Luận văn tốt nghiệp: Tác động của Hiệp định EVFTA đến xuất khẩu gạo Việt Nam giai đoạn 2015 - 2020

Nghiên cứu tác động của Hiệp định EVFTA đến hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2015 - 2020 cùng các giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Nam Phu Do
• Người hướng dẫn: ThS. Truong Diem Trang Le
• Trường học: Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: EVFTA and Impacts on Vietnam's Rice Exports
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hiệp định EVFTA và xuất khẩu gạo Việt Nam

Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) có hiệu lực từ tháng 8 năm 2020. Đây là hiệp định thế hệ mới, toàn diện nhất mà Việt Nam ký kết với một đối tác lớn. EU là thị trường nhập khẩu gạo quan trọng. Giai đoạn 2015-2020, nhập khẩu gạo của EU tăng trung bình 4,9% mỗi năm, từ 2,95 triệu tấn lên 3,75 triệu tấn. Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Sản lượng và diện tích canh tác gạo trong nước duy trì ổn định qua các năm. Tuy nhiên, trước khi EVFTA có hiệu lực, gạo Việt Nam phải chịu mức thuế nhập khẩu cao vào thị trường EU, làm giảm sức cạnh tranh so với các đối thủ như Thái Lan và Ấn Độ. EVFTA mở ra hạn ngạch thuế quan 80.000 tấn gạo mỗi năm với thuế suất 0%. Điều này tạo ra cơ hội lớn để gia tăng kim ngạch xuất khẩu. Ngành lúa gạo Việt Nam cần chủ động thích ứng để tận dụng tối đa lợi thế từ hiệp định này.

1.1. Nội dung cam kết thuế quan của EVFTA đối với gạo Việt Nam

EVFTA cam kết EU dành cho Việt Nam hạn ngạch thuế quan 80.000 tấn gạo mỗi năm với thuế suất 0%. Trong đó, 30.000 tấn gạo xay xát, 20.000 tấn gạo chưa xay xát và 30.000 tấn gạo thơm. Đối với gạo thơm, EU xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu ngay khi hiệp định có hiệu lực. Đây là mức ưu đãi vượt trội so với mức thuế MFN trung bình từ 175 đến 212 euro mỗi tấn mà Việt Nam phải chịu trước đây. Các cam kết này giúp gạo Việt Nam cạnh tranh tốt hơn tại thị trường EU gồm 27 quốc gia thành viên.

1.2. Thực trạng thị trường gạo EU giai đoạn 2015 2020

Thị trường EU tiêu thụ khoảng 2,6 triệu tấn gạo mỗi năm. Sản xuất nội khối đáp ứng khoảng 70% nhu cầu, phần còn lại phụ thuộc nhập khẩu. Italy chiếm 53% sản lượng gạo nội địa EU, tiếp theo là Tây Ban Nha với 28%. Bỉ và Pháp là hai thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất trong EU, với tốc độ tăng trưởng nhập khẩu trung bình 6,4% mỗi năm. Nhu cầu gạo Indica và gạo thơm ngày càng tăng do cộng đồng người châu Á tại EU ngày càng đông đảo, tạo điều kiện thuận lợi cho gạo Việt Nam thâm nhập thị trường.

II. Phân tích tác động của EVFTA đến xuất khẩu gạo Việt Nam

EVFTA tạo ra tác động hai chiều đối với ngành gạo Việt Nam. Về mặt tích cực, hạn ngạch thuế quan 0% giúp giá gạo Việt Nam cạnh tranh hơn tại EU. Kim ngạch xuất khẩu gạo sang EU có xu hướng tăng sau khi hiệp định có hiệu lực. Giai đoạn 2015-2020, xuất khẩu gạo Việt Nam sang EU còn ở mức thấp do rào cản thuế quan và tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Tuy nhiên, EVFTA đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng. EU áp dụng các biện pháp SPS và TBT nghiêm ngặt. Gạo nhập khẩu phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc. Đây là thách thức lớn với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Bên cạnh đó, Việt Nam phải cạnh tranh với Thái Lan, Ấn Độ và Pakistan - các quốc gia có nền sản xuất gạo chất lượng cao và chi phí thấp. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn chỉ dẫn địa lý (GI) cũng là điều kiện quan trọng để khẳng định thương hiệu gạo Việt Nam tại EU.

