Luận án tiến sĩ nghiên cứu tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại việt nam

Dịch vụ ngân hàng quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các ngân hàng thương mại Việt… 214 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh · 2016.

• Tác giả: Huỳnh Thị Hương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Huy Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Dịch Vụ Ngân Hàng Quốc Tế Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• LỜI MỞ ĐẦU
• Lý do nghiên cứu của luận án
• Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của luận án
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu của đề tài
• Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Dịch vụ ngân hàng quốc tế của NHTM
• 1.1.1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng quốc tế
• 1.1.2. Vai trò của dịch vụ ngân hàng quốc tế
• 1.1.3. Các dịch vụ ngân hàng quốc tế của NHTM
• 1.1.3.1. Dịch vụ kinh doanh ngoại tệ
• 1.1.3.2. Dịch vụ thanh toán quốc tế
• 1.1.3.3. Cho vay ngoại tệ
• 1.1.3.4. Dịch vụ thanh toán thẻ quốc tế
• 1.1.3.5. Dịch vụ ngân hàng đại lý
• 1.2. Hiệu quả hoạt động của NHTM
• 1.2.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động của NHTM
• 1.2.2. Các phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động của NHTM
• 1.2.2.1. Phương pháp sử dụng các chỉ số tài chính
• 1.2.2.2. Phương pháp phân tích hiệu quả biên
• 1.3. Mối liên hệ giữa dịch vụ ngân hàng quốc tế và hiệu quả hoạt động của NH
• 1.4. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước về hiệu quả hoạt động và dịch vụ ngân hàng quốc tế, khoảng trống trong nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4.1. Các nghiên cứu công bố ở trong nước
• 1.4.2. Các nghiên cứu định lượng công bố ở các nước khác
• 1.4.3. Một số vấn đề còn tồn tại trong các nghiên cứu
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 2.1. Hoạt động kinh doanh của các NHTMVN
• 2.1.1. Mạng lưới hoạt động của các NHTMVN
• 2.1.2. Năng lực tài chính
• 2.1.3. Năng lực công nghệ
• 2.1.4. Nguồn nhân lực
• 2.1.5. Một số hoạt động kinh doanh chính của các NHTMVN
• 2.1.5.1. Dịch vụ huy động vốn
• 2.1.5.2. Dịch vụ cấp tín dụng
• 2.1.5.3. Dịch vụ thanh toán
• 2.2. Hiệu quả hoạt động của các NHTMVN
• 2.2.1. Quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu và thu nhập của các NHTMVN
• 2.2.2. Khả năng sinh lời của các NHTMVN
• 2.3. Thực trạng dịch vụ ngân hàng quốc tế của các NHTMVN
• 2.3.1. Cơ sở pháp lý dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Việt Nam
• 2.3.2. Một số dịch vụ ngân hàng quốc tế chủ yếu của các NHTMVN
• 2.3.2.1. Dịch vụ kinh doanh ngoại tệ
• 2.3.2.2. Dịch vụ thanh toán quốc tế
• 2.3.2.3. Dịch vụ bao thanh toán
• 2.3.2.4. Dịch vụ ngân hàng đại lý
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nghiên cứu định tính
• 3.1.1. Mục đích và phương pháp nghiên cứu
• 3.1.2. Kết quả nghiên cứu định tính
• 3.2. Nghiên cứu định lượng
• 3.2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2.2. Mô tả các biến nghiên cứu
• 3.2.2.1. Đối với nghiên cứu hiệu quả hoạt động của các NHTMVN
• 3.2.2.2. Đối với nghiên cứu tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả hoạt động của các NHTMVN và các giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.4. Phương pháp nghiên cứu và kiểm định
• 3.3. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 4.1. Nghiên cứu hiệu quả hoạt động của các NHTMVN
• 4.1.1. Thống kê mô tả các biến số liệu mẫu nghiên cứu
• 4.1.2. Kết quả ước lượng hiệu quả hoạt động của các NHTMVN bằng phương pháp bao dữ liệu DEA
• 4.1.2.1. Kết quả ước lượng hiệu quả kỹ thuật theo mô hình DEACRS
• 4.1.2.2. Kết quả ước lượng hiệu quả kỹ thuật thuần theo mô hình DEAVRS
• 4.1.2.3. Kết quả ước lượng hiệu quả quy mô của các NHTMVN
• 4.1.2.4. Kết quả ước lượng chỉ số Malmquist
• 4.2. Nghiên cứu thực nghiệm tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả hoạt động của các NHTMVN
• 4.2.1. Thống kê mô tả về các biến
• 4.2.2. Kết quả hệ số tương quan giữa các biến
• 4.2.3. Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến
• 4.2.4. Kết quả nghiên cứu đối với biến phụ thuộc hiệu quả kỹ thuật
• 4.2.4.1. Lựa chọn và kiểm định mô hình hồi quy đối với biến phụ thuộc hiệu quả kỹ thuật
• 4.2.4.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu và kiểm định giả thuyết đối với biến phụ thuộc hiệu quả kỹ thuật
• 4.2.5. Kết quả nghiên cứu đối với biến phụ thuộc hiệu quả kỹ thuật thuần
• 4.2.5.1. Lựa chọn và kiểm định mô hình hồi quy đối với biến phụ thuộc hiệu quả kỹ thuật thuần
• 4.2.5.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu và kiểm định giả thuyết đối với biến phụ thuộc hiệu quả kỹ thuật thuần
• 4.2.6. Kết quả nghiên cứu đối với biến phụ thuộc hiệu quả quy mô
• 4.2.6.1. Lựa chọn và kiểm định mô hình hồi quy đối với biến phụ thuộc hiệu quả quy mô
• 4.2.6.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu và kiểm định giả thuyết đối với biến phụ thuộc hiệu quả quy mô
• 4.3. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 5.1. Định hướng phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các NHTMVN trong điều kiện hội nhập
• 5.2. Các giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các NHTMVN
• 5.2.1. Mở rộng dịch vụ huy động vốn ngoại tệ của ngân hàng
• 5.2.2. Hạn chế tín dụng ngoại tệ
• 5.2.3. Nâng cao chất lượng và đa dạng hóa các dịch vụ ngân hàng quốc tế
• 5.2.4. Hoàn thiện, đổi mới công nghệ ngân hàng và chất lượng nguồn nhân lực
• 5.3. Một số kiến nghị với Ngân hàng nhà nước và Chính phủ
• 5.3.1. Phát triển thị trường ngoại tệ phái sinh
• 5.3.2. Về điều hành tỷ giá
• 5.4. Một số hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.5. Kết luận chương 5
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về dịch vụ ngân hàng quốc tế

