Tổng quan nghiên cứu

Thị trường thực phẩm bảo vệ sức khỏe tại Việt Nam ghi nhận sự bùng nổ mạnh mẽ khi số lượng sản phẩm đăng ký mới tăng vọt từ 1.062 sản phẩm năm 2014 lên 10.493 sản phẩm năm 2015 và đạt 8.008 sản phẩm chỉ trong 9 tháng đầu năm 2016. Đến năm 2016, toàn quốc có 4.000 doanh nghiệp tham gia thị trường, gồm 837 cơ sở sản xuất và 3.163 đơn vị nhập khẩu. Tuy nhiên, quyết định của Bộ Y tế buộc tất cả cơ sở sản xuất thực phẩm chức năng phải đạt chuẩn Thực hành sản xuất tốt (GMP) trước khi kết thúc năm 2018 đã tạo nên áp lực thanh lọc quyết liệt, đe dọa đóng cửa hàng loạt nhà máy không đạt chuẩn.

Trong bối cảnh đó, Công ty TNHH Dược phẩm Giai Cảnh chính thức tách khỏi Công ty GPharm vào ngày 01/01/2017 nhằm vận hành độc lập nhà máy công suất thiết kế 100 triệu viên nang mỗi năm tại Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu chiến lược là mở rộng dịch vụ gia công ngoài để tối ưu công suất và tạo nguồn thu tái đầu tư đạt chuẩn GMP. Dẫu vậy, trong 7 tháng đầu năm 2017, doanh nghiệp rơi vào khủng hoảng suy giảm hiệu suất nghiêm trọng: công suất thực tế bình quân chỉ đạt 13,24% (tương đương 1.104.800 viên/tháng) và đỉnh điểm vào tháng 7/2017 có tới 7 trên tổng số 23 nhân sự phải nghỉ chờ việc trên 10 ngày mỗi tháng nhưng công ty vẫn phải chi trả 100% lương theo Luật Lao động.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm nhận diện nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy giảm đơn hàng gia công, từ đó xây dựng kế hoạch tiếp thị và bán hàng trực tiếp giai đoạn 2017 - 2018. Mục tiêu trọng tâm là nâng sản lượng gia công đạt 8.000.000 viên/tháng, tạo doanh thu mục tiêu 1,6 tỷ đồng/tháng để vượt qua hạn định chuẩn hóa GMP năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp các nền tảng lý thuyết quản trị kinh doanh hiện đại để giải quyết bài toán đứt gãy giữa năng lực sản xuất và hoạt động thương mại:

Thứ nhất, Lý thuyết tích hợp Tiếp thị và Bán hàng do Madhani công bố năm 2015 và 2016 khẳng định sự liên kết chặt chẽ giữa hai bộ phận này tác động trực tiếp đến khả năng tạo doanh thu, tối ưu hóa mức độ thỏa mãn của khách hàng và cải thiện hiệu quả vận hành. Nghiên cứu của Lyus, Rogers và Simms năm 2011 bổ sung rằng ở các doanh nghiệp quy mô nhỏ, khả năng phản ứng chiến lược và thu thập thông tin thị trường thông qua tích hợp tiếp thị - bán hàng giúp tổ chức tăng trưởng vượt trội hơn các tập đoàn lớn.

Thứ hai, Mô hình tích hợp Sản xuất - Tiếp thị (MMI) của Lee, Rhee và Oh năm 2014 chứng minh rằng hiệu suất nhà máy được nâng cao khi bộ phận sản xuất nắm bắt kịp thời nhu cầu biến động của thị trường, đồng thời bộ phận tiếp thị hiểu rõ giới hạn công nghệ hiện hữu để xây dựng gói giá trị phù hợp. Khái niệm này kết hợp với quan điểm định hướng khách hàng của Curt Clinkinbeard năm 2002 nhằm chuyển đổi tư duy sản xuất thuần túy sang tiếp cận theo nhu cầu thị trường B2B.

Thứ ba, Khung hoạch định Tiếp thị B2B của Zigmont và nghiên cứu về vai trò của Quảng cáo và Tuyên truyền của Spotts năm 2014 chỉ ra rằng các doanh nghiệp có mức độ nhận biết thương hiệu thấp cần ưu tiên truyền thông tích cực kết hợp quảng cáo B2B đúng phân khúc để gia tăng doanh số nhanh chóng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế nghiên cứu trường hợp điển hình đơn lẻ (Single Case Study) kết hợp phương pháp định tính và dữ liệu vận hành thực tế:

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập qua 3 vòng phỏng vấn chuyên sâu có cấu trúc và bán cấu trúc với Giám đốc điều hành công ty Giai Cảnh. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm toàn bộ bảng chấm công, báo cáo năng suất lao động của 23 cán bộ công nhân viên (1 Giám đốc, 1 Phó Giám đốc, 2 kế toán, 19 công nhân) và dữ liệu sản lượng sản xuất thực tế liên tục trong 7 tháng (từ tháng 1 đến tháng 7 năm 2017).

