Nhận Diện Những Yếu Tố Cản Trở Việc Thực Hiện Cơ Chế Tự Chủ Tổ Chức KH&CN Theo Nghị Định 115/2005

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh nhận diện những yếu tố cản trở việc thực hiện cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm của tổ chức, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Thu Hương
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Khoa Học Và Công Nghệ
• Đề tài: Những Yếu Tố Cản Trở Cơ Chế Tự Chủ Tổ Chức KH&CN Theo Nghị Định 115/2005
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do nghiên cứu
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và Khách thể nghiên cứu
• 0.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4.2. Khách thể nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu và mẫu khảo sát
• 0.5.1. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Vấn đề nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU CƠ CHẾ TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA TỔ CHỨC KH&CN
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.4. Cơ sở lý luận nghiên cứu cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP
• 1.4.1. Hệ khái niệm công cụ
• 1.4.2. Một số lý thuyết, quan điểm vận dụng nghiên cứu cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI SANG CƠ CHẾ TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA TỔ CHỨC KH&CN THEO NGHỊ ĐỊNH 115/2005/NĐ-CP
• 2.1. Những quy định về quản lý nhà nước đối với hoạt động KH&CN
• 2.2. Tiến trình cải cách chính sách KH&CN
• 2.3. Quy định về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP
• 2.4. Khảo sát việc thực hiện Nghị định 115 của các tổ chức KH&CN
• 2.5. Những yếu tố cản trở việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức R&D theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP
• 2.6. Khảo sát những khó khăn của các tổ chức KH&CN trong quá trình chuyển đổi
• 2.7. Nguyên nhân thất bại của Nghị định 115
• 2.8. Dự báo kết quả chuyển đổi hệ thống KH&CN công lập
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ chế tự chủ tổ chức KH CN theo Nghị định 115 2005

Cơ chế tự chủ tổ chức KH&CN theo Nghị định 115/2005 là một bước tiến quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức nghiên cứu và phát triển. Nghị định này nhằm mục đích trao quyền tự chủ cho các tổ chức KH&CN, giúp họ có khả năng tự quyết định về hoạt động của mình mà không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc thực hiện cơ chế này vẫn gặp nhiều khó khăn và thách thức.

1.1. Định nghĩa và vai trò của cơ chế tự chủ trong tổ chức KH CN

Cơ chế tự chủ trong tổ chức KH&CN được hiểu là quyền tự quyết định về các hoạt động nghiên cứu, phát triển và tài chính. Điều này giúp các tổ chức có thể linh hoạt hơn trong việc đáp ứng nhu cầu thực tiễn và phát huy tối đa tiềm năng của mình.

1.2. Lịch sử hình thành Nghị định 115 2005 và những thay đổi trong quản lý

Nghị định 115/2005 được ban hành nhằm cải cách quản lý nhà nước đối với các tổ chức KH&CN. Sự ra đời của nghị định này đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của KH&CN tại Việt Nam.

II. Những thách thức trong việc thực hiện cơ chế tự chủ tổ chức KH CN

Mặc dù Nghị định 115/2005 đã tạo ra nhiều cơ hội cho các tổ chức KH&CN, nhưng thực tế cho thấy vẫn còn nhiều thách thức cản trở việc thực hiện cơ chế tự chủ. Những yếu tố này bao gồm sự thiếu hụt về tài chính, nhân lực và cơ sở vật chất.

2.1. Thiếu hụt tài chính và nguồn lực cho tổ chức KH CN

Nhiều tổ chức KH&CN vẫn phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, dẫn đến việc không thể tự chủ tài chính. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh và sáng tạo của các tổ chức.

2.2. Khó khăn trong việc xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao

Việc thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao là một thách thức lớn. Nhiều tổ chức KH&CN gặp khó khăn trong việc tạo ra môi trường làm việc hấp dẫn và phát triển nghề nghiệp cho nhân viên.

III. Phương pháp giải quyết những yếu tố cản trở cơ chế tự chủ

Để khắc phục những yếu tố cản trở cơ chế tự chủ, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và các tổ chức KH&CN. Các giải pháp này bao gồm cải cách chính sách, tăng cường đầu tư và nâng cao năng lực quản lý.

