Tác động của các nhân tố bên trong và bên ngoài lên lợi nhuận của các ngân hàng thương mại tại việt nam

Tài liệu nghiên cứu Tác động của các nhân tố bên trong và bên ngoài lên lợi nhuận của các ngân hàng thương mại tại việt, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Bùi Thị Ngọc Nhi
• Người hướng dẫn: TS. Dương Thị Thùy An
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Nhân Tố Nội Và Ngoại Lên Lợi Nhuận Ngân Hàng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về lợi nhuận của Ngân hàng thương mại
• 2.2. Khái niệm về lợi nhuận của Ngân hàng thương mại
• 2.3. Các chỉ tiêu đo lường lợi nhuận của Ngân hàng thương mại
• 2.3.1. Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (Return on Asset – ROA)
• 2.3.2. Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (Return on Equity – ROE)
• 2.3.3. Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (Net Interest Margin – NIM)
• 2.4. Cơ sở lý thuyết về các nhân tố tác động lên lợi nhuận của Ngân hàng thương mại
• 2.4.1. Các nhân tố bên trong
• 2.4.1.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Mô tả các biến và giả thuyết nghiên cứu
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến độc lập
• 3.4. Quy trình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.2. Phân tích ma trận hệ số tương quan
• 4.3. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.4. Kết quả hồi quy và kiểm định mô hình
• 4.4.1. Kết quả mô hình nghiên cứu đối với ROA
• 4.4.2. Kết quả mô hình nghiên cứu đối với ROE
• 4.4.3. Kết quả mô hình nghiên cứu đối với NIM
• 4.5. Thảo luận về kết quả nghiên cứu
• 4.5.1. Các biến thuộc về nhân tố bên trong
• 4.5.2. Các biến thuộc về nhân tố bên ngoài
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của nhân tố nội và ngoại lên lợi nhuận ngân hàng

Lợi nhuận ngân hàng là một chỉ số quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các nhân tố bên trong và bên ngoài ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng trong giai đoạn từ 2011 đến 2022. Các nhân tố này bao gồm quy mô ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu, và các yếu tố kinh tế vĩ mô như lãi suất và tỷ lệ lạm phát. Việc hiểu rõ tác động của các nhân tố này sẽ giúp các ngân hàng tối ưu hóa chiến lược kinh doanh và nâng cao khả năng sinh lời.

1.1. Khái niệm lợi nhuận ngân hàng và tầm quan trọng

Lợi nhuận ngân hàng được định nghĩa là phần thu nhập còn lại sau khi trừ đi các khoản chi phí. Nó không chỉ phản ánh hiệu quả hoạt động mà còn là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng. Lợi nhuận cao giúp ngân hàng củng cố vị thế tài chính và giảm thiểu rủi ro trong quá trình hội nhập kinh tế.

1.2. Các nhân tố nội và ngoại ảnh hưởng đến lợi nhuận

Các nhân tố nội bao gồm quy mô ngân hàng, chi phí hoạt động và tỷ lệ nợ xấu. Trong khi đó, các nhân tố ngoại như lãi suất, tỷ lệ lạm phát và tình hình kinh tế vĩ mô cũng có tác động lớn đến lợi nhuận ngân hàng. Việc phân tích các nhân tố này giúp nhận diện rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận.

II. Vấn đề và thách thức trong việc tối ưu hóa lợi nhuận ngân hàng

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tối ưu hóa lợi nhuận. Các yếu tố như sự biến động của thị trường tài chính, chính sách tiền tệ và sự xuất hiện của các ngân hàng nước ngoài đã tạo ra áp lực lớn lên lợi nhuận của các ngân hàng trong nước.

2.1. Tác động của cạnh tranh ngân hàng đến lợi nhuận

Cạnh tranh giữa các ngân hàng trong nước và ngân hàng nước ngoài đã làm giảm biên lợi nhuận. Các ngân hàng cần phải cải thiện dịch vụ và sản phẩm để thu hút khách hàng, từ đó nâng cao lợi nhuận.

2.2. Rủi ro từ các yếu tố kinh tế vĩ mô

Sự biến động của lãi suất và tỷ lệ lạm phát có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận ngân hàng. Các ngân hàng cần có chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực từ các yếu tố này.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của nhân tố nội và ngoại

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng với các mô hình hồi quy để phân tích tác động của các nhân tố bên trong và bên ngoài lên lợi nhuận ngân hàng. Các mô hình như Pooled OLS, FEM và REM được áp dụng để tìm ra mô hình phù hợp nhất cho dữ liệu nghiên cứu.

