Tác Động Của Người Dân Vùng Đệm Đến Tài Nguyên Rừng Tại VQG Tà Đùng, Tỉnh Đắk Nông

Vườn Quốc gia Tà Đùng, Đắk Nông, là một trong những khu vực có giá trị sinh thái cao. 90 trang · Trường Đại Học Lâm Nghiệp - Phân Hiệu Đồng Nai · 2023.

• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp - Phân Hiệu Đồng Nai
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Tác Động Của Người Dân Đến Tài Nguyên Rừng Tại VQG Tà Đùng, Đắk Nông
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đồng Nai

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu đề tài
• 0.2. Mục tiêu tổng quát
• 0.3. Mục tiêu cụ thể
• 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Khái niệm sinh kế
• 1.1.2. Khái niệm vùng đệm
• 1.2. Hiện trạng tài nguyên rừng trên thế giới
• 1.3. Hiện trạng tài nguyên rừng ở Việt Nam
• 1.4. Tình hình chung về nạn phá rừng và vấn đề quản lý, bảo vệ rừng ở Việt Nam
• 1.5. Hiện trạng tài nguyên rừng của rừng VQG Tà Đùng xã Đắk Som
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Phạm vi về nội dung
• 2.2.2. Phạm vi về không gian
• 2.2.3. Phạm vi về thời gian
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa số liệu
• 2.4.2. Phương pháp thu thập thông tin (ngoại nghiệp)
• 2.4.3. Phân tích thông tin (Nội nghiệp)
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên của rừng đặc dụng VQG Tà Đùng Xã Đắk Som
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Phạm vi ranh giới
• 3.1.3. Địa mạo địa hình
• 3.1.4. Địa chất và thổ nhưỡng
• 3.1.5. Đánh giá về điều kiện tự nhiên của rừng đặc dụng VQG Tà Đùng
• 3.2. Tình hình cơ bản của địa điểm nghiên cứu (Thôn 2, xã Đắk Som, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông)
• 3.2.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 3.2.2. Điều kiện dân sinh - kinh tế - xã hội
• 3.2.2.1. Dân số và lao động
• 3.2.2.2. Y tế và giáo dục
• 3.2.2.3. Giao thông - thủy lợi
• 3.2.3. Thực trạng kinh tế của thôn 2
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thực trạng tài nguyên rừng của khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Tài nguyên thiên nhiên
• 4.1.2. Tài nguyên thực vật
• 4.1.3. Tài nguyên động vật
• 4.2. Thực trạng của công tác quản lý, bảo vệ rừng tự nhiên và rừng trồng ở VQG Tà Đùng xã Đắk Som và vai trò của các bên liên quan trong việc QLBVR
• 4.2.1. Cơ cấu tổ chức của Ban quản lý VQG Tà Đùng
• 4.2.2. Thực trạng về công tác QLBVR tự nhiên và rừng trồng ở VQG Tà Đùng
• 4.2.3. Về công tác phòng chống cháy rừng (PCCCR)
• 4.2.4. Về công tác kiểm tra kiểm soát lâm sản
• 4.2.5. Về công tác bảo tồn và phát triển rừng
• 4.2.6. Vai trò của các bên liên quan trong công tác QLBVR ở VQG Tà Đùng
• 4.3. Ảnh hưởng của các hoạt động sinh kế của người dân thôn 2 đến tài nguyên rừng của VQG Tà Đùng
• 4.3.1. Các tác động tiêu cực của người dân thôn 2
• 4.3.2. Các hoạt động có sử dụng tài nguyên rừng
• 4.3.3. Tác động đến tài nguyên rừng bằng chất thải và hóa chất
• 4.3.4. Các hoạt động sinh kế ảnh hưởng vào tài nguyên rừng
• 4.4. Đánh giá các mối đe dọa tới tài nguyên rừng
• 4.5. Các nguyên nhân dẫn đến sự hình thành các hoạt động sinh kế của cộng đồng và những thuận lợi và khó khăn trong công tác QLBVR ở VQG Tà Đùng
• 4.5.1. Các nguyên nhân dẫn đến sự hình thành các hoạt động sinh kế của người dân thôn 2 đến tài nguyên rừng của rừng đặc dụng Xã Đắk Som
• 4.5.1.1. Nguyên nhân về kinh tế
• 4.5.1.2. Nguyên nhân về xã hội
• 4.5.1.3. Nguyên nhân về quản lý và thể chế
• 4.5.1.4. Nguyên nhân về khoa học - kỹ thuật
• 4.5.2. Những thuận lợi và khó khăn trong công tác QLBVR ở rừng đặc dụng Đắk Som
• 4.6. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao về công tác QLBVR ở rừng đặc dụng Xã Đắk Som
• 4.6.1. Nâng cao năng lực quản lý và thực thi pháp luật trong việc QLBVR
• 4.6.2. Củng cố, tổ chức lại bộ máy quản lý và nâng cao năng lực quản lý
• 4.6.3. Thực thi pháp luật
• 4.6.4. Phát triển kinh tế, nâng cao đời sống cho người dân sống trong khu vực gần rừng
• 4.6.5. Nâng cao nhận thức cho cộng đồng
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Người Dân Đến Tài Nguyên Rừng

Vườn Quốc gia Tà Đùng, Đắk Nông, là một trong những khu vực có giá trị sinh thái cao. Tuy nhiên, tác động của người dân đến rừng tại đây đang ngày càng gia tăng. Các hoạt động như khai thác gỗ, săn bắn và canh tác nông nghiệp đã gây ra nhiều hệ lụy cho tài nguyên rừng. Việc hiểu rõ về tác động của con người đến rừng là cần thiết để có những biện pháp bảo vệ hiệu quả.

1.1. Tình Hình Tài Nguyên Rừng Tại VQG Tà Đùng

Tài nguyên rừng tại VQG Tà Đùng đang bị đe dọa nghiêm trọng. Theo thống kê, diện tích rừng tự nhiên giảm mạnh do các hoạt động khai thác không kiểm soát. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn đến sinh kế của người dân địa phương.

