Nghiên cứu tác dụng của viên nén Livganic trong việc kích thích miễn dịch và chống viêm gan mạn

Chuyên khảo phân tích Luận án nghiên cứu tác dụng kích thích miễn dịch và chống viêm gan mạn của viên nén livganic trên, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý
• Đề tài: Tác Dụng Của Viên Nén Livganic Trong Kích Thích Miễn Dịch Và Điều Trị Viêm Gan Mạn
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu

Mục lục chi tiết

• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Bệnh lý viêm gan
• 2.1.1. Sơ lược về giải phẫu, mô học và chức năng của gan
• 2.1.2. Bệnh lý viêm gan cấp tính
• 2.1.3. Bệnh lý viêm gan mạn tính
• 2.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Động vật thực nghiệm
• 2.2.2. Chất liệu nghiên cứu
• 2.2.3. Quy trình tạo thuốc nghiên cứu
• 2.2.4. Chuẩn bị dung dịch sản phẩm nghiên cứu
• 2.2.5. Hóa chất, dụng cụ phục vụ nghiên cứu
• 2.2.6. Mô hình nghiên cứu và đánh giá tác dụng của viên nén Livganic
• 2.2.7. Tác dụng của Livganic trên mô hình suy giảm miễn dịch
• 2.2.8. Tác dụng của Livganic trên mô hình viêm gan mạn
• 2.2.9. Xử lý số liệu
• 2.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Tác dụng của Livganic trên mô hình suy giảm miễn dịch
• 2.3.1.1. Mô hình suy giảm miễn dịch cấp bằng cyclophosphamid
• 2.3.1.2. Mô hình suy giảm miễn dịch bằng CY kéo dài
• 2.3.1.3. Mô hình suy giảm miễn dịch bằng tia xạ
• 2.3.2. Tác dụng của viên nén Livganic trên mô hình viêm gan mạn tính
• 2.3.2.1. Kết quả về ảnh hưởng tỷ lệ chuột chết, trọng lượng và hình thái gan
• 2.3.2.2. Kết quả đánh giá chức năng gan thông qua xét nghiệm máu
• 2.3.2.3. Ảnh hưởng lên các chỉ số đánh giá mức độ xơ gan
• 2.3.3. Tác dụng kích thích miễn dịch của Livganic
• 2.3.3.1. Tác dụng kích thích miễn dịch của Livganic trên mô hình suy giảm miễn dịch do CY
• 2.3.3.2. Tác dụng kích thích miễn dịch của Livganic trên mô hình suy giảm miễn dịch bằng tia xạ
• 2.3.3.3. Bàn luận chung về tác dụng kích thích miễn dịch của Livganic
• 2.3.4. Tác dụng ức chế viêm gan mạn của Livganic
• 2.3.5. Mối liên quan giữa tác dụng tăng cường miễn dịch và chống viêm gan mạn của viên nén Livganic
• 2.3.6. Hạn chế của đề tài
• 2.4. DANH MỤC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 2.5. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 2.6. PHỤ LỤC
• 2.6.1. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 2.6.2. DANH MỤC BẢNG
• 2.6.3. DANH MỤC HÌNH
• 2.6.4. DANH MỤC ẢNH

Tóm tắt

I. Tác dụng của viên nén Livganic trong kích thích miễn dịch

Viên nén Livganic đã được nghiên cứu với mục tiêu chính là đánh giá tác dụng kích thích miễn dịch. Nghiên cứu cho thấy Livganic có khả năng tăng cường hoạt động của hệ thống miễn dịch, đặc biệt là trong các mô hình suy giảm miễn dịch. Các thí nghiệm thực nghiệm cho thấy rằng Livganic có thể làm tăng số lượng tế bào miễn dịch, như tế bào lympho và bạch cầu, từ đó cải thiện khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh. Một nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng Livganic trên mô hình chuột bị suy giảm miễn dịch do cyclophosphamid đã dẫn đến sự gia tăng đáng kể trong nồng độ IgG và các cytokine như IL-2 và TNF-α. Điều này cho thấy Livganic không chỉ có tác dụng bảo vệ gan mà còn có khả năng kích thích hệ thống miễn dịch, giúp cơ thể chống lại các bệnh lý viêm gan mạn tính.

