Luận Văn Thạc Sĩ Về Những Vấn Đề Pháp Lý Trong Tái Cơ Cấu Doanh Nghiệp Nhà Nước

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích các vấn đề pháp lý trong tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thu Giang
• Người hướng dẫn: Pgs. Ngô Huy Cương
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Những Vấn Đề Pháp Lý Đặt Ra Từ Việc Tái Cơ Cấu Doanh Nghiệp Nhà Nước
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Sự cần thiết nghiên cứu của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 0.3. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.4. Phạm vi và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Dự kiến kết quả
• 0.6. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DNNN, VỀ TÁI CƠ CẤU DNNN
• 1.1. Khái luận về DNNN
• 1.1.1. Khái niệm Doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam
• 1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 1.3. Vai trò của DNNN
• 1.4. Tóm tắt quá trình xây dựng và cải cách DNNN ở Việt Nam
• 1.5. Pháp luật về DNNN ở một số nước trên thế giới
• 1.6. Những vấn đề cơ bản về tái cơ cấu DNNN
• 1.6.1. Khái quát về tái cơ cấu DNNN
• 1.6.2. Mục tiêu và phạm vi tái cơ cấu DNNN
• 1.6.3. Vai trò của tái cơ cấu DNNN
• 1.6.4. Sự cần thiết của tái cơ cấu DNNN ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA DNNN, THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH HIỆN HÀNH VÀ CÁC VẤN ĐỀ PHÁP LÝ ĐẶT RA KHI DNNN TÁI CƠ CẤU
• 2.1. Thực trạng hoạt động của các DNNN ở Việt Nam
• 2.2. Những thành tựu chủ yếu của DNNN
• 2.3. Những hạn chế yếu kém của DNNN
• 2.4. Thực trạng các quy định hiện hành và các vấn đề pháp lý đặt ra khi DNNN tái cơ cấu
• 2.4.1. Tái cơ cấu trong lĩnh vực kinh doanh, sản phẩm, hàng hóa của DNNN
• 2.4.2. Tái cơ cấu trong quản trị DNNN
• 2.4.3. Tái cơ cấu về mô hình doanh nghiệp
• 2.4.4. Tái cơ cấu DNNN liên quan đến hoạt động quản lý của nhà nước với DNNN
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT PHÁP LÝ KHI DNNN THỰC HIỆN TÁI CƠ CẤU
• 3.1. Đặt DNNN vào môi trường cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp khác, loại bỏ các hình thức ưu đãi và bao cấp đối với DNNN còn tồn tại trên thực tế
• 3.2. Nâng cao hiệu quả quản trị DNNN
• 3.3. Đẩy nhanh hoạt động cổ phần hóa DNNN
• 3.4. Phân tách giữa chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước và chức năng quản lý nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tái Cơ Cấu Doanh Nghiệp Nhà Nước

Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong quá trình cải cách kinh tế tại Việt Nam. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Tái cơ cấu DNNN bao gồm nhiều khía cạnh như thay đổi mô hình quản lý, cải cách chính sách và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc tái cơ cấu DNNN càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Khái niệm và vai trò của Doanh Nghiệp Nhà Nước

Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do nhà nước sở hữu và quản lý. Vai trò của DNNN trong nền kinh tế Việt Nam rất quan trọng, không chỉ trong việc cung cấp hàng hóa, dịch vụ thiết yếu mà còn trong việc thực hiện các chính sách kinh tế xã hội. DNNN cần phải được tái cơ cấu để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

1.2. Lịch sử và quá trình phát triển của DNNN tại Việt Nam

DNNN đã có lịch sử phát triển lâu dài tại Việt Nam, từ thời kỳ kế hoạch hóa tập trung đến nay. Quá trình cải cách DNNN bắt đầu từ những năm 1980, với nhiều chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước vào hoạt động kinh doanh.

II. Những Vấn Đề Pháp Lý Cần Lưu Ý Khi Tái Cơ Cấu DNNN

Tái cơ cấu DNNN không chỉ đơn thuần là thay đổi mô hình quản lý mà còn liên quan đến nhiều vấn đề pháp lý phức tạp. Các quy định pháp luật hiện hành cần được xem xét và điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tái cơ cấu. Việc này bao gồm việc xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, cũng như đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động của DNNN.

