CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH GIÁ DOANH NGHIỆP 1.1Khái niệm về định giá doanh nghiệp Trước khi đi đến khái niệm về định giá doanh nhiệp thì ta sẽ tìm hiểu doanh nghiệp là gì. Có nhiều định nghĩa và khái niệm khác nhau về doanh nghiệp. Theo Luật Doanh nghiệp 2005, “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh” và “Kinh doanh là thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”[20, trang 4]. Như vậy, có thể thấy rằng doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế được thành lập nhằm sản xuất cung ứng sản phẩm hàng hoá và dịch vụ trên thị trường với mục đích sinh lời.
Từ khái niệm về doanh nghiệp thì ta lại có tiếp tục có khái niệm về giá trị doanh nghiệp, giá trị doanh nghiệp thường được xét trên nhiều góc độ như giá trị doanh nghiệp được xây dựng trên cơ sở lao động của những con người trong một tập thể và không doanh nghiệp nào giống doanh nghiệp nào, giá trị doanh nghiệp không đơn thuần là giá trị trên sổ sách mà là giá trị kinh tế, khả năng thu lời trong tương lai và giá trị doanh nghiệp thay đổi theo thời gian , theo cung cầu và biến động trên thị trường. Vậy, “Giá trị doanh nghiệp là sự biểu hiện bằng tiền về các khoản thu nhập mà doanh nghiệp mang lại cho các nhà đầu tư trong quá trình SXKD” [9. Trang 37 ] Theo TS Phạm Văn Bình trong tài liệu [1, trang 48] để định giá được giá trị của doanh nghiệp thì theo nguyên lý, có hai cách tiếp cận đó là trực tiếp đánh giá giá trị tài sản trong doanh nghiệp hoặc là dự đoán một cách có căn cứ và đáng tin cậy các khoản thu nhập mà doanh nghiệp có thể mang lại cho nhà đầu tư. Định giá doanh nghiệp là một khâu rất quan trọng trong quá trình CPH, mua bán, sát nhập hay tăng vốn cổ phần.
Hiện nay có nhiều quan niệm về định giá doanh nhiệp, theo Giáo sư W. WALKER, viện đại học Portsmouth Vương Quốc Anh [26, Trang 2] thì “Định giá doanh nghiệp được hiểu là sự ước tính về giá trị của các quyền sở hữu tài sản cụ thể bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích đã được xác định” 4 Giáo sư Lim Lan Yuan [26, Trang 2] thì đưa ra khái niệm như sau“ Định giá doanh nghiệp là một nghệ thuật hay khoa học về ước tính giá trị cho một mục đích cụ thể của một tài sản tại một thời điểm có cân nhắc đến tất cả các đặc điểm của tài sản và cũng như xem xét đến tất cả các yếu tố kinh tế căn bản của thị trường bao gồm các loại đầu tư lựa chọn” Còn các nhà kinh tế Việt Nam thì có nhận định rằng “Định giá doanh nghiệp là quá trình điều tra chi tiết và đánh giá các hoạt động của công ty nhằm xác định giá trị hiện hữu và tiềm năng của một doanh nghiệp [27, Trang 2] Vậy, với những khái niệm trên thì việc định giá doanh nghiệp là một quá trình nghệ thuật ước tính giá trị hiện hữu và tiềm năng cho mục đính như mua bán, sát nhập hoặc đầu tư… mà có cân nhắc đến tất cả các đặc điểm của doanh nghiệp cũng như các yếu tố kinh tế thị trường.2Tầm quan trọng của việc định giá doanh nghiệp Việc định giá doanh nghiệp mang đến rất nhiều ý nghĩa cho rất nhiều đối tượng: Thứ nhất, đối với chính bản thân doanh nghiệp đang được định giá, việc xác định giá trị sẽ giúp các nhà lãnh đạo nắm bắt được một cách chi tiết về tình hình của doanh nghiệp từ đó có thể điều chỉnh các kế hoạch, chiến lược, cải tiến các hoạt động kinh doanh doanh nhằm nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh trên thị trường. Thêm vào đó, xác định giá trị nội tại của doanh nghiệp là một yêu cầu không thể thiếu khi doanh nghiệp chuẩn bị cổ phần hóa hay phát hành cổ phiếu để huy động vốn từ các nhà đầu tư. Thứ hai, đối với cổ đông, nhà đầu tư hay chủ nợ thì kết quả của quá trình xác định giá trị doanh nghiệp giúp cho họ nắm bắt một cách chi tiết về tình hình hiện tại của công ty, dựa vào đó họ có thể đưa ra quyết định cuối cùng liệu như họ có nên đầu tư, tiếp tục hợp tác hay cung ứng hàng hóa vào doanh nghiệp này hay không.