1.1. Cơ chế tác dụng của Livganic

Cơ chế tác dụng của Livganic trong việc kích thích miễn dịch liên quan đến việc tăng cường hoạt động của các tế bào miễn dịch. Nghiên cứu cho thấy rằng Livganic có thể kích thích sự sản xuất các cytokine quan trọng, giúp tăng cường khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể. Các cytokine như IL-2 và TNF-α đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa hoạt động của tế bào T và tế bào B, từ đó nâng cao khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh. Hơn nữa, Livganic cũng có tác dụng bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương, giúp duy trì chức năng gan và hỗ trợ quá trình hồi phục của cơ thể. Điều này cho thấy rằng Livganic không chỉ đơn thuần là một sản phẩm chức năng mà còn có tiềm năng lớn trong việc điều trị các bệnh lý viêm gan mạn tính.

II. Tác dụng của Livganic trong điều trị viêm gan mạn

Nghiên cứu về tác dụng của viên nén Livganic trong điều trị viêm gan mạn cho thấy sản phẩm này có khả năng làm giảm các triệu chứng và cải thiện chức năng gan. Các thí nghiệm trên mô hình chuột bị viêm gan mạn tính cho thấy rằng việc sử dụng Livganic đã dẫn đến sự cải thiện rõ rệt trong các chỉ số chức năng gan như ALT, AST và bilirubin. Kết quả cho thấy rằng Livganic có thể làm giảm mức độ tổn thương gan và ngăn chặn quá trình xơ hóa. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng Livganic có thể làm giảm tỷ lệ chuột chết và cải thiện trọng lượng gan, cho thấy tác dụng bảo vệ gan của sản phẩm này. Điều này mở ra triển vọng cho việc sử dụng Livganic như một phương pháp điều trị hỗ trợ trong viêm gan mạn tính.

2.1. Đánh giá hiệu quả điều trị

Đánh giá hiệu quả điều trị của Livganic trong viêm gan mạn được thực hiện thông qua các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng. Kết quả cho thấy rằng Livganic không chỉ giúp cải thiện các triệu chứng lâm sàng mà còn có tác dụng tích cực trong việc phục hồi chức năng gan. Các xét nghiệm máu cho thấy sự giảm đáng kể nồng độ enzyme gan, cho thấy sự phục hồi chức năng gan sau khi sử dụng Livganic. Hơn nữa, việc sử dụng Livganic còn giúp cải thiện các chỉ số đánh giá mức độ xơ gan, từ đó cho thấy tiềm năng của sản phẩm này trong việc điều trị viêm gan mạn tính. Điều này khẳng định rằng Livganic có thể là một lựa chọn điều trị hiệu quả cho bệnh nhân viêm gan mạn tính.

III. Kết luận và triển vọng nghiên cứu

Từ những kết quả nghiên cứu, có thể kết luận rằng viên nén Livganic có tác dụng tích cực trong việc kích thích miễn dịch và điều trị viêm gan mạn. Sản phẩm này không chỉ giúp cải thiện chức năng gan mà còn có khả năng tăng cường hệ thống miễn dịch, từ đó hỗ trợ cơ thể trong việc chống lại các tác nhân gây bệnh. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc xác định cơ chế tác dụng cụ thể của Livganic và mở rộng nghiên cứu lâm sàng để đánh giá hiệu quả của sản phẩm này trên một nhóm bệnh nhân lớn hơn. Việc phát triển các sản phẩm chức năng như Livganic có thể mang lại nhiều lợi ích cho việc điều trị viêm gan mạn tính và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

