Luận văn thạc sĩ về tác động của mở cửa thương mại đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của mở cửa thương mại đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và dữ liệu thực tiễn.

• Tác giả: Trần Huỳnh Kim Thoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Định
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Mở Cửa Thương Mại Tác Động Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ CỬA THƯƠNG MẠI TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM
• 1.1. Tóm tắt
• 1.2. Giới thiệu
• 1.3. Tổng quan các nghiên cứu trước đây

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu về mở cửa thương mại và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam từ năm 1986 đến 2012 đã chỉ ra rằng mở cửa thương mại có tác động ngược chiều đến tăng trưởng kinh tế. Sử dụng mô hình vecto tự hồi quy (VAR), nghiên cứu cho thấy rằng việc gia tăng mở cửa thương mại có thể làm giảm tính cạnh tranh của sản xuất trong nước, dẫn đến sự tổn thương của nền kinh tế. Điều này phù hợp với quan điểm của nhiều nhà kinh tế cho rằng mở cửa thương mại có thể tạo ra rủi ro cho các nền kinh tế chưa sẵn sàng cho quá trình hội nhập kinh tế. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có mối quan hệ nhân quả giữa vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tăng trưởng kinh tế. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chính sách kinh tế phù hợp để tận dụng lợi ích từ mở cửa thương mại.

II. Tác động của mở cửa thương mại đến tăng trưởng kinh tế

Nghiên cứu cho thấy rằng mở cửa thương mại có thể tạo ra nhiều cơ hội cho tăng trưởng kinh tế thông qua việc gia tăng xuất khẩu và nhập khẩu. Tuy nhiên, nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, mở cửa thương mại có thể dẫn đến sự gia tăng cạnh tranh từ hàng hóa nước ngoài, làm giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm nội địa. Theo các nghiên cứu trước đây, mở cửa thương mại có thể tạo ra việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống, nhưng cũng có thể làm gia tăng sự dễ tổn thương của nền kinh tế trước các cú sốc từ bên ngoài. Điều này đặc biệt đúng trong bối cảnh Việt Nam, nơi mà nền kinh tế vẫn đang trong quá trình chuyển đổi và phát triển. Các chính sách kinh tế cần được điều chỉnh để đảm bảo rằng mở cửa thương mại không chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn mà còn bền vững trong dài hạn.

III. Chính sách kinh tế và hội nhập

Chính sách kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tác động của mở cửa thương mại đến tăng trưởng kinh tế. Các chính sách cần phải được thiết kế để hỗ trợ các ngành sản xuất trong nước, đồng thời khuyến khích đầu tư từ nước ngoài. Việc cải thiện môi trường đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho FDI sẽ giúp Việt Nam tận dụng tối đa lợi ích từ mở cửa thương mại. Hơn nữa, việc xây dựng các chính sách bảo vệ hợp lý cũng cần được xem xét để giảm thiểu rủi ro cho các ngành kinh tế yếu kém. Các nghiên cứu cho thấy rằng chính sách kinh tế hiệu quả có thể tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

IV. Kết luận

Tác động của mở cửa thương mại đến tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam là một vấn đề phức tạp và đa chiều. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mặc dù mở cửa thương mại có thể mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Để đạt được tăng trưởng kinh tế bền vững, Việt Nam cần phải có những chính sách kinh tế phù hợp, nhằm tối ưu hóa lợi ích từ mở cửa thương mại và giảm thiểu các tác động tiêu cực. Việc nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra những quyết định đúng đắn, góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, mở cửa thương mại được xem là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển như Việt Nam. Từ năm 1986 đến 2012, Việt Nam đã trải qua quá trình mở cửa thương mại mạnh mẽ, đồng thời ghi nhận sự tăng trưởng GDP thực đáng kể. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa mở cửa thương mại và tăng trưởng kinh tế vẫn còn nhiều tranh luận, với các kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho thấy cả tác động tích cực và ngược chiều.

