Tác động rủi ro thanh khoản đến tỷ suất sinh lời tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Nghiên cứu tác động của rủi ro thanh khoản đến tỷ suất sinh lời tại ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam năm 2023.

• Tác giả: Huỳnh Thủy Trúc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Rủi Ro Thanh Khoản Đến Tỷ Suất Sinh Lời Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Đầu Tư Và Phát Triển Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TỶ SUẤT SINH LỜI VÀ RỦI RO THANH KHOẢN
• 2.1. Các khái niệm cơ bản
• 2.1.1. Tỷ suất sinh lời
• 2.1.1.1. Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (Return on assets - ROA)
• 2.1.1.2. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (Return on Equity - ROE)
• 2.1.2. Rủi ro thanh khoản
• 2.2. Nhận dạng, đo lường, theo dõi và kiểm soát rủi ro thanh khoản
• 2.3. Nguyên nhân rủi ro thanh khoản
• 2.4. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro thanh khoản
• 2.5. Tác động của rủi ro thanh khoản đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng thương mại
• 2.6. Lược khảo các nghiên cứu về tác động của rủi ro thanh khoản đến tỷ suất sinh lời
• 2.6.1. Các nghiên cứu thể hiện mối quan hệ ngược chiều giữa rủi ro thanh khoản và tỷ suất sinh lời
• 2.6.2. Nghiên cứu thể hiện mối quan hệ cùng chiều giữa rủi ro thanh khoản và tỷ suất sinh lời
• 2.7. Thực trạng tỷ suất sinh lời tại Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích tương quan
• 4.3. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 4.4. Kiểm định đường bao xác định đồng liên kết giữa các biến
• 4.5. Chạy mô hình ARDL với độ trễ đã được xác định để kiểm định mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn giữa các biến trong mô hình
• 4.6. Kiểm định sự ổn định của các hệ số ước lượng
• 4.7. Kiểm định hiện tượng phương sai của sai số thay đổi bằng kiểm định Heteroskedasticity Test: Breusch-Pagan-Godfrey
• 4.8. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kiểm soát tốt khe hở tài trợ
• 5.2. Duy trì tỷ lệ tiền gửi khách hàng trên tổng tài sản ở mức hợp lý
• 5.3. Kiểm soát tỷ lệ nợ xấu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của rủi ro thanh khoản đến tỷ suất sinh lời

Rủi ro thanh khoản là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), việc quản lý rủi ro thanh khoản không chỉ đảm bảo khả năng thanh toán mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ suất sinh lời. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và tỷ suất sinh lời, từ đó đưa ra các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

1.1. Khái niệm rủi ro thanh khoản và tỷ suất sinh lời

Rủi ro thanh khoản được định nghĩa là khả năng của ngân hàng trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính khi đến hạn. Tỷ suất sinh lời, bao gồm ROA và ROE, là các chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Sự hiểu biết về các khái niệm này là cần thiết để phân tích tác động của chúng đến nhau.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu này

Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và tỷ suất sinh lời mà còn cung cấp các giải pháp thực tiễn cho BIDV trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rủi ro thanh khoản tại BIDV

Quản lý rủi ro thanh khoản tại BIDV đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự biến động của thị trường tài chính, cùng với các yếu tố nội tại của ngân hàng, đã tạo ra áp lực lớn lên khả năng thanh khoản. Việc không kiểm soát tốt rủi ro thanh khoản có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt tiền mặt, ảnh hưởng đến khả năng cho vay và tỷ suất sinh lời.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản

Các yếu tố như tỷ lệ tiền gửi khách hàng, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi và tình hình tài chính toàn cầu đều có tác động lớn đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng.

2.2. Hệ quả của rủi ro thanh khoản đối với tỷ suất sinh lời

Khi rủi ro thanh khoản gia tăng, ngân hàng có thể phải đối mặt với chi phí huy động vốn cao hơn, từ đó làm giảm tỷ suất sinh lời. Điều này có thể dẫn đến sự mất niềm tin từ phía nhà đầu tư và khách hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của rủi ro thanh khoản

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng với mô hình ARDL để phân tích mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và tỷ suất sinh lời tại BIDV. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hàng năm từ năm 2002 đến 2019, cho phép đánh giá tác động của các yếu tố này trong một khoảng thời gian dài.