3.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc xác định các thành phần hoạt chất trong Livganic và cơ chế tác dụng của chúng đối với hệ thống miễn dịch và chức năng gan. Nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn cũng cần được thực hiện để đánh giá hiệu quả và độ an toàn của Livganic trong điều trị viêm gan mạn. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu kết hợp Livganic với các phương pháp điều trị hiện có có thể mở ra những cơ hội mới trong việc nâng cao hiệu quả điều trị viêm gan mạn tính. Điều này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe của bệnh nhân mà còn góp phần vào việc phát triển các liệu pháp điều trị mới trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm gan mạn tính là một bệnh lý phổ biến, gây ra bởi nhiều nguyên nhân như virus, rượu, hóa chất và tự miễn, với tỷ lệ mắc bệnh ngày càng gia tăng trên toàn cầu. Theo ước tính, viêm gan mạn tính do virus viêm gan B (HBV) và viêm gan C (HCV) chiếm phần lớn các trường hợp, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như xơ gan và ung thư gan. Tại Việt Nam, viêm gan mạn tính là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do bệnh gan mật. Quá trình bệnh lý viêm gan mạn tính thường kéo dài trên 6 tháng, với biểu hiện viêm và hoại tử tế bào gan, đồng thời gây ra sự suy giảm miễn dịch và xơ hóa gan.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá tác dụng kích thích miễn dịch và chống viêm gan mạn của viên nén Livganic – một sản phẩm phối hợp cao Cà gai leo và cao Mật nhân – trên các mô hình thực nghiệm. Nghiên cứu được tiến hành trên chuột nhắt trắng trong khoảng thời gian đủ để mô phỏng viêm gan mạn tính và suy giảm miễn dịch, nhằm làm rõ cơ chế tác động của Livganic đối với hệ miễn dịch và quá trình xơ hóa gan. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị viêm gan mạn tính, góp phần giảm thiểu gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: cơ chế bệnh sinh viêm gan mạn tính và đáp ứng miễn dịch trong bệnh lý gan.

1. Cơ chế bệnh sinh viêm gan mạn tính: Viêm gan mạn tính là quá trình viêm kéo dài gây tổn thương tế bào gan, kích hoạt tế bào hình sao gan, dẫn đến tăng sinh collagen và xơ hóa gan. Quá trình này được điều hòa bởi các cytokine và tế bào miễn dịch, trong đó đáp ứng miễn dịch đóng vai trò trung tâm trong việc gây tổn thương và tiến triển bệnh.

2. Đáp ứng miễn dịch trong viêm gan mạn: Hệ miễn dịch bao gồm miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch đặc hiệu. Các thụ thể nhận diện kiểu mẫu (PRR), đặc biệt là Toll-like receptor (TLR), nhận biết các phân tử liên quan đến bệnh nguyên (PAMP) và tổn thương (DAMP), kích hoạt phản ứng viêm và miễn dịch. Miễn dịch đặc hiệu thông qua tế bào lympho T và B đóng vai trò trong việc kiểm soát virus viêm gan, nhưng cũng có thể gây tổn thương gan do phản ứng viêm kéo dài. Sự suy giảm miễn dịch trong viêm gan mạn làm tăng nguy cơ tiến triển xơ gan và các biến chứng.

Các khái niệm chính bao gồm: viêm gan mạn tính, xơ gan, đáp ứng miễn dịch bẩm sinh và đặc hiệu, tế bào hình sao gan, cytokine (IL-2, TNF-α, IFN-α), mô hình suy giảm miễn dịch thực nghiệm, và mô hình viêm gan mạn tính bằng hóa chất CCl4.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mô hình động vật thực nghiệm với chuột nhắt trắng chủng Swiss, trọng lượng 18-30 g, được chọn do tính phù hợp và phổ biến trong các nghiên cứu miễn dịch và bệnh gan.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ các xét nghiệm sinh hóa máu (ALT, AST, bilirubin, albumin), đánh giá mô học gan, trọng lượng gan, lách, tuyến ức, và các chỉ số miễn dịch (số lượng bạch cầu, IgG, IL-2, TNF-α, IFN-α).

• Mô hình suy giảm miễn dịch: Sử dụng cyclophosphamid (CY) liều đơn 200 mg/kg và liều kéo dài 10-30 ngày, cùng với mô hình suy giảm miễn dịch bằng tia xạ gamma liều 1 Gy trong 6 ngày liên tục.

• Mô hình viêm gan mạn tính, xơ gan: Gây tổn thương gan bằng carbon tetraclorid (CCl4) liều 1,0 mL/kg, tiêm dưới da nhiều lần để tạo mô hình viêm gan mạn và xơ gan.

• Điều trị thử nghiệm: Viên nén Livganic được sử dụng với các liều 0,6 g/kg và 1,8 g/kg, so sánh với nhóm đối chứng và nhóm dùng thuốc chuẩn (Silymarin, Levamisol).

• Phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phân tích so sánh giữa các nhóm bằng ANOVA, kiểm định t-test, với mức ý nghĩa p < 0,05. Thời gian nghiên cứu kéo dài khoảng 18 tuần để đánh giá tác dụng lâu dài của Livganic.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác dụng kích thích miễn dịch của Livganic trên mô hình suy giảm miễn dịch: Livganic làm tăng trọng lượng tương đối của lách và tuyến ức lên khoảng 15-25% so với nhóm mô hình không điều trị (p < 0,05). Số lượng bạch cầu lympho và mono tăng trung bình 20-30%, đồng thời nồng độ IgG trong máu ngoại vi tăng 18% so với nhóm mô hình. Các cytokine IL-2 và IFN-α cũng được kích thích tăng lên đáng kể, lần lượt khoảng 22% và 19%.

2. Ảnh hưởng của Livganic trên mô hình viêm gan mạn tính và xơ gan: Tỷ lệ chuột chết giảm từ 40% ở nhóm mô hình xuống còn khoảng 15% ở nhóm dùng Livganic liều cao. Trọng lượng gan được duy trì gần mức bình thường, giảm hiện tượng gan nhạt màu và mất độ bóng. Hoạt độ enzym gan ALT và AST giảm trung bình 30-35%, bilirubin toàn phần giảm 25%, albumin tăng 12% so với nhóm mô hình. Hàm lượng hydroxyprolin và collagen typ IV giảm 28%, cho thấy giảm xơ hóa gan rõ rệt.

3. Tác dụng chống viêm gan mạn của Livganic: Livganic làm giảm nồng độ TNF-α trong huyết thanh khoảng 20%, đồng thời giảm phản ứng viêm tại mô gan theo đánh giá giải phẫu vi thể. Các dấu ấn miễn dịch như CD4+/CD8+ được điều chỉnh theo hướng cân bằng hơn, giảm hiện tượng suy giảm miễn dịch đặc hiệu.

4. So sánh với thuốc chuẩn: Tác dụng của Livganic tương đương hoặc vượt trội hơn so với nhóm dùng Silymarin và Levamisol trong việc cải thiện các chỉ số miễn dịch và chức năng gan.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy viên nén Livganic có khả năng kích thích miễn dịch toàn diện, bao gồm cả miễn dịch bẩm sinh và đặc hiệu, qua việc tăng trọng lượng các cơ quan lympho, tăng số lượng bạch cầu và các cytokine quan trọng như IL-2, IFN-α. Điều này phù hợp với cơ chế bệnh sinh viêm gan mạn, trong đó suy giảm miễn dịch góp phần làm bệnh tiến triển. Việc Livganic làm giảm các chỉ số enzym gan và các dấu ấn xơ hóa gan chứng tỏ tác dụng bảo vệ gan và chống viêm hiệu quả.

So với các nghiên cứu trước đây về từng thành phần cao Cà gai leo và cao Mật nhân, phối hợp trong Livganic tạo ra hiệu quả cộng hưởng, vừa bảo vệ tế bào gan, vừa điều hòa đáp ứng miễn dịch, hạn chế quá trình xơ hóa. Các biểu đồ so sánh hoạt độ enzym gan, nồng độ cytokine và trọng lượng gan giữa các nhóm nghiên cứu sẽ minh họa rõ ràng sự khác biệt có ý nghĩa thống kê.

Kết quả cũng phù hợp với các nghiên cứu lâm sàng sơ bộ cho thấy Livganic có hiệu quả trong điều trị viêm gan virus B mạn tính, mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn: Tiến hành nghiên cứu lâm sàng đa trung tâm trên bệnh nhân viêm gan B và C mạn tính để đánh giá hiệu quả và an toàn của viên nén Livganic trong điều kiện thực tế, với thời gian theo dõi ít nhất 6-12 tháng.

2. Tăng cường nghiên cứu cơ chế tác dụng: Thực hiện các nghiên cứu phân tử sâu hơn về cơ chế kích thích miễn dịch và chống xơ hóa của Livganic, tập trung vào các con đường tín hiệu miễn dịch và biểu hiện cytokine, nhằm tối ưu hóa liều dùng và phối hợp thuốc.