3.1. Cải cách chính sách và khung pháp lý cho tổ chức KH CN

Cần có những cải cách trong chính sách để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức KH&CN hoạt động độc lập và hiệu quả hơn. Điều này bao gồm việc điều chỉnh các quy định pháp lý liên quan đến quyền tự chủ.

3.2. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển

Nhà nước cần tăng cường đầu tư cho KH&CN, đặc biệt là trong các lĩnh vực có tiềm năng phát triển cao. Việc này không chỉ giúp các tổ chức KH&CN hoạt động hiệu quả mà còn thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ cơ chế tự chủ

Việc thực hiện cơ chế tự chủ đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho các tổ chức KH&CN. Nhiều tổ chức đã có thể phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào sự phát triển kinh tế.

4.1. Các mô hình tổ chức KH CN thành công

Một số tổ chức KH&CN đã áp dụng thành công cơ chế tự chủ, từ đó tạo ra những sản phẩm nghiên cứu có giá trị cao và được thị trường đón nhận.

4.2. Đánh giá tác động của cơ chế tự chủ đến sự phát triển KH CN

Nghiên cứu cho thấy cơ chế tự chủ đã giúp các tổ chức KH&CN nâng cao hiệu quả hoạt động, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho cơ chế tự chủ tổ chức KH CN

Cơ chế tự chủ tổ chức KH&CN theo Nghị định 115/2005 cần được tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của KH&CN trong bối cảnh hiện nay. Việc này không chỉ giúp các tổ chức KH&CN hoạt động hiệu quả hơn mà còn thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải cách trong tương lai

Cần có những giải pháp cải cách đồng bộ để nâng cao hiệu quả của cơ chế tự chủ, bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường đầu tư cho KH&CN.

5.2. Tầm nhìn phát triển KH CN trong giai đoạn tới

Tầm nhìn phát triển KH&CN trong tương lai cần hướng đến việc xây dựng một hệ thống tổ chức KH&CN tự chủ, sáng tạo và có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP, các tổ chức KH&CN công lập được trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm nhằm thúc đẩy đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, sau hơn 6 năm triển khai, việc thực hiện cơ chế này vẫn còn nhiều hạn chế, gây ra khoảng cách lớn giữa kỳ vọng chính sách và thực tế vận hành. Luận văn tập trung nhận diện các yếu tố cản trở việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN theo Nghị định 115, với phạm vi nghiên cứu từ năm 1986 đến tháng 3/2011, khảo sát tại nhiều viện nghiên cứu và trung tâm KH&CN trên toàn quốc như Viện KH&CN Mỏ, Viện Công nghệ sinh học, Trung tâm Giống gia cầm Thụy Phương... Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ bản chất của tự chủ trong tổ chức KH&CN, đồng thời phân tích các rào cản thực tiễn để đề xuất giải pháp phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển KH&CN tại Việt Nam. Việc nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Nhà nước chuyển đổi mô hình quản lý từ bao cấp sang thị trường, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách KH&CN trong tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong tổ chức, đặc biệt trong lĩnh vực KH&CN. Trước hết, khái niệm tự chủ (autonomy) được hiểu là quyền tự quyết định các hoạt động nội bộ của tổ chức, bao gồm lựa chọn đề tài nghiên cứu, chính sách nhân sự, tài chính và hợp tác quốc tế. Tự chủ được phân biệt rõ với khái niệm tập trung hóa (centralization) và phân quyền (decentralization), trong đó tập trung hóa đề cập đến mức độ quyền lực tập trung tại một cấp quản lý, còn tự chủ nhấn mạnh quyền ra quyết định của từng cá nhân hoặc tổ chức. Lý thuyết đo lường mức độ tự chủ dựa trên các công cụ như thang đo của Hackman và Lawler (1971) và nghiên cứu Aston về cấu trúc tổ chức, giúp đánh giá quyền tự chủ ở các cấp độ khác nhau.

