Chương 1. TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Khái quát về sự phát triển của hoạt động lấy ý kiến phản hồi của sinh viên trong trường đại học Các cơ sở giáo dục đại học trên thế giới thực hiện thu thập YKPH của SV về các dịch vụ mà họ nhận đƣợc, đó là những đánh giá của SV về việc học tập, giảng dạy, các điều kiện hỗ trợ cho học tập và giảng dạy (thƣ viện), môi trƣờng học tập (giảng đƣờng, phòng thí nghiệm), không gian sống và học tập (ký túc xá, cơ sở y tế, dịch vụ xã hội…).
Trong đó, hoạt động lấy YKPH của SV về HĐGD đƣợc các trƣờng đại học đặc biệt quan tâm. Việc sử dụng đánh giá của SV về HĐGD bắt nguồn ở Mỹ, ngay từ những năm 1920 tại trƣờng đại học Washington. Tiếp những năm sau đó từ 1960 - 1970 thì hầu hết các trƣờng ở Bắc Mỹ đều sử dụng hình thức đánh giá này. Từ những năm 1970, ngày càng có nhiều trƣờng đại học và cao đẳng sử dụng các Bảng đánh giá chuẩn trong đánh giá giảng dạy, và hầu hết các trƣờng đại học ở Châu Âu và Hoa Kỳ đã sử dụng 3 phƣơng pháp sau để đánh giá hiệu quả giảng dạy: đồng nghiệp đánh giá, chủ nhiệm khoa đánh giá và SV đánh giá, trong đó các thông tin thu đƣợc từ Bảng đánh giá của SV đƣợc công nhận là quan trọng nhất [dẫn theo 33].
Ngày nay, chỉ cần vào trang Web bất kỳ của một trƣờng đại học thuộc một nƣớc nói tiếng Anh trên thế giới, chúng ta cũng có thể tìm đƣợc cẩm nang hƣớng dẫn thực hiện thu thập ý kiến của SV sau mỗi môn học nhằm lấy thông tin phản hồi về HĐGD của GV. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở Việt Nam, việc sử dụng ý kiến của SV đánh giá HĐGD vẫn còn khá mới mẻ. Trƣớc năm 2008, việc đánh giá này không bắt buộc đối với các trƣờng đại học, nên các trƣờng có thể thực hiện hoặc không thực hiện. Ngày 20/02/2008, lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn số 1276/BGDĐT/NG về việc “Hƣớng dẫn tổ chức lấy YKPH từ SV về HĐGD của GV" và cụm từ Lấy ý kiến từ SV về HĐGD đƣợc chỉ việc đánh giá HĐGD của GV thông qua SV [5].
Công văn hƣớng dẫn số 1276/BGDĐT-NG đƣợc gửi các trƣờng đại học tham gia thí điểm việc triển khai lấy YKPH từ ngƣời học về HĐGD của GV, qua đó có 37 cơ sở giáo dục đại học gửi báo cáo về Bộ GD&ĐT. Căn cứ vào kết quả báo cáo, Bộ đã tổng hợp và xây dựng phiếu đánh giá sử dụng để SV đánh giá HĐGD của GV với 30 tiêu chí. Phiếu đánh giá này đƣợc triển khai thử nghiệm tại 4 cơ sở giáo dục đại học: Trƣờng Đại học Thái Nguyên, Trƣờng Đại học Sƣ phạm TP. Hồ Chí Minh, Trƣờng Đại học Đồng Tháp và Trƣờng Đại học Sƣ phạm Huế.