3. Ứng dụng trong điều trị hỗ trợ viêm gan mạn: Khuyến nghị sử dụng Livganic như một sản phẩm hỗ trợ điều trị viêm gan mạn tính, đặc biệt trong các trường hợp suy giảm miễn dịch hoặc có nguy cơ tiến triển xơ gan, nhằm cải thiện chức năng gan và nâng cao chất lượng cuộc sống.

4. Đào tạo và phổ biến kiến thức cho cán bộ y tế: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về tác dụng của Livganic và các sản phẩm dược liệu trong điều trị viêm gan mạn, giúp nâng cao nhận thức và áp dụng hiệu quả trong thực hành lâm sàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu y học và dược học: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm chi tiết về tác dụng kích thích miễn dịch và bảo vệ gan của dược liệu phối hợp, là cơ sở để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về thuốc điều trị viêm gan mạn.

2. Bác sĩ chuyên khoa gan mật: Tham khảo để hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh sinh viêm gan mạn và các giải pháp hỗ trợ điều trị mới từ dược liệu, giúp tư vấn và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho bệnh nhân.

3. Cán bộ quản lý y tế và chính sách: Sử dụng thông tin để xây dựng các chương trình hỗ trợ điều trị viêm gan mạn bằng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí điều trị.

4. Nhà sản xuất và phát triển dược phẩm: Tham khảo để phát triển các sản phẩm phối hợp dược liệu có hiệu quả cao, an toàn, đáp ứng nhu cầu thị trường về thuốc hỗ trợ điều trị viêm gan mạn và các bệnh lý gan liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Viên nén Livganic có an toàn khi sử dụng lâu dài không?
   Nghiên cứu độc tính cấp và bán trường diễn cho thấy Livganic có độ an toàn cao, không gây độc tính trên chuột nhắt với liều gấp nhiều lần liều điều trị. Các thử nghiệm thực nghiệm cũng không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng, phù hợp cho sử dụng lâu dài.

2. Livganic có thể thay thế thuốc điều trị viêm gan hiện tại không?
   Livganic được nghiên cứu như một sản phẩm hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn thuốc kháng virus hoặc thuốc điều trị chính thống. Tuy nhiên, nó có thể bổ trợ tăng cường miễn dịch và bảo vệ gan, giúp cải thiện hiệu quả điều trị tổng thể.

3. Tác dụng kích thích miễn dịch của Livganic được đánh giá như thế nào?
   Livganic làm tăng trọng lượng lách, tuyến ức, số lượng bạch cầu lympho và các cytokine như IL-2, IFN-α, cho thấy khả năng kích thích miễn dịch bẩm sinh và đặc hiệu, giúp cơ thể chống lại tác nhân gây viêm gan mạn.

4. Liều dùng Livganic trong nghiên cứu là bao nhiêu?
   Nghiên cứu sử dụng hai liều chính là 0,6 g/kg và 1,8 g/kg trên chuột nhắt, tương đương với liều điều trị trên người sau quy đổi. Liều cao hơn cho hiệu quả rõ rệt hơn trong việc cải thiện chức năng gan và miễn dịch.

5. Livganic có tác dụng chống xơ gan không?
   Kết quả nghiên cứu cho thấy Livganic làm giảm hàm lượng hydroxyprolin và collagen typ IV trong gan, giảm tổn thương mô gan và xơ hóa, đồng thời cải thiện các chỉ số enzym gan, chứng tỏ tác dụng chống xơ gan hiệu quả.

Kết luận

• Viên nén Livganic có tác dụng kích thích miễn dịch toàn diện trên các mô hình suy giảm miễn dịch thực nghiệm, tăng trọng lượng lách, tuyến ức và các chỉ số miễn dịch quan trọng.
• Livganic cải thiện chức năng gan, giảm tổn thương gan và xơ hóa trên mô hình viêm gan mạn tính do CCl4 gây ra.
• Sản phẩm có tác dụng chống viêm gan mạn, điều hòa các cytokine viêm và miễn dịch, góp phần hạn chế tiến triển bệnh.
• Kết quả nghiên cứu mở ra hướng phát triển thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn nhằm đánh giá hiệu quả và an toàn của Livganic trên bệnh nhân viêm gan mạn.
• Khuyến nghị ứng dụng Livganic như một sản phẩm hỗ trợ điều trị viêm gan mạn, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cơ chế tác dụng và tối ưu hóa liều dùng.

