LỜI MỞ ĐẦU 1/ Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển của hệ thống tài chính, bên cạnh các cơ hội kinh doanh, các ngân hàng còn phải đối mặt với nhiều rủi ro. Một trong những rủi ro đáng lo ngại là rủi ro thanh khoản. Rủi ro thanh khoản là tình trạng ngân hàng không đáp ứng đƣợc nhu cầu thanh khoản. Tình trạng này nhẹ thì gây thua lỗ, nặng thì làm mất khả năng thanh toán dẫn ngân hàng đến phá sản.
Thực tế cho thấy, thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản không chỉ là yếu tố quyết định sự an toàn trong hoạt động của một ngân hàng riêng lẻ mà còn ảnh hƣởng đến toàn bộ hệ thống ngân hàng. Thế nhƣng hiện nay quản trị rủi ro thanh khoản vẫn chƣa đƣợc các ngân hàng quan tâm đúng mức. Riêng đối với ngân hàng thƣơng mại cổ phần Sài Gòn (SCB), tình hình kinh doanh không thuận lợi trong năm 2011, thêm vào đó là việc đi đầu trong đề án tái cấu trúc ngân hàng thƣơng mại đã dẫn SCB đến tình trạng hết sức khó khăn trong thanh khoản. Chính vì vậy, vấn đề nhận diện, phân tích, đo lƣờng, kiểm soát và phòng ngừa rủi ro thanh khoản là vô cùng cần thiết.
Đó là lý do em chọn đề tài: “ Quản trị rủi ro thanh khoản tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Sài Gòn”. 2/ Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Quản trị rủi ro thanh khoản tại ngân hàng TMCP Sài Gòn giai đoạn 2007- 2012. 3/ Mục tiêu nghiên cứu Tìm hiểu cơ sở lý luận về rủi ro thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản; đánh giá về thực trạng quản trị rủi ro thanh khoản, từ đó đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện nội dung quản trị rủi ro thanh khoản tại ngân hàng TMCP Sài Gòn. 4/ Phương pháp nghiên cứu 123doc -2- Phƣơng pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và phân tích hồi quy các chỉ số thanh khoản.
5/ Những kết quả đạt đƣợc - Phân tích nội dung cơ bản về thanh khoản, rủi ro thanh khoản và quản trị rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thƣơng mại. Đánh giá thực trạng rủi ro thanh khoản tại ngân hàng TMCP Sài Gòn. - Góp phần hoàn thiên hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản tại ngân hàng TMCP Sài Gòn. 6/ Kết cấu đề tài: Cơ cấu đề tài gồm ba chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan về quản trị rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thƣơng mại.
- Chƣơng 2: Thực trạng quản trị rủi ro thanh khoản tại ngân hàng TMCP Sài Gòn. - Chƣơng 3: Hoàn thiện nội dung quản trị rủi ro thanh khoản tại ngân hàng TMCP Sài Gòn. 123doc -3- CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Rủi ro thanh khoản trong ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm rủi ro thanh khoản Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng đã định nghĩa: “ Thanh khoản của ngân hàng là khả năng ngân hàng đó để tăng thêm tài sản và đáp ứng các nghĩa vụ nợ khi đến hạn mà không bị thiệt hại quá mức”. Tính thanh khoản của ngân hàng thƣơng mại đƣợc xem nhƣ khả năng tức thời để đáp ứng nhu cầu rút tiền gửi và giải ngân các khoản tín dụng đã cam kết.