Ngoài ra, luận văn vận dụng khái niệm khoa học tự trị, nhấn mạnh vai trò của cộng đồng khoa học trong việc tự quyết định phương hướng phát triển, tự tìm kiếm nguồn tài trợ và xóa bỏ các ràng buộc hành chính. Mối quan hệ giữa tự chủ và trách nhiệm giải trình cũng được làm rõ, trong đó tự chủ đi kèm với sự sẵn sàng chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động, đảm bảo hiệu quả và minh bạch trong quản lý.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp giữa phân tích tài liệu và khảo sát thực tiễn. Nguồn dữ liệu bao gồm các văn bản pháp luật, báo cáo hoạt động của các viện nghiên cứu, kết quả các hội thảo chuyên ngành, cùng các công trình nghiên cứu liên quan trong và ngoài nước. Phương pháp phân tích tài liệu được áp dụng để tổng hợp, đối chiếu các lý thuyết và chính sách về tự chủ trong tổ chức KH&CN.

Phương pháp khảo sát thực địa gồm phỏng vấn sâu và quan sát tại các tổ chức KH&CN tiêu biểu như Viện KH&CN Mỏ, Viện Công nghệ sinh học, Trung tâm Thông tin KH&CN... Đối tượng phỏng vấn là lãnh đạo, cán bộ phòng tổ chức, kế hoạch tài chính, cán bộ nghiên cứu và chuyên gia trong lĩnh vực quản lý KH&CN. Cỡ mẫu khảo sát khoảng 10-15 tổ chức, được chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho các loại hình tổ chức KH&CN công lập. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến đầu năm 2011, cho phép thu thập dữ liệu cập nhật và phản ánh thực trạng chuyển đổi cơ chế tự chủ.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp định tính kết hợp định lượng, trong đó các số liệu về nguồn kinh phí, tỷ lệ tự chủ trong quản lý nhân sự, mức độ thực hiện các quyền theo Nghị định 115 được tổng hợp và so sánh. Kết quả được trình bày qua bảng biểu và biểu đồ minh họa nhằm làm rõ các yếu tố cản trở và mức độ ảnh hưởng của chúng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ tự chủ trong hoạt động khoa học còn hạn chế: Khoảng 60% tổ chức KH&CN được khảo sát cho biết họ chưa hoàn toàn tự chủ trong việc xác định nhiệm vụ khoa học và công nghệ, do còn phụ thuộc vào chỉ đạo của cơ quan quản lý cấp trên. Tỷ lệ này phản ánh sự chênh lệch lớn so với mục tiêu của Nghị định 115, vốn đề cao quyền tự quyết của tổ chức.

2. Khó khăn về tài chính và nguồn vốn: Hơn 70% tổ chức gặp khó khăn trong việc tự chủ tài chính, đặc biệt trong việc huy động nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước. Việc cấp kinh phí theo phương thức khoán chi quỹ lương và hoạt động thường xuyên chưa được thực hiện đồng bộ, dẫn đến tình trạng thiếu hụt vốn lưu động và hạn chế khả năng đầu tư phát triển.

3. Ràng buộc hành chính và pháp lý còn phức tạp: 65% cán bộ quản lý phản ánh các thủ tục hành chính, quy định pháp luật hiện hành chưa tạo điều kiện thuận lợi cho việc tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Các quy định về quản lý nhân sự, tuyển dụng và hợp đồng lao động còn cứng nhắc, chưa phù hợp với mô hình tổ chức tự chủ.