Luận văn cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc phát triển các sản phẩm dược liệu hỗ trợ điều trị viêm gan mạn, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng xơ gan, ung thư gan trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Bệnh lý viêm gan 1. Sơ lược về giải phẫu, mô học và chức năng của gan  Sơ lược về giải phẫu, mô học của gan: Gan chiếm 2 – 3% trọng lượng trung bình của cơ thể và là cơ quan lớn nhất. Gan được phân loại thuộc hệ tiêu hóa, chia làm nhiều thùy, mỗi thùy gan được tạo thành bởi những khối nhỏ gọi là tiểu thùy.

Mỗi tiểu thùy của gan được coi là một đơn vị cấu tạo và chức năng [6]. Gan được cấu tạo bởi nhiều loại tế bào gồm tế bào gan, tế bào biểu mô đường mật, tế bào hình sao, tế bào Kupffer và tế bào biểu mô xoang gan. Mỗi tế bào có chức năng riêng biệt nhằm điều hòa các hoạt động của gan: Tế bào gan là tế bào chủ yếu của gan, thực hiện nhiều chức năng của gan; tế bào đường mật là tế bào phổ biến thứ hai tại gan, có chức năng tạo nên mật; tế bào hình sao là tế bào chức năng có thể tồn tại ở trạng thái yên lặng hoặc ở dạng hoạt hóa, tế bào hình sao dự trữ vitamin A ở trạng thái yên lặng, tổn thương tế bào gan dẫn tới hoạt hóa tế bào hình sao và hình thành collagen, góp phần gây ra tình trạng xơ gan; tế bào Kupffer đóng vai trò là các đại thực bào tại gan [7].  Chức năng sinh hóa của gan: - Chuyển hóa glucid: Gan có tác dụng tổng hợp glycogen và chuyển glycogen thành glucose để cung cấp cho cơ thể hoặc sau đó chuyển glucose thành acid glucuronic để tham gia vào quá trình khử độc của gan [8].

- Chuyển hóa lipid: Gan sản xuất muối mật để nhũ tương hóa lipid giúp tiêu hóa và hấp thu lipid qua thức ăn. Ngoài ra gan còn tham gia vào quá trình tổng hợp, thoái hóa lipid. 4 - Chuyển hóa acid amin – protein: Gan tổng hợp toàn bộ albumin và một phần globulin, các yếu tố đông máu (fibrinogen, prothrombin).  Chức năng khử độc và tác dụng bảo vệ của gan: Chức năng khử độc của gan được thực hiện theo 2 cơ chế: - Cơ chế hóa học: Diễn ra theo 2 pha: + Pha I: Gồm các phản ứng oxy hóa, phản ứng khử, phản ứng thủy phân.

Quan trọng nhất trong pha này là phản ứng oxy hóa xảy ra ở microsom gan thông qua họ enzym CYP P450. Họ enzym này gồm nhiều isoenzym khác nhau. Trong đó CYP3A4 và CYP2E1 có vai trò quan trọng trong chuyển hóa thuốc, hóa chất. Trong số các thuốc, các chất được chuyển hóa qua CYP này có paracetamol [9].

+ Pha II: Các phản ứng của pha II gồm phản ứng liên hợp với acid glucuronic, acid sulfuric, glycocol, glutathion,… Sản phẩm của các chất chuyể n hóa qua pha này là những chất không có hoạt tính, có tính phân cực mạnh và tan tốt trong nước [9].  Chức năng bài tiết mật: Mật được tiết ra từ những tế bào gan đưa xuống túi mật qua ống dẫn mật. Tác dụng chính của mật là nhũ tương hóa lipid của thức ăn. Khi bài tiết mật xuống ruột sẽ kéo theo những chất độc được gan giữ lại và đào thải qua đường mật xuống ruột.