3.1. Mô hình ARDL trong nghiên cứu

Mô hình ARDL cho phép phân tích mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn giữa các biến, giúp xác định rõ ràng tác động của rủi ro thanh khoản đến tỷ suất sinh lời.

3.2. Dữ liệu và phương pháp thu thập

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của BIDV, bao gồm các chỉ số tài chính quan trọng như ROA, ROE, tỷ lệ tiền gửi và dư nợ cho vay.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro thanh khoản có tác động ngược chiều đến tỷ suất sinh lời tại BIDV. Cụ thể, khi rủi ro thanh khoản tăng, tỷ suất sinh lời ROA và ROE giảm. Những phát hiện này có thể được áp dụng để cải thiện chiến lược quản lý rủi ro tại ngân hàng.

4.1. Phân tích kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy rằng các yếu tố như tỷ lệ tiền gửi khách hàng và tỷ lệ dư nợ cho vay có ảnh hưởng lớn đến tỷ suất sinh lời. Việc kiểm soát tốt các yếu tố này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

4.2. Khuyến nghị cho BIDV

Để cải thiện tỷ suất sinh lời, BIDV cần tập trung vào việc quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả hơn, bao gồm việc duy trì tỷ lệ tiền gửi khách hàng ở mức hợp lý và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng rủi ro thanh khoản có tác động đáng kể đến tỷ suất sinh lời tại BIDV. Việc quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả không chỉ giúp ngân hàng duy trì khả năng thanh toán mà còn nâng cao hiệu quả kinh doanh. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các phương pháp quản lý rủi ro thanh khoản tốt hơn.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Rủi ro thanh khoản và tỷ suất sinh lời có mối quan hệ chặt chẽ. Việc kiểm soát rủi ro thanh khoản là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngân hàng.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố khác ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời, cũng như phát triển các mô hình quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả hơn trong bối cảnh thị trường biến động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính quốc gia, ngành ngân hàng đóng vai trò huyết mạch cung ứng vốn cho toàn bộ nền kinh tế. Tuy nhiên, các cú sốc tài chính toàn cầu và sự biến động chu kỳ kinh tế đã đặt các ngân hàng thương mại trước thách thức cân bằng giữa khả năng sinh lời và an toàn thanh khoản. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) trong giai đoạn 2002-2019 có sự biến động đáng kể, dao động từ mức đáy 0.2% năm 2002 lên đỉnh điểm 1.1% năm 2010, trong khi tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) biến thiên từ 4.1% lên mức cao nhất 18.1% năm 2009. Thực tế này phản ánh áp lực rất lớn trong việc điều tiết thanh khoản để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của đề tài tập trung vào việc làm rõ mối quan hệ tương tác giữa rủi ro thanh khoản và hiệu quả sinh lời tại BIDV. Mục tiêu cụ thể là xác định các chỉ tiêu định lượng đại diện cho rủi ro thanh khoản, đo lường mức độ tác động ngắn hạn và dài hạn của các nhân tố này đến hai chỉ số lợi nhuận then chốt là ROA và ROE.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại BIDV với chuỗi dữ liệu thứ cấp kéo dài 18 năm, từ năm 2002 đến năm 2019. Đây là khoảng thời gian chứng kiến hai cột mốc tái cơ cấu quan trọng: Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2012-2015 gắn với thương vụ sáp nhập Ngân hàng Phát triển Nhà Đồng bằng Sông Cửu Long (MHB) vào quý II/2015, và giai đoạn tái cơ cấu 2016-2019 hướng đến chuẩn mực quốc tế Basel II. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp các bằng chứng thực nghiệm chuẩn xác, giúp ban điều hành ngân hàng thiết lập ngưỡng an toàn thanh khoản nhằm bảo toàn vốn và nâng cao hiệu quả sinh lời bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết tài chính kinh điển: Lý thuyết đánh đổi rủi ro - lợi nhuận (Risk-Return Trade-off Theory) và Lý thuyết cấu trúc vốn (Trade-off Theory of Capital Structure). Theo lý thuyết đánh đổi, các tài sản có tính thanh khoản cao thường mang lại mức sinh lời thấp và ngược lại; việc ngân hàng nắm giữ quá nhiều tài sản dự trữ an toàn sẽ tạo ra chi phí cơ hội lớn, làm suy giảm lợi nhuận. Bên cạnh đó, lý thuyết cấu trúc vốn giải thích tác động của lá chắn thuế từ chi phí lãi vay và chi phí kiệt quệ tài chính khi ngân hàng gia tăng huy động nợ để tài trợ cho các khoản vay dài hạn.