Thứ ba, đối với các đối thủ cạnh tranh, họ quan tâm đến việc định giá doanh nghiệp của các đối phương để từ đó họ biết được tương lai của mình và đối thủ sẽ đứng ở vị trí nào trong ngành, từ đó họ có thể thay đổi chủ trương, chính sách hay kế hoạch kinh doanh để cạnh tranh, để tồn tại và phát triển. Thứ tư, các cơ quan nhà nước cũng cần biết đến giá trị của doanh nghiệp để từ đó ban hành những chính sách quan tâm hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp như giảm thuế, gia hạn thời gian thu thuế, tín dụng… nhằm tạo ra mội trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp, từ đó kích thích nền kinh tế phát triển 5 1.3Các phương pháp định giá doanh nghiệp 1.1Phương pháp định giá doanh nghiệp Hiện nay có rất nhiều phương pháp được sử dụng để định giá doanh nghiệp như: phương pháp định giá doanh nghiệp theo bội số, phương pháp chiết khấu luồng cổ tức, phương pháp sử dụng dữ liệu chứng khoán, phương pháp chiết khấu dòng tiền và phương pháp định giá doanh nghiệp theo giá trị tài sản thuần.1Phương pháp định giá theo bội số Khi một nhà đầu tư bỏ tiền để đầu tư vào một doanh nghiệp nào đó thì điều mà họ quan tâm nhất là lợi nhuận mà họ nhận được trong việc đầu tư này. Theo tác giả Nguyễn Hải Sản trong tài liệu [9,Trang 64-70] thì các phương pháp định giá theo bội số như: bội số giá trên thu nhập, bội số giá trên giá trị sổ sách sẽ giúp cho các nhà đầu tư biết được việc đầu tư của họ là có kỳ vọng hay không. Đây là một phương pháp dễ hiểu và được sử dụng rộng rãi dựa trên ý tưởng nếu hai doanh nghiệp có cùng mức độ rủi ro, cùng hoạt động trong một lĩnh vực, cùng có tiềm năng phát triển như nhau thì doanh nghiệp nào có bội số cao hơn thì được định giá cao hơn.