Dịch vụ ngân hàng quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các ngân hàng thương mại Việt Nam với thị trường tài chính toàn cầu. Dịch vụ ngân hàng này không chỉ bao gồm các dịch vụ thanh toán quốc tế, cho vay ngoại tệ mà còn các dịch vụ kinh doanh ngoại tệ. Theo nghiên cứu, tác động kinh tế của dịch vụ ngân hàng quốc tế được thể hiện qua khả năng tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận của ngân hàng. Việc áp dụng công nghệ hiện đại trong dịch vụ tài chính giúp ngân hàng nâng cao chất lượng dịch vụ và thu hút khách hàng hơn. Điều này cũng đồng nghĩa với việc các ngân hàng thương mại cần phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh của mình để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng trong bối cảnh hội nhập. Như một nghiên cứu đã chỉ ra: "Dịch vụ ngân hàng quốc tế không chỉ là một phần không thể thiếu trong hoạt động của ngân hàng thương mại mà còn là yếu tố quyết định đến sự tồn tại và phát triển bền vững của ngân hàng trong môi trường cạnh tranh hiện nay."

1.1. Các loại hình dịch vụ ngân hàng quốc tế

Các loại hình dịch vụ ngân hàng quốc tế bao gồm dịch vụ thanh toán quốc tế, dịch vụ cho vay ngoại tệ, và dịch vụ ngân hàng đại lý. Mỗi loại hình dịch vụ này đều có những đặc điểm và lợi ích riêng, phục vụ cho nhu cầu đa dạng của khách hàng. Ví dụ, dịch vụ thanh toán quốc tế giúp các doanh nghiệp thực hiện giao dịch thương mại quốc tế một cách nhanh chóng và an toàn. Hơn nữa, dịch vụ cho vay ngoại tệ mang lại cơ hội cho các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn từ các ngân hàng nước ngoài với lãi suất cạnh tranh. Điều này không chỉ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của ngân hàng thương mại mà còn góp phần vào việc thúc đẩy phát triển ngân hàng tại Việt Nam.

II. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam

Hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam được đánh giá qua nhiều chỉ tiêu khác nhau như tỷ suất sinh lời, khả năng thanh khoản và mức độ an toàn tài chính. Hiệu quả ngân hàng không chỉ thể hiện ở lợi nhuận mà còn ở khả năng quản lý rủi ro và duy trì ổn định trong bối cảnh kinh tế biến động. Theo nghiên cứu, ngân hàng nào có khả năng áp dụng hiệu quả các dịch vụ ngân hàng quốc tế sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn. Một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả hoạt động là sự chuyển giao công nghệ và đổi mới trong cung cấp dịch vụ. "Sự chuyển mình của ngành ngân hàng thương mại Việt Nam không thể tách rời khỏi sự phát triển của dịch vụ ngân hàng quốc tế," một chuyên gia trong lĩnh vực tài chính ngân hàng đã nhận định.

2.1. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động

Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại bao gồm tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA), tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ lệ chi phí trên thu nhập. Những chỉ tiêu này giúp phản ánh khả năng sinh lời và hiệu quả sử dụng nguồn lực của ngân hàng. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập, việc tối ưu hóa các chỉ tiêu này trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng: "Ngân hàng có tỷ suất ROE cao hơn thường có khả năng thu hút được nhiều nhà đầu tư và khách hàng hơn, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh trong thị trường ngân hàng."

III. Tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả ngân hàng thương mại

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả ngân hàng thương mại Việt Nam là rất lớn. Sự gia tăng trong việc sử dụng dịch vụ thanh toán quốc tế và cho vay ngoại tệ không chỉ giúp các ngân hàng mở rộng thị trường mà còn nâng cao khả năng sinh lời. Các ngân hàng thương mại Việt Nam cần phải tận dụng tối đa các cơ hội từ việc phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế để cải thiện hiệu quả hoạt động. Như một chuyên gia đã nhận xét: "Chất lượng dịch vụ ngân hàng quốc tế là yếu tố then chốt quyết định đến sự phát triển bền vững của các ngân hàng thương mại trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu."

3.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại, trong đó có việc áp dụng công nghệ mới, chất lượng dịch vụ và khả năng quản lý rủi ro. Đặc biệt, việc nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng quốc tế sẽ giúp ngân hàng tăng cường sự hài lòng của khách hàng và thu hút thêm nhiều khách hàng mới. Một nghiên cứu chỉ ra rằng: "Ngân hàng nào chú trọng đến việc cải thiện chất lượng dịch vụ sẽ có cơ hội phát triển lớn hơn trong thị trường cạnh tranh hiện nay."

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Sau khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), ngành ngân hàng đối mặt với áp lực cạnh tranh gia tăng từ các tập đoàn và ngân hàng nước ngoài có ưu thế về vốn, công nghệ, trình độ quản lý và năng lực cung ứng dịch vụ ngân hàng quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc đánh giá hiệu quả hoạt động và phát triển mảng dịch vụ ngân hàng quốc tế trở thành yêu cầu thiết yếu đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam nhằm mở rộng thị phần, đa dạng hóa nguồn thu và tăng cường năng lực cạnh tranh.

