phần mở đầu, kết luận, danh mục các bảng biểu sơ đồ, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luân văn được chia làm 3 chương : xv Chƣơng 1: Lý luận về phát triển dịch vụ ngân hàng hiện đại Chƣơng 2: Thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng hiện đại tại ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam chi nhánh Đắk Lắk Chƣơng 3: Giải pháp phát triển các dịch vụ ngân hàng hiện đại tại ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam chi nhánh Đắk Lắk. 1 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG HIỆN ĐẠI CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Trong chương một, luận văn sẽ trình bày khung lý thuyết về dịch vụ ngân hàng nói chung, trong đó có dịch vụ ngân hàng hiện đại nói riêng. Ngoài việc đi đến thống nhất về khái niệm, luận văn còn phân tích về những đặc điểm, vai trò và đề cập đến các dịch vụ ngân hàng hiện đại chủ yếu. Sau khi đề cập đến khái niệm, nội dung, tiêu chí đánh giá phát triển dịch vụ ngân hàng hiện đại, luận văn làm rõ thêm những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển dịch vụ ngân hàng hiện đại.
DỊCH VỤ NGÂN HÀNG HIỆN ĐẠI CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm ngân hàng thƣơng mại Lịch sử phát triển của hệ thống ngân hàng gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá. Sự phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hoá, khi kinh tế hàng hoá phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được. Cùng với sự phát triển đó có rất nhiều quan điểm và định nghĩa khác nhau về ngân hàng, chẳng hạn: Theo World Bank, ngân hàng là tổ chức tài chính nhận tiền gửi chủ yếu dưới dạng không kỳ hạn hoặc tiền gửi được với một thông báo ngắn hạn (tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn và các khoản tiết kiệm).
Dưới tiêu đề “các ngân hàng” gồm có: Các Ngân hàng thương mại chỉ tham gia vào các hoạt động nhận tiền gửi, cho vay ngắn hạn và trung dài hạn; Các ngân hàng đầu tư hoạt động buôn bán chứng khoán và bảo 2 lãnh phát hành; Các ngân hàng nhà ở cung cấp tài chính cho lĩnh vực phát triển nhà ở và nhiều loai khác nữa. Tại một số nước còn có các ngân hàng tổng hợp kết hợp hoạt động ngân hàng thương mại với hoạt động ngân hàng đầu tư và đôi khi thực hiện cả dịch vụ bảo hiểm.Rose, ngân hàng là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán. Và cũng thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế.[6] Theo quy định tại điều 4, Luật các Tổ chức tín dụng của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội khoá 12 thông qua, “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Trong đó, hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên các nghiệp vụ sau đây: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.
Từ những cách định nghĩa khác nhau trên về NHTM, có thể rút ra: Ngân hàng thương mại là một tổ chức trung gian tài chính làm cầu nối giữa khu vực tiết kiệm với khu vực đầu tư của nền kinh tế với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, thanh toán và cho vay. Ngân hàng thương mại là một loại hình doanh nghiệp cung cấp danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ tài chính khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ tài chính của xã hội. Khái niệm dịch vụ ngân hàng thƣơng mại Trong lĩnh vực dịch vụ ngân hàng, khái niệm và hình thức của dịch vụ ngân hàng khó hiểu hơn so với các sản phẩm công nghiệp và dịch vụ khác do nó liên quan đến một hỗn hợp của các yếu tố như giá cả, sự thực hiện, lời hứa và con người.
Theo tổ chức thương mại thế giới (WTO), dịch vụ ngân hàng là một trong những loại hình của dịch vụ tài chính. Dịch vụ tài chính là một trong bất kỳ dịch vụ nào có tính chất tài chính được cung cấp bởi nhà cung cấp tài chính. Dịch vụ tài chính bao gồm mọi dịch vụ bảo hiểm và mọi dịch vụ liên quan tới bảo hiểm, mọi dịch vụ ngân hàng và mọi dịch vụ tài chính khác (ngoại trừ bảo hiềm). Theo GATS, dịch vụ ngân hàng bao gồm: nhận tiền gửi, cho vay, cho thuê tài chính, chuyển tiền, thanh toán thẻ và séc, bảo lãnh và cam kết, mua bán các công cụ tài chính, phát hành chứng khoán, môi giới tiền tệ, quản lý tài sản, dịch vụ thanh toán và bù trừ, cung cấp và chuyển giao thông tin tài chính,… Đây là những cơ sở cho việc xúc tiến đàm phán về mở cửa thị trường dịch vụ quốc tế.[11] Trong Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA), phụ lục G mục VI phân ngành B về các dịch vụ ngân hàng và các dịch vụ tài chính khác, gồm 12 tiết, từ tiết (a) đến tiết (l) cũng nêu lên cách phân loại dịch vụ ngân hàng như WTO.[12] Như vậy theo thông lệ quốc tế, dịch vụ ngân hàng có thể hiểu là toàn bộ các dịch vụ liên quan đến hoạt động tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối,… thuộc 12 phân ngành nói trên mà hệ thống các ngân hàng cung ứng cho nền kinh tế.