Ngày 20/5/2010, Bộ GD& ĐT đã chính thức ban hành công văn số 2754/BGDĐT-NGCBQLGD gửi các đại học, học viện, các trƣờng đại học, các trƣờng cao đẳng trong toàn quốc về việc hƣớng dẫn lấy YKPH từ ngƣời học về HĐGD của GV [6]. Theo đó, từ năm học 2010-2011, các cơ sở giáo dục đại học triển khai lấy YKPH từ ngƣời học về HĐGD của tất cả GV thuộc cơ sở giáo dục đại học. Các nghiên cứu về ý kiến phản hồi của sinh viên đối với hoạt động giảng dạy 1. Các nghiên cứu trên thế giới Các nghiên cứu về YKPH của SV đối với HĐGD có thể đƣợc chia thành các nhóm sau: Các nghiên cứu về mục đích của việc lấy YKPH từ SV đối với HĐGD 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu của các tác giả Marsh (1984) [81], Rifkin (1995) [90] cho rằng YKPH từ SV trong việc đánh giá hiệu quả giảng dạy của GV nhằm hai mục đích chính: - Cung cấp cho GV những YKPH quan trọng của ngƣời học về hiệu quả giảng dạy theo quan điểm là khách hàng.
- Cung cấp thông tin cho mục đích quản lý, sử dụng trong đánh giá quá trình (giúp GV điều chỉnh hoạt động dạy và học cho phù hợp với yêu cầu của ngƣời học và hoàn thành mục tiêu môn học) hoặc đánh giá tổng kết (là cơ sở cho các quyết định của cấp quản lý liên quan đến bổ nhiệm, đề bạt, khen thƣởng, tăng lƣơng, phân công giảng dạy, điều chỉnh nội dung và kết cấu chƣơng trình giáo dục; giúp SV lựa chọn môn học và GV). Các nghiên cứu về tác động của YKPH SV đối với HĐGD Theo Rotem & Glasman (1979) [92]: YKPH từ SV về đánh giá giảng dạy dƣờng nhƣ không có tác động đến hiệu suất của các GV đại học. Các tác giả này giải thích do SV thƣờng không nghiêm túc, nội dung của các thông tin phản hồi thƣờng không đủ hoặc cụ thể, không tập trung vào hành vi có thể đƣợc thay đổi, và do đặc điểm của ngƣời nhận thông tin phản hồi (tính bƣớng bỉnh, tự phụ, …). Một số tác giả khác nhƣ Aleamoni (1987) [58], Feldman (2007) [74], Kulik (2001) [78], Svinicki & Mc Keachie (2011) [96], Theall & Feldman (2007) [97] cho rằng YKPH của SV chỉ là những cuộc tranh luận phổ biến, không nhất quán, không đáng tin cậy và không có giá trị, không thể sử dụng để giúp cho việc nâng cao chất lƣợng giảng dạy.
Tuy nhiên, phần lớn các tác giả đã đƣa ra các quan niệm tích cực đối với YKPH của SV, nhƣ Cohen (1980) [63]: đánh giá của sinh viên là một nguồn có giá trị cho việc cải thiện giảng dạy ở cấp đại học, tác giả đã thực hiện phân tích tổng hợp trong 17 nghiên cứu về ảnh hƣởng của đánh giá SV đối với HĐGD. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thông tin phản hồi về đánh giá của SV trong nửa đầu của học kỳ đã liên quan tích cực đến việc cải thiện giảng dạy vào cuối kỳ. Nghiên cứu điển hình theo ba nhóm: Tất cả các nhóm đƣợc đánh giá việc giảng dạy trong nửa đầu tiên của học kỳ và đánh giá một lần nữa ở cuối học kỳ. Nhóm đầu tiên không nhận đƣợc phản hồi.
Nhóm thứ hai nhận đƣợc đánh giá phản hồi thông qua các dữ liệu định lƣợng. Nhóm thứ ba đƣợc phản hồi về đánh giá của SV, và cả một số loại tƣ vấn. Cohen sử dụng bảng đánh giá cuối kỳ để đo mức cải tiến và thiết lập mức trung bình của nhóm đầu tiên ở phần trăm thứ 50, kết quả cho thấy sự ảnh hƣởng của phản hồi của SV với việc đánh giá HĐGD vào cuối kỳ: Bảng 1. Ảnh hƣởng của ý kiến phản hồi của sinh viên khi đánh giá hoạt động giảng dạy vào cuối kỳ Nhóm nghiên cứu Tỷ lệ % đánh giá cuối kỳ Không nhận đƣợc phản hồi của SV 50 Chỉ nhận đƣợc phản hồi của SV 58 Nhận đƣợc phản hồi của SV và cả ý kiến tƣ vấn 74 Theo Cashin (1995): SV có xu hƣớng đánh giá cao hơn so với các GV tự đánh giá, hay đánh giá của đồng nghiệp.