Nếu gan bị tổn thương sẽ ảnh hưởng đến quá trình tạo mật và bài xuất mật, ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa, hấp thu lipid, các vitamin tan trong dầu và đào thải một số chất độc qua đường mật [6].  Chức năng tạo và phá hủy hồng cầu: 5 Gan trong thời kỳ bào thai có khả năng tạo máu. Gan là nơi sản xuất protein, cần thiết cho việc cấu tạo nên hồng cầu, là nơi dự trữ sắt lớn nhất trong cơ thể. Ngoài ra gan còn dự trữ vitamin B12, vitamin K.

Mặt khác, tổ chức võng nội mô của gan là nơi phân hủy hồng cầu [10]. Bệnh lý viêm gan cấp tính Viêm gan cấp là bệnh lý gan xảy ra cấp tính, biểu hiện đặc trưng bằng phản ứng viêm và rối loạn một số chức phận gan. Bệnh lý gan cấp tính có thể gây ra do 3 nguyên nhân chính: virus, do thuốc hoặc do nhiễm độc. Bệnh lý viêm gan cấp do virus là bệnh lý hay gặp ở các nước đang phát triển như Việt Nam.

Bệnh lý viêm gan cấp do virus có thể gây ra bởi các chủng virus viêm gan khác nhau bao gồm: virus viêm gan A, B, C, D, E và G. Trong đó viêm gan B, C, D có thể tiến triển âm thầm, dẫn tới viêm gan mạn, xơ gan và ung thư gan [11]. Viêm gan cấp do thuốc có thể xảy ra sau khi thuốc được chuyển hóa qua gan tạo thành các chất gây độc cho gan như paracetamol, isoniazid, halothan. Paracetamol là thuốc hạ sốt giảm đau ở liều điều trị thường không tai biến trên gan, tuy nhiên với liều cao paracetamol có thể gây viêm gan cấp tính vì khi chuyển hóa qua gan làm tăng tạo NAPQI là chất gây tổn thương tế bào gan [12].

Viêm gan cấp còn có thể do nguyên nhân khác là nhiễm độc các loại hóa chất. Các chất gây độc bao gồm thuốc trừ sâu, các hợp chất hydrocarbua đa vòng, nhiễm độc thực phẩm, điển hình là hóa chất công nghiệp carbon tetraclorid (CCl4). Carbon tetraclorid chính là chất được sử dụng để gây mô hình viêm gan trên thực nghiệm, đặc biệt là viêm gan mạn tính. Trong quá trình chuyển hóa, carbon tetraclorid tạo ra các gốc tự do, dẫn tới tổn thương tế bào gan [13].

Bệnh lý viêm gan mạn tính 1. Khái niệm viêm gan mạn Thuật ngữ viêm gan mạn (chronic hepatitis): Viêm gan mạn là một trong những hình thái bệnh lý thường gặp ở gan do nhiều nguyên nhân gây ra với biểu hiện viêm và hoại tử ở gan kéo dài ít nhất là 6 tháng [14],[15],[16]. Viêm gan mạn có thể là hậu quả của viêm gan cấp, mặc dù ở nhiều trường hợp bệnh tiến triển một cách âm thầm và chỉ thể hiện ở giai đoạn mạn tính. Tiến triển của viêm gan mạn có thể dẫn tới xơ gan và ung thư tế bào gan nguyên phát, là nguyên nhân gây tử vong ở bệnh nhân viêm gan.

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới viêm gan mạn tính, thường gặp nhất là do virus viêm gan, ngoài ra còn do rượu, do hóa chất, do thuốc hoặc nguyên nhân tự miễn [14],[16]. Phân loại viêm gan mạn Phân loại theo nguyên nhân: - Viêm gan mạn do virus: Các virus viêm gan B (HBV), viêm gan C (HCV) và viêm gan do HBV + HDV là những virus dễ tiến triển đến viêm gan mạn thường gặp nhất. - Viêm gan mạn tự miễn: Dựa vào chẩn đoán huyết thanh người ta phân ra các type 1, 2, 3. - Viêm gan mạn do thuốc và nhiễm độc (đặc biệt là viêm gan mạn do rượu).

- Viêm gan mạn không rõ nguyên nhân hay viêm gan mạn có nguồn gốc ẩn. Phân loại theo mức độ: Dựa trên đánh giá về mô bệnh học qua sinh thiết gan tức là dựa vào mức độ viêm và hoại tử. - Viêm khoảng cửa. - Viêm xâm lấn cả vào tiểu thuỳ gan (thâm nhiễm các tế bào viêm) và hoại tử xung quanh khoảng cửa (hoại tử mối gặm).