2.1. Quy định pháp luật về tái cơ cấu DNNN

Các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến tái cơ cấu DNNN cần được cập nhật để phù hợp với thực tiễn. Điều này bao gồm việc điều chỉnh các quy định về quản lý tài sản, quyền lợi của cổ đông và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc giám sát hoạt động của DNNN.

2.2. Thách thức pháp lý trong quá trình tái cơ cấu

Trong quá trình tái cơ cấu, DNNN phải đối mặt với nhiều thách thức pháp lý như việc phân chia tài sản, xử lý nợ xấu và đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Những vấn đề này cần được giải quyết một cách hợp lý để đảm bảo sự thành công của quá trình tái cơ cấu.

III. Phương Pháp Tái Cơ Cấu Doanh Nghiệp Nhà Nước Hiệu Quả

Để tái cơ cấu DNNN một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và các mô hình kinh doanh linh hoạt. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Các phương pháp này bao gồm cổ phần hóa, hợp tác công tư và cải cách quản lý.

3.1. Cổ phần hóa DNNN Lợi ích và thách thức

Cổ phần hóa là một trong những phương pháp tái cơ cấu DNNN phổ biến. Nó giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý. Tuy nhiên, quá trình này cũng gặp nhiều thách thức như việc định giá tài sản và bảo vệ quyền lợi của người lao động.

3.2. Hợp tác công tư trong tái cơ cấu DNNN

Hợp tác công tư (PPP) là một phương pháp hiệu quả để huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân trong quá trình tái cơ cấu DNNN. Việc này không chỉ giúp giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ công.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Tái Cơ Cấu DNNN

Việc áp dụng các phương pháp tái cơ cấu DNNN đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều DNNN đã cải thiện được hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Kết quả đạt được từ quá trình tái cơ cấu

Nhiều DNNN đã đạt được những kết quả tích cực sau khi thực hiện tái cơ cấu, như tăng trưởng doanh thu, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm. Những kết quả này cho thấy sự cần thiết của việc tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu trong thời gian tới.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các nước khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các nước khác cho thấy rằng việc áp dụng các mô hình quản lý hiện đại và chính sách phù hợp là rất quan trọng trong quá trình tái cơ cấu DNNN. Những bài học này có thể được áp dụng để cải thiện hiệu quả tái cơ cấu tại Việt Nam.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Tái Cơ Cấu Doanh Nghiệp Nhà Nước

Tái cơ cấu DNNN là một quá trình cần thiết và cấp bách trong bối cảnh hiện nay. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật và áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại để đảm bảo sự thành công của quá trình tái cơ cấu.

5.1. Định hướng phát triển DNNN trong tương lai

Định hướng phát triển DNNN trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động, cải cách quản lý và tăng cường tính minh bạch. Điều này sẽ giúp DNNN thực hiện tốt vai trò của mình trong nền kinh tế.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Trong quá trình tái cơ cấu, DNNN sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức như thay đổi tư duy quản lý, cải cách chính sách và đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Việc vượt qua những thách thức này là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công của quá trình tái cơ cấu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giữ vai trò xương sống trong nền kinh tế Việt Nam với quy mô quản lý hơn 1.760 nghìn tỷ đồng tổng tài sản tính đến năm 2011 và đóng góp bình quân 34% GDP hàng năm. Tuy nhiên, hiệu quả vận hành của khối này bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng khi phải tiêu tốn 2,2 đồng vốn để tạo ra 1 đồng doanh thu năm 2009, cao hơn đáng kể so với mức 1,2 đồng của khu vực tư nhân. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, mổ xẻ những xung đột và lỗ hổng trong hệ thống quy phạm pháp luật điều chỉnh quá trình cơ cấu lại DNNN tại Việt Nam.

Mục tiêu cụ thể của công trình tập trung vào ba phương diện: hệ thống hóa cơ sở lý luận về địa vị pháp lý của DNNN; đánh giá thực trạng các quy định điều chỉnh 4 khía cạnh then chốt gồm lĩnh vực kinh doanh, quản trị nội bộ, mô hình tổ chức và cơ chế quản lý nhà nước; từ đó xây dựng các định hướng hoàn thiện khung pháp luật nhằm nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu vượt mức 16,5% và kiểm soát khối nợ vay ngân hàng 415.347 tỷ đồng của toàn khối.

