Tác Động Của Trách Nhiệm Xã Hội Đến Hiệu Quả Tài Chính Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Nghiên cứu mối liên hệ giữa trách nhiệm xã hội và hiệu quả tài chính tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngành.

• Tác giả: Bùi Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Thích
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Trách Nhiệm Xã Hội Đến Hiệu Quả Tài Chính Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu tổng thể
• 1.4. Mục tiêu cụ thể
• 1.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Quy trình nghiên cứu
• 1.9. Các đóng góp và điểm mới của luận án
• 1.10. Kết cấu luận án nghiên cứu
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
• 2.2. Các lợi ích khi thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp
• 2.3. Phương pháp đo lường trách nhiệm xã hội
• 2.4. Các hướng dẫn để thực hiện và báo cáo trách nhiệm xã hội
• 2.5. Hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.6. Đo lường hiệu quả tài chính
• 2.7. Các lý thuyết về tác động của trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính
• 2.7.1. Lý thuyết Cổ đông
• 2.7.2. Lý thuyết Các bên liên quan
• 2.7.3. Lý thuyết Hợp pháp
• 2.8. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 2.9. Ảnh hưởng của trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính của ngân hàng
• 2.9.1. Chi tiêu trách nhiệm xã hội và hiệu quả tài chính của ngân hàng
• 2.9.2. Công bố thông tin trách nhiệm xã hội và hiệu quả tài chính của ngân hàng
• 2.9.3. Ảnh hưởng của các thành phần trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính
• 2.9.3.1. Trách nhiệm với môi trường
• 2.9.3.2. Trách nhiệm với người lao động
• 2.9.3.3. Trách nhiệm với cộng đồng
• 2.9.4. Hiệu lực điều chỉnh của cơ cấu sở hữu
• 2.9.5. Khoảng trống nghiên cứu
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Kiểm định tác động của trách nhiệm xã hội và các thành phần trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính của ngân hàng
• 3.3. Kiểm định vai trò điều tiết của cơ cấu sở hữu đối với tác động của trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính của ngân hàng
• 3.4. Các biến nghiên cứu
• 3.4.1. Biến phụ thuộc - Hiệu quả tài chính
• 3.4.2. Biến độc lập - Trách nhiệm xã hội của ngân hàng
• 3.4.3. Biến điều tiết - Cơ cấu sở hữu
• 3.4.4. Biến kiểm soát
• 3.5. Phương pháp ước lượng
• 3.6. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.7. Thu thập và xử lý dữ liệu
• 3.8. Thống kê mô tả và kiểm định các khuyết tật của dữ liệu, mô hình nghiên cứu
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng trách nhiệm xã hội của các ngân hàng thương mại
• 4.2. Thực trạng công bố thông tin trách nhiệm xã hội
• 4.2.1. Trách nhiệm đối với người lao động
• 4.2.2. Trách nhiệm cộng đồng
• 4.2.3. Trách nhiệm đối với môi trường
• 4.2.4. Mức độ công bố thông tin trách nhiệm xã hội theo cơ cấu sở hữu
• 4.3. Thực trạng số tiền chi tiêu cho các hoạt động trách nhiệm xã hội
• 4.4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Tác động của trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại
• 4.4.1. Tác động của các thành phần trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại
• 4.4.2. Tác động của trách nhiệm với môi trường đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại
• 4.4.3. Tác động của trách nhiệm với người lao động đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại
• 4.4.4. Tác động của trách nhiệm với cộng đồng đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại
• 4.4.5. Hiệu lực điều chỉnh của cơ cấu sở hữu đến tác động của trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.1.1. Hàm ý chính sách đối với các ngân hàng thương mại
• 5.1.2. Nâng cao nhận thức về trách nhiệm xã hội
• 5.1.3. Đẩy mạnh thực hiện và công bố thông tin liên quan đến các hoạt động có trách nhiệm với môi trường
• 5.1.4. Đẩy mạnh thực hiện và công bố thông tin liên quan đến các hoạt động có trách nhiệm với người lao động
• 5.1.5. Xây dựng chiến lược trách nhiệm xã hội trong dài hạn
• 5.1.6. Phát huy vai trò định hướng trong việc thực hiện và công bố thông tin trách nhiệm xã hội của các ngân hàng thương mại sở hữu Nhà nước
• 5.1.7. Đẩy mạnh việc thực hiện và công bố thông tin trách nhiệm xã hội trong các ngân hàng thương mại
• 5.2. Khuyến nghị đối với Chính phủ
• 5.3. Khuyến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước
• 5.4. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Trách Nhiệm Xã Hội Đến Hiệu Quả Tài Chính

Trách nhiệm xã hội (TNXH) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm làm rõ mối liên hệ giữa TNXH và hiệu quả tài chính của các ngân hàng. Các ngân hàng không chỉ cần đạt được lợi nhuận mà còn phải thực hiện trách nhiệm với cộng đồng và môi trường. Điều này không chỉ giúp nâng cao hình ảnh mà còn tạo ra giá trị bền vững cho ngân hàng.

1.1. Khái Niệm Trách Nhiệm Xã Hội Trong Ngành Ngân Hàng

TNXH trong ngành ngân hàng được hiểu là các hoạt động mà ngân hàng thực hiện nhằm đóng góp cho cộng đồng và bảo vệ môi trường. Điều này bao gồm việc công bố thông tin minh bạch và thực hiện các chính sách có lợi cho xã hội.

1.2. Hiệu Quả Tài Chính Của Ngân Hàng Thương Mại

Hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại thường được đo bằng các chỉ số như tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) và tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE). Những chỉ số này phản ánh khả năng sinh lời và quản lý tài sản của ngân hàng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Trách Nhiệm Xã Hội

Mặc dù TNXH mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc thực hiện nó trong ngành ngân hàng vẫn gặp nhiều thách thức. Các ngân hàng thường phải đối mặt với áp lực từ cổ đông về lợi nhuận ngắn hạn, điều này có thể dẫn đến việc giảm thiểu các hoạt động TNXH.