2.1. Cơ hội gia tăng kim ngạch xuất khẩu gạo sang EU

Hạn ngạch 80.000 tấn với thuế 0% là cơ hội lịch sử cho gạo Việt Nam. Trước EVFTA, thuế nhập khẩu cao khiến gạo Việt Nam khó cạnh tranh về giá. Sau khi hiệp định có hiệu lực, các giống gạo thơm như ST25, Jasmine có lợi thế đặc biệt. EU đang mở rộng tiêu dùng gạo thơm châu Á. Điều này trùng khớp với thế mạnh xuất khẩu gạo thơm của Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu gạo sang EU được dự báo tăng mạnh trong các năm tiếp theo nếu doanh nghiệp đáp ứng được tiêu chuẩn chất lượng và chứng nhận xuất xứ theo quy định của hiệp định.

2.2. Thách thức từ hàng rào kỹ thuật và tiêu chuẩn chất lượng EU

EU áp dụng tiêu chuẩn SPS và TBT nghiêm ngặt nhất thế giới đối với gạo nhập khẩu. Giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật của EU thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn Codex quốc tế. Nhiều lô gạo Việt Nam bị trả về hoặc tiêu hủy do vượt ngưỡng cho phép. Quy tắc xuất xứ trong EVFTA yêu cầu gạo phải được sản xuất hoàn toàn tại Việt Nam. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận GlobalGAP để đáp ứng yêu cầu của thị trường EU.

III. Giải pháp nâng cao năng lực xuất khẩu gạo sang EU theo EVFTA

Để tận dụng EVFTA, Việt Nam cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước tiên, cần cải thiện chất lượng gạo từ khâu sản xuất. Áp dụng quy trình canh tác an toàn, giảm thuốc bảo vệ thực vật, kiểm soát dư lượng theo tiêu chuẩn EU. Phát triển các giống gạo chất lượng cao, đặc biệt gạo thơm phù hợp khẩu vị người tiêu dùng châu Âu. Về phía doanh nghiệp, cần đầu tư công nghệ chế biến, đóng gói hiện đại đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch. Đăng ký thương hiệu và chỉ dẫn địa lý tại thị trường EU. Về phía nhà nước, cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ xuất khẩu, đàm phán tháo gỡ rào cản kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận thông tin về tiêu chuẩn EU. Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đóng vai trò kết nối doanh nghiệp với thị trường, cung cấp thông tin và tư vấn kỹ thuật. Phát triển vùng nguyên liệu tập trung, liên kết chuỗi giá trị từ sản xuất đến xuất khẩu là hướng đi bền vững.

3.1. Nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam tại EU

Chất lượng gạo là yếu tố quyết định thành công tại thị trường EU. Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển các giống gạo thơm đặc sản như ST24, ST25 - đã đoạt giải gạo ngon nhất thế giới. Đăng ký chỉ dẫn địa lý cho gạo Việt Nam tại EU theo cam kết EVFTA sẽ giúp bảo vệ thương hiệu và tăng giá trị xuất khẩu. Chứng nhận hữu cơ và GlobalGAP ngày càng được người tiêu dùng EU ưa chuộng. Doanh nghiệp nên đầu tư vào bao bì, nhãn mác chuyên nghiệp phù hợp văn hóa thị trường châu Âu để tăng nhận diện thương hiệu.