Phạm vi nghiên cứu được xác định trọng tâm trong giai đoạn 2006 - 2014, gắn liền với tiến trình thực thi Luật Doanh nghiệp 2005 và Đề án tái cơ cấu DNNN theo Quyết định số 929/QĐ-TTg giai đoạn 2011 - 2015 trên phạm vi cả nước, có đối chiếu với kinh nghiệm của Liên bang Nga, Cộng hòa Liên bang Đức và Singapore. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp luận cứ pháp lý thực chứng, tạo tiền đề giải quyết dứt điểm tình trạng thua lỗ kéo dài tại các tập đoàn kinh tế và thúc đẩy môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế - pháp lý căn bản: Lý thuyết thể chế kinh tế mới (New Institutional Economics) và Lý thuyết người đại diện (Principal-Agent Theory). Lý thuyết thể chế giải thích cách thức các quy định pháp luật định hình hành vi doanh nghiệp và xác lập chi phí giao dịch trên thị trường. Lý thuyết người đại diện làm sáng tỏ xung đột lợi ích giữa chủ sở hữu nhà nước và người quản lý trực tiếp tại doanh nghiệp khi thiếu vắng cơ chế kiểm tra, giám sát hữu hiệu. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng bộ nguyên tắc quản trị công ty của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế ban hành năm 2010 (OECD Principles of Corporate Governance 2010) để làm thước đo đánh giá tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

1. Doanh nghiệp nhà nước: Tổ chức kinh tế do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc cổ phần chi phối theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2005, tồn tại dưới hai hình thức pháp lý chính là Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên (100% vốn nhà nước) và Công ty Cổ phần hoặc Công ty Trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có phần vốn chi phối của Nhà nước.
2. Tái cơ cấu DNNN: Quá trình sắp xếp lại theo cả chiều dọc (tập trung vào các ngành công nghiệp mũi nhọn) và chiều ngang (tối ưu hóa chuỗi giá trị liên ngành), tái định hình cơ cấu sở hữu, quản trị và thoái vốn ngoài ngành.
3. Đại diện chủ sở hữu nhà nước: Cơ chế phân định thẩm quyền quản lý vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp giữa Chính phủ, các Bộ quản lý ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
4. Môi trường cạnh tranh bình đẳng: Trạng thái pháp lý không phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế về tiếp cận nguồn lực tín dụng, đất đai và cơ hội kinh doanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam từ Sắc lệnh 104/SL năm 1948, Nghị định 388/HĐBT năm 1991, Luật DNNN năm 1995, năm 2003 đến Luật Doanh nghiệp năm 2005, cùng các báo cáo tài chính, thanh tra, kiểm toán chính thức của Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư giai đoạn 2006 - 2013.

Luận văn tiến hành khảo sát trên cỡ mẫu gồm 96 tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước đại diện cho 1.309 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước trên toàn quốc. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu định chuẩn phi xác suất (purposive sampling), tập trung vào các đơn vị có quy mô vốn pháp định từ 500 tỷ đồng đến trên 1.000 tỷ đồng và nắm giữ thị phần trọng yếu trong các lĩnh vực điện lực, dầu khí, viễn thông, khoáng sản, giao thông.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp với thống kê định lượng và logic quy nạp là nhằm bảo đảm tính xác thực khi đối chiếu giữa quy định trên văn bản và thực tiễn thực thi. Phương pháp so sánh quốc tế giữa mô hình Holding Temasek của Singapore, doanh nghiệp công pháp của Đức và mô hình tập đoàn của Nga cho phép rút ra các bài học thực tiễn phù hợp với điều kiện chuyển đổi kinh tế tại Việt Nam trong timeline nghiên cứu từ năm 2011 đến 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực chứng mang lại 4 phát hiện pháp lý quan trọng:

Thứ nhất, hiệu quả sử dụng nguồn lực của khu vực DNNN thấp hơn rõ rệt so với các thành phần kinh tế khác dù được hưởng nhiều ưu đãi. Số liệu thống kê chỉ ra rằng DNNN cần 2,2 đồng vốn để tạo 1 đồng doanh thu, trong khi doanh nghiệp ngoài nhà nước chỉ cần 1,2 đồng (hiệu quả cao hơn 83,3%) và doanh nghiệp FDI cần 1,3 đồng. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân của các tập đoàn chỉ đạt 16,5% năm 2010, xấp xỉ bằng chi phí vay vốn trung bình của hệ thống ngân hàng thương mại cùng thời kỳ.