Mục tiêu của luận văn là kiểm định tác động của mở cửa thương mại đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 1986-2012, đồng thời phân tích vai trò của các yếu tố như vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), dân số, lạm phát và vốn đầu tư cố định trong nước. Nghiên cứu sử dụng mô hình Vecto tự hồi quy (VAR) kết hợp với kỹ thuật phân rã phương sai và hàm phản ứng xung để đánh giá mối quan hệ nhân quả và tác động động giữa các biến.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu chuỗi thời gian hàng năm của Việt Nam trong 27 năm, với số liệu được thu thập từ các nguồn uy tín như Diễn đàn thương mại và phát triển Liên Hiệp Quốc (UNCTAD), Ngân hàng Thế giới (WB) và CIA World Factbook. Ý nghĩa nghiên cứu nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cụ thể cho các nhà hoạch định chính sách nhằm cân nhắc các chiến lược mở cửa thương mại phù hợp, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế cổ điển và hiện đại về thương mại quốc tế và tăng trưởng kinh tế. Đầu tiên là lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith (1776) và lợi thế so sánh của David Ricardo (1817), giải thích cơ sở của thương mại quốc tế dựa trên sự khác biệt về hiệu quả sản xuất và năng suất lao động giữa các quốc gia. Mô hình Hecksher-Ohlin bổ sung quan điểm về sự khác biệt nguồn lực sản xuất làm cơ sở cho chuyên môn hóa và thương mại.

Bên cạnh đó, mô hình tăng trưởng nội sinh của Romer (1986) được áp dụng để giải thích mối liên hệ trực tiếp giữa mở cửa thương mại và tốc độ tăng trưởng kinh tế thông qua chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và tích lũy vốn. Các khái niệm chính bao gồm: độ mở thương mại (tỷ lệ tổng giá trị xuất nhập khẩu trên GDP), vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), lạm phát, dân số và vốn đầu tư cố định trong nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian hàng năm từ 1986 đến 2012, với cỡ mẫu 27 quan sát. Các biến số chính gồm GDP thực, độ mở thương mại, dân số, lạm phát, FDI và vốn đầu tư cố định trong nước, tất cả được lấy logarit tự nhiên để chuẩn hóa.

Phương pháp phân tích chính là mô hình Vecto tự hồi quy (VAR), cho phép xem xét mối quan hệ động giữa các biến nội sinh mà không cần phân biệt biến độc lập hay phụ thuộc. Quy trình nghiên cứu bao gồm:

• Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu bằng kiểm định Augmented Dickey-Fuller (ADF) để tránh hồi quy giả mạo.
• Xác định độ trễ tối ưu của mô hình VAR dựa trên tiêu chuẩn Akaike Information Criterion (AIC) và Schwarz Bayesian Information Criterion (SBIC).
• Kiểm định quan hệ nhân quả Granger để xác định chiều tác động giữa các biến.
• Phân tích hàm phản ứng xung (Impulse Response Function - IRF) để đánh giá phản ứng động của GDP thực trước các cú sốc về độ mở thương mại và các biến khác.
• Kỹ thuật phân rã phương sai (Variance Decomposition) nhằm phân tích tỷ trọng biến động của GDP thực do các biến giải thích.

Quy trình này đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy cao trong việc đánh giá tác động của mở cửa thương mại đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ nhân quả một chiều từ mở cửa thương mại đến tăng trưởng kinh tế: Kết quả kiểm định Granger cho thấy độ mở thương mại là nguyên nhân gây biến động GDP thực với mức ý nghĩa 10%, trong khi GDP thực không ảnh hưởng ngược lại đến độ mở thương mại. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của mở cửa thương mại trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

2. Mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa FDI và tăng trưởng kinh tế: Kiểm định Granger chỉ ra tồn tại mối quan hệ tương hỗ giữa vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và GDP thực với mức ý nghĩa 10%, cho thấy FDI không chỉ thúc đẩy tăng trưởng mà còn bị ảnh hưởng bởi sự phát triển kinh tế.

3. Ảnh hưởng ngược chiều ban đầu của mở cửa thương mại đến GDP thực: Hàm phản ứng xung cho thấy cú sốc về độ mở thương mại làm giảm GDP thực khoảng 0.8% trong hai kỳ đầu, phản ánh sự nhạy cảm của nền kinh tế trước các biến động bên ngoài và sự chưa sẵn sàng của doanh nghiệp trong nước khi hội nhập sâu rộng.

4. Tác động tích cực dài hạn của mở cửa thương mại: Từ kỳ thứ ba đến kỳ thứ năm, mở cửa thương mại bắt đầu có tác động tích cực đến tăng trưởng GDP, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho rằng hiệu quả của mở cửa thương mại cần thời gian để phát huy.