Mô hình nghiên cứu chuẩn hóa hệ thống 6 khái niệm và chỉ số đo lường tài chính chủ chốt:

• Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA): Đo lường hiệu quả sử dụng tài sản để tạo lợi nhuận sau thuế.
• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Phản ánh khả năng sinh lợi trên mỗi đồng vốn của cổ đông.
• Khe hở tài trợ (FGAP): Đo lường sự chênh lệch giữa dư nợ cho vay và nguồn vốn huy động so với tổng tài sản.
• Chỉ số trạng thái tiền mặt (CASH): Tỷ lệ tiền mặt, tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng khác trên tổng tài sản có.
• Tỷ lệ tiền gửi khách hàng trên tổng tài sản (DEP): Đánh giá mức độ phụ thuộc vào nguồn vốn huy động từ khách hàng.
• Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR): Thước đo thanh khoản kỳ hạn và mức độ chuyển hóa vốn huy động thành tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng thực nghiệm với bộ dữ liệu chuỗi thời gian (time series data) gồm 18 quan sát thường niên từ năm 2002 đến năm 2019. Nguồn dữ liệu được thu thập và tính toán trực tiếp từ Báo cáo tài chính đã kiểm toán và Báo cáo thường niên của BIDV.

Lý do lựa chọn mô hình Phân phối trễ tự hồi quy (Autoregressive Distributed Lag - ARDL) trên phần mềm EViews 9 xuất phát từ tính ưu việt của phương pháp này đối với mẫu dữ liệu chuỗi thời gian ngắn (18 năm). Kiểm định nghiệm đơn vị theo phương pháp Dickey-Fuller mở rộng (ADF) chỉ ra các biến trong mô hình dừng ở các bậc sai phân khác nhau: ROA, ROE, FGAP, CASH, LDR, ETA dừng ở bậc I(1), trong khi DEP và NPL dừng ở bậc I(2). Mô hình ARDL là giải pháp tối ưu cho phép kiểm định mối quan hệ đồng liên kết thông qua kiểm định đường bao (Bounds Test) mà không đòi hỏi tất cả các biến phải dừng ở cùng một bậc tích hợp. Nghiên cứu thực hiện quy trình phân tích gồm: thống kê mô tả, kiểm tra ma trận tương quan Pearson, lựa chọn độ trễ tối ưu theo tiêu chuẩn AIC, ước lượng tác động ngắn hạn và dài hạn, kiểm định độ ổn định hệ số bằng CUSUM/CUSUMSQ, và kiểm định phương sai sai số thay đổi Breusch-Pagan-Godfrey.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê mô tả giai đoạn 2002-2019 cho thấy các chỉ tiêu tài chính của BIDV có sự phân hóa rõ nét:

• ROA đạt giá trị trung bình 0.7% (độ lệch chuẩn 0.3%), trong khi ROE bình quân đạt 13.3% (độ lệch chuẩn 3.8%).
• Khe hở tài trợ (FGAP) có giá trị bình quân âm 4.4% (dao động từ âm 14.6% năm 2006 đến dương 12.0% năm 2011), phản ánh xu hướng huy động vốn nhìn chung lớn hơn dư nợ cho vay.
• Chỉ số trạng thái tiền mặt (CASH) trung bình đạt 14.8% và tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản (DEP) đạt 67.7%. Tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) bình quân ở mức 94.1%, từng đạt đỉnh 120.5% vào năm 2011.
• Tỷ lệ nợ xấu (NPL) trung bình ở mức 10.0%, giảm mạnh từ mức đỉnh 38.5% năm 2002 xuống mức thấp nhất 1.6% năm 2017. Quy mô vốn chủ sở hữu (ETA) duy trì ổn định ở mức bình quân 5.4%.

Ước lượng mô hình hồi quy ARDL đạt độ tương thích rất cao với hệ số xác định R2 hiệu chỉnh của mô hình ROA đạt 89.89% và mô hình ROE đạt 85.59%. Kiểm định Bounds Test khẳng định tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa rủi ro thanh khoản và tỷ suất sinh lời khi giá trị thống kê F-statistic của mô hình ROA đạt 8.40 và mô hình ROE đạt 5.75, đều vượt xa ngưỡng giới hạn trên 3.61 ở mức ý nghĩa 5%. Trong cả ngắn hạn và dài hạn, tỷ lệ nợ xấu (NPL) thể hiện tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê rõ rệt nhất đến tỷ suất sinh lời của BIDV.