Rủi ro thanh khoản đƣợc định nghĩa nhƣ là sự thất bại của tổ chức tài chính trong việc đáp ứng nhu cầu tiền mặt không đƣợc tính toán trƣớc. Rủi ro này xuất hiện khi ngân hàng không có đủ các nguồn tài chính để thanh toán các nghĩa vụ nợ đến hạn, hoặc là phải sử dụng những nguồn tài chính với chi phí cao mặc dù ngân hàng vẫn còn khả năng thanh toán (A. Bất cứ lúc nào, ngƣời gửi tiền cũng có thể rút vốn, dẫn đến việc bán tháo tài sản, gây ảnh hƣởng tiêu cực lên vốn và dự trữ của ngân hàng. Trong trƣờng hợp rủi ro thanh khoản xuất hiện, các ngân hàng sẽ phải tăng vốn bằng cách chuyển đổi tài sản sang tiền mặt, hoặc vay mƣợn trên thị trƣờng để có đủ vốn thực hiện các yêu cầu thanh toán, do vậy ngân hàng có thể rơi vào tình trạng thiếu vốn thanh toán hoặc phải chịu mức chi phí cao để vay đƣợc vốn.
Theo Sohaimi (2013), có hai nguyên nhân gây ra rủi ro thanh khoản là bên nợ và bên tài sản. Phía bên nợ, rủi ro thanh khoản sẽ phát sinh khi ngƣời gửi tiền hay nhà đầu tƣ có nhu cầu tiền mặt ngay lập tức đối với các mục tiêu tài chính của họ. Phía bên tài sản, rủi ro sẽ xuất hiện khi chứng khoán hoặc tài sản không thể giao dịch một cách nhanh chóng, hoặc đƣợc bán ở mức giá không mong đợi. 123doc -4- Trong hoạt động kinh doanh của mình, các ngân hàng thƣờng sử dụng những khoản vốn huy động thời hạn ngắn để cho vay với kỳ hạn dài hơn, điều này tạo ra sự chênh lệch về kỳ hạn dòng vốn, gây ra sự mất cân đối về kỳ hạn giữa tài sản nợ và tài sản có- một biểu hiện của rủi ro thanh khoản.
Cơ cấu tài sản của ngân hàng cũng tiềm ẩn rủi ro thanh khoản. Có một sự đánh đổi giữa thanh khoản và lợi nhuận. Những ngân hàng nắm giữ nhiều tiền mặt và chứng khoán của chính phủ sẽ có lợi nhuận thấp hơn những ngân hàng có ít tài sản thanh khoản cao. Một ngân hàng muốn có một tính thanh khoản cao thì phải nắm giữ các tài sản thanh khoản chất lƣợng cao, ví dụ nhƣ trái phiếu kho bạc hay những chứng khoán do chính phủ phát hành.
Những tài sản này có thể ngay lập tức chuyển đổi thành tiền khi có sự gia tăng không mong đợi trong nhu cầu vốn. Dĩ nhiên, những tài sản thanh khoản và an toàn lại cung cấp tỷ suất sinh lợi thấp hơn những loại tài sản rủi ro khác, điều này dẫn đến một chi phí cơ hội cho việc nắm giữ chúng. Danh mục đầu tƣ của các ngân hàng chứa đựng quá nhiều tài sản rủi ro nhƣ chứng khoán, bất động sản sẽ tiềm ẩn rủi ro thanh khoản cao. Các loại rủi ro nhƣ rủi ro lãi suất, rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro thị trƣờng đều ảnh hƣởng đến trạng thái thanh khoản của ngân hàng, khi một trong các loại rủi ro này xảy ra đều kéo theo rủi ro thanh khoản.
Rủi ro thanh khoản cũng bắt nguồn từ quy mô hoạt động cũng nhƣ tiềm lực tài chính yếu của một ngân hàng. Quy mô nhỏ, tiềm lực vốn yếu khiến ngân hàng khó chống chọi khi xảy ra cú sốc thanh khoản. Nhƣ đã phân tích, có sự khác nhau giữa tính thanh khoản và khả năng thanh toán của ngân hàng. Tuy nhiên, một ngân hàng mạnh về tiềm lực tài chính sẽ có khả năng chống chọi cao khi rủi ro thanh khoản xảy ra.
Để thực hiện mục tiêu lợi nhuân, các ngân hàng đầu tƣ rất nhiều vào các tài sản tài chính. Đây là các loại tài sản rất nhạy cảm với sự thay đổi lãi suất thị trƣờng. Một danh mục đầu tƣ có quá nhiều tài sản tài chính rủi ro là nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản cho một ngân hàng. 123doc -5- Hoạt động kinh doanh ngân hàng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro, một trong những rủi ro gây ảnh hƣởng nghiêm trọng là rủi ro thanh khoản.
