phần mở đầu, kết luận và phụ lục, luận văn gồm có 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tái cơ cấu hệ thống của tổ chức KH&CN trong quá trình thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo Nghị định 115/2005/NĐ/CP. Chƣơng 2: Thực trạng tái cơ cấu hệ thống tổ chức của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng khi chuyển đổi sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện quá trình tái cơ cấu hệ thống tổ chức của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng khi thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo nghị định 115/2005/NĐ-CP. KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁI CƠ CẤU HỆ THỐNG CỦA TỔ CHỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM THEO NGHỊ ĐỊNH 115/2005/NĐ/CP.1 Tái cơ cấu Theo Bách khoa toàn thư mở, tái cơ cấu (Reengineering) là việc xem xét và cấu trúc lại một phần, một số phần hay toàn bộ một tổ chức, một đơn vị nào đó, thường là một công ty, doanh nghiệp….
Tái cơ cấu thường là được xem xét lại các quy trình từ khâu tìm kiếm các nguyên liệu, đến khâu sản xuất, tiếp thị, phân phối sản phẩm. Nhu cầu tái cơ cấu trở nên cấp bách khi hiện trạng của các tổ chức đang gặp nhiều vấn đề trong cơ cấu, hoạt động khiến tổ chức hoạt động không hiệu quả; thậm chí trì trệ, đứng trước nguy cơ tan rã, phá sản. Nhiều nguyên do là do vấn đề cơ cấu sai, không hợp lý, kém hiệu quả. Chính vì vậy, việc tái cơ cấu được đặt ra; thậm chí là cấp bách nhất.
Thể hiện cụ thể là: - Tổ chức không xác định nổi chiến lược và kế hoạch. - Đội ngũ lãnh đạo của tổ chức làm việc không hiệu quả. Các tố chất, bao gồm tính cách, hiểu biết, kinh nghiệm cá nhân của đội ngũ lãnh đạo trong một tổ chức đóng một vai trò quan trọng. Nếu sai, kém.
sẽ kìm hãm sự phát triển của tổ chức. - Cơ cấu tài chính chưa phù hợp, chưa chuẩn mực và thiếu các hệ thống, công cụ kiểm soát cần thiết. Đây là một lý do mà nhiều tổ chức, đặc biệt là doanh nghiệp hiện nay cần tái cơ cấu nguồn tài chính để đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động một cách tốt nhất. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Quản trị nguồn nhân sự yếu kém.
Có thể nói con người là một yếu tố có tính chất quyết định tới sự thành công của tổ chức và doanh nghiệp và nếu sự yếu kém nảy sinh từ vấn đề này thì cần phải được điều chỉnh kịp thời và phải có định hướng mang tính lâu dài. - Sự phối hợp hoạt động trong tổ chức không hiệu quả do cơ cấu chưa hợp lý. Một cơ cấu tổ chức được thiết kế tốt sẽ có khả năng cho phép đơn vị, công ty hay doanh nghiệp sử dụng các thông tin từ các bộ phận một cách hiệu quả nhất, và từ đó giúp cho hoạt động phối hợp giữa các đơn vị được chặt chẽ và lãnh đạo điều hành tốt hơn. Nội dung của tái cơ cấu quan tâm đến tính hệ thống và chuyên nghiệp trong phương thức thực hiện công việc, phối hợp công việc và điều hành công việc.
Trong điều kiện hiện nay, tái cơ cấu đòi hỏi các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy quản lý, cải cách về quản lý, tái cấu trúc lại các quá trình kinh doanh, trên cơ sở đó định hình mô hình và cơ cấu tổ chức phù hợp với điều kiện và định hướng kinh doanh của doanh nghiệp. Vậy, theo quan điểm của học viên tái cơ cấu của một đơn vị, công ty hay doanh nghiệp là quá trình thay đổi định hướng chiến lược hoạt động của một tổ chức; thiết lập lại cơ cấu tổ chức bộ máy, cơ cấu nguồn lực; cắt giảm chi phí hoạt động, một hoặc nhiều hơn một lĩnh vực hoạt động hay tăng đầu tư, mở rộng một hay nhiều lĩnh vực hoạt động; thiết kế lại quá trình hoạt động trong một tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong một môi trường mới, thách thức mới.2 Tái cơ cấu hệ thống tổ chức 1.1 Cơ cấu tổ chức Có nhiều cách tiếp cận về cơ cấu tổ chức của một cơ quan, như: - Cơ cấu tổ chức là một hệ thống chính thức về các mối quan hệ vừa độc lập, vừa phụ thuộc trong tổ chức, thể hiện những nhiêm vụ rõ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ràng do ai làm, làm cái gì và liên kết với các nhiệm vụ khác trong tổ chức như thế nào nhằm tạo ra một sự hợp tác nhịp nhàng để đáp ứng mục tiêu của tổ chức. - Cơ cấu tổ chức là tổng hợp các bộ phận (đơn vị, cá nhân) có mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau, được chuyên môn hoá và có những trách nhiệm, quyền hạn nhất định, được bố trí thành những khâu, những cấp khác nhau nhằm thực hiện các chức năng quản trị và phục vụ mục tiêu chung của tổ chức. Từ các cách tiếp cận cơ bản trên, có thể thấy cơ cấu tổ chức là việc bố trí, sắp xếp nhân lực vào những vị trí, công việc cụ thể, là tổng hợp các bộ phận khác nhau, có mối liên hệ và quan hệ phụ thuộc lẫn nhau để thực hiện nhiệm vụ của cơ quan.