5. Phản ứng tiêu cực của FDI trước cú sốc mở cửa thương mại: FDI giảm khoảng 6% khi có cú sốc về mở cửa thương mại, kéo dài trong 7 kỳ, cho thấy sự cạnh tranh và rủi ro gia tăng có thể làm giảm dòng vốn đầu tư nước ngoài trong ngắn hạn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của mối quan hệ ngược chiều ban đầu giữa mở cửa thương mại và tăng trưởng kinh tế có thể do Việt Nam chưa hoàn toàn chuẩn bị về mặt cơ cấu sản xuất và năng lực cạnh tranh khi gia nhập WTO. Việc giảm thuế nhập khẩu và tăng cường nhập khẩu linh kiện, sản phẩm hoàn chỉnh đã làm suy yếu ngành công nghiệp trong nước, như ngành điện tử và ô tô, dẫn đến giảm sản lượng và thị phần nội địa.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của Sachs và Warner (1995), Simorangkir (2006) và Adhikary (2011), cho thấy mở cửa thương mại có thể gây tổn thương ngắn hạn nếu không có chính sách hỗ trợ phù hợp. Tuy nhiên, tác động tích cực dài hạn được thể hiện rõ qua hàm phản ứng xung, cho thấy mở cửa thương mại vẫn là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Việc FDI giảm khi có cú sốc mở cửa thương mại phản ánh sự cạnh tranh gay gắt và rủi ro gia tăng trong môi trường kinh doanh, đồng thời cho thấy cần có chính sách thu hút và bảo vệ đầu tư nước ngoài hiệu quả hơn. Các biểu đồ hàm phản ứng xung và phân rã phương sai minh họa rõ ràng sự biến động và tác động động của các biến, giúp nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách có cái nhìn trực quan về mối quan hệ này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước: Chính phủ cần hỗ trợ nâng cao công nghệ, quản lý và đổi mới sáng tạo cho các doanh nghiệp nội địa nhằm giúp họ thích ứng và cạnh tranh hiệu quả trong môi trường mở cửa thương mại. Mục tiêu tăng tỷ lệ doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh trong vòng 3-5 năm.

2. Xây dựng chính sách thu hút và bảo vệ FDI hiệu quả: Cần thiết lập các chính sách ưu đãi, bảo vệ quyền lợi và tạo môi trường đầu tư ổn định để duy trì và tăng cường dòng vốn FDI, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thời gian thực hiện trong 2-4 năm, chủ thể là Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các địa phương.

3. Kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô: Giữ lạm phát ở mức hợp lý để giảm chi phí đầu tư và tăng khả năng cạnh tranh quốc tế, qua đó hỗ trợ tăng trưởng GDP. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần phối hợp thực hiện chính sách tiền tệ và tài khóa linh hoạt, theo dõi và điều chỉnh hàng năm.

4. Đẩy mạnh cải cách cơ cấu ngành công nghiệp: Tập trung phát triển các ngành công nghiệp có lợi thế cạnh tranh, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện và sản phẩm hoàn chỉnh, nhằm tăng giá trị gia tăng và giảm thâm hụt thương mại. Kế hoạch thực hiện trong 5-7 năm, do Bộ Công Thương chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của mở cửa thương mại và FDI đến tăng trưởng kinh tế, giúp xây dựng các chính sách phù hợp nhằm cân bằng lợi ích và rủi ro trong quá trình hội nhập.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và học thuật: Cung cấp mô hình phân tích VAR kết hợp hàm phản ứng xung và phân rã phương sai, cùng dữ liệu thực tế Việt Nam, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về thương mại và tăng trưởng.

3. Doanh nghiệp trong nước và nhà đầu tư nước ngoài: Hiểu rõ tác động của mở cửa thương mại và môi trường kinh doanh, từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư, sản xuất và kinh doanh phù hợp với xu hướng hội nhập.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế, tài chính: Tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp nghiên cứu kinh tế lượng, mô hình VAR và các phân tích thực nghiệm liên quan đến thương mại quốc tế và tăng trưởng kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Mở cửa thương mại có tác động tích cực hay tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam?
   Nghiên cứu cho thấy mở cửa thương mại có tác động ngược chiều trong ngắn hạn, làm giảm tăng trưởng GDP khoảng 0.8% trong hai kỳ đầu, nhưng tác động tích cực xuất hiện từ kỳ thứ ba đến kỳ thứ năm, phù hợp với xu hướng hội nhập và cải thiện năng lực cạnh tranh.