Trong đó phân định dịch vụ phi tín dụng bao gồm các yếu tố không hiện hữu giải quyết các mối quan hệ giữa khách hàng hoặc tài sản mà khách hàng sở hữu với ngân hàng mà không có sự chuyển giao quyền sở hữu. Theo đó, dịch vụ phi tín dụng là loại hình dịch vụ ngoài các hoạt động nhận tiền gửi và hoạt động tín dụng, mang lại cho ngân hàng nguồn thu 4 nhập ngoài lãi đó là các khoản thu nhập từ phí, hoa hồng, chênh lệch giá hoặc đơn giản chỉ là nâng cao uy tín của ngân hàng mà không đặt nặng đến những vấn đề khác. Như vậy khả năng để sáng tạo và cung ứng các dịch vụ phi tín dụng cho thị trường hiện nay của ngân hàng là rất lớn, nó không còn bị bó hẹp trong một số dịch vụ truyền thống như thanh toán, bảo lãnh, ngân quỹ… mà ngày càng có nhiều dịch vụ mới ra đời dựa trên thành tựu của tiến bộ công nghệ nhất là công nghệ thông tin và các nhu cầu đa dạng, phong phú của khách hàng. Theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 1997 cụm từ “dịch vụ ngân hàng” được đề cập tới tại khoản 1 và khoản 7 điều 20 nhưng đều không có định nghĩa.
Theo đó: “Tổ chức tín dụng là doanh nghiệp được thành lập theo quy định của luật này và các quy định khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dung nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng, cung ứng các dịch vụ thanh toán”. [8] Còn theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 cũng không đưa ra khái niệm về dịch vụ ngân hàng ngoài việc đề cập đến cụm từ “dịch vụ” tại một số điều, khoản; Tại khoản 1 điều 105 quy định về kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối và các sản phẩm phái sinh có quy định “…Sau khi được NHNN chấp thuận bằng văn bản, ngân hàng thương mại được kinh doanh, cung ứng dịch vụ (ngân hàng) cho khách hàng ở trong nước và ngoài nước các sản phẩm sau đây: (a) Ngoại hối; (b) Phái sinh về tỷ giá, lãi suất, ngoại hối, tiền tệ và tài sản tài chính khác.”; Điều 98 quy định hoạt động ngân hàng của ngân hàng thương mại với 6 hoạt động chính và điều 107 quy định về các hoạt động kinh doanh khác của NHTM bao gồm 5 loại dịch vụ khác nhau. [9] Tóm lại, mặc dù ở Việt Nam, khái niệm dịch vụ ngân hàng chưa được đề cập tới đầy đủ trong Luật các tổ chức tín dụng và các văn bản quy phạm pháp luật khác nhưng theo thông lệ quốc tế, có thể hiểu dịch vụ ngân hàng là toàn bộ các dịch vụ liên quan đến hoạt động tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối… mà hệ thông các ngân hàng cung ứng cho nền kinh tế. Do đó dù là các dịch vụ truyền thống hay hiện đại thì các 5 loại hình dịch vụ do các ngân hàng cung cấp cho nền kinh tế đều dựa vào hoặc được phát triển trên cơ sở ba nhóm dịch vụ cơ bản: Dịch vụ huy động vốn, Dịch vụ tín dụng, Dịch vụ thanh toán.
Khái niệm dịch vụ ngân hàng hiện đại Tuy rằng cho đến nay không có một khái niệm chuẩn về ngân hàng hiện đại nhưng phát triển hệ thống ngân hàng hiện đại có thể được hiểu với ý nghĩa là “thiết lập một hệ thống tập trung hoá và tự động hoá trong các giao dịch với mục đích lấy khách hàng là trung tâm”. Theo đó, việc lấy con người làm trọng tâm chính là động lực và ứng dụng công nghệ chính là phương tiện để hình thành nên hệ thống ngân hàng hiện đại. Điều kiện cần thiết để một ngân hàng hiện đại có thể nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động là ngân hàng này phải cung cấp kịp thời các dịch vụ tiện ích và đa dạng. Các dịch vụ đó được chia làm hai nhóm: các dịch vụ ngân hàng truyền thống và các dịch vụ ngân hàng hiện đại.
Dịch vụ ngân hàng truyền thống là những dịch vụ có lịch sử lâu đời, sự ra đời và hoạt động của các dịch vụ này gắn liền với sự ra đời và phát triển của ngân hàng.