2.1. Áp Lực Từ Cổ Đông Về Lợi Nhuận

Cổ đông thường mong muốn ngân hàng tối đa hóa lợi nhuận trong ngắn hạn, điều này có thể dẫn đến việc ngân hàng không chú trọng đến các hoạt động TNXH.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Công Bố Thông Tin

Nhiều ngân hàng vẫn chưa thực hiện công bố thông tin TNXH một cách đầy đủ và minh bạch, điều này làm giảm niềm tin của công chúng và các bên liên quan.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Của TNXH Đến Hiệu Quả Tài Chính

Để đánh giá tác động của TNXH đến hiệu quả tài chính, nghiên cứu sử dụng các phương pháp định lượng như hồi quy và phân tích dữ liệu bảng. Các chỉ số tài chính như ROA, ROE và biên lãi ròng (NIM) được sử dụng để đo lường hiệu quả tài chính.

3.1. Phương Pháp Hồi Quy Để Đánh Giá Tác Động

Phương pháp hồi quy giúp xác định mối quan hệ giữa các biến độc lập (TNXH) và biến phụ thuộc (hiệu quả tài chính).

3.2. Sử Dụng Dữ Liệu Bảng Để Phân Tích

Dữ liệu bảng cho phép phân tích nhiều ngân hàng trong một khoảng thời gian, từ đó cung cấp cái nhìn tổng quan về tác động của TNXH đến hiệu quả tài chính.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của TNXH Đến Hiệu Quả Tài Chính

Nghiên cứu cho thấy rằng TNXH có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại. Các ngân hàng thực hiện tốt TNXH thường có hiệu quả tài chính cao hơn, điều này được thể hiện qua các chỉ số như ROA và ROE.

4.1. Tác Động Tích Cực Của TNXH Đến ROA

Các ngân hàng có mức chi tiêu cho TNXH cao thường có tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) tốt hơn, cho thấy mối liên hệ tích cực giữa TNXH và hiệu quả tài chính.

4.2. Tác Động Của TNXH Đến ROE

Tương tự, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) cũng cho thấy sự cải thiện ở các ngân hàng thực hiện TNXH một cách hiệu quả.

V. Kết Luận Và Hàm Ý Chính Sách Đối Với Ngân Hàng

Kết luận từ nghiên cứu chỉ ra rằng việc thực hiện TNXH không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để các ngân hàng nâng cao hiệu quả tài chính. Các ngân hàng cần xây dựng chiến lược TNXH rõ ràng và minh bạch để thu hút sự tin tưởng từ khách hàng và cổ đông.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Để Thúc Đẩy TNXH

Ngân hàng cần xây dựng các chính sách khuyến khích thực hiện TNXH, từ đó tạo ra giá trị bền vững cho cả ngân hàng và cộng đồng.

5.2. Tương Lai Của TNXH Trong Ngành Ngân Hàng

Với sự phát triển của công nghệ và sự gia tăng nhận thức về TNXH, các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện và đổi mới các hoạt động TNXH để đáp ứng kỳ vọng của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tái cấu trúc hệ thống tài chính quốc tế, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility - CSR, trong luận án viết tắt là TNXH) đã chuyển dịch từ một hoạt động mang tính từ thiện tự nguyện sang một trụ cột chiến lược sống còn đối với các định chế tài chính trung gian. Ngành ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vị trí huyết mạch cung ứng vốn cho toàn bộ nền kinh tế; do đó, các quyết định tín dụng và hành vi quản trị của ngân hàng tạo ra tác động lan tỏa sâu rộng đến môi trường, quyền lợi người lao động và cộng đồng xã hội (Scholtens, 2009). Tại Việt Nam, tiến trình tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng theo Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 01/03/2012 của Thủ tướng Chính phủ cùng việc ban hành Thông tư số 155/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính (có hiệu lực từ ngày 01/01/2016) đặt ra yêu cầu cấp thiết về tính minh bạch thông tin phi tài chính và phát triển bền vững.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu trong y văn quốc tế và thực tiễn Việt Nam xuất phát từ sự bất đồng thuận về chiều hướng tác động của TNXH lên hiệu quả tài chính (Financial Performance - HQTC). Các nghiên cứu trước đây thường cho ra kết quả phân mảnh: tác động tích cực (Wu & Shen, 2013; Buallay, 2019; Gangi và ctg, 2019; Lê Phước Hương, 2020), tác động tiêu cực (Oyewumi và ctg, 2018), hoặc không có ý nghĩa thống kê (Hafez, 2015; Gbadamosi, 2016). Nguyên nhân chủ yếu nằm ở việc đơn phương sử dụng một chiều đo lường (chỉ dùng bảng hỏi khảo sát nhận thức hoặc chỉ số công bố thông tin nhị phân), đồng thời bỏ qua đặc thù thể chế của các thị trường mới nổi—nơi cơ cấu sở hữu nhà nước chi phối sâu sắc hành vi doanh nghiệp (Wang và ctg, 2014). Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Trần Thị Hoàng Yến (2016) hay Lê Phước Hương và Lưu Tiến Thuận (2019a, 2019b) chưa khai thác đồng thời cả hai phương diện: chi tiêu thực tế bằng tiền tệ và mức độ công bố thông tin minh bạch, cũng như chưa kiểm định vai trò điều tiết của sở hữu nhà nước.

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 9 34 02 01) của nghiên cứu sinh Bùi Thị Thu Hằng, thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Văn Thích và TS. Lê Hà Diễm Chi (2022), được xây dựng nhằm trả lời bốn câu hỏi nghiên cứu then chốt:

1. Thực trạng chi tiêu và công bố thông tin TNXH của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012–2019 diễn biến như thế nào?
2. Chi tiêu và công bố thông tin TNXH tác động như thế nào đến HQTC (đo lường qua NIM, ROA, ROE) của các NHTM Việt Nam?
3. Tác động của từng thành phần TNXH (môi trường, người lao động, cộng đồng) đến HQTC có sự phân hóa ra sao?
4. Cơ cấu sở hữu nhà nước điều tiết mối quan hệ giữa TNXH và HQTC như thế nào?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được xác lập cụ thể:

• H1: Hoạt động TNXH tổng thể (chi tiêu và công bố thông tin) có tác động tích cực đến HQTC của NHTM.
• H2a: Trách nhiệm với môi trường có tác động tích cực đến HQTC của NHTM.
• H2b: Trách nhiệm với người lao động có tác động tích cực đến HQTC của NHTM.
• H2c: Trách nhiệm với cộng đồng có tác động tích cực đến HQTC của NHTM.
• H3a: Sở hữu nhà nước điều tiết làm gia tăng tác động tích cực của chi tiêu TNXH đến HQTC của NHTM.
• H3b: Sở hữu nhà nước điều tiết làm thay đổi tác động của công bố thông tin TNXH đến HQTC của NHTM.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp đa chiều giữa Lý thuyết Các bên liên quan (Stakeholder Theory), Lý thuyết Hợp pháp (Legitimacy Theory) và Lý thuyết Cổ đông (Shareholder Theory). Dữ liệu nghiên cứu bao gồm mẫu bảng cân bằng (balanced panel data) gồm 29 NHTM Việt Nam (chiếm 83% tổng tài sản toàn hệ thống tổ chức tín dụng năm 2019) trong giai đoạn 8 năm từ 2012 đến 2019, tạo ra 232 quan sát. Nhóm 4 ngân hàng do Nhà nước kiểm soát chi phối hơn 5,4 triệu tỷ đồng tài sản (tương đương 233,5 tỷ USD), chiếm trên 50% tổng tài sản toàn hệ thống, đóng vai trò then chốt trong định hướng hành vi trách nhiệm xã hội.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về mối quan hệ giữa TNXH và HQTC ghi nhận ba luồng quan điểm chính với những cơ sở lập luận tương phản sâu sắc:

Luồng quan điểm thứ nhất khẳng định mối quan hệ tích cực (Positive Relationship), dựa trên nền tảng Lý thuyết Các bên liên quan của Freeman (1984) và Lý thuyết Hợp pháp của Suchman (1995). Các học giả như Donaldson và Preston (1995), Wu và Shen (2013) nghiên cứu trên 22 quốc gia, Gangi và ctg (2018, 2019) tại thị trường châu Âu, hay Maqbool và Zameer (2018) tại Ấn Độ lập luận rằng việc thỏa mãn kỳ vọng của các bên liên quan giúp ngân hàng giảm thiểu bất cân xứng thông tin, cải thiện danh tiếng thương hiệu, nâng cao lòng trung thành của khách hàng gửi tiền và vay vốn, từ đó tối ưu hóa biên lãi ròng (NIM) và tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA).

Luồng quan điểm thứ hai bảo vệ lập luận tác động tiêu cực (Negative Relationship), bắt nguồn từ Lý thuyết Cổ đông của Milton Friedman (1970). Theo trường phái này, mục tiêu duy nhất của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông trong khuôn khổ luật định. Chi tiêu cho các hoạt động xã hội bị xem là chi phí đại diện (agency costs), làm chuyển hướng các nguồn lực khan hiếm của doanh nghiệp sang các mục tiêu phi lợi nhuận, dẫn đến suy giảm tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE). Bằng chứng thực nghiệm từ Oyewumi và ctg (2018) tại các ngân hàng thương mại Nigeria đã củng cố cho quan điểm này khi chỉ ra rằng chi phí đóng góp xã hội làm suy giảm biên lợi nhuận ngắn hạn.

Luồng quan điểm thứ ba chỉ ra mối quan hệ trung tính hoặc hỗn hợp (Neutral/Mixed Relationship). Các tác giả như Hafez (2015), Gbadamosi (2016), Matuszak và Różańska (2017) tại Ba Lan, hay Szegedi và ctg (2020) tại Hungary phát hiện rằng tác động của TNXH lên HQTC phụ thuộc vào từng chỉ tiêu tài chính cụ thể hoặc từng thành phần TNXH riêng biệt, trong đó trách nhiệm môi trường có thể sinh lời nhưng trách nhiệm cộng đồng lại làm phát sinh chi phí thuần túy.

Định vị của luận án trong bản đồ học thuật quốc tế được thể hiện qua việc khắc phục triệt để các hạn chế phương pháp luận của các nghiên cứu đi trước. Cụ thể, khi so sánh với công trình toàn cầu của Wu và Shen (2013) vốn chỉ sử dụng cơ sở dữ liệu xếp hạng EIRIS, hay nghiên cứu của Buallay (2019) dựa trên Bloomberg ESG tại Liên minh Châu Âu, luận án của Bùi Thị Thu Hằng (2022) thiết lập cách tiếp cận lưỡng hợp (dual-approach) phù hợp với thị trường đang phát triển: vừa phân tích nội dung (Content Analysis) để lượng hóa chỉ số công bố thông tin (CSRD) dựa trên hệ tiêu chí ISO 26000 và GRI, vừa trích xuất dữ liệu tiền tệ thực tế để đo lường chi tiêu trách nhiệm xã hội (CSRE). So với nghiên cứu tại thị trường mới nổi Ấn Độ của Maqbool và Zameer (2018), luận án mở rộng phân tích vai trò điều tiết của sở hữu nhà nước (State Ownership - DSOB), mang lại đóng góp mới cho y văn kinh tế lượng ngân hàng.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp lý luận đột phá thông qua việc mở rộng và kiểm định thực nghiệm các lý thuyết quản trị kinh điển trong bối cảnh thể chế đặc thù của Việt Nam:

1. Mở rộng Lý thuyết Các bên liên quan (Freeman, 1984): Nghiên cứu chứng minh rằng trong lĩnh vực ngân hàng, người lao động và môi trường là hai nhóm bên liên quan then chốt tạo ra giá trị gia tăng trực tiếp cho hiệu quả hoạt động. Đầu tư vào quyền lợi nhân sự (đo lường bằng chi phí lương và công bố điều kiện lao động) giúp gia tăng năng suất và giảm thiểu rủi ro tác nghiệp.
2. Củng cố Lý thuyết Hợp pháp (Suchman, 1995; Dowling & Pfeffer, 1975): Bằng chứng thực nghiệm xác nhận việc công bố thông tin phát triển bền vững sau khi Thông tư 155/2015/TT-BTC có hiệu lực là công cụ chiến lược giúp các ngân hàng đạt được tính hợp pháp xã hội, từ đó tiếp cận nguồn vốn huy động với chi phí thấp hơn, nâng cao NIM.
3. Thách thức và tái định vị Lý thuyết Cổ đông (Friedman, 1970): Kết quả nghiên cứu bác bỏ giả định cho rằng TNXH triệt tiêu lợi nhuận của chủ sở hữu; ngược lại, việc thực thi TNXH toàn diện đóng vai trò như một khoản đầu tư sinh lợi trong trung và dài hạn.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời ba cấu phần lý thuyết: Lý thuyết Các bên liên quan, Lý thuyết Hợp pháp và Lý thuyết Đại diện (Agency Theory). Điểm độc đáo thể hiện ở thiết kế mô hình đo lường đa chiều:

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập rõ ràng: áp dụng cho hệ thống ngân hàng tại thị trường mới nổi đang trong giai đoạn tái cấu trúc và chuyển đổi số, nơi quy định pháp lý về công bố thông tin bắt đầu chuyển từ tự nguyện sang bắt buộc.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ triết lý thực chứng (positivism) kết hợp các nguyên tắc của chủ nghĩa hiện thực phản biện (critical realism). Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed-methods sequential design), trong đó phân tích nội dung định tính được sử dụng để chuyển hóa dữ liệu văn bản từ Báo cáo thường niên (BCTN) và Báo cáo phát triển bền vững thành chỉ số định lượng, kết hợp cùng dữ liệu tài chính kế toán từ Báo cáo tài chính (BCTC) đã kiểm toán để tiến hành mô hình hóa kinh tế lượng.