Nó có thể bắt nguồn từ quy mô hoạt động, cơ cấu nguồn vốn, cơ cấu tài sản, danh mục đầu tƣ. Xác định đƣợc nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản sẽ giúp ngân hàng hoạch định hƣớng đúng đắn trong hoạt động kinh doanh của mình.2 Đặc điểm rủi ro thanh khoản Cũng giống nhƣ các loại rủi ro khác, rủi ro thanh khoản là những biến cố không mong đợi mà khi xảy ra sẽ dẫn đến tổn thất về tài sản của của ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể đảm bảo khả năng thanh toán. Có sự khác biệt giữa tính thanh khoản và rủi ro thanh khoản. Nếu tính thanh khoản liên quan đến một thời điểm cụ thể thì rủi ro thanh khoản là một biến cố trong tƣơng lai và đƣợc đo lƣờng trong một khoảng thời gian (Theo Mathias Drehmann và Kleopatra Nikolaou, 2009).
Sự khác biệt giữa thanh khoản và rủi ro thanh khoản đơn giản và tƣơng tự nhƣ nhƣ các loại rủi ro khác. Chẳng hạn nhƣ sự khác biệt tƣơng tự giữa rủi ro tín dụng và tình trạng vỡ nợ của ngƣời đi vay. Tại một thời điểm cụ thể, ngƣời đi vay có khả năng thanh toán hoặc không có khả năng thanh toán. Trong khi rủi ro tín dụng liên quan đến các khoản nợ đƣợc xác định bởi khả năng thanh toán của ngƣời đi vay.
Do đó, rủi ro tín dụng luôn là một sự đo lƣờng trong tƣơng lai và có thể có nhiều giá trị, tùy thuộc vào mức độ tin cậy đối với khả năng thanh toán của ngƣời vay. Rủi ro thanh khoản có sự liên quan mật thiết với các loại rủi ro khác, đặc biệt là rủi ro tín dụng. Về mặt lý thuyết, có một mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, mối quan hệ đó là cùng chiều hay ngƣợc chiều.
Nghiên cứu của Dermine, 1986 cho rằng một khoản vay không hoàn trả đúng hạn sẽ làm gia tăng rủi ro thanh khoản bởi nó làm suy giảm dòng tiền của ngân hàng. Mối quan hệ này cũng đƣợc minh chứng qua hàng hoạt các lý thuyết mới kể từ sau khủng hoảng tài chính 2007-2008. Trong số đó có Diamond and Rajan (2005), nghiên cứu của họ dựa trên tiền đề các ngân 123doc -6- hàng nhận tiền gửi và sử dụng tiền đó để cho vay. Vấn đề phát sinh khi có quá nhiều dự án kinh tế sử dụng vốn vay thất bại và không có đủ vốn để hoàn trả cho ngân hàng, khiến ngân hàng không thể đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng tiền gửi.
Cứ nhƣ vậy, ngày càng nhiều ngƣời gửi tiền sẽ rút tiền ra. Hệ quả là rủi ro tín dụng gia tăng sẽ đi kèm với rủi ro thanh khoản cao hơn. Không giống các nghiên cứu trên, Imbierowicz and Rauch (2013) cho rằng không có mối quan hệ đáng tin cậy giữa rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản. Tuy nhiên, theo nghiên cứu này, tƣơng tác giữa hai loại rủi ro này làm nghiêm trọng thêm khả năng sụp đổ của ngân hàng.
Rủi ro thanh khoản không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra đỗ vỡ ngân hàng. Rủi ro thanh khoản là nguy cơ bắt nguồn từ các loại rủi ro khác: rủi ro tín dụng, sự đổ vỡ của thị trƣờng, rủi ro hoạt động,… chính những thiệt hại này kích hoạt cho việc tạo ra các vấn đề thanh khoản cho các tổ chức tài chính.