4. Nhận thức và tinh thần tự chủ chưa đồng đều: Một số tổ chức và cán bộ vẫn giữ tư tưởng ỷ lại vào ngân sách nhà nước, thiếu động lực đổi mới và sáng tạo. Khoảng 40% cán bộ nghiên cứu cho biết họ chưa thực sự chủ động trong việc đề xuất nhiệm vụ và tìm kiếm nguồn tài trợ, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động chung.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên bắt nguồn từ việc Nghị định 115 chưa được triển khai đồng bộ và thiếu các chính sách hỗ trợ kèm theo. So với các nghiên cứu quốc tế về tự chủ trong tổ chức KH&CN, Việt Nam còn ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi, với nhiều rào cản về thể chế và nguồn lực. Ví dụ, các nước phát triển đã áp dụng mô hình tự chủ kết hợp với trách nhiệm giải trình chặt chẽ, tạo động lực cho các tổ chức nghiên cứu phát huy tối đa năng lực sáng tạo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ các yếu tố cản trở theo từng nhóm: tài chính, pháp lý, nhận thức và quản lý nhân sự. Bảng so sánh mức độ tự chủ giữa các tổ chức cũng giúp minh họa sự khác biệt trong thực tiễn áp dụng Nghị định 115.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ những điểm nghẽn cần ưu tiên giải quyết để thúc đẩy cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm phát huy hiệu quả. Đồng thời, nghiên cứu góp phần bổ sung cơ sở lý luận về tự chủ trong tổ chức KH&CN tại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ: Cần sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến quyền tự chủ tài chính, nhân sự và hoạt động khoa học, đảm bảo tính khả thi và đồng bộ. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì phối hợp với các bộ ngành liên quan.

2. Tăng cường nguồn vốn đầu tư cho KH&CN: Nhà nước cần nâng mức đầu tư cho KH&CN lên khoảng 2% GDP hàng năm, đồng thời khuyến khích huy động vốn từ doanh nghiệp và các quỹ đầu tư mạo hiểm. Giải pháp này nhằm cải thiện nguồn lực tài chính cho các tổ chức tự chủ, thực hiện trong 3-5 năm.

3. Đơn giản hóa thủ tục hành chính: Rà soát và cắt giảm các thủ tục không cần thiết, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức KH&CN trong việc tuyển dụng, quản lý nhân sự và thực hiện các hoạt động nghiên cứu. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do các cơ quan quản lý nhà nước phối hợp thực hiện.

4. Nâng cao nhận thức và xây dựng văn hóa tự chủ: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về quản lý tự chủ và tinh thần trách nhiệm cho cán bộ quản lý và nhà khoa học. Đồng thời, xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động khoa học gắn với quyền lợi và trách nhiệm. Thời gian triển khai liên tục, bắt đầu ngay trong năm nghiên cứu.

5. Đa dạng hóa hình thức chuyển đổi tổ chức: Khuyến khích các tổ chức KH&CN áp dụng mô hình doanh nghiệp KH&CN, xí nghiệp spin-off để tăng cường khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Chủ thể thực hiện là các tổ chức KH&CN phối hợp với nhà đầu tư, trong vòng 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách KH&CN: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện chính sách tự chủ, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển hệ thống KH&CN quốc gia.

2. Lãnh đạo các tổ chức KH&CN công lập: Giúp nhận diện các rào cản trong quá trình chuyển đổi cơ chế tự chủ, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp với điều kiện thực tế.

3. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia trong lĩnh vực quản lý KH&CN: Cung cấp tài liệu tham khảo về lý thuyết tự chủ, mô hình tổ chức và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động KH&CN.

4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành quản lý KH&CN: Hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong tổ chức KH&CN, đồng thời phát triển kỹ năng phân tích và đề xuất giải pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tự chủ trong tổ chức KH&CN là gì?
   Tự chủ là quyền của tổ chức KH&CN được toàn quyền quyết định các hoạt động nội bộ như lựa chọn đề tài, quản lý nhân sự, tài chính và hợp tác mà không cần sự phê duyệt từ cấp trên. Ví dụ, một viện nghiên cứu có thể tự đề xuất và thực hiện dự án nghiên cứu theo định hướng riêng.

2. Những yếu tố nào cản trở việc thực hiện cơ chế tự chủ?
   Các yếu tố chính gồm khó khăn về tài chính, ràng buộc hành chính, nhận thức chưa đầy đủ về tự chủ và hạn chế trong quản lý nhân sự. Ví dụ, nhiều tổ chức vẫn phụ thuộc ngân sách nhà nước và gặp khó khăn trong việc huy động vốn ngoài.

3. Nghị định 115/2005/NĐ-CP quy định gì về tự chủ?
   Nghị định quy định tổ chức KH&CN được tự chủ về hoạt động khoa học, tài chính, nhân sự và hợp tác quốc tế, đồng thời phải tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động. Ví dụ, tổ chức có quyền tự quyết định việc tham gia đấu thầu các nhiệm vụ khoa học.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả tự chủ?
   Cần hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường nguồn vốn, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao nhận thức cán bộ. Ví dụ, đào tạo cán bộ quản lý về kỹ năng tự chủ và xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả.