Điểm qua các công trình nghiên cứu trước đây, các tác giả chủ yếu tập trung vào các nhân tố tác động chung đến hiệu quả hoạt động ngân hàng như tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản, tỷ lệ vốn huy động trên tổng cho vay, quy mô vốn chủ sở hữu, quy mô tài sản, tăng trưởng kinh tế và lạm phát. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu và lượng hóa một cách có hệ thống tác động riêng biệt của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án gồm 4 nội dung:

1. Nghiên cứu các chỉ tiêu đánh giá dịch vụ ngân hàng quốc tế của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam hiện nay.
2. Nghiên cứu hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam bằng phương pháp phi tham số theo mô hình bao dữ liệu (DEA).
3. Nghiên cứu tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
4. Gợi ý một số giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Luận án tập trung giải quyết 2 câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Các chỉ tiêu nào đánh giá dịch vụ ngân hàng quốc tế của các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay?
2. Dịch vụ ngân hàng quốc tế có tác động đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam hay không và mức độ tác động như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Sự tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Phạm vi dữ liệu và không gian: Số liệu thu thập từ báo cáo thường niên và báo cáo tài chính đã kiểm toán của 38 ngân hàng thương mại Việt Nam (bao gồm ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần). Số lượng ngân hàng qua từng năm có sự biến động do quá trình sáp nhập, hợp nhất hoặc do ngân hàng không công bố báo cáo. Dữ liệu kinh tế vĩ mô (tăng trưởng kinh tế, lạm phát) được trích xuất từ Tổng cục Thống kê. Về nghiệp vụ, căn cứ theo Pháp lệnh ngoại hối năm 2005 (sửa đổi năm 2013), Nghị định 24/2012/NĐ-CP và Thông tư 16/2012/TT-NHNN, phạm vi nghiên cứu các giao dịch ngoại hối tại ngân hàng được xác định tập trung vào các giao dịch bằng ngoại tệ.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2008–2014, thời kỳ sau khi Việt Nam gia nhập WTO và các dữ liệu tài chính của ngân hàng được công bố tương đối đầy đủ.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân chia thành các nhóm hướng nghiên cứu chính:

Nhóm nghiên cứu về dịch vụ ngân hàng quốc tế:

• Lê Thành Lân (2004) phân tích các giải pháp mở rộng dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (Vietinbank) bằng các phương pháp thống kê, quy nạp và diễn dịch.
• Trần Huy Hoàng và cộng sự (2006) hệ thống hóa lý luận, phân tích thực trạng, hạn chế và đề xuất giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế cho các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Nguyễn Thị Cẩm Thủy (2012) nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế trong điều kiện hội nhập và tham khảo kinh nghiệm quốc tế.
• Tác giả nhận định các nghiên cứu chuyên sâu về dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Việt Nam trước đây chủ yếu dừng lại ở phân tích định tính, mô tả thống kê mà chưa có kiểm định định lượng về mối quan hệ nhân quả với hiệu quả hoạt động.

Nhóm nghiên cứu quốc tế về hiệu quả hoạt động ngân hàng:

• Tarawneh (2006), Zeitun (2012), Naceur (2003) sử dụng các chỉ số tài chính truyền thống (ROA, ROE) để đo lường hiệu quả sinh lời của các ngân hàng tại khu vực Trung Đông và Bắc Phi.
• Claessens (2009) và Sufian (2011) nghiên cứu tác động của toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế đến hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại tại các thị trường mới nổi như Trung Quốc.
• Gul và cộng sự (2011) nghiên cứu 15 ngân hàng lớn tại Pakistan giai đoạn 2005–2009 qua mô hình Pooled OLS, xác định vai trò của tổng tài sản, tiền gửi, dư nợ và biến vĩ mô (GDP, lạm phát).
• Aremu và cộng sự (2013) tại Nigeria (1980–2010) và Ongore và cộng sự (2013) tại Kenya (2001–2010) xác định ảnh hưởng của các tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tỷ lệ cho vay, nợ xấu và các chỉ số kinh tế vĩ mô đến hiệu quả ngân hàng.

Nhóm nghiên cứu trong nước ứng dụng phương pháp DEA và mô hình hồi quy:

• Nguyễn Việt Hùng (2008) ứng dụng cả SFA, DEA và mô hình Tobit đánh giá 32 ngân hàng thương mại giai đoạn 2001–2005.
• Ngô Đăng Thành (2010), Liễu Thu Trúc và Võ Thành Danh (2012), Nguyễn Minh Sáng (2012, 2014), Trương Quang Thịnh (2012), Lê Phan Thị Diệu Thảo và Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh (2013), Trịnh Quốc Trung và Nguyễn Văn Sang (2013) đã phân tích hiệu quả kỹ thuật và các nhân tố tài chính tác động đến hiệu quả ngân hàng Việt Nam.

Tác giả	Biến đầu vào	Biến đầu ra
Ngô Đăng Thành (2010)	Chi phí nhân viên, chi phí lãi, chi phí ngoài lãi	Thu nhập lãi ròng, thu nhập ngoài lãi, tổng tài sản
Liễu Thu Trúc và Võ Thành Danh (2012)	Chi phí nhân viên, chi phí khấu hao, chi trả lãi vay và các khoản tương tự, chi hoạt động khác	Thu từ lãi, thu khác
Nguyễn Minh Sáng (2012)	Tài sản cố định, tiền gửi, chi phí kinh doanh	Thu từ lãi, thu khác
Trương Quang Thịnh (2012)	Chi phí lãi, chi phí tiền lương, chi phí khác	Tổng tài sản, thu từ lãi, thu khác
Lê Phan Thị Diệu Thảo và Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh (2013)	Chi phí kinh doanh, chi phí trả lãi và các khoản tương tự, chi phí khác	Thu nhập từ lãi và các khoản tương tự, thu nhập khác từ hoạt động kinh doanh

