CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CƠ CẤU TỔ CHỨC VÀ TÁI CƠ CẤU TỔ CHỨC DOANH NGHIỆP Hoạt động của doanh nghiệp luôn chịu sự tác động của các yếu tố môi trường kinh doanh. Căn cứ vào mục tiêu, chiến lược của doanh nghiệp, các nhà quản trị cấp cao thường đưa ra những quyết định về tổ chức nhằm tạo ra một cơ cấu tổ chức, linh hoạt để ứng phó với sự thay đổi của môi trường kinh doanh. Do vậy, việc nghiên cứu các vấn đề cơ cấu tổ chức và tái cơ cấu tổ chức là một nhiệm vụ cần thiết để nhà quản trị lựa chọn và xây dựng một cơ cấu tổ chức phù hợp với tình hình tế sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp. CƠ CẤU TỔ CHỨC DOANH NGHIỆP 1.
Khái niệm về tổ chức và cơ cấu tổ chức Tổ chức là một khái niệm sử dụng rất linh hoạt và là một nội dung rất rộng lớn liên quan đến việc xây dựng một doanh nghiệp như xây dựng và tổ chức bộ máy quản lý doanh nghiệp (có bao nhiêu cấp quản lý, tổ chức các phòng ban chức năng, phân công trách nhiệm và quyền hạn từng phòng ban cũng như của mỗi cá nhân…), xây dựng hệ thống sản xuất và kinh doanh (có những bộ phận sản xuất, kinh doanh nào, phân công chức năng, nhiệm vụ từng bộ phận. “Tổ chức là quá trình sắp xếp và bố trí các công việc, giao quyền hạn và phân phối các quyền lực của tổ chức sao cho chúng đóng góp một cách có tích cực và có hiệu quả vào mục tiêu chung của doanh nghiệp” (Quang Minh, 2015). Công tác tổ chức gồm có hai nội dung cơ bản là tổ chức cơ cấu và tổ chức quá trình. Tổ chức cơ cấu là tổ chức quản lý và tổ chức sản xuất kinh doanh.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Tổ chức quá trình là tổ chức quá trình quản trị và tổ chức quá trình sản xuất – kinh doanh. “Cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị là tổng hợp các bộ phận khác nhau, có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, được chuyên môn hóa ở trình độ nhất định, được trao những quyền hạn, trách nhiệm cụ thể, được bố trí theo mô hình quản trị phù hợp nhằm thực hiện nhiệm vụ quản trị” (Nguyễn Thành Độ và Nguyễn Ngọc Hiền, 2012). Cơ cấu tổ chức gồm 4 yếu tố cơ bản là chuyên môn hóa, tiêu chuẩn hóa, sự phối hợp và quyền lực (Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2012). Chuyên môn hóa là quá trình nhận diện những công việc cụ thể và phân công các cá nhân hay nhóm làm việc đã được huấn luyện thích hợp đảm nhiệm chúng.
Tiêu chuẩn hóa là quá trình phát triển các thủ tục mà theo đó các nhân viên có thể hoàn thành công việc của họ theo một cách thống nhất và thích hợp. Sự phối hợp là những thủ tục chính thức và phi chinh thức để liên kết những hoạt động của các nhóm riêng lẽ trong tổ chức đảm nhiệm. Các công cụ phối hợp trong cơ cấu tổ chức như các kế hoạch, hệ thống tiêu chuẩn kinh tế, kỹ thuật, hoạt động giám sát trực tiếp, hệ thống thông tin truyền thông, văn hóa doanh nghiệp. Quyền lực là quyền tự chủ trong hành động và điều khiển hoạt động của người khác.
Quyền lực đòi hỏi sự tuân thủ và gắn liền với một vị trí quản lý nhất định trong tổ chức. Những yêu cầu đối với một cơ cấu tổ chức 1. Tính thống nhất trong mục tiêu Một cơ cấu tổ chức cho phép mỗi cá nhân góp phần công sức vào các mục tiêu của tổ chức. Mục tiêu, chức năng và nhiệm vụ của từng bộ phận phải thống nhất với mục tiêu chung của tổ chức.