3.1. Mô hình hồi quy Pooled OLS

Mô hình Pooled OLS giúp phân tích dữ liệu theo cách đơn giản nhất, tuy nhiên không thể hiện được sự khác biệt giữa các ngân hàng. Mô hình này thường được sử dụng như một bước khởi đầu trong phân tích.

3.2. Mô hình FEM và REM

Mô hình FEM cho phép phân tích sự khác biệt giữa các ngân hàng, trong khi REM giúp xem xét các yếu tố ngẫu nhiên. Việc lựa chọn mô hình phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy cả các nhân tố bên trong và bên ngoài đều có ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Các ngân hàng cần chú trọng đến việc quản lý chi phí và tối ưu hóa quy mô để nâng cao lợi nhuận.

4.1. Phân tích kết quả hồi quy

Kết quả hồi quy cho thấy tỷ lệ nợ xấu và chi phí hoạt động có tác động tiêu cực đến lợi nhuận. Ngược lại, quy mô ngân hàng và tốc độ phát triển kinh tế có ảnh hưởng tích cực đến lợi nhuận.

4.2. Ứng dụng kết quả vào thực tiễn

Các ngân hàng có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chiến lược kinh doanh, từ đó nâng cao khả năng sinh lời và cạnh tranh trên thị trường.

V. Kết luận và hàm ý chính sách cho ngân hàng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ tác động của các nhân tố bên trong và bên ngoài là rất quan trọng để nâng cao lợi nhuận ngân hàng. Các ngân hàng cần có các chính sách phù hợp để tối ưu hóa lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay.

5.1. Đề xuất chính sách nâng cao lợi nhuận

Các ngân hàng nên tập trung vào việc cải thiện quy trình quản lý rủi ro và tối ưu hóa chi phí hoạt động để nâng cao lợi nhuận. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ và đổi mới sản phẩm.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có thể mở rộng để xem xét thêm các yếu tố khác như tác động của công nghệ tài chính đến lợi nhuận ngân hàng, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp hơn cho các ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu  Chương 2: Tổng quan lý thuyết  Chương 3: Phương pháp nghiên cứu  Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận  Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách 5 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 2. Cơ sở lý thuyết về lợi nhuận của Ngân hàng thƣơng mại 2. Khái niệm về lợi nhuận của Ngân hàng thƣơng mại Một hệ thống ngân hàng bền vững được xây dựng dựa trên lợi nhuận và nguồn vốn dồi dào. Lợi nhuận chính là thước đo dùng để đo lường vị thế cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường tài chính và hiệu quả quản lí của các nhà quản trị.

Lợi nhuận cho phép các ngân hàng duy trì ở một mức độ rủi ro nhất định, mang lại một lá chắn chống lại rủi ro trong ngắn hạn. Lợi nhuận được thể hiện dưới dạng lợi nhuận giữ lại, thường là một trong các nguồn bổ sung vốn quan trọng nhất. Lợi nhuận chưa phân phối là kết quả cuối cùng thể hiện tác động ròng của các chính sách và hoạt động trong năm tài chính của ngân hàng. Sự ổn định và tăng trưởng của lợi nhuận giữ lại là những tín hiệu tốt nhất về hiệu quả hoạt động kinh doanh trong quá khứ và tương lai của ngân hàng (Van Greuning & Brajovic-Bratanovic 1999).

Việc xem xét lợi nhuận trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại và việc xác định các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời giúp các nhà quản lí, điều hành của ngân hàng hiểu được hiệu quả trong hoạt động, điểm mạnh, điểm yếu về tài chính, … của ngân hàng để đưa ra các quyết định điều chỉnh mang tính kịp thời, phù hợp nhằm đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và tăng trưởng doanh thu bền vững. Lợi nhuận ngân hàng tăng giúp cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng được mở rộng, từ đó mang lại lợi ích cho cổ đông, cải thiện phúc lợi và động viên cho nhân viên, duy trì tổ chức ổn định và gia tăng uy tín cho ngân hàng (Nguyễn Đăng Dờn, 2014). Như vậy, lợi nhuận chính là phần thu nhập còn lại sau khi trừ đi các khoản chi phí. Các NHTM có lợi nhuận cao tương ứng với việc kinh doanh có hiệu quả, đồng thời có một lượng vốn lớn để đầu tư vào công nghệ đẩy mạnh hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng.

Việc các NHTM đang có lãi tốt cũng là một tín hiệu để người tiêu dùng yên tâm đầu tư và gửi tiết kiệm. Tuy nhiên, lợi nhuận cao 6 chưa chắc đã là điều tốt, bởi đối với những NHTM chấp nhận rủi ro cao thì lợi nhuận trong giai đoạn này có thể cao nhưng rủi ro tiềm ẩn lâu dài trong tương lai thì không phải ai cũng thấy ngay được. Cuối cùng, việc xem xét, đánh giá lợi nhuận của ngân hàng cần thiết phải xét mối liên hệ giữa lợi nhuận với các yếu tố khác như chi phí, tổng tài sản, nguồn vốn. Các chỉ tiêu đo lƣờng lợi nhuận của Ngân hàng thƣơng mại 2.

Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (Return on Asset – ROA) “ROA là chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động của một ngân hàng trong việc sử dụng tài sản để tạo ra lợi nhuận sau thuế, nói cách khác ROA thể hiện rằng một đồng tài sản của ngân hàng sinh ra bao nhiêu đồng lợi nhuận. ROA càng cao thì khả năng sinh lời càng cao, điều đó cho thấy ngân hàng có cơ cấu tài sản hợp lí và ngược lại. Tuy nhiên, không phải trong mọi trường hợp ROA cao đều là tốt, bởi vì lợi nhuận luôn đi kèm theo với rủi ro. ROA được tính bằng cách lấy lợi nhuận sau thuế chia cho tổng tài sản bình quân của ngân hàng” (Ngô Kim Phượng và Lê Hoàng Vinh, 2021).

Cách tính ROA là: 2. Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (Return on Equity – ROE) “ROE là chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lời trên mỗi đồng vốn của ngân hàng, phản ánh một đồng vốn đầu tư của chủ sở hữu vào ngân hàng đem lại cho chủ sở hữu bao nhiêu đồng lợi nhuận sau khi đã trừ đi thuế thu nhập doanh nghiệp. ROE càng cao thì càng có lợi cho ngân hàng, cho thấy ngân hàng đang sử dụng hiệu quả đồng vốn của cổ đông, cơ cấu nguồn vốn hợp lí và ngược lại. ROE đánh giá lợi ích mà các cổ đông có được từ nguồn vốn bỏ ra.

ROE được 7 tính bằng cách lấy lợi nhuận sau thuế chia cho vốn chủ sở hữu bình quân của ngân hàng” (Ngô Kim Phượng và Lê Hoàng Vinh, 2021). Cách tính ROE là: 2. Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (Net Interest Margin – NIM) NIM được tính bằng cách lấy thu nhập lãi thuần chia cho tổng tài sản sinh lãi bình quân của ngân hàng, là chỉ số phản ánh số tiền mà một ngân hàng thu được từ lãi của các khoản cho vay với số tiền mà ngân hàng đang trả lãi cho khách hàng có khoản tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng. NIM giúp đánh giá mức độ phát triển và khả năng sinh lời của một ngân hàng.

Công thức tính NIM là: 2. Cơ sở lý thuyết về các nhân tố tác động lên lợi nhuận của Ngân hàng thƣơng mại 2. Các nhân tố bên trong 2. Quy mô ngân hàng (SIZE) Theo như nghiên cứu của Anbar và Alper (2011), Sherish Gul và cộng sự (2011), Ong Tze San và cộng sự (2013), Saeed Sazzad Jeris (2021), … các ngân hàng với quy mô lớn thường có tiềm lực mạnh về tài chính và nhân lực nên có khả năng đa dạng hóa lĩnh vực kinh doanh, cung cấp đa dạng các sản phẩm tín dụng và phi tín dụng.

Bên cạnh đó, các ngân hàng này có dòng tiền ổn định nên có lợi thế hơn so với các ngân hàng có quy mô khiêm tốn trong việc đạt được mục tiêu lợi nhuận. Đồng thời, các ngân hàng có quy mô nhỏ sẽ dễ xảy ra tình trạng phá sản hơn khi thị trường ngân hàng bị biến động. Ngược lại, với các nghiên cứu của Pasiouras và Kosmidou (2007), Sufian và Chong (2009) kết luận rằng có sự tương quan 8 ngược chiều giữa quy mô ngân hàng và lợi nhuận, bởi vì khi ngân hàng mà tăng quy mô sẽ làm tăng chi phí hoạt động kéo theo lợi nhuận giảm xuống nếu như ngân hàng không sử dụng hiệu quả các tài sản mới tăng thêm để tạo ra thu nhập. Tỷ lệ chi phí hoạt động (OC) Chi phí hoạt động đặc biệt quan trọng đối với hoạt động hàng ngày của ngân hàng, vì thế mà các ngân hàng cần phải giữ chi phí hoạt động ở mức tối ưu để tối đa hóa lợi nhuận hàng năm.