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết: Luận án khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước bằng cách kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (phỏng vấn chuyên gia xác định hệ thống chỉ tiêu dịch vụ ngân hàng quốc tế) và phương pháp định lượng đa tầng: đo lường hiệu quả qua mô hình DEA (hiệu quả kỹ thuật CRS, hiệu quả kỹ thuật thuần VRS, hiệu quả quy mô SE, chỉ số Malmquist) và ước lượng tác động của các chỉ tiêu dịch vụ ngân hàng quốc tế đến từng chỉ số hiệu quả bằng mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng (FGLS) có kiểm soát phương sai thay đổi và tự tương quan, kết hợp phân nhóm ngân hàng theo quy mô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khái niệm

• Dịch vụ ngân hàng quốc tế: Luận án tổng hợp lý thuyết từ Rose (2004), Lê Văn Tư (2009), Niepmann (2011), Đinh Thị Thanh Vân (2010), Nguyễn Thị Cẩm Thủy (2012), Trần Huy Hoàng và cộng sự (2006). Trên cơ sở các văn bản pháp lý hiện hành, luận án định nghĩa dịch vụ ngân hàng quốc tế là các dịch vụ ngân hàng liên quan đến ngoại tệ do ngân hàng thương mại cung cấp (kinh doanh ngoại tệ, thanh toán quốc tế, cho vay ngoại tệ, bảo lãnh quốc tế, bao thanh toán quốc tế, dịch vụ thẻ quốc tế và dịch vụ ngân hàng đại lý).
• Hiệu quả hoạt động ngân hàng: Theo Nguyễn Khắc Minh (2004) và Ngô Đình Giao (1997), hiệu quả phản ánh mối quan hệ giữa các nguồn lực đầu vào được phân bổ và kết quả đầu ra đạt được.
• Phương pháp chỉ số tài chính: Sử dụng ROA, ROE, tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) và tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên (NNM) theo Rose (2004) và Trần Huy Hoàng (2011).
• Phương pháp phân tích hiệu quả biên:
  • Tiếp cận tham số: Phân tích biên ngẫu nhiên (SFA) do Aigner và cộng sự (1977) khởi xướng ($Y_i = f(X_i, \beta) + \varepsilon_i$, với $\varepsilon_i = V_i - U_i$), TFA và DFA.
  • Tiếp cận phi tham số: Phân tích bao dữ liệu (DEA) do Farrell (1957), Charnes, Cooper, Rhodes (1978 - mô hình CRS) và Banker, Charnes, Cooper (1984 - mô hình VRS) phát triển. Mối quan hệ giữa các chỉ tiêu hiệu quả được xác định bởi công thức: $$\text{TE} = \text{PTE} \times \text{SE}$$ Trong đó TE là hiệu quả kỹ thuật (mô hình CRS), PTE là hiệu quả kỹ thuật thuần (mô hình VRS), và SE là hiệu quả quy mô. Mô hình phân loại tình trạng quy mô thành hiệu quả giảm theo quy mô (DRS), hiệu quả tăng theo quy mô (IRS) và hiệu quả không đổi theo quy mô (CONS).
  • Năng suất nhân tố tổng hợp: Ước lượng qua chỉ số Malmquist biến thiên gồm thay đổi hiệu quả kỹ thuật (effch), thay đổi công nghệ (techch), thay đổi hiệu quả kỹ thuật thuần (pech), thay đổi hiệu quả quy mô (sech) và thay đổi năng suất tổng hợp (tfpch).
  • Các cách tiếp cận xác định biến đầu vào – đầu ra: Tiếp cận sản xuất, tiếp cận trung gian và tiếp cận chi phí - doanh thu (Mlina, 2002).

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp phương pháp định tính và phương pháp định lượng:

1. Nghiên cứu định tính: Phỏng vấn sâu trực tiếp các chuyên gia, cán bộ quản lý tại các ngân hàng thương mại nhằm điều chỉnh, xây dựng và lựa chọn các biến số đại diện cho dịch vụ ngân hàng quốc tế phù hợp với thực tiễn hệ thống ngân hàng Việt Nam.
2. Nghiên cứu định lượng:
   • Đo lường hiệu quả hoạt động: Áp dụng phương pháp DEA định hướng đầu vào và chỉ số Malmquist thông qua phần mềm DEAP phiên bản 2.1 (Data Envelopment Analysis Program version 2.1).
   • Đánh giá tác động: Xây dựng các mô hình hồi quy dữ liệu bảng với các biến phụ thuộc là điểm số hiệu quả (TE, PTE, SE). Tác giả thực hiện ước lượng qua mô hình OLS gộp (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM), và sử dụng mô hình bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan.
   • Các kiểm định thống kê áp dụng: Kiểm định F, kiểm định Hausman, kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian Multiplier, kiểm định Modified Wald (kiểm tra phương sai thay đổi) và kiểm định Wooldridge (kiểm tra tự tương quan). Phần mềm phân tích kinh tế lượng được sử dụng là Stata 11.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm về dịch vụ ngân hàng quốc tế và hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về ngân hàng thương mại, bản chất, vai trò và phân loại dịch vụ ngân hàng quốc tế (kinh doanh ngoại tệ, thanh toán quốc tế, cho vay ngoại tệ, thẻ quốc tế, ngân hàng đại lý). Chương này phân tích hai phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động: phương pháp chỉ số tài chính (ROA, ROE, NIM, NNM) và phương pháp phân tích hiệu quả biên (tham số SFA, phi tham số DEA, chỉ số Malmquist). Đồng thời, tác giả tổng lược các công trình thực nghiệm trong nước và quốc tế, chỉ ra khoảng trống về việc thiếu vắng các nghiên cứu định lượng về tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả hoạt động ngân hàng tại Việt Nam.