Vì vậy, việc thống nhất mục tiêu là yếu tố quan trọng là cơ sở để hình thành nên cơ cấu tổ chức doanh nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tính tối ưu Cơ cấu tổ chức có đầy đủ các phân hệ, bộ phận và con người (không thừa mà cũng không thiếu) để thực hiện các hoạt động cần thiết. Bởi vì, sự thay đổi cơ cấu thông thường là sự phản ánh các chiến lược, các chính sách và các nhiệm vụ mới.
Mặt khác, giữa các bộ phận và các cấp tổ chức đều thiết lập được những mối quan hệ hợp lý với số cấp quản lý nhỏ nhất, nhờ đó tổ chức sẽ mang tính năng động cao, luôn đi sát và phục vụ mục đích đề ra của tổ chức. Tính linh hoạt Cơ cấu tổ chức quản trị có khả năng thích ứng linh hoạt với bất kỳ tình huống nào xảy ra trong doanh nghiệp cũng như ngoài môi trường. Khi cơ cấu tổ chức hợp lý, sự phân cấp, phân quyền được rõ ràng. Các thông tin đến sẽ được xử lý một cách nhanh chóng vì đã được phân chia rõ ràng.
Khi cần có sự phối hợp với các bộ phận chức năng khác cũng dễ dàng hơn tạo điều kiện để đáp ứng nhanh chóng việc xử lý thông tin. Tính tin cậy Cơ cấu tổ chức quản trị phải bảo đảm tính chính xác của tất cả các thông tin được sử dụng trong doanh nghiệp nhờ đó bảo đảm sự phối hợp với các hoạt động và nhiệm vụ của tất cả các bộ phận của doanh nghiệp. Tính hiệu quả Cơ cấu bộ máy quản trị phải sử dụng chi phí quản trị đạt hiệu quả cao nhất. Tiêu chuẩn xem xét yêu cầu này là mối tương quan giữa chi phí dự định bỏ ra và kết quả sẽ thu về.
Các hình thức cơ cấu tổ chức doanh nghiệp 1. Mô hình cơ cấu tổ chức theo trực tuyến Cơ cấu tổ chức theo trực tuyến là một mô hình tổ chức quản lý đơn giản nhất, trong đó có một cấp trên và một số cấp dưới theo một kênh đường thẳng. Cấp lãnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 đạo trực tiếp đối với cấp dưới, mỗi người cấp dưới chỉ nhận sự điều hành và chịu trách nhiệm trước một người lãnh đạo trực tiếp gọi là cấp trên (Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2012). Sơ đồ cơ cấu tổ chức theo trực tuyến được mô phỏng như sau: Người lãnh đạo tổ chức Người lãnh đạo tuyến 1 Người lãnh đạo tuyến 2 A1 A2 A3 B1 B2 B3 Hình 1.
Hệ thống quản trị theo kiểu tổ chức trực tuyến Ưu điểm của mô hình cơ cấu tổ chức trực tuyến là tạo thuận lợi cho việc áp dụng chế độ thủ trưởng, tập trung, thống nhất, làm cho tổ chức nhanh nhạy linh hoạt với sự thay đổi của môi trường và có chi phí quản lý doang nghiệp thấp. Theo cơ cấu này những người chịu sự lãnh đạo rất dễ thực hiện mệnh lệnh vì có sự thống nhất trong mệnh lệnh phát ra. Nhược điểm của mô hình cơ cấu tổ chức theo trực tuyến lại đòi hỏi người lãnh đạo phải có kiến thức toàn diện để chỉ đạo tất cả các bộ phận quản lý chuyên môn. Trong thực tế thì khả năng của con người có hạn nên những quyết định đưa ra mang tính rủi ro cao.
