phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về Thị trƣờng chứng khoán 1.1 Một số vấn đề cơ bản về TTCK 1.2 TTCK Việt Nam (1996 - 2008) Chƣơng 2: Tác động của thị trƣờng chứng khoán tới nền kinh tế Việt Nam 2.1 TTCK – Kờnh huy động vốn cho nền kinh tế 2.2 TTCK thỳc đẩy chƣơng trỡnh cổ phần hoỏ doanh nghiệp Nhà nƣớc 2.3 TTCK từng bƣớc thỳc đẩy tiến trỡnh hội nhập quốc tế 2.4 TTCK thỳc đẩy cỏc doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn đồng thời là cụng cụ đánh giỏ hoạt động kinh doanh, là phong vũ biểu của nền kinh tế Chƣơng 3: Thị trƣờng chứng khoán - Những tồn tại và một số khuyến nghị 3.1 Những tồn tại 3.2 Một số khuyến nghị 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 Một số vấn đề cơ bản về thị trƣờng chứng khoán (TTCK) 1.1 Lịch sử hỡnh thành TTCK Cựng với quỏ trỡnh đi lên của nền kinh tế thế giới là sự phát triển mạnh mẽ của TTCK. Không một ai có thể phủ nhận vai trũ to lớn của thị trƣờng vốn đặc biệt này đối với nền kinh tế quốc dân. Trên thực tế, TTCK ra đời từ rất sớm, nhƣ một hệ quả tất yếu của nền kinh tế công nghiệp, ra đời trƣớc cả khi các công ty cổ phần (CTCP) xuất hiện. * TTCK trƣớc CTCP Từ thời trung cổ, Tây Phƣơng đó bắt đầu manh nha những dấu hiệu hỡnh thành TTCK.
Tại những thành phố có vị trí địa lý thuận lợi, và khi thƣơng nghiệp đó bắt đầu phát triển, các lái buôn và thƣơng gia tụ họp lại trong các buổi chợ để thƣơng lƣợng trao đổi hàng hoá. Điều đặc biệt là những cuộc thƣơng lƣợng này chỉ có sự trao đổi miệng với nhau, không cần có giấy tờ cũng nhƣ không cần có hàng hoá hoặc mẫu mó trƣớc mặt. Ban đầu đó chỉ là những cá nhân lẻ tẻ thoả hiệp với nhau, ngồi riêng ra một nơi nào đó để thƣơng lƣợng. Dần dần sự việc này đƣợc mở rộng thờm và cú nhiều ngƣời tham gia.
Và những nơi toạ đàm, thƣơng lƣợng đó đó trở thành một thị trƣờng đặc biệt với phộp tắc và quy luật riờng, thị trƣờng đó từng có tên gọi là “thị trƣờng hè phố”, hay “chợ hè phố” [8, tr. Những buổi chợ đầu tiên của các nhà buôn từ năm 1453 ở Bỉ vẫn cũn đƣợc ngƣời ta nhớ đến, ngƣời tham dự những cuộc giao dịch ở đó đến từ nhiều quốc gia khác nhau, đặc biệt là từ Italia [37, tr. Mục tiờu chủ yếu của họ là mua bỏn chứng khoỏn hoặc thoả thuận về những hợp đồng thƣơng mại. Trên quảng trƣờng gần ngôi nhà một nhà buôn, nhà môi giới 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Van Ber Buezo tại Bruges (Bỉ) các thƣơng gia từ nhiều nƣớc, chủ yếu là ngƣời Ý đó thƣờng xuyên gặp gỡ để mua kỳ phiếu nƣớc ngoài và trao đổi thông tin buôn bán kinh doanh.
Huy hiệu dũng họ của nhà mụi giới này nằm trên đỉnh ngôi nhà và mang hỡnh ba cỏi “tỳi da”. Tiếng Latin, cái ví tiền (túi da) là Bursa, tiếng Pháp là Bourse. Cái tên Boerse cũng có nghĩa là Bourse (mậu dịch thị trƣờng) đƣợc xem nhƣ xuất xứ từ bấy giờ. Các thƣơng gia họp nhau tại Bourse để bàn bạc, thƣơng lƣợng về những món hàng họ muốn bán hoặc muốn mua.