Tuy nhiên, trên tực tế thì việc chọn được một số doanh nghiệp tương đồng để so sánh thì cũng sẽ gặp nhiều khó khăn vì hầu như mỗi doanh nghiệp đều có những lĩnh vực hoạt động riêng, thậm chí nếu như hai doanh nghiệp cùng hoạt động trong cùng một ngành thì cũng sẽ có những chiến lược kinh doanh, mục tiêu phát triển khác nhau… a)Phương pháp định giá theo bội số giá trên thu nhập P/E Hệ số giá trên thu nhập (P/E) là một trong những chỉ số phân tích quan trọng trong quyết định đầu tư chứng khoán của nhà đầu tư. Thu nhập từ cổ phiếu sẽ có ảnh hưởng quyết định đến giá thị trường của cổ phiếu đó. Hệ số P/E đo lường mối quan hệ giữa giá thị trường (Market Price - P) và thu nhập của mỗi cổ phiếu (Earning Per Share - EPS) và được tính như sau: P/E = P/EPS Trong đó: 9 Giá trị thị trường : P r: Tỷ suất chiết khấu g: Tốc độ tăng trưởng thu nhập DIV: cổ tức tại năm dự đoán 6 9Thu nhập của mỗi cổ phần : EPS EPS = (lợi nhuận ròng- cổ tức ưu đãi)/ Số lượng cổ phần phổ thông b)Phương pháp định giá theo bội số giá trên giá trị sổ sách (P/BV): Công thức tính P/BV như sau: Trong đó: P/BV: chỉ số giá/ giá trị sổ sách Pt: Giá trị cổ phiếu năm t BV t+1: Giá trị sổ sách cuối năm t+1 / Cổ phiếu của Công ty Cách xác định BV Vốn cổ phần phổ thông = Vốn chủ sở hữu – Giá trị cổ phần ưu đãi BV= Vốn cổ đông phổ thông/ số cổ phiếu phổ thông đang lưu hành. c)Phương pháp định giá theo bội số giá trên dòng tiền ( P/CF): Công thức tính P/ CF như sau: Trong đó: P/CF: chỉ số giá/ dòng tiền Pt: Giá trị cổ phiếu năm t CFt+1: Dòng tiền năm t+1/ Cổ phiếu dự kiến 1.2Phương pháp chiết khấu luồng cổ tức Cũng theo tác giả Nguyễn Hải Sản trong tải liệu [9,trang 72], phương pháp chiết khấu luồng cổ tức dựa trên lý thuyết cho rằng cổ tức là luồng tiền mà các nhà đầu tư nhận từ doanh nghiệp vì thế giá trị doanh nghiệp là giá trị hiện tại của các luồng cổ tức trong tương lai.
Tuy nhiên phương pháp này lại cung cấp ít thông tin về nguồn gốc tạo ra giá trị doanh nghiệp vì vậy nó chỉ được áp dụng trong trường hợp lợi nhuận của công ty tăng trưởng ổn định và người quan tâm muốn xác định nhanh giá trị doanh nghiệp. Công thức xác định giá trị doanh nghiệp theo phương pháp chiết khấu luồng cổ tức như sau: 7 Hay Trong đó: Vc: Giá trị doanh nghiệp r: tỷ suất chiết khấu g: tốc độ tăng trưởng cổ tức DIV0 : Cổ tức hiện tại của cổ phiếu DIV1, DIV2,. DIVn: Cổ tức năm 1,2,. Gordon (1959) trong tài liệu [23, Trang 54] nếu như tỷ lệ tăng trưởng cổ tức (g) ổn định qua các năm thì giá trị công ty được tính lại như sau: Và trường hợp đặc biệt nếu tốc độ tăng trưởng cổ tức không đổi khi g = 0 thì công thức tính giá trị doanh nghiệp được viết lại như sau: 1.3 Phương pháp sử dụng dữ liệu thị trường chứng khoán: Theo mô hình này thì giá trị doanh nghiệp được tính như sau: Vc = Ps x n Trong đó thì: Ps : Giá thị trường một cổ phần n : số lượng cổ phần đã phát hành 8 Phương pháp này có hạn chế như sau Vc sẽ liên tục thay đổi vì nó phụ thuộc vào giá trị thị trường và chắc chắn sẽ có sự sai lệch trên giá trị của doanh nghiệp khi doanh nghiêp không cung cấp đầy đủ thông tin và thị trường chứng khoán hiện nay cũng hay có những hiệu ứng “bong bóng”.2Phương pháp định giá doanh nghiệp thường được sử dụng tại Việt Nam Theo Nghị định 59/2012/NĐ-CP ngày 18/07/2012 thì các doanh nghiệp được tự do sử dụng phương pháp định giá mà mình cảm thấy thích hợp và có lợi cho mình nhất, tuy nhiên thì hiện nay hai phương pháp được sử dụng phổ biến nhất là phương pháp giá trị tài sản thuần và phương pháp dòng tiền chiết khấu.