Như vậy, cơ cấu tổ chức của một đơn vị, công ty hay doanh nghiệp bao gồm: cơ cấu bộ máy quản lý và cơ cấu bộ máy triển khai thực hiện nhiệm vụ của cơ quan. Trong cơ cấu tổ chức của một đơn vị, công ty hay doanh nghiệp có hai vấn đề, đó là cơ cấu cơ bản và cơ chế vận hành. Cơ cấu cơ bản liên quan đến những vấn đề chủ yếu trong phân công, sắp xếp nhiệm vụ của các phòng ban để thực hiện mục tiêu hoạt động của cơ quan. Cơ cấu cơ bản được thể hiện thông qua các sơ đồ cơ cấu tổ chức của cơ quan.
Cơ chế vận hành như một chất bôi trơn để khích lệ cán bộ, nhân viên đồng tâm hiệp lực, gắng sức thực hiện mục tiêu. Đây là vấn đề thiết chế của tái cơ cấu.2 Tái cơ cấu hệ thống tổ chức Tái cơ cấu hệ thống tổ chức là việc tạo ra những thay đổi căn bản về cơ cấu tổ chức của cơ quan nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức với hiệu quả cao nhất. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tái cơ cấu hệ thống tổ chức chính là sự thay đổi, sắp xếp lại cơ cấu bộ máy quản lý để đạt được hiệu quả cao trong hoạt động của một cơ quan. Không đơn giản chỉ là gắn với sự thay đổi các phòng ban đơn thuần mà phải thay đổi sắp xếp phương thức thực hiện công việc, phương thức phối hợp công việc của cơ cấu tổ chức mới.
Cách tiếp cận này đứng trên góc độ định chế và thiết chế.3 Tổ chức khoa học và công nghệ Theo Luật Khoa học và Công nghệ được Quốc Hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2013. Khái niệm cơ bản về hoạt động khoa học và công nghệ (Điều 3) được thống nhất như sau: Tổ chức khoa học và công nghệ là tổ chức tham gia vào các hoạt động khoa học và công nghệ, có chức năng chủ yếu là nghiên cứu khoa học, nghiên cứu triển khai và phát triển công nghệ, hoạt động dịch vụ khoa học và công nghệ, được thành lập và đăng ký hoạt động theo quy định của pháp luật. Các tổ chức KH&CN bao gồm: các tổ chức nghiên cứu khoa học, tổ chức nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; trường đại học, học viện, trường cao đẳng và các tổ chức dịch vụ KH&CN. Tổ chức nghiên cứu khoa học, tổ chức nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (được gọi chung là tổ chức R&D).
Các tổ chức R&D được tổ chức dưới hình thức: Viện R&D, phòng thí nghiệm, Trạm nghiên cứu; Trạm quan trắc; Trạm thử nghiệm và cơ sở R&D khác. Trong nền kinh tế thị trường, các tổ chức KH&CN đóng vai trò là động lực thúc đẩy cho sự phát triển các ngành, lĩnh vực. Các thành tựu KH&CN sẽ góp phần áp dụng, nâng cao hiệu quả kinh tế, chất lượng cuộc sống của người dân. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên thế giới, hoạt động KH&CN được tổ chức theo nhiều mô hình khác nhau, được tác giả Vũ Cao Đàm tóm tắt thành 4 loại loại cơ bản như sau1: Mô hình 1: là mô hình cổ điển nhất, trong đó các tổ chức khoa học thực hiện trọn vẹn các giai đoạn của quá trình R&D, còn các doanh nghiệp chỉ làm nhiệm vụ sản xuất và tiếp tục phát triển công nghệ trong sản xuất.
Giữa tổ chức khoa học – công nghệ và doanh nghiệp tồn tại các công ty tư vấn đóng vai trò cầu nối từ R&D đến sản xuất. Mô hình 2: là một nỗ lực của doanh nghiệp hướng tới làm chủ công nghệ mới bằng cách tự mình làm triển khai từ khâu chế tạo vật mẫu sản phẩm mới (prototype) làm pilot để xây dựng công nghệ và sản xuất loạt “0”, đưa vào sản xuất công nghiệp và tiếp tục phát triển công nghệ trong sản xuất. Mô hình 3: tổ chức R&D tạo ra các doanh nghiệp KH&CN (xí nghiệp spin-off), chuyển toàn bộ khâu “triển khai” vào các doanh nghiệp này, đồng thời để doanh nghiệp này kiêm luôn cả chức năng của một công ty tư vấn. Mô hình 4: doanh nghiệp KH&CN kéo dài chức năng về phía trước, bắt đầu từ nghiên cứu ứng dụng qua triển khai tới tư vấn.
Hình 1: Các mô hình tổ chức hoạt động KH&CN Các mô Nghiên Chuyển Nghiên Phát triển hình tổ cứu ứng Triển khai giao tri cứu cơ bản công nghệ chức dụng thức Công ty Doanh Mô hình 1 Tổ chức R&D tư vấn nghiệp Mô hình 2 Tổ chức R&D Doanh nghiệp Doanh Mô hình 3 Tổ chức R&D Doanh nghiệp KH&CN nghiệp 1 Vũ Cao Đàm (2009), Tuyển tập các công trình đã công bố. Tập II, Nhà Xuất bản Thế giới, Hà Nội. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tổ chức Doanh Mô hình 4 Doanh nghiệp KH&CN R&D nghiệp Nguồn: Vũ Cao Đàm, Tuyển tập các công trình đã công bố, tập II 5;292 Quan sát các mô hình trên và dựa vào các quy định cụ thể cho các loại hình tổ chức KH&CN ở Việt Nam, ta thấy Việt Nam đang ở mô hình 4. Bởi hoạt động KH&CN chủ yếu được thực hiện ở các tổ chức KH&CN.