Thảo luận kết quả

Thực tế dữ liệu cho thấy sự biến động của tỷ suất sinh lời tại BIDV gắn liền với chiến lược quản trị thanh khoản và xử lý nợ xấu qua từng thời kỳ. Giai đoạn 2002-2006, tỷ lệ nợ xấu cao khiến ngân hàng phải trích lập dự phòng lớn, kéo ROA xuống mức 0.2%. Trong giai đoạn 2012-2015, thực hiện đề án tái cơ cấu và sáp nhập MHB năm 2015, BIDV đã tăng cường kiểm soát dòng tiền, tái cấu trúc tài sản sinh lời và tuân thủ Thông tư 13/2018/TT-NHNN, từ đó đưa tỷ lệ nợ xấu về 1.6% vào năm 2017 và nâng cao chất lượng sinh lời.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này tương đồng với kết luận của Ahmed Arif và Ahmed Nauman Anees (2012) tại Pakistan và Naser Ali Yadollahzadeh Tabari cùng cộng sự (2013) tại Iran, khẳng định rủi ro thanh khoản và nợ xấu gia tăng sẽ bào mòn tỷ suất sinh lời của ngân hàng thương mại. Sự khác biệt so với nghiên cứu của Mohammad Hossein Khadem Dezfouli (2014) hay Thân Thị Thu Thủy và Bùi Thủy Tiên (2019) cho thấy tại từng định chế tài chính có quy mô lớn như BIDV, việc mở rộng khe hở tài trợ và tỷ lệ LDR quá mức không mang lại sự gia tăng sinh lời thuần túy mà luôn đi kèm áp lực chi phí huy động bổ sung trên thị trường liên ngân hàng.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, sự vận động của các biến số có thể được thể hiện hiệu quả qua biểu đồ đường xu hướng kết hợp cột giữa ROA, ROE và tỷ lệ nợ xấu NPL. Đồng thời, biểu đồ kiểm định độ ổn định CUSUM và CUSUMSQ phản ánh toàn bộ đường tổng tích lũy phần dư đều nằm trọn vẹn trong dải giới hạn ý nghĩa 5%, chứng minh mô hình hồi quy ARDL đạt độ tin cậy và ổn định vững chắc xuyên suốt 18 năm nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm mô hình ARDL, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm tối ưu hóa công tác quản trị rủi ro thanh khoản và gia tăng tỷ suất sinh lời tại BIDV:

1. Kiểm soát tối ưu khe hở tài trợ (FGAP): Khối Nguồn vốn và Kinh doanh tiền tệ BIDV cần thực hiện phân bổ dòng tiền trên bảng cân đối kế toán nội và ngoại bảng theo từng dải kỳ hạn, duy trì khe hở tài trợ ở mức an toàn từ âm 5% đến 0%. Mục tiêu hoàn thiện công cụ dự báo dòng tiền theo tuần và theo tháng trong lộ trình 2022-2024 nhằm giảm thiểu việc phải vay mượn bù đắp thanh khoản với lãi suất cao trên thị trường liên ngân hàng.

2. Duy trì và cơ cấu lại tỷ lệ tiền gửi khách hàng trên tổng tài sản (DEP): Khối Ngân hàng Bán lẻ và Khối Khách hàng Doanh nghiệp cần phối hợp đẩy mạnh các sản phẩm tiền gửi thanh toán, đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ DEP trong khoảng 65% đến 70%. Đặc biệt, ngân hàng cần gia tăng tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn (CASA) lên trên 22% vào năm 2025 nhằm hạ thấp chi phí vốn đầu vào, tạo biên lãi ròng (NIM) thuận lợi để thúc đẩy ROA và ROE.

3. Kiểm soát nghiêm ngặt tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ lệ cấp tín dụng (LDR): Khối Quản trị Rủi ro cần thực hiện rà soát danh mục tín dụng định kỳ hàng quý, áp dụng hệ thống cảnh báo sớm theo Thông tư 13/2018/TT-NHNN để giữ tỷ lệ nợ xấu nội bảng dưới mức 1.5%. Đồng thời, kiểm soát chỉ số LDR không vượt quá trần quy định 85% của Ngân hàng Nhà nước, ngăn chặn nguy cơ rủi ro thanh khoản kỳ hạn khi khách hàng rút tiền đột ngột.

