MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tín dụng ngân hàng luôn giữ vai trò huyết mạch của nền kinh tế. Mọi hoạt động của ngành ngân hàng luôn bao trùm lên mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, nhiều năm qua, nợ xấu ngành ngân hàng tại Việt Nam gia tăng.
Nợ xấu được ví như “cục máu đông” gây hệ lụy tắc nghẽn sự phát triển, lưu thông của nền kinh tế. Việc nợ xấu tăng cao khiến ngân hàng phải tăng cường trích lập một lượng vốn kinh doanh vào kho dự phòng rủi ro, khiến cho một lượng vốn bị tồn đọng và không sinh lời. Điều này làm cho tình hình tài chính của các TCTD bị ảnh hưởng, thanh khoản gặp khó khăn. Nguy hại hơn nữa là dẫn đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng bị mất kiểm soát, có nguy cơ đổ vỡ hệ thống và làm mất tính ổn định của cả nền kinh tế.
Khi bị nợ xấu, người dân hay các tổ chức doanh nghiệp gần như không có cơ hội tiếp cận với nguồn vốn ngân hàng, kể cả những nguồn tín dụng khác do đã mất uy tín và khả năng trả nợ. Tỉ lệ nợ xấu càng cao sẽ làm cho “sức khỏe” của ngành ngân hàng càng bị suy yếu và nền kinh tế Việt Nam sẽ bị rơi vào tình trạng chậm phát triển. Thực tế chứng minh nợ xấu có ảnh hưởng rất lớn trong đời sống, kinh tế, xã hội. Tuy nhiên, việc đưa thông tin về nợ xấu trên các phương tiện truyền thông đại chúng xuất hiện một số bất cập.
Qua khảo sát cho thấy, khi phản ánh những thông tin về nợ xấu và/hoặc liên quan đến vấn đề nợ xấu thì gần như không có hoặc rất ít các nhà báo lý giải cho công chúng biết rõ nợ xấu là gì?. Thế nào là nợ xấu?. Nguyên nhân dẫn đến nợ xấu là gì? và hậu quả của việc bị rơi vào nợ xấu đối với bản thân khách hàng, với tổ chức tín dụng và nền kinh tế ra sao. Thậm chí con số phản ánh về nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu đôi khi không trùng khớp tại một số trang báo điện tử và tại cùng một thời điểm đưa tin.
Chưa kể những bất cập khác như đưa tin chưa chính xác về các vấn đề liên quan đến nợ xấu, chưa đưa ra được những cảnh báo với dư luận, dự báo với nhà hoạch định chính sách. 5 z Việc thông tin - truyền thông về vấn đề nợ xấu đã được các cơ quan báo chí và nhiều nhà báo quan tâm, tuy nhiên cũng còn những tồn tại, hạn chế, như thông tin chưa kịp thời, chưa chính xác, thiếu những bài viết phân tích chuyên sâu về nguyên nhân, giải pháp phòng ngừa và thông tin mang tính cảnh báo rủi ro…; còn thiếu những tác phẩm báo chí chất lượng, hiệu quả và có tính thuyết phục cao về vấn đề nợ xấu. Hiểu biết và kỹ năng tác nghiệp của một số nhà báo khi viết về vấn đề nợ xấu hiện nay cũng có không ít tồn tại và hạn chế. Điều đó chứng tỏ, khi phản ánh về nợ xấu, các nhà báo cũng gặp phải những thuận lợi và khó khăn nhất định.
Nhiệm vụ đặt ra đối với những người làm báo kinh tế là bên cạnh việc nắm vững những thông tin về chuyên môn nghiệp vụ thì cần phải nắm vững những kiến thức về ngành tài chính ngân hàng. Nhà báo cần tìm hiểu Luật hoạt động của các tổ chức tín dụng; tìm hiểu chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn và những nguyên tắc hoạt động của ngân hàng. Đặc biệt là khi đề cập đến những thông tin về nợ xấu, nhà báo cần nắm rõ những quy định về phân loại nợ xấu, thời hạn chuyển thành nợ xấu và các nhóm nợ xấu, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo đúng quy định. Đẩy mạnh tuyên truyền thực hiện Nghị quyết 42/2017/QH14 của Quốc hội về thí điểm xử lý nợ xấu.
Có như vậy bài viết mới thể hiện được nhiều khía cạnh, mới đem lại cái nhìn toàn diện và có sức thuyết phục cao. Qua tìm hiểu cho thấy, hiện nay chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu tìm hiểu thực tế về quá trình tác nghiệp, cũng như kỹ năng tác nghiệp của nhà báo đối với vấn đề nợ xấu. Do đó, tôi xin được chọn đề tài “Kỹ năng tác nghiệp của nhà báo Việt Nam về vấn đế nợ xấu” làm luận văn thạc sĩ của mình. Qua đó, luận văn sẽ nghiên cứu thực trạng kỹ năng tác nghiệp của nhà báo Việt Nam về vấn đề nợ xấu hiện nay để từ đó thực hiện mục đích, nhiệm vụ mà đề tài đặt ra.
Đồng thời đề xuất một vài kiến nghị nhằm góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng tác nghiệp của nhà báo về vấn đề nợ xấu trong ngành ngân hàng hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu kỹ năng tác nghiệp của nhà báo về vấn đề nợ xấu hiện nay, tìm ra những đặc điểm và nguyên tắc đưa tin của nhà báo; đánh giá thực trạng tác nghiệp của nhà báo về lĩnh vực TCNH nói chung và vấn đề nợ xấu nói riêng. Từ đó phát hiện những vấn đề còn hạn chế, những kiến thức, kỹ năng cần bổ sung cho nhà báo chuyên biệt về lĩnh vực TCNH.