Thiết kế đa cấp độ (multi-level design) bao hàm:

• Cấp độ vi mô (ngân hàng): Quy mô tài sản, đòn bẩy tài chính, dự phòng rủi ro tín dụng, chi phí nhân viên, số tiền tài trợ cộng đồng.
• Cấp độ trung mô (ngành và thể chế): Cơ cấu sở hữu nhà nước (DSOB).
• Cấp độ vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và tỷ lệ lạm phát (INF).

Mẫu nghiên cứu gồm 29 NHTM (28 ngân hàng cổ phần và 01 ngân hàng 100% vốn nhà nước Agribank) được theo dõi xuyên suốt giai đoạn 2012–2019, tạo thành bộ dữ liệu bảng 232 quan sát.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được thực hiện qua 6 bước nghiêm ngặt:

flowchart TD
    Step1["Bước 1: Xác định vấn đề nghiên cứu & Mục tiêu"] --> Step2["Bước 2: Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết & Lược khảo y văn"]
    Step2 --> Step3["Bước 3: Thu thập & Mã hóa dữ liệu bảng (2012-2019, N=29)"]
    Step3 --> Step4["Bước 4: Kiểm định khuyết tật mô hình (VIF, Wooldridge, Modified Wald)"]
    Step4 --> Step5["Bước 5: Ước lượng Two-step System GMM & Kiểm định Hansen/AR(2)"]
    Step5 --> Step6["Bước 6: Thảo luận kết quả, So sánh quốc tế & Hàm ý chính sách"]

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu:

• Chiến lược chọn mẫu: Từ tổng số 35 NHTM Việt Nam, tác giả loại trừ 6 ngân hàng không công bố hoặc công bố thiếu dữ liệu BCTC/BCTN (gồm GPBank, OceanBank, CBBank, DongABank, VietBank, PVcomBank), giữ lại 29 ngân hàng đại diện 83% tổng tài sản toàn hệ thống.
• Giao thức phân tích nội dung: Áp dụng phương pháp tiếp cận chỉ mục (index approach) với hệ thống mã hóa nhị phân (0-1). Một mục thông tin được gán giá trị 1 nếu được công bố chi tiết và 0 nếu vắng mặt, dựa trên hệ thống tiêu chí hài hòa giữa Thông tư 155/2015/TT-BTC, chuẩn mực GRI G4 và tiêu chuẩn ISO 26000.
• Đo lường độ tin cậy: Quy trình mã hóa độc lập hai vòng (inter-coder reliability) được áp dụng nhằm triệt tiêu tính chủ quan của người đánh giá, đảm bảo tính nhất quán của thang đo.

Data và phân tích

Để xử lý dữ liệu bảng động và khắc phục toàn diện các khuyết tật mô hình, luận án áp dụng phương pháp ước lượng Moment Tổng quát Hệ thống 2 bước (Two-step System GMM) phát triển bởi Arellano và Bover (1995), Blundell và Bond (1998) trên phần mềm Stata 15.

Phương trình kinh tế lượng tổng quát có dạng:

$$\text{CFP}{it} = \alpha_0 + \alpha_1 \text{CFP}{it-1} + \beta_1 \text{CSR}{it} + \beta_2 \text{DSOB}{it} + \beta_3 (\text{CSR}{it} \times \text{DSOB}{it}) + \sum \gamma_k \text{Control}{kit} + \eta_i + \varepsilon{it}$$

Trong đó:

• $\text{CFP}{it}$: Đại diện cho hiệu quả tài chính ($\text{NIM}{it}, \text{ROA}{it}, \text{ROE}{it}$).
• $\text{CFP}_{it-1}$: Biến trễ của hiệu quả tài chính nhằm nắm bắt tính động lực (persistence) của hiệu quả tài chính ngân hàng.
• $\text{CSR}{it}$: Đo lường bằng $\text{CSRE}{it}$ (logarit chi tiêu TNXH) hoặc $\text{CSRD}{it}$ (chỉ số công bố thông tin TNXH) và các thành phần ($\text{ENVD}{it}, \text{EMPD}{it}, \text{COMD}{it}, \text{SAL}{it}, \text{CHA}{it}$).
• $\text{Control}_{kit}$: Các biến kiểm soát gồm quy mô tài sản ($\text{SIZE}$), tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu ($\text{LEV}$), tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dư nợ ($\text{LLP}$), tốc độ tăng trưởng tín dụng ($\text{LGR}$), tăng trưởng GDP và lạm phát ($\text{INF}$).

Các kiểm định chẩn đoán kỹ thuật nghiêm ngặt được báo cáo chi tiết:

• Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến: Hệ số phóng đại phương sai (Variance Inflation Factor - VIF) đều nhỏ hơn 3, khẳng định không có đa cộng tuyến nghiêm trọng giữa các biến độc lập.
• Kiểm định tự tương quan chuỗi Arellano-Bond: Kiểm định AR(1) có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$), trong khi kiểm định AR(2) không có ý nghĩa thống kê ($p > 0.10$), chứng minh sai số không có hiện tượng tự tương quan bậc hai.
• Kiểm định tính hợp lệ của biến công cụ: Kiểm định Hansen J-test và Sargan test đều có $p$-value nằm trong ngưỡng chấp nhận ($0.10 < p < 1.00$), xác nhận các biến công cụ ngoại sinh không bị vượt định danh (over-identifying restrictions).
• Kiểm soát số lượng công cụ: Số lượng biến công cụ trong tất cả các phương trình ước lượng đều được giới hạn nhỏ hơn hoặc bằng số nhóm ngân hàng ($Instruments \le Groups = 29$), ngăn chặn hiện tượng làm suy yếu kiểm định Hansen do quá nhiều công cụ (instrument proliferation).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả ước lượng kinh tế lượng từ luận án mang lại 4 nhóm phát hiện then chốt với bằng chứng thống kê vững chắc:

1. Hiệu ứng tích cực nhất quán của TNXH lên HQTC: Cả hai thước đo chi tiêu cho TNXH (CSRE) và công bố thông tin TNXH (CSRD) đều có tương quan dương có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0.01$ và $p < 0.05$) đối với cả ba chỉ tiêu sinh lời NIM, ROA và ROE. Điều này chứng minh rằng việc thực thi trách nhiệm xã hội không phải là gánh nặng tài chính mà là công cụ chiến lược nâng cao hiệu quả kinh doanh của các NHTM Việt Nam.
2. Vai trò động lực vượt trội của Trách nhiệm Môi trường và Người lao động: Công bố thông tin trách nhiệm môi trường (ENVD) tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến HQTC. Việc thực hiện Thông tư 155/2015/TT-BTC từ năm 2016 đã tạo cú hích rõ rệt làm tăng mạnh mức độ công bố thông tin môi trường. Tương tự, trách nhiệm đối với người lao động—được lượng hóa bằng cả chỉ số công bố EMPD và số tiền chi lương thực tế (SAL)—đều thúc đẩy gia tăng ROA và ROE, củng cố luận điểm nguồn nhân lực là tài sản cốt lõi trong ngành ngân hàng.
3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác (Counter-intuitive Finding) về Trách nhiệm Cộng đồng: Tác động của trách nhiệm cộng đồng có sự phân hóa trái chiều giữa hai cách tiếp cận đo lường:
   • Chi tiêu thực tế cho các hoạt động cộng đồng, từ thiện ($\text{CHA}$) tác động tích cực đến biên lãi ròng ($\text{NIM}$) với mức ý nghĩa thống kê $5%$, do các chương trình an sinh xã hội giúp củng cố mối quan hệ gắn kết với chính quyền và khách hàng địa phương.
   • Ngược lại, chỉ số công bố thông tin trách nhiệm cộng đồng ($\text{COMD}$) lại có xu hướng tác động tiêu cực đến tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ($\text{ROE}$) ($p < 0.05$). Giải thích theo góc độ lý thuyết, việc phô trương quá mức các hoạt động từ thiện trên báo cáo có thể bị các nhà đầu tư và cổ đông thị trường diễn giải như một dạng chi phí đại diện (agency cost) nhằm đánh bóng tên tuổi của ban điều hành thay vì tái đầu tư sinh lời.
4. Hiệu lực điều tiết của Cơ cấu sở hữu Nhà nước (DSOB):
   • Mối quan hệ tích cực giữa chi tiêu TNXH ($\text{CSRE}$) và $\text{ROE}$ thể hiện mạnh mẽ hơn ở các NHTM có sở hữu Nhà nước ($\beta_{\text{CSRE} \times \text{DSOB}} > 0, p < 0.05$). Với ưu thế quy mô tài sản vượt trội và vai trò thực thi các chính sách an sinh xã hội quốc gia, các ngân hàng nhà nước chuyển hóa nguồn chi tiêu xã hội thành sự tín nhiệm và ưu thế thị phần hiệu quả hơn.
   • Ngược lại, mối quan hệ tích cực giữa công bố thông tin TNXH ($\text{CSRD}$) và $\text{NIM}$ lại mạnh hơn ở các NHTM tư nhân không do Nhà nước kiểm soát ($\beta_{\text{CSRD} \times \text{DSOB}} < 0, p < 0.05$). Các ngân hàng tư nhân chịu áp lực cạnh tranh thị trường gay gắt hơn; do đó, sự minh bạch thông tin TNXH trở thành tín hiệu chất lượng quan trọng giúp thu hút người gửi tiền và giảm chi phí vốn huy động.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật (Theoretical Advances): Luận án cung cấp mô hình tích hợp lý thuyết giải thích sự phân hóa giữa "hành vi thực chất" (thông qua dòng tiền chi tiêu CSRE) và "hành vi biểu tượng" (thông qua công bố thông tin CSRD) trong mối liên hệ với cấu trúc sở hữu tại thị trường mới nổi.
• Về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations): Thiết lập quy trình chuẩn mực kết hợp phân tích nội dung nhị phân đa tiêu chí với mô hình kinh tế lượng System GMM 2 bước, giải quyết triệt để vấn đề nội sinh vốn là thách thức lớn nhất trong các nghiên cứu tài chính doanh nghiệp.
• Về mặt ứng dụng thực tiễn (Practical Applications): Các nhà quản trị ngân hàng cần định hình chiến lược TNXH có trọng tâm: tập trung nguồn lực vào chính sách đãi ngộ nhân sự và thẩm định rủi ro môi trường tín dụng xanh, đồng thời cơ cấu lại các khoản tài trợ cộng đồng để tối ưu hóa hiệu quả đồng vốn của cổ đông.
• Về mặt chính sách (Policy Recommendations): Ngân hàng Nhà nước cần ban hành Sổ tay hướng dẫn thực hành và công bố báo cáo phát triển bền vững chuyên biệt cho ngành ngân hàng; xây dựng cơ chế khuyến khích tái cấp vốn cho các gói tín dụng xanh và áp dụng tiêu chuẩn ESG bắt buộc trong quy chế xếp hạng tín dụng tổ chức tín dụng.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một cách khách quan các giới hạn nghiên cứu:

1. Phạm vi mẫu và khung thời gian: Dữ liệu nghiên cứu dừng lại ở năm 2019 (232 quan sát từ 29 ngân hàng) nhằm bảo đảm tính đồng nhất về cấu trúc kinh tế vĩ mô trước đại dịch Covid-19, đồng thời loại trừ 6 ngân hàng yếu kém không công bố đủ báo cáo. Điều này có thể tạo ra độ lệch nhất định khi khái quát hóa cho toàn bộ các tổ chức tài chính quy mô nhỏ.
2. Hạn chế của phương pháp phân tích nội dung: Việc mã hóa nhị phân (0-1) dựa trên báo cáo thường niên chủ yếu phản ánh "sự hiện diện" của thông tin mà chưa đo lường đầy đủ "chất lượng thực thi" hoặc rủi ro "tẩy xanh" (greenwashing) của doanh nghiệp.
3. Thiếu vắng dữ liệu sơ cấp: Nghiên cứu chưa tích hợp phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia hoặc khảo sát trực tiếp cảm nhận của các nhóm khách hàng cá nhân và doanh nghiệp vay vốn.