1.2. Vai Trò Của Người Dân Trong Bảo Vệ Rừng

Người dân sống gần VQG Tà Đùng có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên rừng. Họ có thể trở thành những người bảo vệ rừng nếu được trang bị kiến thức và hỗ trợ từ chính quyền. Việc nâng cao nhận thức về bảo vệ tài nguyên rừng là rất cần thiết.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Tài Nguyên Rừng

Quản lý tài nguyên rừng tại VQG Tà Đùng đang đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác rừng bền vững chưa được thực hiện hiệu quả. Hệ thống pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng xâm hại rừng gia tăng.

2.1. Các Hoạt Động Khai Thác Rừng Bền Vững

Các hoạt động khai thác rừng bền vững như trồng rừng, bảo tồn đa dạng sinh học cần được khuyến khích. Tuy nhiên, hiện tại, những hoạt động này chưa được triển khai đồng bộ, dẫn đến tình trạng suy thoái tài nguyên rừng.

2.2. Thách Thức Từ Chính Sách Quản Lý

Chính sách quản lý tài nguyên rừng hiện tại chưa đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi xâm hại. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ tài nguyên rừng và hỗ trợ người dân trong việc phát triển sinh kế bền vững.

III. Phương Pháp Quản Lý Tài Nguyên Rừng Hiệu Quả

Để bảo vệ tài nguyên rừng tại VQG Tà Đùng, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế là rất quan trọng. Các giải pháp cần được xây dựng dựa trên sự tham gia của cộng đồng địa phương.

3.1. Tăng Cường Giáo Dục Và Nhận Thức

Giáo dục cộng đồng về bảo vệ tài nguyên rừng là một trong những phương pháp quan trọng. Cần tổ chức các buổi hội thảo, khóa học để nâng cao nhận thức cho người dân về giá trị của rừng.

3.2. Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Sự hợp tác giữa chính quyền, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng là cần thiết. Các bên cần cùng nhau xây dựng kế hoạch bảo vệ rừng, đảm bảo lợi ích cho cả người dân và tài nguyên thiên nhiên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về tác động của người dân đến tài nguyên rừng tại VQG Tà Đùng đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ rừng không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn của cộng đồng.

4.1. Kết Quả Từ Các Hoạt Động Bảo Vệ Rừng

Các hoạt động bảo vệ rừng đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Số lượng cây trồng mới và diện tích rừng được phục hồi đã tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng.

4.2. Đánh Giá Tác Động Đến Đời Sống Người Dân

Việc bảo vệ tài nguyên rừng không chỉ giúp bảo tồn thiên nhiên mà còn cải thiện đời sống của người dân. Những người tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng đã có thu nhập ổn định hơn từ các sản phẩm rừng.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Tài Nguyên Rừng Tại VQG Tà Đùng

Tài nguyên rừng tại VQG Tà Đùng đang đứng trước nhiều thách thức. Tuy nhiên, với sự tham gia tích cực của cộng đồng và các biện pháp quản lý hiệu quả, có thể bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng. Tương lai của rừng phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Vệ Rừng

Bảo vệ tài nguyên rừng không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nhận thức rõ vai trò của mình trong việc bảo vệ môi trường.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần có những định hướng phát triển bền vững cho tài nguyên rừng. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Vườn quốc gia (VQG) Tà Đùng được thành lập trên cơ sở chuyển hạng từ Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng theo Quyết định số 185/QĐ-TTg ngày 08/02/2018 của Thủ tướng Chính phủ, nằm trên địa bàn xã Đắk Som, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông với tổng diện tích tự nhiên là 21.806,80 ha. Khu vực này sở hữu hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp đặc trưng của vùng Cao nguyên, lưu giữ nguồn tài nguyên sinh vật phong phú cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm, nguy cấp. Tuy nhiên, tài nguyên rừng tại đây đang đứng trước sức ép lớn từ các hoạt động phát triển kinh tế và sinh kế của cộng đồng dân cư địa phương sống ở vùng đệm. Người dân chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số (chiếm đa số là người Mạ), đời sống phụ thuộc chặt chẽ vào rừng nhưng quỹ đất nông nghiệp canh tác lại rất hạn chế, bạc màu, thiếu nước tưới tiêu và năng suất cây trồng thấp. Tình trạng chuyển đổi đất rừng làm nương rẫy, khai thác gỗ, săn bắt động vật hoang dã và thu hái lâm sản ngoài gỗ trái phép diễn ra phức tạp. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về bảo vệ rừng còn thiếu đồng bộ, chế tài xử lý chưa đủ mạnh và năng lực thực thi của đội ngũ quản lý còn gặp nhiều trở ngại.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Góp phần đánh giá ảnh hưởng của các hoạt động sinh kế của cộng đồng dân cư đối với công tác quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rừng tại VQG Tà Đùng.
2. Mục tiêu cụ thể:

• Mục tiêu 1: Đánh giá công tác quản lý, bảo vệ rừng của VQG Tà Đùng.
• Mục tiêu 2: Phân tích những ảnh hưởng và tìm ra nguyên nhân dẫn đến sự hình thành những hoạt động sinh kế, đặc biệt là những ảnh hưởng tiêu cực trong sinh kế của người dân vùng đệm đến hệ sinh thái rừng.
• Mục tiêu 3: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác quản lý bảo vệ rừng và góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương, giảm thiểu tác động bất lợi của cộng đồng dân cư vùng đệm đến hệ sinh thái rừng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động sinh kế của người dân tác động đến tài nguyên rừng và công tác quản lý bảo vệ rừng tại VQG Tà Đùng.
• Phạm vi nội dung: Các hoạt động sinh kế của người dân vùng đệm ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng và hiện trạng quản lý bảo vệ rừng tại đơn vị.
• Phạm vi không gian: Thôn 2, xã Đắk Som, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông (được chọn làm điểm mẫu điều tra thu thập thông tin và số liệu).
• Phạm vi thời gian: Đề tài thực hiện thu thập và phân tích dữ liệu từ tháng 3/2023 đến tháng 5/2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng các khung lý luận và khái niệm nền tảng trong quản lý tài nguyên và phát triển nông thôn:

• Khái niệm sinh kế theo định nghĩa của Bộ Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID): Sinh kế là sự tập hợp các nguồn lực và khả năng con người có được, kết hợp với các quyết định và hoạt động thực thi nhằm kiếm sống và đạt được mục tiêu, ước nguyện dựa trên các nguồn lực tài nguyên, vốn, lao động và kỹ thuật.
• Khái niệm vùng đệm theo quy chế quản lý rừng đặc dụng: Vùng rừng, đất hoặc đất có mặt nước nằm sát ranh giới khu bảo tồn, có chức năng ngăn chặn hoặc giảm nhẹ sự xâm hại đến khu rừng đặc dụng.
• Khái niệm tài nguyên rừng và hệ thống rừng đặc dụng tại Việt Nam (gồm Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên, Khu văn hóa - lịch sử và môi trường).
• Khung pháp lý và chính sách: Quyết định số 185/QĐ-TTg ngày 08/02/2018 của Thủ tướng Chính phủ; Quyết định số 2860/QĐ-BNN-TCLN năm 2022 và Quyết định số 1558/QĐ-BNN-TCLN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về công bố hiện trạng rừng toàn quốc; chủ trương đóng cửa rừng tự nhiên và chính sách giao khoán quản lý bảo vệ rừng.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp kế thừa số liệu: Thu thập số liệu thứ cấp chính thống từ Hạt Kiểm lâm, Ban quản lý VQG Tà Đùng, Chi cục Kiểm lâm, Phòng Thống kê và Ủy ban nhân dân xã Đắk Som về hiện trạng tài nguyên rừng, diễn biến rừng năm 2022, tổ chức nhân sự và hồ sơ vi phạm lâm luật.
• Phương pháp thu thập thông tin ngoại nghiệp:
  • Phỏng vấn sâu các đối tượng quản lý và chuyên trách: 02 cán bộ Ban quản lý và trạm kiểm lâm VQG, 05 cán bộ Hạt Kiểm lâm, 02 cán bộ UBND xã, 01 trưởng thôn Thôn 2 và 05 người dân địa phương.
  • Điều tra xã hội học hộ gia đình: Thực hiện khảo sát bằng phiếu phỏng vấn bán cấu trúc đối với mẫu nghiên cứu gồm 30 hộ gia đình phân bố rải rác tại Thôn 2, xã Đắk Som.
  • Khảo sát thực địa hiện trường: Quan sát các khu vực rừng bị lấn chiếm làm nương rẫy, các điểm khai thác gỗ, củi, các tuyến đường vận chuyển lâm sản và rác thải dân sinh xâm nhập vào rừng.
• Phương pháp xử lý và phân tích thông tin nội nghiệp:
  • Thống kê mô tả, tổng hợp và phân loại thông tin theo các nhóm chủ đề sinh kế và quản lý.
  • Sử dụng mô hình ma trận SWOT để phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác quản lý bảo vệ rừng.
  • Xây dựng sơ đồ Venn để đánh giá vai trò, mức độ ảnh hưởng và mối quan hệ giữa các bên liên quan (Ban quản lý VQG, Hạt Kiểm lâm, chính quyền xã, công an, tổ chức đoàn thể và cộng đồng dân cư thôn).
  • Ứng dụng phần mềm Microsoft Excel để nhập liệu, xử lý thống kê toán học, tính toán tỷ lệ phần trăm và vẽ đồ thị; phần mềm Word để trình bày văn bản.

Nội dung chính theo từng chương

Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này tổng kết cơ sở lý luận về sinh kế nông thôn, khái niệm vùng đệm và tài nguyên rừng. Tác giả dẫn chứng báo cáo của FAO cho biết rừng bao phủ 31,2% diện tích đất liền toàn cầu và thế giới đã mất khoảng 100 triệu ha rừng trong 20 năm qua, trong đó khu vực Đông Nam Á mất khoảng 8 triệu ha rừng hàng năm. Tại Việt Nam, theo Quyết định 2860/QĐ-BNN-TCLN năm 2022, tổng diện tích đất có rừng toàn quốc năm 2021 là 14.745.201 ha (rừng tự nhiên: 10.171.757 ha, rừng trồng: 4.573.444 ha), tỷ lệ che phủ đạt 42,02%. Tuy nhiên, rừng tự nhiên tại vùng Tây Nguyên trong vòng 10 năm đã giảm 411.331 ha (bình quân giảm 41,1 nghìn ha/năm), khiến độ che phủ của tỉnh Đắk Nông xuống mức thấp là 38,06%. Chương cũng tổng quan các nghiên cứu thực tiễn của Vũ Xuân Thiện (2015) tại Yên Bái, Thị Thiên An (2016) tại Quảng Trị và Đinh Đức Thuận (2005) về mối quan hệ giữa lâm nghiệp, sinh kế và giảm nghèo, đồng thời giới thiệu khái quát điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái hồ Đray Sáp - Tà Đùng (diện tích mặt nước hồ thủy điện Đồng Nai 3 rộng 3.700 ha với hơn 47 đảo lớn nhỏ) và sự cấp thiết của việc nghiên cứu tại VQG Tà Đùng.

Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Tác giả xác định rõ ràng đối tượng khảo sát là hoạt động sinh kế của người dân và công tác quản lý bảo vệ rừng tại VQG Tà Đùng. Không gian nghiên cứu thực địa thu hẹp trọng tâm tại Thôn 2, xã Đắk Som; thời gian triển khai từ tháng 3/2023 đến tháng 5/2023. Quy trình thực hiện gồm các bước kế thừa tài liệu thứ cấp, điều tra chọn mẫu 30 hộ gia đình, phỏng vấn sâu 15 cá nhân giữ các cương vị quản lý và người dân bản địa, kết hợp khảo sát dấu vết hiện trường. Các công cụ xử lý dữ liệu gồm thống kê mô tả trên Excel, phân tích SWOT và lập sơ đồ Venn thể hiện mạng lưới liên kết giữa các bên liên quan trong công tác bảo vệ rừng.