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling) được áp dụng để tập trung vào toàn bộ dữ liệu nội bộ sẵn có của doanh nghiệp ngay sau thời điểm tách pháp nhân. Quy trình phân tích dữ liệu ứng dụng công cụ Sơ đồ nguyên nhân - kết quả (Cause-Effect Map) kết hợp ma trận SWOT nhằm truy tìm nguyên nhân gốc rễ, loại bỏ các yếu tố ngoại cảnh khách quan không khả thi và tập trung vào biến số nội tại có thể kiểm soát.

Timeline nghiên cứu được triển khai chặt chẽ từ tháng 8/2017 (thông qua đề cương) đến tháng 12/2017 (hoàn thiện báo cáo toàn văn phục vụ triển khai thực tế năm 2018).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực nghiệm đã lượng hóa chính xác 4 nút thắt vận hành tại doanh nghiệp:

Thứ nhất, lãng phí chi phí nhân công do thiếu việc làm. Trong tháng 1, tháng 6 và tháng 7/2017, số lao động phải nghỉ việc trên 10 ngày mỗi tháng lần lượt là 6, 6 và 7 người. Khoảng 30,4% tổng lực lượng lao động phải ở nhà chờ việc trong tháng 7/2017, nhưng quỹ lương vẫn phải chi trả đủ cho 26 ngày công định mức theo quy định pháp luật.

Thứ hai, hiệu suất vận hành nhà máy ở mức báo động. Với công suất thiết kế 8,33 triệu viên nang/tháng (100 triệu viên/năm), mức sản xuất thực tế cao nhất chỉ đạt 2,6 triệu viên vào tháng 3/2017 (đạt 31,2% công suất), trong khi tháng 7/2017 rơi xuống đáy với 420.040 viên (chỉ đạt 5,57% công suất). Trung bình 7 tháng đầu năm 2017, xưởng chỉ sản xuất 1.104.800 viên/tháng (13,24% công suất).

Thứ ba, sự đứt gãy hoàn toàn trong hoạt động tiếp thị dịch vụ gia công. Kể từ khi tách công ty, doanh nghiệp chỉ có đúng 2 đơn hàng gia công phát sinh từ mối quan hệ cá nhân của ban giám đốc. Toàn bộ doanh nghiệp không có nhân sự chuyên trách tiếp thị, ngân sách quảng cáo bằng 0 đồng và chưa từng phát hành bất kỳ thông cáo báo chí nào.

Thứ tư, tiềm năng thị trường ngách chưa được khai thác. Thị trường có 3.363 khách hàng mục tiêu phù hợp (gồm 3.163 đơn vị nhập khẩu và hơn 200 đơn vị trồng, kinh doanh dược liệu) đang có nhu cầu gia công lô nhỏ (dưới 100.000 viên hoặc vài nghìn gói trà túi lọc) để thử nghiệm thị trường, nhưng các nhà máy lớn từ chối tiếp nhận vì yêu cầu đơn hàng tối thiểu lên đến hàng triệu đơn vị.

Thảo luận kết quả

Thông qua sơ đồ phân tích nguyên nhân - kết quả cập nhật, nghiên cứu chứng minh rằng tình trạng thiếu đơn hàng không bắt nguồn từ năng lực công nghệ, bởi kết quả kiểm nghiệm vi sinh của Giai Cảnh luôn đạt chuẩn tối ưu và công nghệ sản xuất viên nang, trà túi lọc rất hiện đại. Nguyên nhân trực tiếp là do sự phụ thuộc thụ động vào 4 - 5 đơn hàng giảm dần mỗi tháng từ công ty anh em GPharm và sự thiếu vắng hoàn toàn của bộ phận tiếp thị chuyên trách.