Nếu chi phí hoạt động không được quản lí hợp lý, nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận ngân hàng. Trong trường hợp thu nhập không đổi, chi phí hoạt động càng lớn thì lợi nhuận càng nhỏ. Hoặc tốc độ tăng của thu nhập không bằng tốc độ tăng của chi phí hoạt động cũng sẽ khiến cho lợi nhuận các NHTM bị ảnh hưởng. Nghiên cứu của Sufian và Chong (2009), Al – Homaidi và các cộng sự (2018), Trịnh Quốc Trung và Nguyễn Văn Sang (2013), Hồ Thị Hồng Minh và Nguyễn Thị Cành (2015) cho thấy tỷ lệ chi phí hoạt động xảy ra tương quan ngược chiều với lợi nhuận của ngân hàng trong một số mô hình.

Ngược lại với các nghiên cứu của Ong Tze San và cộng sự (2013), Nguyễn Thị Thúy Hạnh (2018) thì tỷ lệ chi phí hoạt động cũng có tác động tích cực lên lợi nhuận các NHTM tại Việt Nam. Quy mô vốn chủ sở hữu (CAP) Vốn chủ sở hữu chính là nguồn vốn thuộc sở hữu hợp pháp của ngân hàng, bao gồm chủ yếu là nguồn tiền do chủ sở hữu đầu tư vào khi ngân hàng được thành lập cộng với phần lợi nhuận hoạt động được tạo lập và giữ lại. Nhờ mức vốn chủ sở hữu cao mà các ngân hàng có nguồn vốn cần thiết để đáp ứng các tiêu chuẩn của an toàn vốn đồng thời cũng có thể sử dụng nó để đem cho vay, mang lại lợi nhuận từ nguồn lãi thu được (Lê Tấn Phước và Bùi Xuân Diễn, 2016). Vốn chủ sở hữu cũng là chỉ tiêu quan trọng để phản ánh mức độ đủ vốn của ngân hàng, vốn chủ sở hữu càng lớn thì người gửi tiền càng cảm thấy an toàn khi gửi tiền vào Ngân hàng thương mại.

Vì vậy, vốn chủ sở hữu cũng được coi là cơ sở để tạo niềm tin cho khách hàng đồng thời thể hiện năng lực tài chính, hoạt động của NHTM. Ngoài ra, 9 vốn chủ sở hữu có thể đóng vai trò là lá chắn bảo vệ ngân hàng khi môi trường kinh doanh thay đổi theo chiều hướng bất lợi. Nhìn chung, đa số ngân hàng mà có nguồn vốn của chủ sở hữu lớn sẽ tạo ra lợi nhuận tốt hơn và ngược lại. Nghiên cứu của Ong Tze San và cộng sự (2013), Saeed Sazzad Jeris (2021), Trần Việt Dũng (2014), … đã cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa quy mô vốn chủ sở hữu với lợi nhuận ngân hàng.

Tuy nhiên, nghiên cứu của Sherish Gul và cộng sự (2011), Hồ Thị Hồng Minh và Nguyễn Thị Cành (2015) lại cho thấy rằng quy mô của vốn chủ sở hữu có ảnh hưởng ngược chiều đến lợi nhuận NHTM. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) Nợ xấu bao gồm nợ nhóm 3, nhóm 4, nhóm 5 (Theo khoản 8, điều 3 Thông tư 11/2021/TT–NHNN). Tỷ lệ nợ xấu là chỉ số quản lý rủi ro tín dụng, đồng thời nó phản ánh chất lượng tín dụng của các NHTM. Tỷ lệ này được xác định bằng cách lấy tổng nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay, vì vậy nó phản ánh chính xác cách các NHTM quản lí rủi ro tín dụng trong chính ngân hàng của mình.

Trịnh Quốc Trung và Nguyễn Văn Sang (2013), Hồ Thị Hồng Minh và Nguyễn Thị Cành (2015) cho rằng tỷ lệ nợ xấu chính là thước đo mức độ rủi ro vỡ nợ tín dụng mà các ngân hàng phải đối mặt, có tác động tiêu cực lên lợi nhuận ngân hàng về mặt thống kê. Tuy nhiên Nguyễn Ngọc Minh Đan và cộng sự (2020) lại đưa ra kết luận là tỷ lệ nợ xấu có ảnh hưởng tích cực lên hiệu quả tài chính của các NHTM. Nhận thấy rằng, khi tỷ lệ nợ xấu càng lớn, chất lượng các khoản vay của ngân hàng sẽ càng thấp dẫn đến khả năng ngân hàng sẽ phải đứng trước nguy cơ cao bị giảm doanh thu và lợi nhuận do khách hàng không hoàn trả được tiền lãi và khoản vay đúng hạn. Các nhân tố bên ngoài 2.

Tỷ lệ lạm phát (INF) Theo Mankiw, lạm phát là sự gia tăng mức giá chung một cách liên tục của hàng hóa và dịch vụ theo thời gian.