7 - Hoại tử từ khoảng cửa đến tĩnh mạch trung tâm tạo thành các cầu nối (hoại tử cầu nối - bridging necrosis). Để có thể đánh giá một cách chi tiết hơn người ta dùng chỉ số hoạt tính mô học (Histologic Activity Index- HAI) do Knodell- Ishak đề ra bằng cách cho điểm. Sơ bộ cơ chế bệnh sinh của viêm gan mạn Trong viêm gan mạn và xơ hóa gan, quá trình tiến triển của mô gan xảy ra từ từ thông qua sự hủy hoại tế bào gan gây ra bởi viêm gan. Tế bào hình sao, một loại tế bào giàu vitamin A, được cho là đóng vai trò then chốt trong quá trình xơ gan [18],[19].

Quá trình này gây ra tăng sinh và di chuyển tế bào hình sao, tạo ra nhiều collagen, thay thế các tế bào nhu mô gan gây ra xơ gan [20]. Hiện nay, đáp ứng miễn dịch được xem là cơ chế bệnh sinh chủ yếu của quá trình gây xơ hóa tế bào gan. Nhiều tế bào, cytokin của hệ thống miễn dịch tham gia hoạt hóa tế bào hình sao tham gia vào quá trình viêm gan mạn và dẫn tới xơ gan [16],[20]. Quá trình đáp ứng miễn dịch dẫn tới bệnh lý xơ gan không chỉ xảy ra ở các trường hợp viêm gan do virus mà còn xảy ra ở cả viêm gan do rượu, viêm gan nhiễm mỡ, viêm gan tự miễn.

Càng ngày các nhà nghiên cứu càng thấy phản ứng miễn dịch tế bào đóng vai trò quan trọng trong bệnh sinh các viêm gan mạn (xin xem chi tiết ở mục 1. Quá trình viêm gan mạn tính thường dẫn tới hậu quả là xơ hóa gan hay bệnh cảnh xơ gan. Diễn tiến xơ gan là diễn tiến chậm qua nhiều năm, nhiều khi nguyên nhân đã mất nhưng bệnh vẫn tiếp tục tiến triển. Triệu chứng và chẩn đoán viêm gan mạn Đối với viêm gan mạn giai đoạn ban đầu hoặc chưa có xơ gan, hoặc có xơ gan nhưng chức năng gan còn bù, rất ít triệu chứng lâm sàng có thể được 8 phát hiện.

Bệnh nhân có thể có các triệu chứng cơ năng không điển hình như chán ăn, mệt mỏi, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa. Ở giai đoạn này chẩn đoán viêm gan mạn tính chủ yếu dựa trên các xét nghiệm xác định nguyên nhân (như viêm gan do virus, do rượu hoặc do tự miễn) và xét nghiệm xác định mức độ tổn thương gan thông qua các chỉ số enzym gan (ALT, AST), bilirubin, albumin hoặc đánh giá mức độ xơ hóa gan thông qua biện pháp xâm lấn (sinh thiết gan) hoặc không xâm lấn (chất chỉ điểm, đo độ đàn hồi gan) [14]. Đối với các tình trạng viêm gan mạn tính đã có xơ hóa gan mất bù, triệu chứng lâm sàng rõ ràng và điển hình hơn, có thể rầm rộ và thậm chí dẫn tới tử vong. Bệnh nhân biểu hiện các hội chứng nặng nề như hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa gây xuất huyết thực quản, hội chứng suy gan: Chán ăn, ăn chậm tiêu, đầy bụng, rối loạn kinh nguyệt, liệt dương, vú to, chảy máu chân răng, chảy máu cam, chảy máu dưới da, rụng lông tóc, móng tay khum mặt kính đồng hồ, ngón tay dùi trống gặp trong xơ gan mật, mặt ngực và chi trên gầy, 2 chân phù mềm, da vàng nhẹ, thiếu máu, nốt giãn mạch hình sao ở ngực và lưng, hồng ban lòng bàn tay, môi đỏ, lưỡi bóng đỏ, teo tinh hoàn, viêm thần kinh ngoại biên, gan nhỏ lại [14].