Chương 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động và dịch vụ ngân hàng quốc tế của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 2 phân tích thực trạng hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2008–2014 qua các khía cạnh: mạng lưới hoạt động, năng lực tài chính (vốn điều lệ, quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu), năng lực công nghệ (hệ thống phần mềm core banking), và cơ cấu nhân lực. Về kết quả kinh doanh, chương trình bày số liệu huy động vốn, cấp tín dụng, hoạt động thanh toán, diễn biến ROA, ROE, NIM. Đối với mảng dịch vụ ngân hàng quốc tế, chương khảo sát cơ sở pháp lý, tình hình kinh doanh ngoại tệ (giao ngay, kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn, tương lai), doanh số thanh toán quốc tế gắn với kim ngạch xuất nhập khẩu, dịch vụ bao thanh toán và sự phát triển mạng lưới ngân hàng đại lý cùng các chi nhánh/văn phòng đại diện ở nước ngoài.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết kế quy trình nghiên cứu gồm hai bước định tính và định lượng. Kết quả nghiên cứu định tính (thảo luận chuyên gia) làm căn cứ lựa chọn các biến nghiên cứu. Trong phân tích định lượng, tác giả xác lập tập hợp các biến đầu vào - đầu ra cho mô hình DEA đo lường hiệu quả hoạt động, cũng như xây dựng các mô hình hồi quy đánh giá tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả kỹ thuật (HQKT/TE), hiệu quả kỹ thuật thuần (HQKTT/PTE) và hiệu quả quy mô (HQQM/SE). Chương này cũng phân loại 38 ngân hàng thành các nhóm quy mô tài sản và quy mô vốn chủ sở hữu, thiết lập hệ thống giả thuyết nghiên cứu và các bước kiểm định mô hình (F-test, Hausman, Modified Wald, Wooldridge, FGLS) bằng Stata 11.

Chương 4: Nghiên cứu tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 4 công bố kết quả ước lượng thực nghiệm:

• Đo lường hiệu quả bằng DEA: Ước lượng điểm số hiệu quả kỹ thuật (DEACRS), hiệu quả kỹ thuật thuần (DEAVRS), hiệu quả quy mô (SE) giai đoạn 2008–2014; phân loại số lượng ngân hàng ở trạng thái hiệu quả giảm theo quy mô (DRS), tăng theo quy mô (IRS) và không đổi theo quy mô (CONS); phân tích các thành phần chỉ số Malmquist (effch, techch, pech, sech, tfpch).
• Kết quả hồi quy thực nghiệm: Trình bày thống kê mô tả, ma trận hệ số tương quan, kiểm tra đa cộng tuyến. Tác giả tiến hành hồi quy trên toàn bộ mẫu và phân tách theo các nhóm ngân hàng đối với 3 biến phụ thuộc: HQKT, HQKTT, HQQM. Các kết quả kiểm định mô hình được tổng hợp để khẳng định tính phù hợp của phương pháp FGLS và kết luận về việc chấp nhận hay bác bỏ các giả thuyết nghiên cứu.

Chương 5: Giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Dựa trên kết quả định lượng tại Chương 4, Chương 5 đưa ra các định hướng và nhóm giải pháp thực tiễn cho ngân hàng thương mại: mở rộng dịch vụ huy động vốn ngoại tệ, hạn chế tín dụng ngoại tệ để giảm thiểu rủi ro, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa các dịch vụ ngân hàng quốc tế (thanh toán quốc tế, bao thanh toán, bảo lãnh), đầu tư đổi mới công nghệ ngân hàng và đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn cao. Đồng thời, tác giả đề xuất các kiến nghị vĩ mô đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ về phát triển thị trường ngoại tệ phái sinh và nâng cao hiệu quả điều hành tỷ giá. Chương kết thúc bằng việc chỉ ra các hạn chế của đề tài và định hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về dịch vụ ngân hàng quốc tế và hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
• Xác định và chuẩn hóa hệ thống các chỉ tiêu phản ánh dịch vụ ngân hàng quốc tế tác động đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam thông qua kết hợp phương pháp định tính và định lượng.
• Xây dựng mô hình định lượng hai giai đoạn có tính hệ thống: giai đoạn 1 sử dụng mô hình bao dữ liệu DEA và chỉ số Malmquist để đo lường đa chiều hiệu quả hoạt động (hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả kỹ thuật thuần, hiệu quả quy mô); giai đoạn 2 sử dụng mô hình hồi quy bảng FGLS kết hợp các kiểm định kiểm soát hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi để ước lượng tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Lượng hóa bức tranh hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2008–2014, phân định rõ mức độ đóng góp của hiệu quả quản lý nội tại (HQKTT) và việc lựa chọn quy mô hoạt động (HQQM).
• Xác định mức độ và chiều hướng tác động (tích cực, tiêu cực) của từng biến số thuộc dịch vụ ngân hàng quốc tế đến từng khía cạnh hiệu quả kỹ thuật, kỹ thuật thuần và quy mô trên toàn hệ thống và theo từng nhóm ngân hàng phân theo quy mô.
• Cung cấp cơ sở khoa học thực chứng hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng nhận diện các nhân tố rủi ro và lợi ích từ dịch vụ ngoại tệ, từ đó hoạch định chiến lược kinh doanh dịch vụ ngân hàng quốc tế phù hợp.
• Cung cấp luận cứ thực nghiệm giúp Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện khuôn khổ quản lý ngoại hối, chính sách tỷ giá và điều hành thị trường tiền tệ trong quá trình hội nhập.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với các NHTM:
  • Mở rộng hoạt động huy động vốn ngoại tệ để tạo lập nguồn vốn ổn định.
  • Kiểm soát và hạn chế tăng trưởng tín dụng ngoại tệ nhằm phòng ngừa rủi ro tỷ giá và rủi ro tín dụng.
  • Nâng cao chất lượng và đa dạng hóa danh mục dịch vụ ngân hàng quốc tế (chuyển dịch từ các dịch vụ truyền thống sang các dịch vụ giá trị gia tăng như bao thanh toán quốc tế, thanh toán thẻ quốc tế).
  • Tăng cường đầu tư công nghệ ngân hàng hiện đại (core banking) và nâng cao chất lượng đội ngũ nhân sự chuyên trách nghiệp vụ quốc tế.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ:
  • Phát triển thị trường ngoại tệ phái sinh tạo công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho ngân hàng và doanh nghiệp.
  • Hoàn thiện cơ chế điều hành tỷ giá linh hoạt, ổn định thị trường ngoại hối và tăng cường tính minh bạch của thông tin thị trường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Theo trình bày của tác giả trong luận án:

• Hạn chế về phương pháp DEA: Phương pháp bao dữ liệu đo lường hiệu quả tương đối trong tập hợp mẫu nghiên cứu, điểm số hiệu quả phụ thuộc vào các đơn vị trong mẫu; nếu thay đổi mẫu nghiên cứu thì điểm số hiệu quả biên tương đối có thể thay đổi.
• Hạn chế về dữ liệu mẫu: Số lượng ngân hàng thương mại trong mẫu nghiên cứu có sự biến động qua các năm trong giai đoạn 2008–2014 do tác động của quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng (sáp nhập, hợp nhất) và một số ngân hàng chưa công bố đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán.
• Phạm vi nghiệp vụ: Nghiên cứu giới hạn các dịch vụ ngân hàng quốc tế ở phạm vi các giao dịch liên quan đến ngoại tệ theo quy định quản lý ngoại hối hiện hành tại Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng khoảng thời gian nghiên cứu sau năm 2014 khi số liệu tài chính được cập nhật đầy đủ hơn sau giai đoạn tái cấu trúc hệ thống; mở rộng phân tích các dịch vụ tài chính quốc tế phức tạp và so sánh đối chiếu sâu hơn khi các ngân hàng thương mại Việt Nam gia tăng hiện diện thương mại tại thị trường nước ngoài.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo trong lĩnh vực Tài chính – Ngân hàng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Cung cấp khung phương pháp luận kết hợp phân tích phi tham số DEA (phần mềm DEAP 2.1), tính toán chỉ số Malmquist và kỹ thuật ước lượng kinh tế lượng dữ liệu bảng FGLS (phần mềm Stata 11) có kiểm soát phương sai thay đổi và tự tương quan (Chương 3 và Chương 4).
• Đối với nhà quản trị ngân hàng thương mại: Cung cấp bức tranh thực chứng về cơ cấu hiệu quả kỹ thuật, kỹ thuật thuần và quy mô của các ngân hàng Việt Nam, làm tài liệu tham khảo cho việc xây dựng chiến lược phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế và quản trị rủi ro ngoại hối (Chương 2, 4 và 5).
• Đối với cơ quan quản lý (Ngân hàng Nhà nước, Chính phủ): Cung cấp các số liệu và phân tích thực tiễn phục vụ công tác giám sát an toàn hệ thống, điều hành chính sách ngoại hối và phát triển thị trường phái sinh (Chương 5).

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những phương pháp nào để đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng?

Luận án sử dụng phương pháp phân tích phi tham số tiếp cận theo mô hình bao dữ liệu (DEA) với giả định hiệu quả không đổi theo quy mô (DEACRS) để đo lường hiệu quả kỹ thuật (TE), giả định hiệu quả thay đổi theo quy mô (DEAVRS) để đo lường hiệu quả kỹ thuật thuần (PTE) và hiệu quả quy mô (SE), cùng chỉ số Malmquist để đo lường sự thay đổi năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) qua phần mềm DEAP 2.1.

2. Mẫu dữ liệu và khung thời gian nghiên cứu của luận án được chọn như thế nào?

Luận án thu thập dữ liệu từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên của 38 ngân hàng thương mại Việt Nam (bao gồm ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần) trong giai đoạn 2008–2014. Số lượng ngân hàng khảo sát thực tế biến động qua các năm do hoạt động sáp nhập, hợp nhất hoặc tính sẵn có của báo cáo tài chính.

3. Tại sao luận án lựa chọn mô hình FGLS trong phân tích định lượng ở Chương 4?

Sau khi thực hiện các ước lượng Pooled OLS, FEM và REM, tác giả thực hiện các kiểm định Modified Wald và Wooldridge. Kết quả kiểm định cho thấy mô hình dữ liệu bảng xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Do đó, mô hình bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) trên phần mềm Stata 11 được lựa chọn để khắc phục các hiện tượng này, đảm bảo tính vững của các ước lượng.

4. Dịch vụ ngân hàng quốc tế được định nghĩa và giới hạn như thế nào trong luận án?

Căn cứ vào Pháp lệnh ngoại hối năm 2005 (sửa đổi 2013) và Nghị định 24/2012/NĐ-CP, dịch vụ ngân hàng quốc tế trong luận án được thống nhất xác định là các dịch vụ ngân hàng liên quan đến ngoại tệ do ngân hàng thương mại cung cấp, bao gồm kinh doanh ngoại tệ, thanh toán quốc tế, cho vay ngoại tệ, bao thanh toán quốc tế, bảo lãnh quốc tế, thẻ quốc tế và dịch vụ ngân hàng đại lý.

5. Các biến phụ thuộc nào được sử dụng trong các mô hình hồi quy đánh giá tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế?

Luận án thiết lập 3 biến phụ thuộc tương ứng với 3 mô hình hồi quy: Hiệu quả kỹ thuật (HQKT/TE), Hiệu quả kỹ thuật thuần (HQKTT/PTE) và Hiệu quả quy mô (HQQM/SE) được tính toán từ mô hình DEA ở giai đoạn trước.

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Huỳnh Thị Hương Thảo đã giải quyết vấn đề đánh giá tác động của dịch vụ ngân hàng quốc tế đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2008–2014. Bằng việc kết hợp nghiên cứu định tính và phương pháp định lượng qua mô hình bao dữ liệu DEA và hồi quy FGLS, luận án đã lượng hóa hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả kỹ thuật thuần và hiệu quả quy mô của hệ thống ngân hàng thương mại, đồng thời làm rõ sự tác động của các chỉ tiêu dịch vụ ngoại tệ đến các khía cạnh hiệu quả này. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ công tác quản trị tại các ngân hàng thương mại và hoạch định chính sách tiền tệ, ngoại hối của cơ quan quản lý nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm về DVNHQT và HQHĐ của NHTM. - Chương 2: Thực trạng HQHĐ và DVNHQT của các NHTMVN. - Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. - Chương 4: Nghiên cứu tác động của DVNHQT đến HQHĐ của các NHTMVN.