Nếu biểu diễn sản lượng thực tế so với công suất thiết kế bằng biểu đồ cột kết hợp đường xu hướng, ta sẽ thấy một khoảng trống công suất khổng lồ lên tới 86,76% chưa được khai thác. Khi đối chiếu với kết luận của Spotts năm 2014, một thương hiệu mới gia nhập mảng B2B như Giai Cảnh bắt buộc phải tạo dựng độ phủ thông tin tích cực để bù đắp sự thiếu hụt danh tiếng. Việc tiếp cận 78,7% cơ sở sản xuất có nguy cơ bị đóng cửa do không kịp đạt chuẩn GMP trước năm 2018 chính là cơ hội vàng để tiếp nhận lại tệp khách hàng đang bị gián đoạn nguồn cung ứng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ mang tính thực thi cao nhằm giải quyết dứt điểm vấn đề thiếu việc làm và tạo nguồn lực chuẩn hóa GMP:

Thứ nhất, tái cơ cấu nhân sự kinh doanh liên kết nội bộ. Doanh nghiệp cần thỏa thuận biệt phái 2 nhân viên kinh doanh giàu kinh nghiệm từ Công ty GPharm sang phụ trách bán hàng trực tiếp B2B cho Giai Cảnh từ đầu năm 2018. Giải pháp này giúp tiết kiệm 100% chi phí tuyển dụng và đào tạo ban đầu, tận dụng ngay mạng lưới quan hệ sẵn có trong ngành dược liệu.

Thứ hai, triển khai chiến dịch truyền thông và công bố chuẩn chất lượng. Thực hiện 2 đợt phát hành bài PR giới thiệu dịch vụ gia công và công bố lộ trình đạt chuẩn GMP trên Báo Sức khỏe và Đời sống (kích thước nửa trang 26 x 18,5 cm) vào tháng 1/2018 và tháng 12/2018, với tổng chi phí 44.000.000 đồng (22.000.000 đồng/lần).

Thứ ba, thiết lập kênh tiếp thị số chi phí thấp. Xây dựng trang đích dịch vụ gia công tích hợp dưới dạng tên miền con trên nền tảng website sẵn có của GPharm, kết hợp chạy quảng cáo Google Ads mạng tìm kiếm theo cơ chế trả tiền cho mỗi lượt nhấp chuột (PPC) cho các từ khóa chuyên ngành như gia cong thuc pham chuc nang, gia cong tra tui loc, tieu chuan GMP. Ngân sách phân bổ 2.700.000 đồng/tháng, tương đương 32.400.000 đồng cho cả năm 2018.

Thứ tư, xác lập mục tiêu doanh số và chỉ số kiểm soát. Đội ngũ kinh doanh phải tiếp cận trực tiếp 3.363 khách hàng mục tiêu qua điện thoại và thư điện tử, sử dụng 40 hộp danh thiếp chuyên nghiệp (chi phí 520.000 đồng). Đích đến là đạt 16 hợp đồng/tháng với quy mô trung bình 500.000 viên/hợp đồng, đơn giá gia công 200 đồng/viên, mang lại sản lượng 8.000.000 viên/tháng và doanh thu 1,6 tỷ đồng/tháng. Tổng ngân sách tiếp thị cả năm được khống chế ở mức 76.920.000 đồng, tương đương 6.410.000 đồng/tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là các chủ doanh nghiệp, giám đốc điều hành nhà máy sản xuất thực phẩm chức năng và đông dược quy mô vừa và nhỏ. Nghiên cứu cung cấp bài học thực tiễn về cách thức tối ưu hóa công suất máy móc dư thừa và giải quyết bài toán quỹ lương lao động nhàn rỗi theo luật định.

Nhóm thứ hai là các giám đốc tiếp thị, trưởng phòng kinh doanh B2B trong ngành y dược. Luận văn cung cấp bản kế hoạch chi tiết từ định vị thị trường ngách, xây dựng thông điệp bán hàng cho đến cách phân bổ ngân sách tiếp thị số tiết kiệm nhưng mang lại tỷ suất hoàn vốn cao.

Nhóm thứ ba là học viên cao học, nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị Kinh doanh (MBA) và Quản trị Vận hành. Đề tài là case study mẫu mực về việc vận dụng công cụ Sơ đồ nguyên nhân - kết quả để bóc tách vấn đề thực tế tại doanh nghiệp, kết hợp giữa lý thuyết hàn lâm và giải pháp ứng dụng.

Nhóm thứ tư là các chuyên gia tư vấn quản trị chuỗi cung ứng và hiệp hội ngành nghề dược phẩm. Tài liệu giúp nhận diện bức tranh chuyển dịch của thị trường gia công dược liệu khi các rào cản kỹ thuật như GMP, ISO chính thức có hiệu lực thi hành.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp có nên mở rộng đầu tư thêm dây chuyền sản xuất siro, dung dịch và mỹ phẩm dạng lỏng hay không?