Đặc điểm tự nhiên của khu vực nghiên cứu

Chương trình bày chi tiết các đặc điểm tự nhiên của VQG Tà Đùng: tọa độ địa lý từ 11°47’27” đến 11°59’20” vĩ độ Bắc và từ 107°53’10” đến 108°06’32” kinh độ Đông; nằm trên khối nâng vòm cao nguyên Đắk Nông và Di Linh với đỉnh núi Tà Đùng cao 1.982 m. Địa hình chia thành 3 dạng: núi cao N1 (>1.982 m, chiếm 0,1%), núi trung bình N2 (700 - 1.700 m, chiếm 98,5%), và núi thấp N3 (600 - 700 m, chiếm 1,4%). Thổ nhưỡng gồm 3 nhóm chính: Humic Ferralsols (đất mùn vàng đỏ trên đá phiến sét), Rhodic Ferralsols (đất đỏ vàng trên đá phiến sét) và đất nâu vàng (Fu) trên đá bazan. Khí hậu thuộc vùng nhiệt đới gió mùa cao nguyên, nhiệt độ trung bình năm 21 - 22°C, lượng mưa trung bình năm 2.339 mm (tập trung 90% vào mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 11). Hệ thống thủy văn gồm mạng lưới suối đổ vào sông Đồng Nai (đoạn qua xã dài 25,7 km), sông Krông Nô và hồ chứa thủy điện Đồng Nai 3 có dung tích 1,4 tỷ m³.

Tại điểm điều tra mẫu Thôn 2 (xã Đắk Som), tổng diện tích tự nhiên là 7.411,128 ha; trong đó đất lâm nghiệp chiếm 5.645,40 ha (rừng tự nhiên 4.076,8 ha, rừng trồng 1.865 ha), đất nông nghiệp chỉ có 101,23 ha, đất thổ cư 110,12 ha và đất khác 1.654,378 ha. Thôn có 208 hộ với 857 nhân khẩu, đồng bào dân tộc Mạ chiếm 80,44% (147 hộ), người Kinh có 42 hộ, các dân tộc khác 19 hộ. Lực lượng lao động có 463 người (chiếm 49,43%). Có tới 198/208 hộ làm nông nghiệp và đa số thuộc diện hộ nghèo. Cơ sở hạ tầng y tế, giáo dục và giao thông còn lạc hậu; 3 công trình thủy lợi (Hồ Chum Ia, Hồ Dạ Sre, Đập Sre Pơng) bị xuống cấp và hiệu quả cấp nước tưới tiêu thấp, phụ thuộc lớn vào thời tiết, gây khó khăn cho canh tác nông nghiệp và gia tăng sự phụ thuộc vào rừng.

Kết quả nghiên cứu

Nội dung chương phản ánh toàn diện các số liệu điều tra thực tế tại VQG Tà Đùng và Thôn 2:

• Thực trạng tài nguyên: Tổng diện tích VQG Tà Đùng là 21.806,80 ha, diện tích đất có rừng là 16.195,46 ha (rừng tự nhiên chiếm 16.049,99 ha hay 73,60%; rừng trồng chiếm 145,47 ha hay 0,67%) và diện tích chưa có rừng là 5.611,34 ha (chiếm 25,73%). Hệ thực vật ghi nhận 1.406 loài bậc cao (89 loài có nguy cơ tuyệt chủng, 69 loài trong Sách đỏ Việt Nam 2007). Hệ động vật có 489 loài thuộc 34 bộ, 119 họ (14 loài đặc hữu, 62 loài Sách đỏ Việt Nam, 201 loài trong Danh lục đỏ IUCN) và là một trong những vùng chim đặc hữu quan trọng với 145 loài chim.
• Bộ máy tổ chức và nhân sự: Ban quản lý VQG gồm 52 nhân sự (3 trình độ trên đại học, 31 đại học, 13 cao đẳng/trung cấp, 5 sơ cấp; gồm 16 công chức kiểm lâm, 10 viên chức và 26 lao động hợp đồng). Lực lượng Hạt Kiểm lâm trực thuộc có 35 người, bố trí 4 trạm kiểm lâm địa bàn và 1 tổ cơ động.
• Quản lý bảo vệ và phòng cháy chữa cháy rừng: Đơn vị giao khoán 6.030 ha rừng tự nhiên/năm cho 19 tổ (gồm 10 - 14 hộ/tổ), diện tích lực lượng VQG tự bảo vệ là trên 9.908 ha/năm. Thành lập Ban chỉ huy PCCCR gồm 16 người và 5 tổ chữa cháy (5 - 10 người/tổ). Trong giai đoạn 2013 - 2022, toàn Vườn chỉ xảy ra 1 vụ cháy rừng nhỏ vào năm 2013 với diện tích thiệt hại 0,08286 ha.
• Tình hình xử lý vi phạm pháp luật lâm nghiệp (2013 - 2022): Tổng cộng có 71 vụ vi phạm (bình quân 7 vụ/năm, giảm từ 14 vụ năm 2013 xuống 1 vụ năm 2022). Cơ cấu gồm: vi phạm quy định bảo vệ rừng 19 vụ (26,76%), phá rừng làm nương rẫy 18 vụ (24,94%), khai thác gỗ và lâm sản khác 14 vụ (20,72%), mua bán lâm sản trái phép 13 vụ (19,72%), vi phạm sử dụng đất lâm nghiệp 5 vụ, PCCCR 1 vụ, bảo vệ động vật hoang dã 1 vụ. Hình thức xử lý gồm: 49 vụ xử phạt hành chính và vắng chủ (69,25%), 22 vụ xử lý hình sự (30,75%), tổng tiền phạt đạt 181,6 triệu đồng.
• Tuyên truyền và nhận thức pháp luật: Khảo sát 30 hộ dân Thôn 2 cho thấy 27 hộ (87,68%) có tham gia họp tuyên truyền, nhưng có tới 25 hộ (87,68%) không nhớ rõ luật và 5 hộ (14,xx%) không biết luật quản lý bảo vệ rừng. Có 20 hộ (80%) cán bộ kiểm lâm hoặc trưởng thôn phải đến tận nhà vận động mới đi họp.
• Tác động sinh kế của người dân Thôn 2: Điều tra 30 hộ ghi nhận 100% số hộ (30/30) có hoạt động khai thác gỗ, củi; 25/30 hộ phát rừng làm nương rẫy; 25/30 hộ thu hái lâm sản ngoài gỗ (trái xay, trái ươi, phong lan, cây thuốc, mật ong, mây); 20/30 hộ thả rông gia súc vào rừng; 15/30 hộ săn bắn động vật hoang dã trái phép; 10/30 hộ đánh bắt thủy sản bằng chất độc, mìn, kích điện.
• Nguyên nhân và các bên liên quan: Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sức ép kinh tế thiếu đất sản xuất, nghèo đói, tập quán du canh truyền thống của đồng bào Mạ, cùng với sự lôi kéo của các đối tượng thu mua lâm sản. Sơ đồ Venn chỉ rõ mối quan hệ vừa phối hợp vừa nảy sinh mâu thuẫn trực tiếp giữa cộng đồng dân cư và Ban quản lý VQG.

Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Tác giả đúc kết lại các kết quả nghiên cứu chính về thực trạng tài nguyên rừng và áp lực sinh kế; chỉ ra những hạn chế tồn tại như hiểu biết pháp luật của người dân còn thấp, đất canh tác quá ít khiến nguy cơ lấn chiếm rừng còn hiện hữu, địa hình phức tạp gây trở ngại tuần tra; đề xuất kiến nghị đối với các cấp chính quyền trong việc tăng cường nguồn lực và ban hành chính sách hỗ trợ phát triển sinh kế vùng đệm.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp hệ thống số liệu cụ thể về hiện trạng tài nguyên và các tác động sinh kế tại VQG Tà Đùng thông qua các bảng thống kê sau:

Loại đất, loại rừng	Diện tích trong quy hoạch đặc dụng (ha)	Diện tích ngoài quy hoạch 3 loại rừng (ha)	Tổng diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)
A. Diện tích có rừng	16.195,46	206,85	16.195,46	74,27%
- Rừng tự nhiên	16.049,99	205,50	16.049,99	73,60%
- Rừng trồng	145,47	1,35	145,47	0,67%
B. Diện tích chưa có rừng	5.488,30	123,04	5.611,34	25,73%
- Đất trống có cây gỗ tái sinh	71,97	2,27	74,24	0,34%
- Đất trống không có cây gỗ tái sinh	815,05	108,81	923,86	4,24%
- Đất có cây nông nghiệp	1.704,51	77,19	1.781,70	8,17%
Tổng diện tích tự nhiên	21.683,76	329,89	21.806,80	100,00%

Nhóm hành vi vi phạm (2013 - 2022)	Số vụ	Tỷ lệ (%)	Hình thức xử lý vi phạm	Số vụ	Tỷ lệ (%)
Vi phạm quy định về bảo vệ rừng	19	26,76%	Xử phạt hành chính	26	36,62%
Phá rừng trái phép (làm nương rẫy)	18	24,94%	Xử lý vắng chủ	23	32,39%
Vi phạm khai thác gỗ và lâm sản khác	14	20,72%	Xử lý hình sự	22	30,75%
Mua bán lâm sản trái phép	13	19,72%	Chuyển địa phương xử lý	0	0,00%
Các hành vi khác (sử dụng đất, PCCCR, ĐVHD)	7	9,86%
Tổng số vụ vi phạm	71	100,00%	Tổng số vụ xử lý	71	100,00%

STT	Các hoạt động sinh kế đe dọa tài nguyên rừng	Số hộ tham gia (n=30)	Tỷ lệ hộ (%)	Giới tính tham gia	Độ tuổi lao động
1	Khai thác gỗ, củi trái phép	30	100,00%	Nam	18 - 60
2	Phát rừng làm nương rẫy	25	83,33%	Nam, Nữ	Nam: 18 - 55, Nữ: 23 - 45
3	Khai thác lâm sản ngoài gỗ (trái xay, ươi, mật ong...)	25	83,33%	Nam, Nữ	Nam: 15 - 50, Nữ: 22 - 40
4	Thả rông gia súc không có tổ chức	20	66,67%	Nam, Nữ	Toàn bộ độ tuổi
5	Săn bắn động vật hoang dã trái phép	15	50,00%	Nam	20 - 50
6	Đánh bắt cá bằng mìn, kích điện, chất độc	10	33,33%	Nam	17 - 55

Các giải pháp do tác giả đề xuất gồm 3 nhóm chính:

• Nâng cao năng lực quản lý và thực thi pháp luật: Củng cố bộ máy tổ chức, nâng cao năng lực cho 35 cán bộ kiểm lâm; trang bị bổ sung phương tiện tuần tra, kiểm soát; tăng cường kiểm tra định kỳ 2 - 3 đợt/tháng tại các điểm nóng giáp ranh; xử lý dứt điểm các vụ việc vi phạm và phối hợp liên ngành với công an, chính quyền địa phương.
• Phát triển kinh tế, nâng cao đời sống dân cư vùng đệm: Hỗ trợ tập huấn kỹ thuật thâm canh nông nghiệp, cải tạo đất bạc màu; đầu tư nâng cấp hệ thống kênh mương thủy lợi (hồ Chum Ia, hồ Dạ Sre, đập Sre Pơng); hỗ trợ phát triển chăn nuôi có chuồng trại và quy hoạch vùng trồng trọt; mở rộng chính sách giao khoán bảo vệ rừng gắn với chi trả dịch vụ môi trường rừng để tạo thu nhập ổn định cho người dân.
• Nâng cao nhận thức cộng đồng: Đổi mới phương thức tuyên truyền pháp luật bảo vệ rừng; xây dựng và thực hiện quy ước, hương ước bảo vệ rừng cấp thôn/xã có sự tham gia của cộng đồng bản địa; lồng ghép công tác bảo tồn với văn hóa truyền thống của đồng bào Mạ.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc lượng hóa chi tiết mức độ tác động của từng hoạt động sinh kế của cộng đồng địa phương đến tài nguyên rừng VQG Tà Đùng sau khi được nâng hạng thành Vườn quốc gia. Nghiên cứu cung cấp bức tranh số liệu sơ cấp xác thực về mức độ hiểu biết pháp luật và nhu cầu kinh tế của người dân Thôn 2, chỉ ra căn nguyên của xung đột bảo tồn - phát triển, bổ sung cứ liệu thực tế cho địa bàn còn ít công trình nghiên cứu chuyên sâu về lâm sinh và sinh kế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện thực hiện do tác giả tự xác định:

• Địa bàn khảo sát chọn mẫu xã hội học chỉ thực hiện tại duy nhất Thôn 2 (xã Đắk Som) với quy mô mẫu 30 hộ gia đình, do đó chưa bao quát được toàn diện đặc điểm kinh tế - xã hội của toàn bộ các thôn, xã khác thuộc vùng đệm VQG Tà Đùng và các khu vực rừng giáp ranh với tỉnh Lâm Đồng.
• Thời gian nghiên cứu ngắn (từ tháng 3/2023 đến tháng 5/2023), chưa theo dõi được biến động sinh kế theo tính chu kỳ của toàn bộ các mùa trong năm (đặc biệt là mùa thu hái nông sản và lâm sản trái mùa).
• Phương pháp phân tích sinh kế dừng lại ở mức độ thống kê mô tả tần suất, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng để kiểm định tương quan giữa mức độ phụ thuộc vào tài nguyên rừng với các biến số nhân khẩu học, thu nhập hoặc diện tích đất sản xuất.

Hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm: Mở rộng phạm vi điều tra mẫu sang các cộng đồng dân cư khác ven hồ thủy điện Đồng Nai 3 và các xã giáp ranh; định lượng hóa giá trị đóng góp của lâm sản ngoài gỗ trong cơ cấu tổng thu nhập hộ gia đình; nghiên cứu mô hình đồng quản lý rừng và đánh giá tiềm năng phát triển du lịch sinh thái gắn với sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Khoa học môi trường và Phát triển nông thôn có thể sử dụng đề tài làm tài liệu tham khảo về phương pháp thiết kế phiếu điều tra sinh kế, kỹ thuật phỏng vấn sâu và phương pháp ứng dụng sơ đồ Venn, ma trận SWOT trong nghiên cứu lâm nghiệp xã hội.
• Ban quản lý VQG Tà Đùng, Hạt Kiểm lâm và chính quyền xã Đắk Som có thể khai thác trực tiếp số liệu thực trạng sử dụng đất, cơ cấu nhân sự, hồ sơ 71 vụ vi phạm lâm luật giai đoạn 2013 - 2022 và các phát hiện về nhận thức pháp luật của người dân Thôn 2 để xây dựng phương án giao khoán rừng, kế hoạch tuyên truyền và quy hoạch phát triển vùng đệm.

Câu hỏi thường gặp

• Cơ cấu diện tích rừng và đất lâm nghiệp của VQG Tà Đùng năm 2022 phân bổ như thế nào? Theo số liệu diễn biến rừng năm 2022 trong văn bản, VQG Tà Đùng có tổng diện tích tự nhiên là 21.806,80 ha. Diện tích có rừng là 16.195,46 ha (rừng tự nhiên chiếm 16.049,99 ha tương đương 73,60%; rừng trồng chiếm 145,47 ha tương đương 0,67%). Diện tích chưa có rừng là 5.611,34 ha (chiếm 25,73%), trong đó diện tích đất có cây nông nghiệp lấn chiếm là 1.781,70 ha.

• Đâu là nguyên nhân kinh tế căn bản dẫn đến việc người dân Thôn 2 xâm phạm tài nguyên rừng VQG Tà Đùng? Thôn 2 có 208 hộ với 857 nhân khẩu (80,44% là người Mạ), trong đó 198 hộ làm nông nghiệp nhưng diện tích đất nông nghiệp của cả thôn chỉ có 101,23 ha (trung bình chưa tới 0,5 ha/hộ). Đất canh tác bị bạc màu, các công trình thủy lợi xuống cấp không bảo đảm nước tưới, dẫn đến năng suất cây trồng thấp. Thu nhập từ nông nghiệp không đủ trang trải cuộc sống quanh năm, buộc đa số hộ dân phải vào rừng khai thác gỗ, củi, săn bắt và thu hái lâm sản ngoài gỗ để đổi lấy lương thực và tiền mặt.

• Tình hình vi phạm pháp luật lâm nghiệp tại VQG Tà Đùng trong giai đoạn 2013 - 2022 diễn biến ra sao? Trong giai đoạn 2013 - 2022, toàn Vườn ghi nhận 71 vụ vi phạm lâm luật (bình quân 7 vụ/năm). Số vụ vi phạm giảm rõ rệt theo thời gian, từ 14 vụ năm 2013 xuống còn 1 vụ vào năm 2022. Các hành vi phổ biến nhất gồm vi phạm quy định bảo vệ rừng (19 vụ), phá rừng làm nương rẫy (18 vụ), khai thác gỗ và lâm sản trái phép (14 vụ), và mua bán lâm sản trái phép (13 vụ). Cơ quan chức năng đã xử phạt hành chính và vắng chủ 49 vụ (69,25%), khởi tố hình sự 22 vụ (30,75%), với tổng số tiền phạt thu được là 181,6 triệu đồng.

• Những hoạt động sinh kế nào của người dân tác động mạnh nhất đến rừng theo kết quả khảo sát 30 hộ dân? Khảo sát tại Thôn 2 cho thấy 100% số hộ (30/30 hộ) tham gia khai thác gỗ và củi trái phép; 83,33% (25/30 hộ) phát rừng làm nương rẫy; 83,33% (25/30 hộ) thu hái lâm sản ngoài gỗ (trái xay, trái ươi, phong lan, cây thuốc, mật ong); 66,67% (20/30 hộ) thả rông gia súc không tổ chức; 50% (15/30 hộ) săn bắn động vật hoang dã; và 33,33% (10/30 hộ) dùng mìn, kích điện, chất độc đánh bắt cá trên sông, suối.