4. Nâng cao năng lực vốn chủ sở hữu (ETA) theo chuẩn Basel II và Basel III: Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành BIDV cần đẩy nhanh tiến độ tăng vốn điều lệ thông qua phát hành cổ phiếu cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài và phát hành trái phiếu thứ cấp tăng vốn cấp 2. Mục tiêu chiến lược trong giai đoạn 2022-2025 là nâng hệ số an toàn vốn (CAR) đạt trên mức 10.5%, tạo bộ đệm vốn vững chắc giúp ngân hàng chống chịu các cú sốc thanh khoản vĩ mô.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Ban Lãnh đạo và Khối Quản trị Rủi ro tại các Ngân hàng Thương mại: Cung cấp khung phương pháp luận và các chỉ số định lượng cụ thể (FGAP, CASH, LDR, NPL) để xây dựng hệ thống hạn mức rủi ro nội bộ và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu dưới 2% theo chuẩn mực quốc tế.
• Chuyên viên Phân tích Tài chính và Nhà đầu tư Ngành Ngân hàng: Sử dụng các phát hiện về mối quan hệ giữa cơ cấu nguồn vốn, tỷ lệ tiền gửi và chất lượng tài sản để đánh giá chính xác sức khỏe tài chính, triển vọng tăng trưởng ROA, ROE và định giá cổ phiếu ngân hàng trên thị trường chứng khoán.
• Giảng viên, Học viên Cao học và Nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo mô hình nghiên cứu ARDL ứng dụng cho dữ liệu chuỗi thời gian 18 năm, cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu về thanh khoản ngân hàng.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Có thêm căn cứ thực nghiệm để đánh giá tác động của các chính sách tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng và ban hành các quy định giám sát an toàn thanh khoản, kiểm soát trần LDR 85% phù hợp với thực tiễn hoạt động ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nghiên cứu lại lựa chọn mô hình ARDL thay vì phương pháp hồi quy OLS truyền thống?

Mô hình ARDL xử lý hiệu quả bộ dữ liệu chuỗi thời gian 18 năm của BIDV khi các biến dừng ở các bậc sai phân khác nhau I(1) và I(2). ARDL khắc phục hiện tượng hồi quy giả mạo của OLS và cho phép kiểm định quan hệ đồng liên kết dài hạn qua Bounds Test với giá trị F-statistic đạt 8.403 ở mô hình ROA.

Khe hở tài trợ (FGAP) âm ảnh hưởng như thế nào đến khả năng sinh lời của BIDV?

Khe hở tài trợ bình quân của BIDV đạt âm 4.4%, cho thấy nguồn vốn huy động lớn hơn dư nợ cho vay. Dù đảm bảo đệm thanh khoản an toàn, nhưng trạng thái này làm phát sinh chi phí trả lãi tiền gửi trong khi tài sản sinh lời chưa khai thác hết công suất, gián tiếp thu hẹp tỷ suất sinh lời ROA và ROE.

Tỷ lệ nợ xấu (NPL) có mức độ tác động ra sao đến ROA và ROE trong mô hình?

Tỷ lệ nợ xấu tác động ngược chiều mạnh mẽ nhất đến tỷ suất sinh lời cả trong ngắn hạn và dài hạn với mức ý nghĩa thống kê 5%. Khi NPL dao động từ 1.6% đến 38.5%, chi phí trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tăng tương ứng, trực tiếp làm suy giảm lợi nhuận ròng của ngân hàng.

Tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) tại BIDV biến động như thế nào trong giai đoạn 2002-2019?

Tỷ lệ LDR bình quân của BIDV là 94.1%, dao động từ mức thấp nhất 79.6% năm 2006 đến mức cao kỷ lục 120.5% năm 2011. Tỷ lệ này phản ánh mức độ thâm dụng vốn huy động để cho vay, đòi hỏi ngân hàng phải kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh rủi ro mất cân đối kỳ hạn.

Nghiên cứu có kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tính ổn định không?