Không nên trong giai đoạn ngắn hạn. Khảo sát năng lực tài chính cho thấy việc mở rộng dàn trải sẽ gây áp lực dòng tiền nghiêm trọng. Doanh nghiệp cần dồn toàn lực tối ưu hóa 2 dòng sản phẩm thế mạnh hiện có là viên nang và trà túi lọc đạt chuẩn kiểm nghiệm vi sinh tuyệt đối để đáp ứng hạn mức công suất mục tiêu 8.000.000 viên mỗi tháng.

Lộ trình áp dụng chuẩn GMP bắt buộc năm 2018 mang lại cơ hội gì cho các nhà máy gia công quy mô nhỏ?

Quy định này buộc hơn 50% trong tổng số 837 cơ sở sản xuất không đủ chuẩn phải ngừng hoạt động. Đây là cơ hội để Giai Cảnh nhanh chóng thu hút tệp khách hàng từ 3.163 doanh nghiệp nhập khẩu và hơn 200 đơn vị trồng dược liệu đang tìm kiếm đối tác gia công hợp chuẩn thay thế.

Vì sao phương án biệt phái 2 nhân sự kinh doanh từ công ty GPharm lại được ưu tiên hàng đầu?

Phương án này tận dụng ngay đội ngũ nhân sự am hiểu sâu sắc về thị trường thực phẩm bảo vệ sức khỏe suốt hơn 10 năm qua, đồng thời giúp công ty giữ nguyên cơ cấu tổ chức 23 nhân sự hiện tại và tiết kiệm tối đa chi phí tuyển dụng trong bối cảnh ngân sách tiếp thị bị giới hạn dưới 77 triệu đồng/năm.

Ngân sách tiếp thị 76,92 triệu đồng cho cả năm 2018 có quá thấp để đạt mục tiêu doanh thu 1,6 tỷ đồng mỗi tháng?

Ngân sách này hoàn toàn khả thi vì chiến lược tập trung vào tiếp thị ngách B2B chi phí thấp: tận dụng hạ tầng số sẵn có của công ty liên kết, chạy từ khóa Google Ads mục tiêu đúng khách hàng có nhu cầu thực và đẩy mạnh bán hàng trực tiếp qua điện thoại thay vì quảng cáo diện rộng đắt đỏ trên truyền hình.

Làm thế nào để nhà máy bù đắp chi phí gia công cao khi nhận các đơn hàng quy mô nhỏ của doanh nghiệp khởi nghiệp?

Doanh nghiệp thực hiện chiến lược miễn phí tư vấn thủ tục công bố sản phẩm và công thức ban đầu để giữ chân khách hàng, đồng thời tự động hóa khâu kiểm nghiệm nội bộ và điều chỉnh hệ thống đốt lò gas để tiết kiệm gần 30% chi phí năng lượng trong giá thành gia công.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu trọng tâm thông qua 5 kết luận then chốt:

  • Xác định chính xác nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tình trạng 30,4% công nhân nghỉ việc chờ lương và công suất nhà máy sụt giảm xuống 13,24% là do thiếu hụt hoàn toàn các hoạt động tiếp thị và bán hàng B2B.
  • Chứng minh tính cấp thiết của việc tách bạch hoạt động tìm kiếm khách hàng gia công thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đơn hàng nội bộ của công ty mẹ.
  • Xây dựng thành công kế hoạch tiếp thị và bán hàng trực tiếp năm 2018 với tổng ngân sách tối ưu 76.920.000 đồng, định hướng vào thị trường ngách tiếp nhận đơn hàng quy mô nhỏ.
  • Đóng góp mô hình thực tiễn giúp kết nối năng lực vận hành kỹ thuật với định hướng thị trường trong giai đoạn chuyển tiếp tiêu chuẩn quản lý nhà nước khắt khe.
  • Thiết lập lộ trình hành động cụ thể để đạt mục tiêu sản xuất 8.000.000 viên/tháng, đảm bảo điểm hòa vốn và tích lũy thặng dư tài chính vượt qua kỳ thẩm định GMP cuối năm 2018.

Các doanh nghiệp sản xuất và gia công dược phẩm hãy nhanh chóng rà soát lại mức độ tích hợp giữa bộ phận vận hành và thương mại, chủ động áp dụng khung kế hoạch tiếp thị B2B này để tối ưu hóa công suất máy móc và bứt phá doanh thu ngay hôm nay.