2. Vai trò của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong tăng trưởng kinh tế là gì?
   FDI có mối quan hệ nhân quả hai chiều với tăng trưởng GDP, đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng thông qua chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và cải thiện môi trường đầu tư, đồng thời cũng bị ảnh hưởng bởi sự phát triển kinh tế.

3. Tại sao FDI giảm khi có cú sốc mở cửa thương mại?
   Sự cạnh tranh gia tăng và rủi ro kinh tế trong giai đoạn mở cửa nhanh có thể làm giảm dòng vốn FDI trong ngắn hạn, do các nhà đầu tư nước ngoài thận trọng hơn trước biến động thị trường và chính sách.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp trong nước thích ứng với mở cửa thương mại?
   Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản lý, đổi mới công nghệ và cải thiện chất lượng sản phẩm để tăng sức cạnh tranh, đồng thời tận dụng các chính sách hỗ trợ của nhà nước nhằm phát triển bền vững.

5. Phương pháp VAR có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   Mô hình VAR cho phép phân tích mối quan hệ động giữa các biến kinh tế mà không cần phân biệt biến độc lập hay phụ thuộc, đồng thời kết hợp hàm phản ứng xung và phân rã phương sai giúp đánh giá tác động và tỷ trọng biến động của các yếu tố đến tăng trưởng kinh tế một cách toàn diện.

Kết luận

• Mở cửa thương mại có tác động nhân quả một chiều đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 1986-2012, với tác động ngược chiều ban đầu và tích cực về dài hạn.
• Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có mối quan hệ nhân quả hai chiều với tăng trưởng GDP, đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế.
• Hàm phản ứng xung và phân rã phương sai minh họa rõ ràng sự biến động và tác động động của các biến, giúp hiểu sâu sắc hơn về cơ chế tác động của mở cửa thương mại.
• Cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời cải thiện môi trường đầu tư để thu hút và duy trì FDI.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá tác động chính sách trong vòng 3-5 năm, đồng thời mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và các biến số bổ sung.

Luận văn này là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp trong việc hiểu và khai thác hiệu quả tác động của mở cửa thương mại đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM --------------- TRẦN HUỲNH KIM THOA MỞ CỬA THƯƠNG MẠI TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2013 123doc BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM --------------- TRẦN HUỲNH KIM THOA MỞ CỬA THƯƠNG MẠI TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN NGỌC ĐỊNH TP.

Hồ Chí Minh – Năm 2013 123doc LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng luận văn “Mở cửa thương mại tác động đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin dữ liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực, các nội dung trích dẫn đều có ghi nguồn gốc và các kết quả trình bày trong luận văn chưa được công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.HCM, tháng 09 năm 2013 Học viên Trần Huỳnh Kim Thoa 123doc DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT FDI Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Tổng sản phẩm quốc nội UNCTAD Diễn đàn thương mại và phát triển Liên Hiệp Quốc VAR Phương pháp Vecto tự hồi quy WB Ngân hàng Thế Giới WTO Tổ chức thương mại quốc tế 123doc DANH MỤC BẢNG, BIỂU Bảng 2.1 Tóm tắt các nghiên cứu trước.1 Kết quả kiểm định tính dừng.2 Kết quả độ trễ tối ưu.3 Kết quả kiểm định quan hệ nhân quả Granger.4 Kết quả kiểm định tính ổn định của mô hình VAR .5 Phản ứng của GDP thực với cú sốc độ mở thương mại .6 Phản ứng của FDI với cú sốc độ mở thương mại.7 Phản ứng của độ mở thương mại với cú sốc của chính nó .8 Phản ứng của GDP thực với cú sốc FDI .9 Phản ứng của GDP thực với cú sốc dân số .10 Phản ứng của GDP thực đối với cú sốc lạm phát .11 Phản ứng của GDP thực với cú sốc vốn đầu tư cố định trong nước49 Bảng 4.12 Phân rã phương sai GDP thực.13 Phân rã phương sai độ mở thương mại. 52 123doc DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 4.1 Biểu đồ kiểm định tính ổn định của mô hình VAR.2 Phản ứng của GDP thực với cú sốc độ mở thương mại .3: : Phản ứng của FDI với cú sốc độ mở thương mại .4: Phản ứng của độ mở thương mại với cú sốc của chính nó .5: Phản ứng của GDP thực với cú sốc FDI .6 Phản ứng của GDP thực với cú sốc dân số .7: Phản ứng của GDP thực đối với cú sốc lạm phát.8: Phản ứng của GDP thực với cú sốc vốn đầu tư cố định trong nước49 123doc 1 MỞ CỬA THƯƠNG MẠI TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM Tóm tắt: Bài nghiên cứu kiểm định mối quan hệ giữa mở cửa thương mại và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam trong giai đoạn 1986 đến 2012. Bằng cách sử dụng mô hình vecto tự hồi quy (VAR) kết hợp với kỹ thuật phân rã phương sai và hàm phản ứng xung, kết quả cho thấy mở cửa thương mại có tác động ngược chiều đến tăng trưởng kinh tế.