Chương trình nghiên cứu 5–10 năm tới mở ra các hướng phát triển:

• Mở rộng chuỗi dữ liệu sang giai đoạn 2020–2025 để đánh giá tác động của các cú sốc ngoại sinh (đại dịch Covid-19, biến động lãi suất toàn cầu) đến cam kết ESG của ngân hàng.
• Ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và Trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích cảm xúc (sentiment analysis) các báo cáo phát triển bền vững và tin tức truyền thông độc lập.
• Khảo sát các biến điều tiết mới như: Đặc điểm Hội đồng quản trị (tỷ lệ thành viên độc lập, tính đa dạng giới tính), mức độ chuyển đổi số (Digital Banking) và xếp hạng tín dụng quốc tế.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình nghiên cứu mang lại những giá trị tác động sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Tác động học thuật: Đặt nền móng dữ liệu thực nghiệm chuẩn mực cho các nghiên cứu tiếp theo về tài chính bền vững và ngân hàng xanh tại Việt Nam; có tiềm năng trích dẫn học thuật cao trong khu vực ASEAN và các thị trường mới nổi.
• Chuyển đổi ngành ngân hàng: Thúc đẩy sự chuyển dịch tư duy quản trị từ việc "tuân thủ thụ động" sang "kiến tạo giá trị bền vững", định hướng dòng vốn tín dụng quốc gia chảy vào các dự án năng lượng tái tạo, xử lý chất thải và công nghệ sạch.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính hoàn thiện khung khổ pháp lý về tín dụng xanh (Green Credit) và trái phiếu xanh (Green Bonds).
• Lợi ích xã hội: Góp phần cải thiện điều kiện làm việc, nâng cao thu nhập bình quân và phúc lợi cho hàng trăm nghìn lao động trong ngành tài chính - ngân hàng, đồng thời gián tiếp giảm thiểu ô nhiễm môi trường thông qua nghiệp vụ cấp tín dụng có trách nhiệm.

Đối tượng hưởng lợi

1. Nghiên cứu sinh và Học giả học thuật: Được cung cấp một mô hình nghiên cứu chuẩn mực, hệ thống biến số kinh tế lượng chi tiết và bộ dữ liệu đối chuẩn đáng tin cậy về thị trường ngân hàng Việt Nam.
2. Hội đồng quản trị và Ban điều hành các NHTM: Có được cơ sở khoa học để tái cơ cấu danh mục chi tiêu xã hội, phân bổ nguồn lực hợp lý giữa chính sách lương thưởng nội bộ, thẩm định dự án xanh và hoạt động tài trợ cộng đồng nhằm tối đa hóa hiệu quả tài chính dài hạn.
3. Cơ quan Hoạch định Chính sách (NHNN, UBCKNN, Bộ Tài chính): Sở hữu bằng chứng thực nghiệm vững chắc để xây dựng các chính sách khuyến khích thể chế, lộ trình áp dụng chuẩn mực GRI bắt buộc và tiêu chuẩn phân loại xanh (Green Taxonomy).
4. Cổ đông, Khách hàng gửi tiền và Nhà đầu tư: Nâng cao năng lực thẩm định tính minh bạch và mức độ an toàn phi tài chính của các ngân hàng trước khi đưa ra quyết định đầu tư vốn hoặc gửi tiết kiệm.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Các bên liên quan (Freeman, 1984) và Lý thuyết Hợp pháp (Suchman, 1995) thông qua việc tích hợp biến điều tiết Cơ cấu sở hữu nhà nước (DSOB) vào mô hình tác động của TNXH lên HQTC tại một thị trường chuyển đổi. Công trình chỉ ra rằng cơ chế tác động không đồng nhất: sở hữu nhà nước khuếch đại tác động tích cực của chi tiêu thực tế (CSRE) lên ROE nhưng lại làm giảm độ nhạy của công bố thông tin (CSRD) lên NIM so với các ngân hàng tư nhân.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các nghiên cứu tiền nhiệm?

So với các nghiên cứu quốc tế dùng cơ sở dữ liệu có sẵn như Wu và Shen (2013) dùng EIRIS hay Buallay (2019) dùng Bloomberg ESG, và so với các nghiên cứu trong nước chỉ dùng bảng hỏi khảo sát như Trần Thị Hoàng Yến (2016), luận án đã:

• Sử dụng đồng thời phương pháp tiếp cận kép: dữ liệu tiền tệ thực tế (CSRE) và phân tích nội dung chỉ mục (CSRD).
• Ứng dụng phương pháp hồi quy System GMM 2 bước (Arellano & Bover, 1995; Blundell & Bond, 1998) kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh, phương sai thay đổi và tự tương quan trên mẫu 29 NHTM (232 quan sát).

3. Phát hiện bất ngờ và thú vị nhất thu được từ dữ liệu thực nghiệm?

Đó là sự phân hóa đối nghịch trong tác động của Trách nhiệm cộng đồng: Chi tiêu cho cộng đồng ($\text{CHA}$) làm tăng biên lãi ròng ($\text{NIM}$), nhưng công bố thông tin trách nhiệm cộng đồng ($\text{COMD}$) lại làm giảm tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ($\text{ROE}$). Điều này phản ánh tâm lý thị trường e ngại việc phô trương hoạt động từ thiện là dấu hiệu của chi phí đại diện lãng phí.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) hoàn chỉnh không?

Hoàn toàn có. Luận án trình bày chi tiết bảng mô tả định nghĩa 21 tiêu chí mã hóa nội dung nhị phân (Phụ lục và Chương 3), công thức toán học tính toán từng biến số (NIM, ROA, ROE, CSRE, CSRD, DSOB, SIZE, LEV, LLP, LGR, GDP, INF), nguồn thu thập dữ liệu công khai từ BCTC kiểm toán và BCTN của 29 ngân hàng, cùng quy trình kiểm định kinh tế lượng trên phần mềm Stata 15.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới từ kết quả luận án?