Nghiên cứu đã thực hiện kiểm định Heteroskedasticity Breusch-Pagan-Godfrey với giá trị xác định Prob lớn hơn 0.05, xác nhận mô hình không có hiện tượng phương sai thay đổi. Đồng thời, đồ thị CUSUM và CUSUMSQ nằm trọn vẹn trong dải ý nghĩa 5%, khẳng định các hệ số ước lượng hoàn toàn ổn định.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập và kiểm định thành công mô hình định lượng đánh giá tác động của rủi ro thanh khoản đến tỷ suất sinh lời tại BIDV trong chuỗi thời gian 18 năm (2002-2019).
• Mô hình ARDL chứng minh tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn vững chắc giữa các chỉ số thanh khoản, nợ xấu và hiệu quả sinh lời, với R2 hiệu chỉnh đạt 89.89% cho mô hình ROA và 85.59% cho mô hình ROE.
• Đóng góp chính của công trình là chỉ rõ vai trò trọng yếu của việc kiểm soát nợ xấu và cân đối khe hở tài trợ nhằm ngăn chặn sự suy giảm tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản và vốn chủ sở hữu.
• Lộ trình hành động tiếp theo trong giai đoạn 2022-2025 đòi hỏi BIDV phải duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới 1.5%, tối ưu hóa tỷ lệ CASA trên 22% và nâng cao hệ số CAR trên 10.5% theo chuẩn Basel II.
• Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên gia phân tích tài chính hãy ứng dụng khung đánh giá định lượng từ luận văn để thiết lập chiến lược thanh khoản tối ưu, cân bằng hoàn hảo giữa bài toán an toàn vốn và mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết về tỷ suất sinh lời và rủi ro thanh khoản Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và khuyến nghị 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TỶ SUẤT SINH LỜI VÀ RỦI RO THANH KHOẢN 2.Các khái niệm cơ bản 2. Tỷ suất sinh lời Khả năng sinh lời là một trong những mục tiêu được nhà điều hành lẫn nhà đầu tư quan tâm vì lợi nhuận cao sẽ giúp các ngân hàng bảo toàn vốn, tăng thị phần và thu hút đầu tư. Để đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng, cần xem xét mức lãi ròng đạt được sau một khoảng thời gian hoạt động với nguồn vốn chủ sở hữu, tổng tài sản của ngân hàng và khả năng bù đắp chi phí trong quá trình hoạt động. Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu (ROE) và tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản (ROA) là thước đo hợp lý để đánh giá về khả năng sinh lời tốt nhất.

ROE phản ánh mỗi đồng vốn chủ sở hữu bình quân tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. Trong khi đó, ROA phản ánh mỗi đồng tổng tài sản bình quân tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. ROA và ROE được đánh giá là những chỉ số vô cùng quan trọng trong quá trình sử dụng vốn để đánh giá hoạt động kinh doanh. Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (Return on assets - ROA) Hassan và cộng sự (2003) cho rằng đo lường hiệu quả của việc sử dụng tài sản để tạo ra lợi nhuận, thể hiện hiệu quả của từng đồng vốn đầu tư vào tài sản và khả năng của nhà quản trị trong việc sử dụng các nguồn tài chính và đầu tư vào tài sản sinh lời.

ROA là chỉ số vô cùng quan trọng và mối quan tâm của các nhà quản lý. Dựa vào chỉ số này để phân tích khả năng sinh lời trên tổng tài sản. Từ đó, xác định chính xác được phương pháp kinh doanh hiện tại của doanh nghiệp mình có đi đúng hướng hay không, để có thể điều chỉnh kịp thời Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản = (Lợi nhuận sau thuế/Tổng tài sản) x 100% 6 2. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (Return on Equity - ROE) Đo lường hiệu quả của việc sử dụng nguồn vốn chủ sở hữu để tạo ra lợi nhuận, thể hiện khả năng tạo ra lợi nhuận và giá trị tăng thêm cho cổ đông.

Phản ánh một đồng vốn đầu tư của chủ sở hữu đem lại cho chủ sở hữu bao nhiêu đồng lợi nhuận sau khi trừ thuế thu nhập doanh nghiệp. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu = (Lợi nhuận sau thuế/ Vốn chủ sở hữu) x 100% ROE được xem là một chỉ số toàn diện trong việc đánh giá tỷ suất sinh lời của ngân hàng. Bởi vì, ROE bằng ROA nhân với hệ số đòn bẩy tài chính (Tổng tài sản/vốn chủ sở hữu) công thức này giúp cho các nhà quản lý đánh giá chính xác được khả năng sử dụng vốn trong kinh doanh của mình. Bởi nếu đòn bẩy tài chính ở mức thấp, chứng tỏ khả năng sử dụng vốn và mức phát triển của doanh nghiệp rất tốt và ngược lại.