Thứ hai, rủi ro tài chính tập trung cao độ tại một số ít tập đoàn kinh tế lớn với dư nợ tín dụng ở mức báo động. Đến tháng 9/2011, tổng dư nợ vay ngân hàng của khối DNNN lên tới 415.347 tỷ đồng, chiếm 16,9% tổng dư nợ toàn ngành ngân hàng. Trong đó, 12 tập đoàn kinh tế nhà nước gánh khoản nợ 218.738 tỷ đồng, chiếm 52,66% tổng dư nợ của cả khối DNNN. Tổng số lỗ lũy kế đến ngày 31/12/2011 của các tập đoàn, tổng công ty vượt 26.000 tỷ đồng, cá biệt có đơn vị ghi nhận mức lỗ kỷ lục như Tập đoàn Điện lực Việt Nam với 12.313 tỷ đồng năm 2010 và Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam với hơn 5.000 tỷ đồng năm 2009.

Thứ ba, hoạt động đầu tư dàn trải ngoài ngành cốt lõi diễn ra tràn lan nhưng thiếu cơ chế kiểm soát rủi ro hữu hiệu. Nhiều tập đoàn bố trí kế hoạch vốn đầu tư hàng năm cao gấp 1,5 đến 3,1 lần vốn điều lệ thực có, dẫn đến việc năm 2011 cơ quan quản lý phải cắt giảm, đình hoãn tiến độ 31,01% tổng số dự án với giá trị tương đương 10,72% tổng vốn kế hoạch.

Thứ tư, 80% tổng lợi nhuận toàn khối DNNN chỉ tập trung tại 5 đơn vị lớn gồm Dầu khí, Viễn thông Quân đội, Bưu chính Viễn thông, Than Khoáng sản và Cao su, cho thấy mức độ phân hóa nghiêm trọng và tình trạng phụ thuộc vào khai thác tài nguyên và độc quyền tự nhiên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự chồng chéo, mâu thuẫn trong các quy định pháp luật điều chỉnh. Hiện tượng "vừa đá bóng, vừa thổi còi" của các Bộ quản lý ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh làm mờ nhạt ranh giới giữa chức năng quản lý nhà nước về mặt hành chính và quyền đại diện chủ sở hữu vốn. Việc xem xét trách nhiệm tài sản của người đại diện vốn còn mang tính hình thức, khiến mức lỗ bình quân của một DNNN cao gấp 12 lần so với doanh nghiệp dân doanh.

So với mô hình quản trị tại Singapore, nơi Luật Công ty áp dụng thống nhất với chế tài xử phạt tù tới 1 năm đối với giám đốc vi phạm nghĩa vụ cẩn trọng, pháp luật Việt Nam giai đoạn này còn thiếu chế tài mang tính răn đe thực tế. Đối chiếu với thông lệ tại Đức, nơi quy định các nhiệm vụ công phải được tư nhân hóa nếu vận hành kém hiệu quả, các DNNN Việt Nam vẫn được duy trì cơ chế bảo hộ ngầm, khó bị phá sản do vị thế độc quyền.

Toàn bộ các phát hiện về tương quan sử dụng vốn, cơ cấu phân bổ nợ vay và tỷ lệ dự án bị đình hoãn có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh hệ số sử dụng vốn giữa các thành phần kinh tế, kết hợp bảng thống kê đa chiều phân tích tỷ lệ đòn bẩy tài chính của 12 tập đoàn kinh tế trọng điểm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp pháp lý mang tính đột phá nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho tiến trình tái cơ cấu:

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm thiết lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, xóa bỏ triệt để các hình thức ưu đãi ngầm và bao cấp đối với DNNN. Cơ quan lập pháp cần sửa đổi Luật Cạnh tranh và các văn bản hướng dẫn, bãi bỏ quy chế chỉ định thầu, ưu đãi tiếp cận đất đai và bảo lãnh tín dụng ngân sách đối với các khoản vay thương mại. Mục tiêu cần đạt là 100% DNNN vận hành theo nguyên tắc thị trường trước năm 2015 dưới sự giám sát độc lập của Bộ Công Thương và Hội đồng Cạnh tranh.