Tập trung vào ba trục chính: (1) Tích hợp rủi ro khí hậu và kiểm tra sức chịu đựng môi trường (Climate Stress Testing) vào mô hình vĩ mô ngành ngân hàng; (2) Đánh giá tác động tương hỗ giữa chuyển đổi số ngân hàng (Fintech/Digital Banking) và cam kết ESG; (3) Nghiên cứu hành vi quản trị của Hội đồng quản trị đa dạng giới đối với hiệu quả tín dụng xanh.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Thị Thu Hằng (2022) là công trình nghiên cứu công phu, chuẩn mực và mang tính tiên phong về mối quan hệ giữa Trách nhiệm xã hội và Hiệu quả tài chính trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Tổng kết các đóng góp cốt lõi của luận án bao gồm:

1. Xác lập bức tranh toàn cảnh thực trạng chi tiêu và công bố thông tin TNXH của 29 NHTM Việt Nam giai đoạn 2012–2019 (chiếm 83% tổng tài sản toàn hệ thống), ghi nhận bước nhảy vọt về công bố thông tin môi trường sau khi Thông tư 155/2015/TT-BTC có hiệu lực.
2. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc xác nhận TNXH tổng thể (cả chi tiêu CSRE và công bố CSRD) có tác động thúc đẩy tích cực hiệu quả tài chính ngân hàng thông qua các chỉ tiêu NIM, ROA và ROE.
3. Làm sáng tỏ cơ chế tác động vượt trội của trách nhiệm môi trường và người lao động, đồng thời phát hiện sự phân hóa thực nghiệm sâu sắc giữa chi tiêu thực chất và công bố hình thức đối với trách nhiệm cộng đồng.
4. Chứng minh vai trò điều tiết then chốt của cơ cấu sở hữu nhà nước: ngân hàng nhà nước kiểm soát phát huy sức mạnh ở quy mô chi tiêu xã hội, trong khi ngân hàng tư nhân tận dụng tính minh bạch công bố thông tin để nâng cao hiệu quả sinh lời.
5. Ứng dụng thành công phương pháp ước lượng System GMM 2 bước hiện đại, giải quyết triệt để các khuyết tật nội sinh và phương sai thay đổi, đặt ra tiêu chuẩn phương pháp luận mới cho các nghiên cứu tài chính ngân hàng tại Việt Nam.
6. Đề xuất hệ thống khuyến nghị chính sách toàn diện, khả thi cho Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và ban lãnh đạo các NHTM nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững ngành tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH BÙI THỊ THU HẰNG TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP: TRƢỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TỪ CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH BÙI THỊ THU HẰNG TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP: TRƢỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TỪ CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng MÃ SỐ: 9 34 02 01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS.

NGUYỄN VĂN THÍCH TS. LÊ HÀ DIỄM CHI TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 i LỜI CAM ĐOAN Luận án này chƣa từng đƣợc trình nộp để lấy học vị tiến sĩ tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào. Luận án này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã đƣợc công bố trƣớc đây hoặc các nội dung do ngƣời khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn đƣợc dẫn nguồn đầy đủ trong luận án.

Tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan danh dự của mình. HCM, ngày … tháng … năm 2022 Tác giả Bùi Thị Thu Hằng ii LỜI CẢM ƠN Từ tận đáy lòng mình, tôi mong muốn đƣợc gửi những lời cảm ơn và sự ghi nhận chân thành nhất đến những ngƣời đã hỗ trợ và động viên tôi trong quá trình thực hiện luận án. Trƣớc hết, lời cảm ơn xin đƣợc dành cho các Thầy, Cô hƣớng dẫn luận án là TS. Nguyễn Văn Thích, TS.

Lê Hà Diễm Chi và TS. Lê Đình Hạc. Thầy, Cô đã luôn quan tâm giúp đỡ về nội dung chuyên môn và định hƣớng trong việc công bố các bài báo từ nội dung chính của luận án. Sự tử tế của Thầy, Cô cũng là một điều tôi không bao giờ quên.

Lời cảm ơn tiếp theo Tôi xin đƣợc gửi đến Ban Giám Hiệu, Khoa sau đại học – Trƣờng Đại học Ngân hàng TP.HCM đã rất tận tình hƣớng dẫn, hỗ trợ tôi trong quá trình học tập và hoàn thiện các thủ tục bảo vệ luận án. Tôi cũng xin đƣợc gửi lời cảm ơn đến các Thầy, Cô đã giảng dạy, tham dự các hội đồng bảo vệ đề cƣơng, hai chuyên đề, luận án cấp bộ môn đã rất tận tình dạy bảo, góp ý, hƣớng dẫn để giúp cho luận án của Tôi ngày càng hoàn thiện. Tiếp theo Tôi xin đƣợc gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu, Khoa Kinh tế, Bộ môn Tài chính Ngân hàng – Trƣờng Đại học Tây Nguyên đã tạo điều kiện thời gian, kinh phí và hỗ trợ cho Tôi trong quá trình học tập và bảo vệ luận án. Tôi cũng xin cảm ơn sự hỗ trợ về mặt học thuật của các phản biện và các tổng biên tập của các tạp chí đã tiếp nhận bài báo từ luận án.

Các bình luận và góp ý của họ là phần quan trọng để chất lƣợng luận án đƣợc cải thiện. Sau cùng, tôi xin đƣợc cảm ơn gia đình, bạn bè, ngƣời thân đã luôn luôn theo dõi, quan tâm và động viên ủng hộ Tôi từ những ngày tôi chỉ mới có kế hoạch về việc học cho đến khi hoàn thành luận án. iii TÓM TẮT LUẬN ÁN Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu này là tìm ra bằng chứng thực nghiệm có sức thuyết phục cho tác động của trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (TNXH) đến hiệu quả tài chính (HQTC) của ngành ngân hàng. Do đó nghiên cứu này sẽ tập trung vào một số mục tiêu cụ thể sau: (1) Đánh giá thực trạng chi tiêu và công bố thông tin TNXH của các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) Việt Nam; (2) Đánh giá tác động của TNXH, các thành phần TNXH (môi trƣờng, ngƣời lao động và cộng đồng) đến HQTC của các NHTM; (3) Đánh giá tác động của TNXH đến HQTC của các NHTM khi tập trung vào vai trò điều tiết của cơ cấu sở hữu; (4) Đề xuất các hàm ý chính sách để các NHTM đẩy mạnh thực hiện và công bố thông tin TNXH.