Ông cũng chỉ ra rằng các biến số liên quan đến GV (nhƣ giới tính, tuổi tác, kinh nghiệm giảng dạy, nhân cách, hiệu quả nghiên cứu), biến SV (bao gồm giới tính, tuổi, trình độ, điểm trung bình, tính cách), các biến lớp học (quy mô lớp học, thời gian trong ngày của lớp) và biến hành chính (thời gian của mô-đun môn học) thƣờng không tác động tới những đánh giá của SV về chất lƣợng giảng dạy [61]. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Murray (2005), cho rằng YKPH của SV đã có một tác động, tạo nên một sự khác biệt, và ông tin rằng các tác động là tích cực hoặc có lợi, các trƣờng đại học và cao đẳng đã đƣợc cải thiện trong 30-40 năm qua, và sự cải thiện này một phần là do đánh giá của SV về giảng dạy. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng: SV đánh giá giảng dạy có giá trị và giá trị lƣu giữ, nhƣng nó là một sai lầm nếu cho rằng đánh giá SV cung cấp một đánh giá đầy đủ về tất cả các khía cạnh quan trọng của giảng dạy đại học; đánh giá của SV nên kết hợp với đánh giá đồng nghiệp [87]. Michael Kelso (2010), đã đề cập trong nghiên cứu của mình: Giáo viên và các nhà quản lý đều tin rằng việc thực hiện các YKPH của SV đã đem đến lợi ích trong quá trình giảng dạy và học tập trong các trƣờng học.
Rất ít giáo viên báo cáo bị ảnh hƣởng bởi sự phản hồi tiêu cực hoặc phê phán của SV. Nghiên của ông đƣa ra kết luận rằng thông tin phản hồi của SV nhƣ một công cụ đánh giá có tác động tích cực thứ cấp giáo viên khi nó đƣợc thực hiện chu đáo [86]. Các nghiên cứu cho thấy phản hồi của SV đã đƣợc chứng minh là một phƣơng pháp hữu ích, nhƣng gây nhiều tranh cãi và các thông tin phản hồi của SV sẽ không có tác động nhiều đến hiệu suất giảng dạy của các giáo viên, nhƣng nó chắc chắn có tác động đến GV và khóa học nếu chúng ta thu thập và sử dụng nó một cách khôn ngoan. Các nghiên cứu về tiêu chí đánh giá của SV về HĐGD Nhiều tác giả nhƣ Marsh (1982, 1984, 1993) [85, 81, 84], Cohen (1981) [64], Centra (1993) [62], Braskamp và Ory (1994) [60] đã nghiên cứu tiêu chí đánh giá của SV về HĐGD.
Các tác giả cho rằng, tiêu chí đánh giá của SV về HĐGD của GV là đa chiều. Thứ nhất, nếu xét hiệu quả giảng dạy bao gồm nhiều mặt thì công cụ để SV đánh giá nên phản ánh nhiều khía cạnh. Thứ hai, không có tiêu chí đơn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nào cho đánh giá hiệu quả giảng dạy, bởi vậy, khi đánh giá hiệu quả giảng dạy cần phải xem xét trên nhiều tiêu chí. Thứ ba, các yếu tố khác nhau trong đánh giá của SV sẽ có tƣơng quan cao với các chỉ số khác nhau.
Bởi vậy, đánh giá của SV không nên tổng kết chỉ qua một vài tiêu chí. Các nghiên cứu của Marsh (1993) về tính đa chiều trong tiêu chí đánh giá của SV về hiệu quả giảng dạy thông qua Bảng hỏi bao gồm 33 câu hỏi, chia thành 9 nhóm (học tập/giá trị, sự nhiệt tình, cách tổ chức, tƣơng tác nhóm, quan hệ cá nhân, mức độ ảnh hƣởng, kỳ thi/điểm số, bài tập, khối lƣợng công việc) [84].