5. Vai trò của Nhà nước trong cơ chế tự chủ là gì?
   Nhà nước đóng vai trò bảo trợ, hỗ trợ và tạo khung pháp lý, đồng thời giám sát trách nhiệm giải trình của các tổ chức KH&CN. Ví dụ, Nhà nước cấp kinh phí theo hợp đồng và kiểm tra việc sử dụng nguồn vốn đúng mục đích.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ bản chất của cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong tổ chức KH&CN, dựa trên lý thuyết và thực tiễn tại Việt Nam.
• Nhận diện các yếu tố cản trở chính gồm tài chính, pháp lý, hành chính và nhận thức, ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển đổi theo Nghị định 115.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về chính sách, tài chính, quản lý và đào tạo nhằm thúc đẩy tự chủ trong tổ chức KH&CN.
• Nghiên cứu có phạm vi từ năm 1986 đến 2011, khảo sát nhiều tổ chức KH&CN công lập tiêu biểu trên toàn quốc.
• Khuyến nghị tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện chính sách để xây dựng hệ thống KH&CN tự chủ, hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Các nhà quản lý và tổ chức KH&CN nên áp dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách và thực tiễn quản lý, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá quá trình chuyển đổi cơ chế tự chủ trong các giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận nghiên cứu cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Cơ sở lý luận nghiên cứu cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP Chương 2.

Quá trình chuyển đổi sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP 2. Những quy định về quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động KH&CN 2. Khảo sát việc thực hiện Nghị định 115 của các tổ chức KH&CN 2. Những yếu tố cản trở việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức R&D theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU CƠ CHẾ TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA TỔ CHỨC KH&CN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Mặc dù tự chủ không thƣờng xuyên đƣợc coi là một biến cấu trúc trong các nghiên cứu về tổ chức nhƣng dần dần các nghiên cứu trong một vài thập niên trở lại đây đã phần nào phản ánh yếu tố này. Dill công bố một nghiên cứu về hai doanh nghiệp của Na Uy trên Tạp chí Quản trị Khoa học.

Bài viết có tên “Môi trƣờng với vai trò một tác nhân đối với tự chủ quản lý”. Trong nghiên cứu của ông, mức độ tự chủ của nhà quản lý và công nhân đƣợc đánh giá cùng với các yếu tố môi trƣờng khác. Trong số các kết luận của nghiên cứu, đáng lƣu ý là Dill cho rằng mức độ tự chủ càng cao thì nhiệm vụ đƣợc giao càng ít phức tạp, rủi ro càng thấp, nhiều quyền kiểm soát đối với các luồng thông tin, và mức độ chính thức của các mối tƣơng tác càng cao. Trong nghiên cứu Các công việc và người lao động của thời đại công nghiệp, xuất bản năm 1965, Turner and Lawrence sử dụng khái niệm tự chủ nhƣ là một “thuộc tính nhiệm vụ cần thiết” để có đƣợc sự hài lòng về công việc và giảm mức độ bỏ việc của ngƣời lao động ở các khu vực nông thôn nhỏ.

Và việc trao cho các nhân viên cấp thấp nhiều quyền tự chủ ra quyết định là cơ sở để giúp tăng cƣờng tính cạnh tranh của doanh nghiệp., trong nghiên cứu “Hệ thống tổ chức: Hƣớng tới một lý thuyết về quan hệ liên tổ chức”, năm 1966, đã tím hiểu về tự chủ của các tổ 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chức liên quan. Ông đã kết luận các tổ chức ít tự chủ sẽ có nhiều quyền lực hơn. Cũng nhƣ các đại biểu của lý thuyết phụ thuộc về chính trị và nguồn lực, các kết quả này phản ánh quyền lực có đƣợc là do kiểm soát các nguồn lực. Hackman xuất bản cuốn sách Hành vi trong các tổ chức.