- Chương 5: Giải pháp phát triển DVNHQT nhằm nâng cao HQHĐ của các NHTMVN. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Về mặt khoa học: + Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về DVNHQT và HQHĐ, tầm quan trọng của DVNHQT, mối liên hệ giữa DVNHQT và HQHĐ của NH trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. + Luận án đã xác định được các chỉ tiêu phản ánh DVNHQT có tác động đến HQHĐ của các NHTMVN, từ đó xác định mô hình về sự tác động của DVNHQT đến HQHĐ của NH, đây là một điểm mới và không trùng lắp của đề tài. + Đây là nghiên cứu đầu tiên áp dụng phương pháp định lượng một cách có hệ thống thông qua phương pháp bao dữ liệu DEA, phương pháp hồi quy Pooled OLS, FEM, REM, FGLS và các kiểm định cần thiết như kiểm định F, kiểm định Hausman, kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian, kiểm định Modified Wald, kiểm định Wooldridge nhằm nghiên cứu tác động của DVNHQT đến HQHĐ của các NHTMVN mà chưa có nghiên cứu nào trước đây thực hiện.

Về mặt thực tiễn: + Luận án đã định lượng được HQHĐ của các NHTMVN giai đoạn 2008- 2014, kết quả nghiên cứu này là một tham khảo mang tính khoa học giúp các nhà quản trị NH đánh giá được mức độ hoàn thành kế hoạch và mức độ tăng trưởng 7 HQHĐ của NH. Luận án đã phân tích các nhân tố tích cực, nhân tố tiêu cực thuộc DVNHQT ảnh hưởng đến HQHĐ của NH, từ đó đề xuất ra các giải pháp để phát huy nhân tố tích cực, kiểm soát nhân tố tiêu cực, không ngừng nâng cao HQHĐ và phát triển đa dạng các sản phẩm dịch vụ của NH đặc biệt là DVNHQT. + Ngoài ra, nghiên cứu là cơ sở khoa học để Chính phủ và Ngân hàng nhà nước (NHNN) xác định được các yếu tố tác động đến HQHĐ của các NHTMVN từ đó có thể đưa ra những chính sách kịp thời và hợp lý nhằm xây dựng hệ thống NH vững chắc, đảm bảo việc kinh doanh NH lành mạnh và hiệu quả. 8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Chương 1 trình bày một số vấn đề chung về HQHĐ và DVNHQT của NHTM, vai trò của DVNHQT, mối quan hệ giữa DVNHQT và HQHĐ của NH.

Bên cạnh đó, tác giả đã tiến hành phân tích các kết quả nghiên cứu thực nghiệm về HQHĐ và DVNHQT tại một khu vực hay tại một quốc gia. Trên cơ sở tổng quan nền tảng lý thuyết và kết quả các nghiên cứu thực nghiệm, tác giả đã tìm ra khoảng trống từ đó định hướng vấn đề nghiên cứu. Dịch vụ ngân hàng quốc tế của NHTM 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng quốc tế NHTM là loại hình NH được thực hiện toàn bộ hoạt động NH và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của luật các tổ chức tín dụng (TCTD) nhằm mục tiêu lợi nhuận.

Hoạt động NH là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản (Luật các TCTD do Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII thông qua ngày 29 tháng 06 năm 2010). Theo Rose (2004), các NH ngày nay đang mở rộng danh mục các dịch vụ mới cung cấp cho khách hàng (KH), các DVNH cung cấp cho KH ngày càng đa dạng. NH là một trong những lĩnh vực được mở cửa mạnh nhất sau khi Việt Nam gia nhập WTO, thách thức lớn nhất của ngành NH là đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt mạnh mẽ hơn. Để giành thế chủ động trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống NH Việt Nam cần cải cách mạnh mẽ.

Vì vậy mỗi NH phải nhận thức được vấn đề phát triển các DVNH. DVNH được phân loại thành 2 mảng: DVNHQT và DVNH nội địa (Nguyễn Thị Cẩm Thủy, 2012). 9 DVNHQT bao gồm rất nhiều dịch vụ như thực hiện các phương thức thanh toán quốc tế, bảo lãnh vay trả nợ nước ngoài, tài trợ xuất nhập khẩu, tham gia thị trường hối đoái, tín dụng quốc tế … , là các hoạt động kinh doanh tiền tệ với phạm vi mở rộng khỏi biên giới quốc gia để hòa nhập, giao dịch với các NH khác trên thế giới (Lê Văn Tư, 2009). Theo Nguyễn Thị Cẩm Thủy (2012), DVNHQT bao gồm tất cả các dịch vụ tài chính do KH yêu cầu có liên quan đến thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế, du lịch quốc tế…, hay nói cách khác, đó là việc NH thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư và cung ứng các dịch vụ tài chính ngân hàng trên thị trường quốc tế nhằm mục đích sinh lời.

Ngoài ra, một nghiên cứu khác còn định nghĩa một NH cung cấp DVNHQT nếu NH có hoạt động đầu tư vốn và hoạt động kinh doanh ở nước ngoài (Niepmann, 2011). Một định nghĩa khác về DVNHQT xuất phát từ quốc tịch của KH và của NH, nếu quốc tịch của KH và NH khác nhau thì NH đó được coi là NH cung cấp DVNHQT hoặc sử dụng loại tiền tệ trong giao dịch làm cơ sở phân loại DVNHQT với DVNH nội địa, một NH vẫn chỉ được coi là cung cấp DVNH nội địa nếu tiền gửi cho dù của KH nước ngoài gửi vào NH đó là đồng nội tệ (Đinh Thị Thanh Vân, 2010). Theo Trần Huy Hoàng và cộng sự (2006), một NH cung cấp DVNHQT là NH cung ứng các DVNH liên quan đến ngoại hối hoặc người không cư trú. Về phạm vi không gian, DVNHQT không chỉ diễn ra giữa các quốc gia với nhau mà còn diễn ra bên trong địa phận của mỗi nước, bất kể đồng tiền của quốc gia đó có được tự do chuyển đổi ra ngoại tệ khác hay không.

