành tố của chất lượng" đã giới thiệu các nội dung của quá trình đào tạo từ những yếu tố đầu vào cho đến những yếu tố bảo đảm chất lượng bên trong các trường đại học.