• Công tác giao khoán bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng tại VQG Tà Đùng được triển khai như thế nào? Vườn quốc gia đã thực hiện hợp đồng khoán bảo vệ 6.030 ha rừng tự nhiên/năm cho 19 tổ nhận khoán (mỗi tổ gồm 10 - 14 hộ dân), diện tích còn lại trên 9.908 ha/năm do lực lượng VQG tự bảo vệ. Về phòng cháy chữa cháy, đơn vị thành lập Ban chỉ huy gồm 16 người và 5 tổ chữa cháy cơ động (5 - 10 người/tổ). Nhờ duy trì nghiêm ngặt công tác tuần tra và phương án phòng cháy, trong 10 năm (2013 - 2022) toàn Vườn chỉ xảy ra 1 vụ cháy rừng vào năm 2013 với diện tích thiệt hại 0,08286 ha.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả H’ Trim đã phản ánh thực trạng tác động sinh kế của cộng đồng cư dân vùng đệm (điển hình tại Thôn 2, xã Đắk Som) đến tài nguyên rừng tại Vườn quốc gia Tà Đùng. Công trình làm rõ mâu thuẫn giữa nhu cầu mưu sinh trong điều kiện diện tích đất canh tác nông nghiệp hạn hẹp của đồng bào Mạ với mục tiêu bảo tồn hệ sinh thái rừng đặc dụng. Kết quả cho thấy công tác bảo vệ và phòng cháy chữa cháy rừng của đơn vị đạt nhiều tiến triển tích cực khi số vụ vi phạm lâm luật giảm mạnh qua từng năm, song áp lực khai thác lén lút vẫn là thách thức thường trực. Các đề xuất về nâng cao năng lực thực thi pháp luật, giao khoán bảo vệ rừng và hỗ trợ sinh kế thay thế là những căn cứ khoa học và thực tiễn có ý nghĩa cho công tác quản lý rừng bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Vườn quốc gia Tà Đùng được hình thành trên cơ sở chuyển hạng từ Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Đùng theo Quyết định số 185/QĐ-TTg ngày 08/02/2018 của Thủ Tướng Chính phủ. Có tổng diện tích tự nhiên là 21. Hiện nay VQG Tà Đùng đang chịu nhiều các tác động bất lợi từ các hoạt phát triển kinh tế của cộng đồng và địa phương như xâm lấn đất canh tác, khai thác thủy sản, săn bắt động vật, khai thác đá vôi…. Các hoạt động kinh tế và khai thác tài nguyên không có kiểm soát như trên đang gây ra các ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái rừng VQG Tà Đùng rất nhiều.

Các nguyên nhân dẫn đến việc mất rừng và suy thoái rừng đó là hệ thống pháp luật về bảo vệ phát triển rừng và bảo vệ môi trường, bảo tồn sinh thái còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ, thiếu chế tài để xử lý thích đáng các trường hợp vi phạm. Bên cạnh đó là năng lực thực thi pháp luật của cán bộ công, viên chức còn nhiều hạn chế. Sự phối hợp giữa các cơ quan pháp luật còn thiếu chặt chẽ. Chính sách chuyển đổi rừng sang đất canh tác nông nghiệp còn nhiều khiếm khuyết dẫn đến mất rừng.

Ngoài ra, quá trình xây dựng hệ thống thủy điện, thủy lợi, giao thông, bố trí tái định cư, khai thác khoáng sản, xây dựng các khu công nghiệp. Còn thiếu quy hoạch tổng thể, phát triển theo phong trào dẫn đến việc mất rừng. Tiếp đến là chưa quản lý tốt việc du canh du cư và việc di dân nên dẫn đến việc phá rừng. Nhà nước chưa thật sự tạo được điều kiện tốt nhất để các cộng đồng miền núi có sinh kế ổn định, nên sự phụ thuộc vào rừng của cộng đồng và những mâu thuẫn trong việc sử dụng rừng ngày càng gia tăng.

Trong bối cảnh như vậy cần phải có một phương thức quản lý rừng thích hợp, làm sao vừa đáp ứng được lợi ích của người dân địa phương vừa bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng. VQG Tà Đùng thuộc địa bàn của xã Đắk Som, Đắk Glong, Đắk Nông. Không chỉ có tính đa dạng sinh học mà còn là rừng đặc dụng quan trọng. Tuy nhiên, những năm gần đây tài nguyên và diện tích rừng ở đây đang bị đe dọa, mà nguyên nhân chủ yếu là hoạt động của người dân vùng đệm (phá rừng làm nương rẫy, săn bắn, lấy gỗ…).

Với nhiều cảnh quan phong phú đa dạng được ví như là Vịnh Hạ Long của 1 Tây Nguyên nơi đây còn lưu giữ nhiều loài động thực vật quý hiếm rất có giá trị về nghiên cứu khoa học, đa dạng về các kiểu hệ sinh thái, thành phần loài, chứa đựng các loài động thực vật, đặc biệt là các loài bản địa, đặc hữu, những loài quý hiếm, nguy cấp có giá trị bảo tồn. Sự phong phú, đa dạng của nguồn tài nguyên sinh học ở rừng đã mang lại cho con người ở nơi đây những giá trị trực tiếp, gián tiếp; càng cho thấy rừng không những có ý nghĩa về mặt kinh tế, mà còn có ý nghĩa về sinh thái, môi trường. Thực trạng cho thấy đồng bào Châu Mạ sống dựa vào rừng và không thể thay thế được các loại tài nguyên rừng. Tuy nhiên trong suốt thời gian vừa qua tình trạng khai thác rừng trái phép diễn ra mạnh mẽ dẫn đến các loài bị suy giảm nghiêm trọng về số lượng lẫn chất lượng nhiều loài thực vật quý hiếm.

Với mục đích tìm ra các giải pháp bảo tồn và ngăn chặn, từ đó tôi tiến hành chọn đề tài: “Tác động của người dân vùng đệm đến hệ sinh thái rừng tại VQG Tà Đùng, tỉnh Đắk Nông”. Mục tiêu đề tài 2. Mục tiêu tổng quát Góp phần đánh giá ảnh hưởng các hoạt động sinh kế của cộng đồng dân cư đối với quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý rừng tại VQG Tà Đùng. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá công tác quản lý, bảo vệ rừng của VQG Tà Đùng - Phân tích những ảnh hưởng và tìm được nguyên nhân dẫn đến sự hình thành những hoạt động sinh kế đặc biệt những ảnh hưởng tiêu cực trong sinh kế của người dân vùng đệm đến hệ sinh thái rừng.

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác quản lý bảo vệ rừng và góp phần phát triển Kinh tế - xã hội địa phương, giảm thiểu tác động bất lợi của cộng động dân cư vùng đệm đến hệ sinh thái rừng. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Khái niệm sinh kế Theo khái niệm của DFID đưa ra thì: “Một sinh kế có thể được miêu tả như là sự tập hợp các nguồn lực và khả năng con người có được kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để kiếm sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ”.