Ngày nay, trong xu thế hội nhập toàn cầu, biên giới quốc gia chỉ mang ý nghĩa tương đối, không đơn thuần là đường ranh định không phận, địa phận, hải phận giữa các nước với nhau (Lê Thành Lân, 2004). Ngay từ khi mới xuất hiện, ngành công nghiệp ngân hàng đã không ngừng nổ lực mở rộng phạm vi cung cấp dịch vụ sang các khu vực và quốc gia khác với các hình thức tổ chức như: văn phòng đại diện, ngân hàng đại lý, ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng ở nước ngoài, ngân hàng con ở nước ngoài và được kiểm soát chặt chẽ bởi cả nước sở tại và nước cấp giấy phép hoạt động (Rose, 2004) … Ngoài 10 các DVNH dựa trên đồng nội tệ, các NHTM còn mở rộng các DVNHQT có liên quan đến đồng ngoại tệ (Lê Văn Tư, 2009). Dịch vụ ngân hàng thương mại Dịch vụ ngân hàng trong nước Dịch vụ ngân hàng quốc tế Thanh toán trong nước Thanh toán quốc tế Thẻ trong nước Thẻ quốc tế Bảo lãnh trong nước Bảo lãnh quốc tế Bao thanh toán trong nước Bao thanh toán quốc tế Huy động vốn trong nước Huy động vốn quốc tế Tín dụng trong nước Tài trợ xuất nhập khẩu Các nghiệp vụ đầu tư Kinh doanh ngoại hối Các dịch vụ khác Các dịch vụ khác Hình 1.1: Các dịch vụ ngân hàng của NHTM Nguồn: Nguyễn Thị Cẩm Thủy (2012) 11 Căn cứ vào Pháp lệnh ngoại hối năm 2005 và Pháp lệnh ngoại hối sửa đổi năm 2013, trên lãnh thổ Việt Nam, các giao dịch bằng ngoại hối hạn chế sử dụng trừ một số trường hợp được phép kể cả người cư trú và người không cư trú. Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 03/04/2012 của Chính phủ về quản lý hoạt động kinh doanh vàng và Thông tư số 16/2012/TT-NHNN ngày 25/5/2012 hướng dẫn một số điều của Nghị định 24/2012/NĐ-CP đã được ban hành với chủ trương chuyển quan hệ “huy động, cho vay vốn bằng vàng” sang quan hệ “mua, bán vàng” nên phạm vi nghiên cứu của luận án về các giao dịch ngoại hối tại NH là các giao dịch bằng ngoại tệ.

Trên cơ sở kế thừa các khái niệm về DVNHQT và các văn bản pháp lý tại Việt Nam, khái niệm DVNHQT được thống nhất sử dụng trong nghiên cứu này là các DVNH liên quan đến ngoại tệ do NH cung cấp. Vai trò của dịch vụ ngân hàng quốc tế NH là ngành cung ứng dịch vụ đặc biệt đối với dân cư và nền kinh tế. Trong điều kiện nền kinh tế mở, tự do hóa thương mại và tự do hóa tài chính, nhu cầu về các DVNHQT sẽ ngày càng phát triển theo hướng kết hợp hài hòa giữa lợi ích của KH với lợi ích của NH và mang lại lợi ích cho nền kinh tế. - Đối với nền kinh tế DVNHQT hỗ trợ mạnh mẽ cho kinh tế đối ngoại, một nền kinh tế với hệ thống NH có DVNHQT phát triển sẽ dễ dàng xâm nhập vào thị trường thế giới, thu hút vốn đầu tư, tạo sự lưu chuyển các dòng tài chính, tạo thu nhập cho nền kinh tế.

DVNHQT không chỉ góp phần huy động nguồn lực trong nước cho sự phát triển kinh tế mà còn huy động cả nguồn lực từ nước ngoài thông qua việc khuyến khích các nguồn kiều hối từ nước ngoài chuyển về và kinh doanh ngoại tệ. - Đối với NHTM Trước xu hướng mở cửa của nền kinh tế, hoạt động của các NH dần dần vượt khỏi biên giới quốc gia và mở rộng thị trường kinh doanh ra thị trường nước ngoài. DVNHQT trở thành yếu tố chính để các NH xác lập vị thế của mình, thu hút KH. Đây cũng chính là mảng hoạt động hấp dẫn với tỉ suất sinh lợi cao, có thị trường rộng lớn, góp phần đa dạng hóa hoạt động NH, tận dụng và khai thác mọi tiềm 12 năng của NH.

Việc phát triển DVNHQT sẽ tạo điều kiện nâng cao uy tín và thương hiệu của NH, giúp NH mở rộng thị phần hoạt động tín dụng và phi tín dụng, tăng lợi nhuận, giảm bớt rủi ro và tăng khả năng cạnh tranh cho mỗi NH. - Đối với khách hàng Thông qua các DVNHQT như thanh toán quốc tế, tài trợ xuất nhập khẩu, kinh doanh ngoại hối … sẽ đáp ứng nhu cầu về các dịch vụ NH của KH ngày càng tăng lên trong hoạt động thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế và phòng ngừa rủi ro. Bên cạnh đó, KH sẽ dễ dàng mở rộng, thâm nhập thị trường nước ngoài, vị thế của KH được nâng cao trong giao dịch với đối tác. Các dịch vụ ngân hàng quốc tế của NHTM 1.