Dựa trên kết quả của quá trình nghiên cứu của đề tài để đưa ra một số nhận định khách quan nhất và kiến nghị một vài giải pháp nhằm góp phần giúp cho quá trình tác nghiệp của nhà báo về vấn đề nợ xấu ngày càng đạt hiệu quả cao hơn. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục đích trên, đề tài cần hiện thực hóa 3 nhiệm vụ sau: Thứ nhất: Làm sáng tỏ một số vấn đề về cơ sở lý luận liên quan đến nguyên tắc, phương thức tác nghiệp của nhà báo nói chung; kỹ năng tác nghiệp trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, mà cụ thể là về vấn đề nợ xấu nói riêng. Thứ hai: Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng vấn đề kỹ năng tác nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay đối với vấn đề nợ xấu ngành ngân hàng. Thứ ba: Đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần tiếp tục nâng cao kỹ năng tác nghiệp của nhà báo Việt Nam trong lĩnh vực tài chính nói chung, đặc biệt là vấn đề về nợ xấu ngành ngân hàng nói riêng.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là kỹ năng tác nghiệp của nhà báo Việt Nam về vấn đề nợ xấu hiện nay trên báo điện tử. Bên cạnh đó, để đem lại cái nhìn khách quan và đa chiều, đề tài khảo sát hai nhóm đối tượng là nhà báo và nhà quản lý thông tin. Tác giả sẽ tiến hành khảo sát bằng bảng hỏi đối với hai nhóm trên tại nhiều cơ quan báo chí khác nhau, cũng như thăm dò thông tin của các chuyên gia kinh tế và nhà cung cấp thông tin kinh tế tài 7 z chính tại một vài đơn vị quản lý nhà nước, để làm cơ sở đánh giá thêm về quá trình tác nghiệp của nhà báo về vấn đề nợ xấu hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu Luận văn tập trung khảo sát nội dung các bài viết về nợ xấu và/hoặc liên quan đến nợ xấu tại một số báo điện tử chuyên ngành kinh tế như: http://thoibaonganhang.vn (Thời báo Ngân hàng); http://thoibaotaichinhvietnam.vn (Thời báo Tài chính Việt Nam); http://vneconomy.vn (Thời báo Kinh tế); http://www.vn (Thời báo Kinh tế Sài Gòn) ; http://saigondautu. Bên cạnh đó, tác giả luận văn cũng tham khảo một số bài viết trên các báo điện tử khác như: https://anninhthudo.vn; https://dantri.vn; http://cafef.vn; https://bnews. Thời gian khảo sát được tiến hành từ cuối năm 2015 đến cuối năm 2017. Thông qua bảng hỏi, đề tài còn tiến hành khảo sát thực trạng tác nghiệp của nhà báo (phóng viên, biên tập viên), những người phụ trách mảng thông tin kinh tế, tài chính, ngân hàng và thường xuyên đưa tin về vấn đề nợ xấu… 4.
Phƣơng pháp nghiên cứu Một số phương pháp được áp dụng trong đề tài là: Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phương pháp này sẽ được tiến hành nghiên cứu các văn bản pháp luật, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến ngành tài chính ngân hàng ; luật hoạt động của các tổ chức tín dụng trên lãnh thổ Việt Nam ; các quy định thông tin về hoạt động tín dụng ; các văn bản pháp luật về thông tin - truyền thông… Từ đó đánh giá quá trình tiếp cận thông tin và kỹ năng truyền thông của nhà báo, đặc biệt là truyền thông về nợ xấu có đúng và trúng với những quy định văn bản hướng dẫn đề ra. Phương pháp phân tích nội dung: Đề tài sẽ phân tích các nội dung thông tin tài chính bao gồm các đặc tính như: chủ đề bài viết, thông điệp bài viết, mức độ ảnh hưởng của bài viết đối với nhóm công chúng hướng đến. Từ đó, có thể nhận xét nhà báo bị đóng khung ở Thông tin phản ánh (mức độ 1); hay ở mức độ Thông tin phân tích (mức độ 2); Thông tin lý giải, bình luận chuyên sâu (mức độ 3). Tác giả tiến hành tổng hợp khoảng 300 tin/bài từ thời gian từ cuối năm 2015 đến hết năm 2017 8 z trên một số báo điện tử chuyên ngành TCNH.
Qua đây có thể đánh giá một cách tổng thể về năng lực khai thác thông tin, kỹ năng phân tích số liệu và trình độ, kỹ năng tác nghiệp của nhà báo khi viết về lĩnh vực tài chính ngân hàng và nợ xấu. Phương pháp phỏng vấn: Đề tài sẽ tiến hành khảo sát đối với hai nhóm khách thể nghiên cứu chính đó là: nhà báo và nhà cung cấp thông tin cho nhà báo. Nội dung khảo sát sẽ tập trung vào những vấn đề nhằm nêu được đặc điểm, nguyên tắc và thực trạng của nhà báo khi tác nghiệp truyền thông về nợ xấu. Đối với nhóm cung cấp thông tin cũng vậy, phiếu khảo sát sẽ đi vào tìm hiểu thực tế, những vướng mắc khi cung cấp thông tin nợ xấu với báo chí.
Phiếu khảo sát chủ động đưa ra một vài giải pháp trước mắt để tham khảo ý kiến của nhà báo và nhà quản lý thông tin nhằm khắc phục hạn chế tình trạng thông tin chưa được đầy đủ trong hoạt động truyền thông về nợ xấu của nhà báo hiện nay.