Kết quả này phù hợp với một số nghiên cứu thực nghiệm cho rằng mối quan hệ ngược chiều này là do ảnh hưởng của việc gia tăng mở cửa thương mại khiến nền kinh tế dễ tổn thương và nếu chưa sẵn sàng cho quá trình hội nhập thì mở cửa thương mại sẽ làm giảm tính cạnh tranh của sản xuất trong nước. Bài nghiên cứu còn tìm thấy mối quan hệ nhân quả giữa vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với tăng trưởng kinh tế. Từ khóa: mở cửa thương mại, tăng trường, vecto tự hồi quy, phân rã phương sai, hàm phản ứng xung. Giới thiệu Thương mại quốc tế đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của bất kỳ nền kinh tế nào với giả định là một động cơ của tăng trưởng.

Thương mại đang diễn ra không chỉ về hàng hóa mà còn về mặt công nghệ, dòng chảy các ý tưởng và kiến thức. Từ khi mối quan hệ giữa mở cửa thương mại và tăng trưởng kinh tế được phân tích rộng rãi trên thế giới, nó vẫn gây tranh cãi giữa các nhà hoạch định chính sách và các nhà kinh tế dựa trên kết quả thực nghiệm (Chaudhry, IS. Nhiều câu hỏi đã được đặt ra về mối quan hệ giữa thương mại và tăng trưởng ở các nước đang phát triển (Kruger, 1997). Một số nhà kinh tế và các nhà hoạch định cho rằng tự do hóa thương mại sẽ dẫn đến hiệu suất kinh tế vĩ mô tốt và nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn (Henriques và Sadorsky, 1996).

Tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế Giới, Quỹ tiền tệ Quốc tế và tổ chức Hợp Tác Kinh Tế Và Phát Triển cho rằng tự do hóa thương mại có mối quan hệ tích cực đến tăng trưởng kinh tế (Esfahani, 1991). Thương mại quốc tế ảnh hưởng đến nền kinh tế thông qua các kênh khác nhau. Nó tạo ra việc làm, hình thành vốn dẫn đến chất lượng cuộc sống tốt hơn với mức GDP và GDP bình quân đầu người cao hơn (Edwards, 1997). Trong vài năm qua, hệ thống thương mại thế giới đang dần dần trở nên mở cửa và cạnh tranh.

Mức thuế được giảm trong cả những nước phát triển và đang phát triển và những hạn chế được loại bỏ. Các nền kinh tế đang cố gắng thực hiện những chính sách kinh tế hướng ngoại, cũng như 123doc 3 đang tìm kiếm những cách thức để thúc đẩy tăng trưởng và việc làm thông qua việc mở rộng sản xuất xuất khẩu và thu hút đầu tư (Pritchett, 1994). Trong khi đó, theo quan điểm của những người phản đối tự do hóa, việc bảo hộ được cho rằng có thể nâng cao hiệu suất kinh tế của một quốc gia. Theo họ, một quốc gia nếu chưa sẵn sàng cho việc hội nhập sẽ làm nền kinh tế trở nên xấu hơn do không có khả năng cạnh tranh với hàng hóa và dịch vụ của các quốc gia phát triển.