Theo khái niệm nêu trên thì chúng ta thấy sinh kế bao gồm toàn bộ những hoạt động của con người để đạt được mục tiêu dựa trên những nguồn lực sẵn có của con người như các nguồn tài nguyên thiên nhiên, các nguồn vốn, lao động, trình độ phát triển của khoa học công nghệ. Khái niệm vùng đệm Vùng đệm là vùng rừng, vùng đất hoặc vùng đất có mặt nước nằm sát ranh giới với các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên; có tác động ngăn chặn hoặc giảm nhẹ sự xâm phạm khu rừng đặc dụng. Mọi hoạt động trong vùng đệm phải nhằm mục đích hỗ trợ cho công tác bảo tồn, quản lý và bảo vệ khu rừng đặc dụng; hạn chế di dân từ bên ngoài vào vùng đệm; cấm săn bắn, bẫy bắt các loài động vật và chặt phá các loài thực vật hoang dã là đối tượng bảo vệ. Diện tích của vùng đệm không tính vào diện tích của khu rừng đặc dụng; Dự án đầu tư xây dựng và phát triển vùng đệm được phê duyệt cùng với dự án đầu tư của khu rừng đặc dụng.

Hiện trạng tài nguyên rừng trên thế giới Rừng bao phủ 31,2% diện tích đất liền trên thế giới (khoảng 4. Trong đó rừng nhiệt đới chỉ phủ 6% giảm 9% so với năm 1950. Theo FAO thế giới mất khoảng 100 triệu ha rừng trong 20 năm qua. Nạn phá rừng đang càng gia tăng mạnh ở vùng châu Phi cận Sahara và Đông Nam Á.

Trong đó: Tại Đông Nam Á: tỉ lệ bao phủ rừng là 47,8% giảm 1,2% so với 2015 Tại châu Phi: tỉ lệ bao phủ rừng là 27,8% giảm 0,9% so với năm 2015 Tại Mĩ Latinh: rừng giảm từ 47.7% trong năm 2020 Trong khi đó nhờ chính sách phục hồi rừng và cho mở rộng tự nhiên, thì một số 3 nơi ở châu Á, châu Âu và Bắc Mĩ rừng bao phủ lại tăng hoặc giữ nguyên so với 6 năm trước. Còn tại khu vực Đông Nam Á nơi đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học và đảm bảo cân bằng carbon trên toàn cầu nhưng hiện nay khu vực này lại là điểm nóng về phá rừng. Tỉ lệ mất rừng của toàn khu vực Đông Nam Á là khoảng 8 triệu hecta rừng hằng năm, trong đó 62% diện tích rừng bị mất đến từ Indonesia, theo sau là Malaysia với 16,6%, Myanmar 5,3% và Cambodia là 5%. 93% diện tích rừng hiện nay trên thế giới là rừng tự nhiên, bao gồm rừng nguyên sinh, nơi hầu như không có hoạt động của con người, và các khu rừng thứ sinh được tái sinh tự nhiên.

Ngành lâm nghiệp đóng góp khoảng 600 tỷ USD mỗi năm cho GDP toàn cầu và tạo việc làm cho hơn 50 triệu người. Hiện nay, diện tích rừng được bảo tồn đa dạng sinh học chiếm 13% diện tích rừng thế giới, tương đương 524 triệu ha, với các khu vực lớn nhất được ghi nhận ở Brazil và Hoa Kỳ. Về thực vật và động vật: theo số liệu thống kê gần đây con người đã nhận biết và gọi tên được hơn 1.000 loài sinh vật trên thế giới. Nhưng trong những khu rừng nhiệt đới hay trong lòng đại dương bao la vẫn còn nhiều loài sinh vật mà con người chưa từng biết về chúng.

Theo ước tính của các nhà khoa học, trên trái đất có khoảng 10 triệu loài sinh vật. Cũng có con số thống kê lên đến 30. Từ đó có thể thấy rằng, hiểu biết của loài người chúng ta về thế giới sinh vật phong phú này còn rất khiêm tốn.000 loài sinh vật đã được con người nhận biết có khoảng hơn 300.000 loài thực vật, hơn 1.000 loài động vật. Trong đó thực vật có hoa khoảng hơn 200.000 loài, chiếm 2/3 số loài thực vật đã biết.

Trong động vật, côn trùng có khoảng 780.000 loài, chiếm 3/4 đến 4/5 số loài động vật đã biết. Đại đa số thực vật là thực vật hạt kín có khả năng nở hoa kết trái. Còn trong thế giới động vật, những loài côn trùng bé nhỏ lại chiếm ưu thế. Điều thú vị hơn nữa là trong lịch sử tiến hoá và phát triển của động vật và thực vật, thực vật nở hoa và côn 4 trùng lại có rất nhiều đặc điểm tiến hoá đồng thời với nhau, hỗ trợ phát triển lẫn nhau.

Từ đó khiến cho động vật và thực vật song song phát triển ngày càng phồn thịnh. Tuy nhiên hơn một nửa các loài thực vật và 1/3 các loài động vật phổ biến có thể gặp mối đe dọa nghiêm trọng vào thế kỷ này do biến đổi khí hậu, theo một nghiên cứu của trường Đại học vùng Đông Anglia (UEA) cho hay. Các thực vật, bò sát và đặc biệt là động vật lưỡng cư được dự đoán là có nguy cơ bị ảnh hưởng lớn nhất. Vùng phụ Sahara Châu Phi, vùng Trung Mỹ, Amazon và Australia là các khu vực sẽ mất gần hết các loài động thực vật.

Và một sự suy giảm lớn về số loài thực vật được dự báo cho các khu vực phía Bắc. Hiện trạng tài nguyên rừng ở Việt Nam Theo Điều 1 Quyết định 2860/QĐ-BNN-TCLN 2022, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn công bố hiện trạng rừng toàn quốc năm 2021 ở Việt Nam như sau: Diện tích đất có rừng bao gồm cả rừng trồng chưa khép tán: 14.201 ha, trong đó: Rừng tự nhiên: 10. Diện tích đất có rừng đủ tiêu chuẩn để tính tỷ lệ che phủ toàn quốc là 13.108 ha, tỷ lệ che phủ là 42,02%. Trên thực tế, rừng vẫn bị xâm hại và chỉ còn khoảng ít % là rừng nguyên thủy, trong cả nước năm 2022 trung bình cả nước trồng được khoảng 230.000 ha rừng ( rừng sản xuất), tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc duy trì ổn định 42% nâng cao chất lượng rừng, nhưng diện tích rừng bị mất hằng năm cũng khá cao.