Trong đó, các tác giả cho rằng tự chủ là một nhu cầu của con ngƣời, theo một nghĩa nào đó thí nó cũng giống nhƣ các nhu cầu trong tháp phân cấp nhu cầu của Maslow. Trong nghiên cứu “Các phƣơng diện của tổ chức trong những xã hội phức tạp: Khu vực giáo dục”, đăng trên tạp chí Quản trị Khoa học, năm 1975, của các tác giả Holdaway, E. Heron, nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng, tập trung hóa và tự chủ thấp, các thành phần cơ bản tạo thành cái đƣợc gọi là tập trung quyền lực, có gắn bó chặt chẽ với chuẩn hóa các thủ tục cá nhân, mức độ chuyên biệt hóa chức năng của tổ chức thấp, mức độ liên phối hợp thấp, và tỷ lệ nhân lực ngoài thấp. Năm 1980, ba tác giả Osborn, R.

Jauch công bố ấn phẩm “Lý thuyết tổ chức: Một cách tiếp cận tích hợp”. Trong nghiên cứu của mình, các tác giả đã kết luận rằng mức độ tự chủ thấp thƣờng gắn với đời sống lao động chất lƣợng thấp, mặc dù điều này còn phụ thuộc vào từng cá nhân khác nhau. Năm 1991, trong cuốn Các tổ chức: Cấu trúc, Quy trình, và Đầu ra, Hall, R. đã bàn về tự chủ của tổ chức.

Tƣơng tự nhƣ đối với cá nhân, cũng có thể xem xét tính tự chủ đối với một tổ chức. Ý tƣởng này đặc biệt phù hợp với các tổ chức mà trong đó bao gồm các bộ phận nhỏ, là thành viên của tổ chức lớn hơn, vì dụ nhƣ các công ty thuộc một tập đoàn kinh tế, hay một bộ phân quốc gia của các tổ chức đa quốc gia. Rajagopalan, trong nghiên cứu “Xung khắc trong quản lý và lợi ích của tự chủ: Các tác động đến kết quả hoạt 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] động”, đăng trên Tạp chí Quản trị chiến lƣợc, định nghĩa tự chủ của tổ chức là tự do hàng ngày trong quản lý. Hai tác giả Harris và Holden (trong nghiên cứu về tự chủ và kiểm soát năm 2001), cũng nhƣ Darr (trong nghiên cứu Kiểm soát và tự chủ đối với nhân viên kinh doanh, năm 2003), đều xem xét tự chủ và kiểm soát cùng với nhau, coi hai yếu tố này là những lực đối cực của tổ chức.

Trong nghiên cứu “Những yếu tố quyết định đến xung đột của các tổ chức quốc tế trong việc thƣơng thuyết hợp tác trong khu vực công”, đăng trên Tạp chí Quản trị Khoa học, năm 1975, Kochan và các nhà nghiên cứu khác đã phát hiện ra rằng các tổ chức trong khu vực công có mức độ tự chủ thấp đƣợc đặc trƣng bởi mức độ phụ thuộc lẫn nhau cao giữa các bộ phận. Nhóm tác giả cũng nhận thấy các nhà quản lý có xu hƣớng tập trung hóa việc ra quyết định trong những bối cảnh nhƣ thế. Những nghiên cứu về tự chủ trong các bộ phận khác nhau của các tập đoàn đa quốc gia cũng đem lại nhiều kết quả, thƣờng đƣợc tiếp cận bằng câu hỏi nghiên cứu: những chức năng cụ thể nào đó có thể đƣợc quyết định bởi trụ sở chình hay đƣợc phân quyền cho các nhà quản lý ở địa phƣơng. (Nghiên cứu của Gifford, D., năm 1998, “Tự chủ bao nhiêu là đủ”, đăng trên Tạp chí Kinh doanh Harvard.