3.2. Phát triển chuỗi giá trị và liên kết xuất khẩu bền vững

Liên kết chuỗi giá trị từ nông dân - doanh nghiệp chế biến - xuất khẩu là mô hình cần được nhân rộng. Vùng Đồng bằng sông Cửu Long với diện tích canh tác lớn cần được quy hoạch thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ xuất khẩu sang EU. Đầu tư vào công nghệ sau thu hoạch giảm tỷ lệ thất thoát, cải thiện chất lượng gạo thành phẩm. Nhà nước cần tăng cường đào tạo nông dân về canh tác theo tiêu chuẩn quốc tế và hỗ trợ chi phí chứng nhận chất lượng cho doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ và vừa.

IV. Kết luận và triển vọng xuất khẩu gạo Việt Nam sau EVFTA

EVFTA đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quan hệ thương mại Việt Nam - EU. Đối với ngành gạo, hiệp định này mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn. Giai đoạn 2015-2020 là nền tảng để đánh giá xuất phát điểm và dự báo tác động của EVFTA. Trước khi hiệp định có hiệu lực, gạo Việt Nam chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nhập khẩu gạo của EU do thuế cao và tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Sau EVFTA, cơ hội tăng trưởng xuất khẩu là rõ ràng, đặc biệt với phân khúc gạo thơm cao cấp. Tuy nhiên, kết quả thực tế phụ thuộc vào nỗ lực cải thiện chất lượng của toàn ngành. Về dài hạn, EVFTA không chỉ thúc đẩy xuất khẩu gạo mà còn là động lực để hiện đại hóa nông nghiệp Việt Nam. Nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng và xây dựng thương hiệu là ba trụ cột cốt lõi. Nếu thực hiện đồng bộ, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành nhà cung cấp gạo thơm hàng đầu cho thị trường EU trong thập kỷ tới.

4.1. Đánh giá kết quả giai đoạn 2015 2020 và bài học kinh nghiệm

Giai đoạn 2015-2020, xuất khẩu gạo Việt Nam sang EU đạt kết quả còn khiêm tốn do rào cản thuế quan và tiêu chuẩn kỹ thuật. Bài học rút ra là chất lượng gạo phải được đặt lên hàng đầu. Nhiều lô hàng bị từ chối do vấn đề dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Điều này cho thấy cần cải thiện quy trình sản xuất ngay từ gốc. Kinh nghiệm từ giai đoạn này là nền tảng để doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược, chuẩn bị tốt hơn cho việc khai thác các ưu đãi mà EVFTA mang lại.

4.2. Triển vọng và định hướng phát triển xuất khẩu gạo sang EU

EVFTA tạo ra cơ hội để gạo Việt Nam chiếm lĩnh phân khúc gạo thơm cao cấp tại EU. Nhu cầu của người tiêu dùng châu Âu với gạo chất lượng cao, có chứng nhận hữu cơ ngày càng tăng. Định hướng phát triển cần tập trung vào xuất khẩu gạo thơm đặc sản thay vì cạnh tranh về số lượng. Ứng dụng công nghệ 4.0 trong quản lý chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc sẽ giúp đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường EU. Đây là con đường bền vững để gia tăng giá trị xuất khẩu gạo Việt Nam trong dài hạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING HO CHI MINH CITY UNIVERSITY OF TECHNOLOGY AND EDUCATION FACULTY FOR HIGH QUALITY TRAINING GRADUATION THESIS INTERNATIONAL BUSSINESS EVFTA AND IMPACTS ON VIETNAM'S RICE EXPORTS $'9,625 : MASTER TRUONG DIEM TRANG LE STUDENTS: NAM PHU DO SKL010247 Ho Chi Minh City, May 202 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING HO CHI MINH CITY UNIVERSITY OF TECHNOLOGY AND EDUCATION COMMERCE DEPARTMENT GRADUATION THESIS MAJOR: INTERNATIONAL BUSSINESS TOPIC: EVFTA AND IMPACTS ON VIETNAM'S RICE EXPORTS INSTRUCTOR: MASTER TRUONG DIEM TRANG LE STUDENT: Nam Phu Do STUDENT ID: 19136067 SCHOOL YEAR: 2019 Ho Chi Minh City, May 2023 FEEDBACK OF INSTRUCTOR STUDENT: Nam Phu Do STUDENT ID: 19136067 MAJOR: INTERNATIONAL BUSSINESS INSTRUCTOR: MASTER TRUONG DIEM TRANG LE FEEDBACK. Ho Chi Minh City, 2023 INSTRUCTOR i FEEDBACK OF THESIS ADVISOR STUDENT: Nam Phu Do STUDENT ID: 19136067 MAJOR: INTERNATIONAL BUSSINESS ADVISOR:. Ho Chi Minh City, 2023 ADVISOR ii THANK YOU Before entering this graduation thesis, I would like to thank: + MASTER TRUONG DIEM TRANG LE: Lecturer of the Faculty of Economics and the head teacher in charge of international business; The lecturer guides the completion of the graduation thesis. Thank you for your help to help me complete the report on time set by the school + Ho Chi Minh City University of Technology and Education: has created the best conditions for me to study - research, develop knowledge to complete my graduation thesis.