Chỉ cần nói một tiếng mua là dịch vụ đó kết thỳc. Năm 1547, thị trấn Bruges mất đi sự phồn vinh vỡ eo biển Eva dẫn tàu bố vào thị trấn này bị cỏt lấp mất. Tuy nhiên, mầm mống về một TTCK đƣợc hỡnh thành từ Bỉ đó bắt đầu lan rộng ra các nƣớc phát triển thƣơng nghiệp khác [4, tr. Năm 1531, tại Antverpen ngƣời ta đó triển khai cỏc nghiệp vụ về chứng khoỏn (mua bỏn cỏc khoản nợ của Chớnh phủ Hà Lan, Anh, Bồ Đào Nha và Pháp).
Mậu dịch thị trƣờng này phát triển đến nỗi Theme.SS Geshan, tài chánh đại thần của Anh Quốc đó phải đến tận nơi quan sát trƣớc khi thiết lập một mậu dịch thị trƣờng tại Luân Đôn vào giữa thế kỷ XVI mà ngày nay đƣợc gọi là Stock Exchange (hay cũn gọi là Sở giao dịch chứng khoỏn)1. Khi Tây Ban Nha xâm chiếm và tƣớc đoạt Antverpen, vua Tây Ban Nha đó khụng cho phộp buụn bỏn chứng khoỏn và cỏc khoản nợ tiền tệ dài hạn của họ thỡ TTCK Antverpen đó ngừng hoạt động cho đến cuối thế kỷ XVI. Theo mẫu thị trƣờng này ngƣời ta lập ra đƣợc các TTCK khác ở Lion (năm 1545), London (năm 1566) [37, tr28]. Nhƣ vậy, cho tới thế kỷ XVI 1 Sở giao dịch chứng khoỏn: là một tổ chức tự quản của cỏc nhà mụi giới chứng khoỏn, cú tƣ cỏch phỏp nhõn, tự chủ về tài chớnh, cú nhiệm vụ tổ chức mua bỏn, trao đổi chứng khoỏn.
Đây là thị trƣờng chớnh thức, ở đó diễn ra hoạt động mua bỏn cỏc chứng khoỏn đƣợc niờm yết trong danh sỏch của thị trƣờng. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TTCK đó đƣợc hỡnh theo đúng nghĩa của nó và đó là các TTCK trƣớc công ty cổ phần (CTCP). Dù mới ra đời nhƣng TTCK đó nhanh chóng khẳng định đƣợc vị trí của mỡnh, giữ vai trũ quan trọng trong thƣơng mại thế giới. Năm 1608, thị trƣờng đƣợc lập ra ở Amsterdam, do kinh tế Hà Lan là một trong những nền kinh tế phát triển nhất Châu Âu lúc bấy giờ, phần lớn các chứng khoán đƣợc mua bán tại đây.
Chứng khoán đƣợc đem ra mua bán chủ yếu là những hối phiếu, tín phiếu, trái phiếu Chính phủ… của Hà Lan, Vƣơng quốc Anh, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp… Đến thế kỷ XVII, thị trƣờng chứng khoán Amsterdam đó cú 44 loại chứng khoỏn (cổ phiếu và trái phiếu). Cho đến đầu thế kỷ XXI, Sở giao dịch chứng khoỏn (SGDCK) Amsterdam vẫn cũn giữ đƣợc tính chất TTCK tổng hợp: thị trƣờng vốn, thị trƣờng tiền tệ và ngoại tệ trong khi đó ở Mỹ - Anh các thị trƣờng vốn đó đƣợc tách biệt khỏi thị trƣờng hàng hoá [12, tr. Có thể nói TTCK đó ra đời từ rất sớm, phát sinh một cách tự phát và là kết quả trực tiếp của phân công lao động xó hội. Từ những đũi hỏi về tớch tụ, tập trung tƣ bản cho sản xuất và tỏi sản xuất nền kinh tế hàng hoỏ mà TTCK đó dần đƣợc hỡnh thành.
Trong buổi đầu sơ khai đó, Nhà nƣớc không can thiệp và không tham gia trực tiếp vào quá trỡnh hỡnh thành của TTCK. Vai trũ của nhà nƣớc chỉ hạn chế thông qua việc huy động các phƣơng tiện tài chính phục vụ các mục tiêu kinh tế - xó hội. Đó là đặc trƣng của TTCK trƣớc CTCP. * TTCK khi cú cụng ty cổ phần (CTCP) Cuối thế kỷ XVIII, tại Châu Âu xuất hiện một số ngành công nghiệp mới nhờ những phát kiến ra máy móc hiện đại hơn trƣớc.