Trong nghiên cứu “Tác động đa dạng hóa toàn cầu đến tự chủ của các công ty con thuộc tập đoàn đa quốc gia”, đăng trên Tạp chí Kinh doanh Harvard, số 9 năm 1999, tác giả Vachani, S. đã chỉ ra rằng tự chủ của các công ty con cao hơn ở một số lĩnh vực chức năng (vì dụ nhƣ marketing và nhân sự), so với một số chức năng khác (vì dụ nhƣ R&D và tài chính). Brock, trong nghiên cứu “Sự phát triển Quản lý các công ty con: Tổng quan và Phân tích lý thuyết”, tiến hành năm 2002, đăng trên Tạp chí Kinh doanh Quốc tế, đã sử dụng phƣơng pháp đếm từ trong một 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mẫu các bài báo để xem các nhà cầm quyền đƣơng đại đang theo xu hƣớng sử dụng các khái niệm liên quan đến tự chủ nhiều hơn hay kiểm soát nhiều hơn. Trong nghiên cứu “Tự chủ và Phụ thuộc của các Tập đoàn liên doanh đa quốc gia: Nghiên cứu trƣờng hợp Chiến lƣợc hoạt động của Liên doanh Hoa Kỳ ở Mexico”, đăng trên Tạp chí Quản lý Chiến lƣợc, số 23, năm 2002, các tác giả Robins, J.

Fladmoe-Lindquist, chỉ ra rằng nếu các bộ phận của tập đoàn liên doanh đa quốc gia muốn hoạt động tự chủ, các phƣơng diện tích hợp chiến lƣợc có thể là những nhân tố thành công then chốt. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tự chủ sẽ mang lại kết quả mong đợi ở đúng bối cảnh. Hackman và Oldham, trong bài viết “Động lực thông qua thiết kế công việc: Kiểm nghiệm một lý thuyết”, đăng trên tạp chí Hành vi Tổ chức và Hoạt động của cá nhân, năm 1976, chỉ ra rằng tự chủ (cùng với các phƣơng diện cơ bản của công việc khác nhƣ ý nghĩa của nhiệm vụ và phản hồi), kích thích những động cơ tích cực, hoạt động, sự thỏa mãn, sự nghỉ việc hay các đầu ra doanh thu. Nhƣ vậy, cùng với việc tác động đến các cá nhân trong tổ chức về phƣơng diện thực hiện công việc của họ, tự chủ cũng liên quan đến các biến quan trọng khác ảnh hƣởng tới hiệu quả tổ chức.

Tuy nhiên, sự phân biệt giữa cấp độ cá nhân và tổ chức, có thể sẽ không rõ rệt trong trƣờng hợp đặc biệt, đấy là khi phân tích về tự chủ của những ngƣời lãnh đạo: ở một mức độ nào đó, những ngƣời đứng đầu là đại diện cho tổ chức của họ, tự chủ của một ngƣời đứng đầu sẽ tƣơng tự với tự chủ của tổ chức. Từ các nghiên cứu trên đây, có thể thấy tự chủ là một đề tài đƣợc nghiên cứu nhiều, cả về lý thuyết và thực tiễn. Các nghiên cứu về chủ đề này đã đƣa ra những kết luận nổi bật nhƣ: tự chủ là một yếu tố quan trọng tác động đến tâm lý của nhân viên trong tổ chức và hiệu quả hoạt động của tổ chức. Tự chủ 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gồm nhiều loại, tự chủ của ngƣời lao động, tự chủ của ngƣời đứng đầu tổ chức, tự chủ của tổ chức so với các tổ chức cấp trên của nó… Tự chủ có mối liên hệ chặt chẽ với các khái niệm nhƣ tập trung hay phân quyền.

Việc thiết kế tổ chức sao cho mức độ tự chủ phù hợp không đơn giản. Mẫu nghiên cứu của các khảo sát về tự chủ nhƣ trính bày ở trên khá đa dạng về loại hình tổ chức, tồn tại ở nhiều khoảng thời gian khác nhau trong lịch sử. Nhìn chung, mẫu nghiên cứu chủ yếu là các doanh nghiệp, các công ty đa quốc gia hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh. Nhƣ vậy, phần lƣợc sử tài liệu trên đây cho thấy chƣa có nghiên cứu nào làm rõ bản chất của tự chủ trong tổ chức KH&CN.

Trên cơ sở đó, luận văn này tìm hiểu về bản chất của tự chủ trong tổ chức KH&CN. Tình hình nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, tƣ tƣởng về đổi mới hệ thống KH&CN đã hính thành và phát triển trong một số công trình.