However, this thesis topic requires very high knowledge, so it is inevitable that the errors are very high and not guaranteed to match the knowledge required by the topic. So I look forward to receiving your comments. contribution and construction of the instructors to help me complete the report and prepare for the graduation thesis. Once again I sincerely thank! iii LIST OF ACRONYMS ACRONYMS EXPLANATION EVFTA European Vietnam Free Trade Agreement EU European Union GDP Gross Domestic Product GPA Government Procurement Agreement ILO International Labor Organization SPS Sanitary and Epidemiological Measures TTWTO & HN – VCCI Center for WTO and Integration – Confederation of Public Trade Vietnamese industry TBT Technical barriers to trade CPTPP Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership SOE State-owned enterprises CSR Corporate Social Responsibility CPI Consumer Price Index VFA Vietnam Food Association GI Geographical Indications FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations WTO World Trade Organization USDA US Department of Agriculture ADEPA Agricultural Products & Processed Food Export Development Authority FOB Free On Board AVG Average On Growth iv LIST OF TABLES Table 1.1 Summary of EU tariff commitments for some Vietnamese export products.2 Summary of Vietnam's tariff commitments for some EU exports .3 List of Geographical Indications (GI) of Vietnamese rice .1 Cultivated area and rice production by each crop of Vietnam in the period 2015 - 2020 .2 Vietnam's rice export turnover and market in 2020 .3 The proportion of Vietnam's export rice structure period 2015-2020 .4 Rice imports by each EU member for the period 2015 – 2020 .5 Types of rice imported by the EU in the period 2015 – 2020.6 EU rice imports from outside the bloc in the period of 2015 - 2020 .7 Quantity of rice exported to the EU in 2016 – 2020 .8 Average growth of Vietnam's rice exports to the EU in the 2016-2020 period.48 v LIST OF FIGURES Figure 2.1 Total rice area and production of Vietnam in the period of 2015 - 2020 .2 Vietnam's rice export output and value in the period 2015-2019 .3 Quantity of rice imported by the EU in the period 2015 – 2020 .4 EU rice import structure .5 Market structure of rice supply from outside the EU to the EU .6 Vietnam's rice exports to the EU 2016 - 2020 .7 Structure of Vietnam's rice export market to the EU in 2020 .8 Structure of rice varieties exported to the EU in 2020 .9 Average export price and export price to EU of Vietnamese rice period 2015- 2019 .48 vi TABLE OF CONTENT FEEDBACK OF INSTRUCTOR.

i FEEDBACK OF THESIS ADVISOR. ii THANK YOU. iii LIST OF ACRONYMS. iv LIST OF TABLES .v LIST OF FIGURES.

The urgency of the topic .