Nhiều ngành kinh tế với việc ứng dụng công nghệ tiên tiến ra đời cần rất nhiều vốn để đầu tƣ mua sắm, phát triển sản xuất. Để tập trung đƣợc mọi nguồn lực trong xó 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hội, một sỏng kiến mới trong kinh doanh là thành lập CTCP. Đây đƣợc coi là bƣớc đột phá vĩ đại của kỷ nguyên công nghiệp trên toàn thế giới. CTCP đƣợc thành lập do một nhóm ngƣời có cùng chung ý tƣởng đầu tƣ, kiếm lời trong một hoạt động kinh doanh đó cựng nhau gúp vốn cựng thành lập.
Tất cả số vốn gúp trong cụng ty đƣợc chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Mỗi ngƣời giữ một hoặc nhiều văn tự chứng thực cho sự đóng góp cổ phần của mỡnh, cỏc văn tự này gọi là cổ phiếu. Những ngƣời có cổ phần đóng góp là những cổ đông. Trƣớc khi có CTCP, việc bán trái phiếu và thƣơng phiếu chỉ xuất hiện khi các chủ sở hữu chúng có nhu cầu tiền mặt.
Việc di chuyển đầu tƣ kiếm lời từ công trái hay thƣơng phiếu khác là rất hón hữu vỡ mức lói suất cỏc loại trỏi phiếu về cơ bản là tƣơng đƣơng nhau và độ an toàn cũng vậy. TTCK do đó chỉ hoạt động ở quy mô nhỏ. Với việc xuất hiện của CTCP, việc giao dịch mua bán chứng khoán đó bựng nổ và bƣớc sang một giai đoạn hoàn toàn mới. CTCP có ảnh hƣởng mang tính cách mạng là làm thay đổi toàn bộ hoạt động TTCK.
Nếu nhƣ trƣớc đây TTCK chỉ là nơi giao dịch các trái phiếu, thƣơng phiếu thỡ giờ đây nó bao gồm thờm cả một loạt chứng khoỏn cú sức hấp dẫn hơn nhiều lần, đó là các cổ phiếu. Ở Anh, sở giao dịch vốn đó xuất hiện năm 1773; ở Mỹ cơ sở của sở giao dịch vốn đƣợc coi là thoả thuận của 24 môi giới chứng khoán (giao dịch viên) năm 1792 về mức hoa hồng [37, tr. Ở Paris, Berlin, Viờn, TTCK đó xuất hiện vào thế kỷ XVIII. Sự hƣng thịnh của TTCK vào thế kỷ XIX liờn quan tới sự phỏt triển rộng rói của nội ngoại thƣơng trên cơ sở sử dụng cả phƣơng tiện hiện đại về giao thông và liên lạc các sở giao dịch hàng hoá.
16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ thế kỷ XX, TTCK New York chiếm vai trũ quan trọng nhất, năm 1980 các chứng khoán lƣu hành ở đây lên đến 397,7 tỷ USD. Tiếp theo là cỏc Sở giao dịch chứng khoỏn lớn ở London, Paris, Frankfurt …[37, tr.29] Hiện nay, TTCK đó phỏt triển mạnh mẽ ở hầu hết trong cỏc nƣớc công nghiệp hàng đầu: Mỹ, Anh, Nhật, Đức, Pháp … Bên cạnh đó, hơn 40 nƣớc đang phát triển đó thành lập TTCK. Nhƣ vậy, TTCK đƣợc hỡnh thành và phỏt triển do yờu cầu khỏch quan của nhu cầu về vốn trong nền kinh tế. Trong sự phỏt triển của thị trƣờng tài chính (TTTC), thị trƣờng tiền tệ đó đƣợc hỡnh thành trƣớc, chủ yếu nhằm giải quyết nhu cầu về vốn ngắn hạn.
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền sản xuất xó hội, nhu cầu bức thiết về một thị trƣờng vốn trung và dài hạn đó đũi hỏi hỡnh thành thị trƣờng vốn và TTCK đó ra đời. TTCK phát triển khá mạnh vào nửa cuối thế kỷ XIX trong mối liên hệ chặt chẽ với nội thƣơng và ngoại thƣơng trên cơ sở các phƣơng tiện hiện đại về giao thông, liên lạc thông tin giữa các thị trƣờng. Lịch sử phát triển các TTCK trên thế giới đó trải qua những thời kỳ biến động khác nhau, lúc thăng, lúc trầm. Thời kỳ huy hoàng nhất là vào những năm 1875 – 1913, TTCK phát triển mạnh mẽ đồng thời với sự tăng trƣởng của nền kinh tế.