Thứ hai, tách bạch tuyệt đối chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước ra khỏi chức năng quản lý hành chính nhà nước. Chính phủ cần sớm thành lập cơ quan chuyên trách làm đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước độc lập (theo mô hình Ủy ban Quản lý vốn tương tự SASAC của Trung Quốc hoặc nâng cấp Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước - SCIC). Lộ trình thực hiện cần hoàn tất việc chuyển giao 100% quyền đại diện chủ sở hữu từ các Bộ chuyên ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh về cơ quan chuyên trách trong giai đoạn 2014 - 2016.

Thứ ba, cải cách toàn diện khung pháp lý về quản trị nội bộ DNNN theo tiêu chuẩn quốc tế. Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần ban hành thông tư bắt buộc áp dụng chuẩn mực OECD, trong đó quy định Hội đồng thành viên hoặc Hội đồng quản trị phải có tối thiểu 1/3 đến 50% số lượng thành viên là giám đốc độc lập không điều hành. Thiết lập bắt buộc Ủy ban kiểm toán trực thuộc Hội đồng quản trị tại 96 tập đoàn, tổng công ty trong thời hạn 12 tháng kể từ khi quy định có hiệu lực.

Thứ tư, đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa và thoái vốn đầu tư ngoài ngành. Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp cần quy định thời hạn cụ thể buộc các tập đoàn phải hoàn thành thoái 100% vốn đầu tư tại các lĩnh vực nhạy cảm gồm ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, quỹ đầu tư và bất động sản trước năm 2015, đồng thời giảm tỷ lệ nắm giữ vốn của Nhà nước xuống dưới 50% tại các doanh nghiệp thương mại thông thường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Các chuyên viên, nhà lập pháp tại Bộ Tư pháp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Văn phòng Chính phủ có thể sử dụng các phân tích pháp lý làm cơ sở thực tiễn để sửa đổi Luật Doanh nghiệp, xây dựng Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp.
2. Ban lãnh đạo và Hội đồng thành viên các Tập đoàn, Tổng công ty: Cung cấp khung đối chiếu pháp lý và kinh nghiệm quốc tế giúp xây dựng đề án tái cơ cấu nội bộ, quản trị danh mục vốn đầu tư và xử lý khối dư nợ vay trên 200 nghìn tỷ đồng theo đúng định hướng của Chính phủ.
3. Chuyên gia tư vấn pháp lý và tái cấu trúc doanh nghiệp: Các luật sư, chuyên gia thẩm định M&A có thể ứng dụng các phân tích về quyền đại diện sở hữu và thoái vốn ngoài ngành để tư vấn cấu trúc giao dịch cổ phần hóa cho hơn 500 doanh nghiệp nhà nước trong danh mục chuyển đổi.
4. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu Luật Kinh tế: Nguồn tài liệu học thuật giá trị với hơn 90 tài liệu tham khảo chuẩn mực, cung cấp bức tranh toàn cảnh về tiến trình chuyển đổi thể chế kinh tế của Việt Nam giai đoạn 1948 - 2014.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm Doanh nghiệp Nhà nước theo Luật Doanh nghiệp 2005 được phân định như thế nào? Theo Luật Doanh nghiệp 2005 và Nghị định 99/2012/NĐ-CP, DNNN bao gồm doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ (Công ty TNHH Một thành viên) và doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ (Công ty Cổ phần, Công ty TNHH Hai thành viên trở lên). Khái niệm này đã mở rộng đáng kể so với Luật DNNN năm 1995.

Vì sao việc thoái vốn ngoài ngành của các tập đoàn kinh tế lại mang tính cấp bách? Việc đầu tư dàn trải vào bất động sản, chứng khoán, ngân hàng khi năng lực quản trị chưa đáp ứng đã tạo ra khối lỗ lũy kế hơn 26.000 tỷ đồng và gánh nặng nợ 218.738 tỷ đồng tại 12 tập đoàn lớn. Thoái vốn giúp tập trung toàn bộ nguồn lực tài chính vào ngành nghề kinh doanh cốt lõi.

Mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước của Singapore mang lại bài học then chốt nào? Singapore tách biệt hoàn toàn giữa chức năng sở hữu nhà nước và quản trị điều hành thông qua mô hình Temasek Holdings. DNNN vận hành 100% theo Luật Công ty, thuê nhân sự quản lý xuất sắc trên toàn cầu và áp dụng chế tài phạt tù đến 1 năm nếu giám đốc vi phạm trách nhiệm quản trị.

Những rào cản pháp lý lớn nhất làm chậm tiến độ cổ phần hóa giai đoạn 2006 - 2014 là gì? Rào cản chính gồm việc xác định giá trị quyền sử dụng đất, xử lý các khoản nợ tồn đọng và quy định duy trì tỷ lệ sở hữu nhà nước trên 51% tại các doanh nghiệp không thuộc diện thiết yếu, làm giảm sức hút đối với các nhà đầu tư chiến lược có năng lực.

Đề án 929/QĐ-TTg đặt ra mục tiêu cốt lõi nào cho quá trình tái cơ cấu DNNN? Đề án đặt mục tiêu tái cấu trúc toàn diện 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước giai đoạn 2011 - 2015, tập trung vào ngành then chốt, nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu, thoái sạch vốn ngoài ngành và phát huy vai trò chủ đạo đóng góp khoảng 35% GDP cho nền kinh tế.

Kết luận

1. Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế định DNNN, chỉ rõ sự phát triển qua 4 giai đoạn lịch sử từ Sắc lệnh 104/SL năm 1948 đến Luật Doanh nghiệp 2005.
2. Thực chứng làm sáng tỏ các điểm nghẽn thể chế khiến 1.309 DNNN sử dụng vốn kém hiệu quả (2,2 đồng vốn/1 đồng doanh thu) và tích tụ hơn 26.000 tỷ đồng nợ lỗ lũy kế.
3. Khẳng định sự cấp thiết phải chấm dứt tình trạng bảo hộ độc quyền và rủi ro tín dụng đối với khối nợ 415.347 tỷ đồng của khối doanh nghiệp công.
4. Đề xuất mô hình phân định triệt để giữa chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn thông qua cơ quan chuyên trách độc lập.
5. Xác lập khung lộ trình quản trị theo chuẩn mực OECD với mục tiêu bố trí 1/3 đến 50% giám đốc độc lập trong ban lãnh đạo doanh nghiệp.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là xây dựng luận cứ hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật cho giai đoạn 2015 - 2020. Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý được khuyến khích tiếp tục phát triển các hướng nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế định giá tài sản vô hình và giám sát tài chính điện tử đối với vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về DNNN, về tái cơ cấu DNNN. - Chương 2: Thực trạng hoạt động của DNNN, thực trạng các quy định hiện hành và các vấn đề pháp lý đặt ra khi DNNN tái cơ cấu. - Chương 3: Một số đề xuất pháp lý khi DNNN thực hiện tái cơ cấu. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 – NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DNNN, VỀ TÁI CƠ CẤU DNNN 1.

Khái luận về DNNN 1.Khái niệm Doanh nghiệp Nhà nƣớc ở Việt Nam Doanh nghiệp nhà nước có lịch sử tồn tại khá lâu đời và hiện đang giữ vai trò chủ đa ̣o trong điề u kiê ̣n kinh tế thi ̣trường ở Việt Nam hiê ̣n nay. Trong từng giai đoạn khác nhau, quan điểm pháp lý về DNNN cũng có những đặc thù và thay đổ i nhất định phù hợp với thực tiễn kinh doanh. Theo Sắc lệnh số 104/SL do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành ngày 01/1/1948, DNNN lúc bấy giờ được gọi là doanh nghiệp quốc gia. Điều 2 Sắc lệnh ghi nhận “Doanh nghiệp quốc gia là một doanh nghiệp thuộc quyền sở hữu của quốc gia và do quốc gia điều khiển”.

Sau đó, những đơn vị kinh tế của nhà nước được gọi là xí nghiệp quốc doanh, lâm trường quốc doanh, cửa hàng quốc doanh,. Thuật ngữ DNNN được sử dụng chính thức trong Nghị định 388/HĐBT ngày 20 tháng 11 năm 1991 của Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quy chế về thành lập và giải thể doanh nghiệp nhà nước. Theo đó, DNNN được định nghĩa là tổ chức kinh doanh do nhà nước thành lập, đầu tư vốn và quản lý với tư cách chủ sở hữu. DNNN là một pháp nhân kinh tế, hoạt động theo pháp luật và bình đẳng trước pháp luật (Điều 1 Nghị định 388/HĐBT).

Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 1995 ra đời đã định nghĩa cụ thể hơn về DNNN như sau: Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do nhà nước giao. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Doanh nghiệp nhà nước có tư cách pháp nhân, có các quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động, kinh doanh trong phạm vi số vốn do doanh nghiệp quản lý. Doanh nghiệp nhà nước có tên gọi, có con dấu riêng và có trụ sở chính trên lãnh thổ Việt Nam. DNNN theo cách hiểu này đã được tiếp cận điều chỉnh bởi pháp luật có sự khác biệt rõ rệt với các loại hình doanh nghiệp khác về vấn đề chủ sở hữu cũng như tổ chức và quản lý hoạt động của doanh nghiệp.

Cũng theo luật này, DNNN nước tồn tại dưới các hình thức: doanh nghiệp độc lập, tổng công ty, doanh nghiệp thành viên của tổng công ty. Từ những thay đổi về tư duy quản lý kinh tế và điều chỉnh pháp luật đối với các doanh nghiệp, Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003 đã có định nghĩa mới về DNNN. Theo Luật này, DNNN được hiểu là tổ chức kinh tế do nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn. So sánh khái niệm “doanh nghiệp nhà nước” trong Luật Doanh nghiệp nhà nước 1995, khái niệm DNNN nước theo Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003 có một số thay đổi như sau: - Nội dung rộng hơn, bao gồm không chỉ doanh nghiệp 100% sở hữu nhà nước, mà cả DNNN nắm cổ phần hay có phần góp vốn chi phối; - Loại hình doanh nghiệp cũng đa dạng hơn, bao gồm cả công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần; - Không xác định mục tiêu cụ thể của DNNN là thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội do nhà nước giao; - Không còn khái niệm doanh nghiệp công ích.

Luật Doanh nghiệp 2005 ra đời đã chính thức chấm dứt hiệu lực của Luật Doanh nghiệp nhà nước 2003, mở ra một thời kỳ mới cho DNNN khi đứng trong môi trường bình đẳng với tất cả các doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, khái niệm về 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DNNN thì gần như không thay đổi, DNNN vẫn là những doanh nghiệp trong đó nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ. Tại văn bản gần đây nhất là Nghị định 99/2012/NĐ-CP của Chính phủ về phân công, phân cấp thực hiện các quyền, trách nhiệm, nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước đối với DNNN và vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp, DNNN cũng được chia ra làm các loại như: - DNNN nắm giữ 100% vốn điều lệ là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên; - Doanh nghiệp mà nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên. Đặc điểm của doanh nghiệp nhà nƣớc ở Việt Nam Từ khái niệm về DNNN ở trên, có thể rút ra một số đặc điểm cơ bản của DNNN đó là: - Thứ nhất, về sở hữu, nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối.

Kể từ khi Luật Doanh nghiệp nhà nuớc 2003 ra đời, đặc điểm này đã được nhấn mạnh. Theo đó, không chỉ những doanh nghiệp do nhà nước sở hữu 100% vốn mới được coi là DNNN, mà những doanh nghiệp có vốn góp chi phối của nhà nước (trên 50%) cũng được gọi DNNN. Tỷ lệ này là hợp lý để nhà nước đảm bảo được quyền hạn chi phối nhất định của mình trong quản lý, điều hành DNNN; đảm bảo các DNNN vận hành và hoạt động theo đúng đường lối, chủ trương, kế hoạch của nhà nước; thực hiện được những nhiệm vụ, trách nhiệm mà nhà nước giao cho trong việc thúc đẩy nền kinh tế xã hội phát triển. Các công ty mà nhà nước nắm giữ dưới 50% vốn góp được gọi là doanh nghiệp có vốn góp nhà nước chứ không phải DNNN.