Krugman (1994) và Rodrik (1995) là những nhà kinh tế hoài nghi về tác động của việc mở cửa đối với một quốc gia. Câu hỏi về lợi ích của mở cửa thương mại đối với nền kinh tế của một quốc gia lại được đưa ra kể từ sau cuộc khủng hoảng kinh tế ở các quốc gia Nam Mỹ trong những năm 1980 và 1990 cũng như cuộc khủng hoảng xảy ra ở các nước Châu Á năm 1997/1998. Mở cửa thương mại sẽ làm cho một quốc gia trở nên dễ tổn thương hơn đối với các cú sốc đến từ bên ngoài cũng như không có khả năng cạnh tranh với các quốc gia phát triển. Cũng như các quốc gia khác, Việt Nam đã phải đối mặt với các vấn đề khác nhau trong nền kinh tế, đặc biệt là trong mối quan hệ với sự tác động của mở cửa thương mại.

Mở cửa thương mại thông qua các giao dịch xuất nhập khẩu đã thành công trong việc hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Các dòng vốn thông qua đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng tăng cường tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong suốt giai đoạn cuối những năm 1980 đến 1996. Tuy nhiên, trải qua các cuộc khủng hoảng 1997 và 2008 thì nền kinh tế Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng không nhỏ với tốc độ tăng trưởng chậm và gia tăng đói nghèo và thất nghiệp. 123doc 4 Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài: “ Mở cửa thương mại tác động đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam”.

Bài nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu nhằm kiểm định xem độ mở thương mại có tác động đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam hay không. Để đạt được mục tiêu trên, bài nghiên cứu lần lượt trả lời các câu hỏi cụ thể: - Mở cửa thương mại có tác động đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam hay không? - Mở cửa thương mại tác động đến tăng trường kinh tế Việt Nam như thế nào? Tác giả sử dụng phương pháp Vecto tự hồi quy (VAR) kết hợp với hàm phản ứng xung và kỹ thuật phân rã phương sai cho dữ liệu chuỗi thời gian hằng năm với giai đoạn từ năm 1986 – 2012. Bài nghiên cứu được trình bày theo bố cục: sau phần giới thiệu, phần 2 tóm tắt các bài nghiên cứu liên quan. Mô hình nghiên cứu và số liệu sẽ được trình bày trong phần 3.

Phần 4 trình bày về các kết quả nghiên cứu và cuối cùng là phần kết luận. Tổng quan các nghiên cứu trước đây: Nguồn gốc của thương mại có thể phát sinh từ lý thuyết về lợi thế tuyệt đối và lợi thế so sánh cũng như mô hình của Hecksher Ohlin (2001). Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối được thiết lập bởi Adam Smith trong cuốn sách nổi tiếng của ông : “ Inquiry into the nature and the wealth of nation” năm 1776. Smith cho rằng thương mại giữa hai quốc gia được dựa trên lợi thế so sánh tuyệt đối.

Khi một quốc gia sản xuất một hàng hóa có hiệu quả hơn so với quốc gia khác nhưng kém hiệu quả hơn trong sản xuất hàng hóa thứ hai, hai quốc gia có thể thu lợi ích bằng cách mỗi quốc gia chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu hàng hóa mà họ có lợi thế tuyệt đối, nhập khẩu hàng hóa mà họ không có lợi thế. Thông qua quá trình này, các nguồn lực được sử dụng hiệu quả nhất và sản lượng của hai hàng hóa đều tăng. Sự tăng lên về sản lượng của hai hàng hóa này đo lường thặng dư từ chuyên môn hóa sản xuất được phân bố lại giữa hai quốc gia thông qua thương mại. Vào năm 1817, “ Các nguyên tắc cơ bản của kinh tế chính trị” của David Ricardo đã được xuất bản.

Ricardo đã chỉ ra rằng Adam Smith đã không chú ý đến các tình huống mà một quốc gia không có lợi thế chi phí tuyệt đối so với các quốc gia khác. Lý thuyết về lợi thế so sánh của Ricardo cho thấy mỗi nước nên chuyên môn hóa việc sản xuất và xuất khẩu loại hàng hóa mà mình có lợi thế so sánh và nhập khẩu sản phẩm mà các quốc gia khác có lợi thế so sánh thì tất cả các quốc gia đều có lợi. Lý thuyết này đã chứng minh sự tồn tại lợi ích mậu dịch quốc tế cho tất cả các quốc gia tham gia, thậm chí đối với các quốc gia không có lợi thế tuyệt đối về tất cả các sản phẩm. 123doc 6 Ricardo giải thích ngoại thương xảy ra là do sự khác nhau về năng suất lao động giữa các nước.

Tuy nhiên, trong thực tế ngoại thương xảy ra còn phản ánh sự khác nhau về nguồn lực giữa các nước.