Rủi ro thanh khoản 2. Khái niệm Rủi ro thanh khoản là khi ngân hàng không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ trả nợ khi đến hạn, hoặc có khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi đến hạn nhưng phải trả chi phí cao để thực hiện nghĩa vụ đó. Hay nói cách khác, rủi ro thanh khoản là rủi ro xuất hiện trong trường hợp ngân hàng không đáp ứng được các nghĩa vụ tài chính kịp thời, ngân hàng thiếu khả năng chi trả do không chuyển đổi kịp các loại tài sản ra tiền hoặc phải huy động vốn bổ sung với chi phí cao. Nhận dạng, đo lường, theo dõi và kiểm soát rủi ro thanh khoản - Nhận dạng rủi ro thanh khoản Để nhận dạng rủi ro thanh khoản cần phải xác định nguy cơ, nguyên nhân, yếu tố làm phát sinh rủi ro thanh khoản trong ngắn hạn, dài hạn.

Trên cở sở đó xác định rủi ro trọng yếu cần kiểm soát. Theo thông tư số 13/2018/TT-NHNN ngày 18/05/2018 để nhận dạng rủi ro thanh khoản cần phải: 7 + Thực hiện trên cơ sở phân tích nhu cầu thanh khoản, nguồn thanh khoản của từng hoạt động kinh doanh, cơ cấu Tài sản/Nợ phải trả và dòng tiền của các khoản mục nội bảng và ngoại bảng, khả năng tiếp cận thanh khoản trên thị trường + Nhận dạng rủi ro thanh khoản phát sinh từ rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động, rủi ro danh tiếng và các rủi ro khác. - Đo lường, theo dõi rủi ro thanh khoản Đo lường mức độ rủi ro trên cở sở xác định tác động ngắn hạn, dài hạn của rủi ro thanh khoản lên khẩu vị rủi ro và hệ thống hạn mức rủi ro thanh khoản Theo thông tư số 13/2018/TT-NHNN ngày 18/05/2018, Đo lường, theo dõi rủi ro thanh khoản tối thiểu đảm bảo các yêu cầu sau đây: + Có công cụ đo lường rủi ro thanh khoản phù hợp để đo lường rủi ro thanh khoản tối thiểu đối với:  Dòng tiền tương lai của Tài sản/Nợ phải trả;  Nhu cầu thanh khoản bất thường và các trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ của các khoản ngoại bảng;  Đồng tiền giao dịch;  Các hoạt động ngân hàng đại lý, lưu ký và thanh toán + Theo dõi việc tuân thủ tỷ lệ khả năng chi trả, tỷ lệ Dư nợ cho vay/Tổng tiền gửi, tỷ lệ vốn ngắn hạn sử dụng để cho vay trung hạn và dài hạn, các tỷ lệ thanh khoản khác (nếu có) Tại BIDV các phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản đang áp dụng: + Phương pháp dòng tiền: đo lường rủi ro thanh khoản thông qua Báo cáo khe hở thanh khoản, thực hiện phân bổ toàn bộ số dư trên bảng cân đối kế toán (nội bảng và ngoại bảng) hiện tại vào các dải thời gian dựa trên kỳ hạn còn lại theo hợp đồng và/hoặc căn cứ trên kết quả mô hình hành vi từng thời kỳ + Phương pháp chỉ số: đo lường rủi ro thanh khoản thông qua hệ thống các chỉ tiêu: chỉ tiêu theo quy định của NHNN, chỉ tiêu quản lý nội bộ, chỉ tiêu cảnh báo sớm 8 Việc đo lường rủi ro đảm bảo kịp thời, chính xác để theo dõi rủi ro và kiểm soát rủi ro hiệu quả Các phương pháp đo lường rủi ro phải được kiểm tra, đánh giá định kỳ về tính chính xác và tính hợp lý. - Kiểm soát rủi ro thanh khoản Theo thông tư số 13/2018/TT-NHNN ngày 18/05/2018 việc kiểm soát rủi ro thanh khoản phải đảm bảo: + Trạng thái rủi ro thanh khoản đảm bảo tuân thủ các hạn mức rủi ro thanh khoản; + Có các chỉ tiêu cảnh báo sớm về rủi ro thanh khoản để có các biện pháp xử lý thiếu hụt thanh khoản tạm thời và dài hạn Việc lựa chọn biện pháp kiểm soát rủi ro thanh khoản phải được thực hiện căn cứ vào kết quả nhận dạng, đo lường rủi ro thanh khoản, khẩu vị rủi ro thanh khoản, khả năng kiểm soát rủi ro, chi phí và mục tiêu kinh doanh, bảo đảm tiết kiệm và hiệu quả các nguồn lực.