Để giải quyết đƣợc những mục tiêu này, nghiên cứu đã sử dụng các chỉ tiêu cũng nhƣ các cách tiếp cận bao gồm biên lãi ròng (NIM), tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA), tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) để đại diện cho HQTC. Thời gian nghiên cứu từ 2012 đến 2019. Mẫu nghiên cứu gồm 29 ngân hàng thƣơng mại, do đó có 232 quan sát. Trƣớc tiên, nghiên cứu tiến hành kiểm tra các khuyết tật của các biến cũng nhƣ của mô hình nghiên cứu.

Tiếp đó, hồi quy bằng phƣơng pháp moment tổng quát (GMM) hệ thống hai bƣớc đƣợc lựa chọn sử dụng để khắc phục các khuyết tật. Đồng thời sử dụng kiểm định F, AR2, Sargan, Hansen để kiểm định tính phù hợp của phƣơng pháp GMM trên mô hình dữ liệu bảng. Nghiên cứu đã chỉ ra các kết quả quan trọng nhƣ sau: (i) Tỷ lệ công bố thông tin và số tiền chi cho các hoạt động TNXH của các NHTM ngày càng tăng. Các NHTM do Nhà nƣớc kiểm soát có mức chi tiêu và công bố thông tin TNXH cao hơn các NHTM không do Nhà nƣớc kiểm soát.

So sánh thực trạng công bố thông tin TNXH của các NHTM trƣớc và sau khi có quy định bắt buộc của pháp luật về công bố thông tin phát triển bền vững (năm 2016) cho thấy, mức độ công bố thông tin trách nhiệm với ngƣời lao động và cộng đồng không có sự khác biệt đáng kể, còn trách nhiệm với môi trƣờng thì tăng lên rõ rệt. (ii) TNXH có xu hƣớng làm tăng hiệu quả tài chính của ngân hàng, đánh giá thông qua biên lãi ròng, tỷ suất lợi nhuận trên tài sản và tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Kết luận này càng thêm chắc chắn khi thực hiện hồi quy với cả hai phƣơng pháp đo lƣờng TNXH (chi tiêu cho TNXH (CSRE) và công bố thông tin TNXH (CSRD)). iv (iii) Trách nhiệm với môi trƣờng và trách nhiệm với ngƣời lao động đƣợc tìm thấy là có xu hƣớng cải thiện HQTC.

Tuy nhiên xu hƣớng tác động của trách nhiệm với cộng đồng đến HQTC là không thống nhất giữa hai phƣơng pháp đo lƣờng, chi tiêu cho các hoạt động cộng đồng (CHA) có tác động tích cực đến biên lãi ròng trong khi công bố thông tin trách nhiệm với cộng đồng (COMD) có xu hƣớng làm giảm tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Những kết luận này đã đóng góp thêm bằng chứng thực nghiệm cho lý thuyết Các bên liên quan và lý thuyết Hợp pháp khi kết quả nghiên cứu đã chứng minh đƣợc tác động tích cực của TNXH tổng thể cũng nhƣ các thành phần TNXH đến HQTC của ngân hàng. (iv) Mối quan hệ tích cực giữa chi tiêu TNXH và HQTC mạnh hơn ở những NHTM sở hữu Nhà nƣớc. Ngƣợc lại, mối quan hệ tích cực giữa công bố thông tin TNXH và HQTC mạnh hơn ở những NHTM không có sở hữu Nhà nƣớc.

Từ những phát hiện đáng tin cậy có đƣợc, nghiên cứu đã rút ra những hàm ý chính sách. Cuối cùng, luận án chỉ ra các hạn chế còn tồn tại cũng nhƣ đề xuất hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai. Từ khoá: Ngân hàng thƣơng mại, trách nhiệm xã hội, hiệu quả tài chính, công bố, chi tiêu. v ABSTRACT The overall objective of this study is to find convincing empirical evidence for the impact of corporate social responsibility on the financial performance of the banking industry.

Therefore, this study will focus on the following specific objectives: (1) Assessing the current state of spending and disclosing CSR information of Vietnamese commercial banks; (2) Assessing the impact of social responsibility, components of social responsibility (environment, employees, and community) on the financial performance of commercial banks; (3) Assessing the impact of social responsibility on the financial performance of commercial banks when focusing on the regulatory role of the ownership structure; (4) Proposing policy implications for commercial banks to promote the implementation and disclosure of CSR information. To solve these goals, the study used indicators as well as approaches including Net interest margin (NIM), return on assets (ROA), and return on equity (ROE) to represent financial performance. The research period is from 2012 to 2019. The research sample includes 29 commercial banks, so there are 232 observations.

First, the study examines the defects of the variables and the research model. Then, regression by general moment method (GMM) two-step system was selected to overcome the defects. At the same time, using F, AR2, Sargan, and Hansen tests to test the suitability of the GMM method on the panel data model. The study showed the following significant results: (i) The rate of information disclosure and the amount of money spent on CSR activities of commercial banks is increasing.

State-controlled commercial banks have a higher level of expenditure and disclosure of CSR information than private commercial banks. Comparing the current state of CSR information disclosure of commercial banks before and after the mandatory regulation of the law on disclosure of information on sustainable development (2016) shows that the level of disclosure of information on the responsibility to employees and the community has not made a significant difference, while environmental responsibility has increased markedly. (ii) CSR tends to increase a bank's financial performance, measured by NIM, ROA, and ROE. This conclusion is further confirmed when the regression is performed with both CSR measures (Corporate Social Responsibility Expenditure (CSRE) and Corporate Social Responsibility Disclosure (CSRD)).

vi (iii) Responsibility to the environment and employee responsibility tend to improve financial performance. However, the impact of community responsibility on financial performance is not consistent between the two measurement methods; spending on community activities positively impacts net profit margin while public information disclosure. Communal responsibility trust tends to reduce the return on equity. These conclusions have contributed more empirical evidence to the theory of Stakeholders and Legitimacy when the research results have demonstrated a positive impact of overall CSR and CSR components on bank finances' performance.

(iv) The positive relationship between CSR expenditure and financial efficiency is more robust in state-owned commercial banks. In contrast, the positive relationship between CSR disclosure and financial performance is more substantial in commercial banks without state ownership. From the reliable findings, the study has drawn policy implications. Finally, the thesis points out the remaining limitations and proposes future research directions.

Keywords: Commercial banks; corporate financial performance; corporate social responsibility; disclosure; expenditure vii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii TÓM TẮT LUẬN ÁN. iii MỤC LỤC. vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.

xi DANH MỤC BẢNG BIỂU. xiii DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ. xv CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU. Lý do chọn đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng thể. Mục tiêu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Các đóng góp và điểm mới của luận án .