Cơ cấu tổ chức này làm hạn chế việc sử dụng các chuyên gia có trình độ cao về từng mặt quản trị, hạn chế việc phối hợp giữa các đơn vị trong tổ chức hoặc các cá nhân ngang quyền khác thuộc các tuyến khác nhau. Do tồn tại một số hạn chế nên cơ cấu tổ chức theo trực tuyến thường được áp dụng cho các đơn vị có quy mô nhỏ, sản phẩm đơn giản, công tác quản lý không quá phức tạp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mô hình cơ cấu tổ chức theo chức năng Cơ cấu theo chức năng là loại hình cơ cấu tổ chức trong đó từng chức năng được tách riêng và do một bộ phận chuyên môn đảm trách.
Những người lãnh đạo được chuyên môn hóa và chỉ đảm nhận thực hiện một chức năng nhất định. Những người thừa hành nhiệm vụ ở cấp dưới vừa nhận mệnh lệnh từ từ người lãnh đạo doanh nghiệp vừa nhận mệnh lệnh từ những nhà lãnh đạo chức năng khác. Những nhân viên chức năng phải là người am hiểu chuyên môn và thành thạo nghiệp vụ trong phạm vi quản lý của mình (Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2012). Sơ đồ cơ cấu tổ chức theo chức năng được mô phỏng như sau: Người lãnh đạo tổ chức Giám đốc Giám đốc Giám đốc Giám đốc Giám đốc Nghiên cứu và Phát Vận hành Martketing Nhân sự triển Tài chính Hình 1.2 Hệ thống cơ cấu tổ chức theo kiểu chức năng Ưu điểm của mô hình cơ cấu tố chức theo chức năng: Thực hiện chuyên môn hoá các chức năng quản lý, thu hút được các chuyên gia có kiến thức sâu về nghiệp vụ chuyên môn vào công tác quản lý, tránh được sự bố trí chồng chéo chức năng, nhiệm vụ giữa các bộ phận.
Thúc đẩy sự chuyên môn hoá kỹ năng nghề nghiệp, nâng cao chất lượng và kỹ năng giải quyết vấn đề. Từ đó, làm giảm gánh nặng quản trị cho người lãnh đạo doanh nghiệp, các quyết định đưa ra có độ rủi ro được giảm thấp hơn. Nhược điểm của mô hình cơ cấu theo chức năng là làm cho cấp dưới phải phục tùng nhiều đầu mối chỉ đạo khác nhau của cùng một cơ quan quản lý cấp trên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Do đó, dễ làm suy yếu chế độ tuân thủ từ cấp lãnh đạo doanh nghiệp, các nhà quản lý trở thành các chuyên gia trong lĩnh vực hẹp.
Mô hình cơ cấu tổ chức theo trực tuyến – chức năng Cơ cấu tổ chức theo trực tuyến - chức năng nhằm phát huy các ưu điểm và khắc phục các nhược điểm của mô hình cơ cấu tổ chức theo trực tuyến và cơ cấu tổ chức theo chức năng (Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2012). Sơ đồ cơ cấu tổ chức theo trực tuyến - chức năng được mô phỏng như sau: Người lãnh đạo tổ chức Giám đốc Giám đốc Giám đốc Giám đốc vận hành Martketing NC&PT tài chính Xưởng Xưởng Xưởng 1 Xưởng 2 Xưởng 3 Cơ khí Cơ điện Hình 1. Sơ đồ cơ cấu tổ chức theo trực tuyến - chức năng Theo mô hình cơ cấu tổ chức này, mối quan hệ giữa cấp dưới và cấp trên là một đường thẳng, còn các bộ phận chức năng chỉ làm nhiệm vụ được phân công và chịu sự giám sát kiểm tra của các bộ phận trực tuyến. Người lãnh đạo chịu trách nhiệm về mọi hoạt động và toàn quyền quyết định trong phạm vi doanh nghiệp.
Họ luôn được sự giúp sức của những người lãnh đạo chức năng để chuẩn bị các quyết định, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện các quyết định. Tuy nhiên, trong cơ cấu tổ chức này người lãnh đạo doanh nghiệp phải giải quyết thường xuyên mối quan hệ giữa bộ phận trực tuyến với bộ phận chức năng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.