Ngân hàng cần có các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát, giảm thiểu rủi ro và xử lý trong trường hợp vi phạm hạn mức, nhằm bảo đảm trạng thái rủi ro thanh khoản tuân thủ các hạn mức rủi ro, khẩu vị rủi ro thanh khoản đã được ban hành, bảo đảm an toàn thanh khoản. Nguyên nhân rủi ro thanh khoản Ngân hàng dự trữ thanh khoản để chi trả những chi phí thường xuyên như lãi tiền gửi, những cú sốc thanh khoản không mong đợi như một cuộc rút tiền gửi hàng loạt hay yêu cầu vốn vay lớn. Một ví dụ là khách hàng đồng loạt rút tiền gửi cùng một thời điểm. Khi đó hầu như ngân hàng không thể đáp ứng được hết những yêu cầu này và dễ dẫn đến nguy cơ sụp đổ, ngay cả khi ngân hàng chưa mất khả năng thanh toán.

Việc này dẫn đến tình trạng thiếu hụt thanh khoản và cũng là nguyên nhân của rủi ro thanh khoản. Điều đó sẽ làm giảm lợi nhuận ngân hàng và suy yếu cuối cùng có thể dẫn đến sự sụp đổ của một ngân hàng. 9 Thanh khoản của một ngân hàng có thể do một số nguyên nhân cụ thể như: - Rủi ro thanh khoản cũng có thể gây ra do sự chuyển hóa tiền gửi ngắn hạn thành những khoản vay dài hạn. Ngân hàng huy động quá nhiều tiền gửi ngắn hạn của các cá nhân và tổ chức và sử dụng để đầu tư dài hạn.

Cho nên, gây ra sự mất cân đối về kỳ hạn giữa nguồn vốn và sử dụng vốn, mà thường gặp là dòng tiền thu về từ đầu tư dài hạn nhỏ hơn dòng tiền chi ra để trả các khoản tiền gửi đến hạn. Ngân hàng huy động và đi vay vốn với thời hạn ngắn, và cứ tuần hoàn chúng để sử dụng cho vay với thời hạn dài hơn. Do đó, nhiều khi ngân hàng phải đối mặt với sự không trùng khớp với thời hạn đến hạn giữa tài sản nợ và tài sản có. Ngân hàng luôn phải sẵn sàng thanh khoản để đối mặt với các nhu cầu hoàn trả tức thời - Sự thay đổi lãi suất ảnh hưởng cả khách hàng gửi tiền và khách hàng vay vốn.

Khi lãi suất tiền gửi giảm, khách hàng có xu hướng rút tiền và đem đầu tư ở những kênh có lãi suất cao hơn, còn khách hàng vay lại tiếp tục tích cực đi vay do lãi suất thấp hơn thời gian trước. Như vậy, lãi suất làm ảnh hưởng đến trạng thái thanh khoản của ngân hàng, dòng tiền vào từ huy động bị giảm và dòng tiền giải ngân tăng lên nếu trạng thái kéo dài gây ra tình trạng mất thanh khoản. - Chiến lược quản trị rủi ro thanh khoản không phù hợp và kém hiệu quả như: ngân hàng nắm giữ những tài sản có tính thanh khoản thấp, dự trữ của ngân hàng không đáp ứng cho nhu cầu chi trả,… 2. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro thanh khoản Khe hở tài trợ (FGAP) Khe hở tài trợ thể hiện dấu hiệu cảnh báo về rủi ro thanh khoản trong tương lai của ngân hàng và là một công cụ hữu hiệu trong công tác quản lí rủi ro thanh khoản của ngân hàng.

Việc đảm bảo tính thanh khoản không chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng đó mà còn ảnh hưởng đến tính an toàn của cả hệ thống.