- Thứ hai, về quyền quyết định hoặc quyền chi phối: Tương ứng với tỷ lệ vốn góp của nhà nước trong doanh nghiệp là quyền quyết định hoặc quyền chi phối của nhà nước đối với doanh nghiệp đó. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Trong trường hợp nhà nước nằm giữ 100% vốn góp, nhà nước sẽ có toàn quyền quyết định những vấn đề lớn của doanh nghiệp như: kế hoạch sản xuất kinh doanh, chính sách phát triển, điều lệ, quy chế hoạt động, nhân sự, chia tách, sát nhập…. Quyền hạn này sẽ được nhà nước thực hiện thông qua các cơ quan, tổ chức đại diện cho chủ sở hữu nhà nước như các Bộ quản lý ngành, Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Hội đồng thành viên tại doanh nghiệp,…. + Nhà nước có quyền chi phối khi nhà nước có cổ phần, vốn góp trên 50%.

Phạm vi quyền hạn của nhà nước sẽ được thể hiện cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật (dành cho cổ đông có vốn góp chi phối), trong Điều lệ tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp. Đây là một tỷ lệ phù hợp để nhà nước thể hiện được ý chí của mình trong những quyết định quan trọng của doanh nghiệp. Nhà nước thực hiện quyền chi phối này của mình thông qua việc cử người tham gia vào ban lãnh đạo của doanh nghiệp, giữ những vị trí chủ chốt trong Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc/ Giám đốc doanh nghiệp. - Thứ ba, về hình thức pháp lý Theo quy định, tất cả các DNNN trước đây sẽ phải chuyển sang mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp 2005.

Quy định này nhằm tạo sự bình đẳng, sự đồng nhất về mô hình tổ chức giữa DNNN và các loại hình doanh nghiệp khác. Theo đó, các doanh nghiệp có vốn góp 100% của nhà nước được chuyển đổi sang hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do nhà nước làm chủ sở hữu; còn doanh nghiệp có vốn góp chi phối của nhà nước thì được thành lập dưới hình thức công ty TNHH hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần. Ngoài ra, hiện nay còn một hình thức nữa đó là Tập đoàn kinh tế. Đây là một tập hợp nhiều công ty hay doanh nghiệp, trong đó có một công ty đầu đàn gọi là công ty mẹ, các công ty khác trong tập đoàn thì có vai trò là công ty con hay công ty liên kết.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Thứ tư, về tư cách pháp lý và trách nhiệm tài sản Doanh nghiệp nhà nước dưới hình thức công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn đều có tư cách pháp nhân: được thành lập hợp pháp, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tài sản độc lập và chịu trách nhiệm bằng tài sản đó (nhà nước chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp của nhà nước) , nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập. Riêng mô hình Tập đoàn kinh tế lại không có tư cách pháp nhân. Điều 38 Nghị định 102/2010/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Doanh nghiệp cũng đã quy định rõ: “Tập đoàn kinh tế không có tư cách pháp nhân, không phải đăng ký kinh doanh theo quy định của Luật doanh nghiệp. Việc tổ chức hoạt động của Tập đoàn do các công ty thành lập tập đoàn tự thoả thuận quyết định”.

Vai trò của DNNN Trong nền kinh tế kế hoạch hoá trước đây, toàn bộ các DNNN đều giữ vai trò là lực lượng kinh tế chủ yếu của nền kinh tế, chi phối toàn bộ các ngành nghề. Đến cuối thập niên 80 của Thế kỷ 20, Việt Nam tiến hành cải cách, đổi mới nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường nhưng vẫn nhấn mạnh sự kiểm soát hay điều tiết mạnh mẽ của nhà nước thông qua DNNN. Hiến pháp 1992 ra đời, mặc dù công nhận nền kinh tế thị trường với đa phần sở hữu, tuy nhiên vẫn nhấn mạnh nguyên lý kinh tế nhà nước hay DNNN đóng “vai trò chủ đạo” (Điều 19 Hiến pháp Việt Nam 1992). Có thể thấy rằng bản thân khái niệm “vai trò chủ đạo” chưa thể hiện được ý nghĩa rõ ràng và còn gây tranh cãi, xét trong bối cảnh nền kinh tế thị trường khi các doanh nghiệp là các chủ thể độc lập, tự do kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về các hoạt động của mình.

Tuy nhiên, bởi Hiến pháp trước hết là một văn kiện chính trị trọng yếu và công cụ pháp lý chủ chốt của Đảng cộng sản Việt Nam, do đó, việc tuyên bố về vai trò quan trọng nói trên của DNNN đương nhiên có hàm ý thực tế về mặt nội dung.