CHƯƠNG 1 Trong chương này, tác giả đã khái quát về đề tài nghiên cứu, bao gồm việc trình “ bày về lý do chọn đề tài, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, cũng như đối tượng, phạm vi, và phương pháp của nghiên cứu.”Đóng góp và kết cấu của đề tài cũng được nêu rõ trong chương này. Những định hướng nêu trên là cơ sở cho các bước nghiên cứu tiếp theo. Cho nên, chương kế tiếp sẽ tập trung thiết lập cơ sở lý thuyết và khám phá ra mối quan hệ tương tác giữa Fintech và NHTM tại Việt Nam. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.
TỔNG QUAN VỀ FINTECH 2. Khái niệm về Fintech Fintech là thuật ngữ bắt nguồn từ sự kết hợp giữa hai từ “Financial” và “Technology” và được định nghĩa là một lĩnh vực liên ngành kết hợp giữa Tài chính, Quản lý công nghệ và Quản lý đổi mới. Nó mô tả sự kết nối của công nghệ liên quan đến internet với các hoạt động dịch vụ thương mại của ngành tài chính như các giao dịch ngân hàng và cho vay tiền. Thuật ngữ công nghệ tài chính xuất hiện khi Citicorp triển khai một dự án có tên là Hiệp hội Công nghệ Dịch vụ Tài chính nhằm tạo điều kiện cho sự hợp tác của công nghệ trong ngành dịch vụ tài chính.
Đối với Fintech, chưa có một định nghĩa thống nhất nào ở trong và ngoài nước. Các học giả khác nhau có những cách diễn đạt khác nhau về định nghĩa của nó: Năm 2016, Ủy ban Ổn định Tài chính Quốc tế đã đưa ra một định nghĩa tiêu chuẩn tương đối có thẩm quyền ở cấp độ quốc tế trong Báo cáo về mô tả toàn cảnh và khung phân tích của Fintech: “Fintech là sự đổi mới tài chính được thúc đẩy bởi các công nghệ nhằm chuyển đổi hoặc đổi mới các sản phẩm tài chính, quy trình dịch vụ, mô hình kinh doanh,. với sự trợ giúp của các thành tựu khoa học công nghệ hiện đại nhằm nâng cao cả chất lượng và hiệu quả phát triển tài chính”. Với sự phát triển không ngừng của công nghệ Internet, ý nghĩa của Fintech ngày càng mở rộng.
Nó thường đề cập đến sự đổi mới các sản phẩm và dịch vụ do ngành tài chính truyền thống cung cấp thông qua các phương tiện công nghệ khác nhau để cải thiện hiệu quả hoạt động của thị trường tài chính và giảm đáng kể chi phí hoạt động (Sajid và cộng sự, 2023). Theo Kelvin Leong và Anna Sung (2018), Fintech là "bất kỳ ý tưởng sáng tạo nào nhằm cải thiện quy trình dịch vụ tài chính bằng cách đề xuất giải pháp công nghệ tùy theo các tình huống kinh doanh khác nhau, đồng thời ý tưởng đó cũng có thể dẫn đến các mô hình kinh doanh mới hoặc thậm chí là các hoạt động kinh doanh mới". 8 Hassan Sarhan (2020) định nghĩa Fintech như sau: “Các hoạt động được thực hiện xung quanh các chức năng tài chính (tài trợ, đầu tư, tiền tệ, thanh toán, bảo hiểm và tư vấn tài chính) nhằm số hóa chúng bằng cách sử dụng các công nghệ tài chính được áp dụng hoặc đang được phát triển bởi một số tổ chức nhất định trong cả hai ngành tài chính và CNTT.” Theo Arner và cộng sự (2015), “Fintech” đề cập đến các giải pháp tài chính được hỗ trợ bởi công nghệ. Thuật ngữ Fintech không giới hạn ở các lĩnh vực cụ thể hay mô hình kinh doanh nhất định, mà thay vào đó bao gồm toàn bộ phạm vi dịch vụ và sản phẩm được ngành dịch vụ tài chính cung cấp theo truyền thống.
Như vậy, từ các định nghĩa trên, Fintech có thể hiểu là việc sử dụng công nghệ mới nhằm cải thiện và tự động hóa hoạt động cung cấp và sử dụng các dịch vụ tài chính. Fintech không chỉ ứng dụng công nghệ số vào dịch vụ tài chính mà còn được sử dụng để giúp các công ty, chủ doanh nghiệp và người tiêu dùng quản lý tốt hơn các hoạt động, quy trình và cuộc sống tài chính của họ. Nó bao gồm các phần mềm và thuật toán chuyên dụng được sử dụng trên máy tính và điện thoại thông minh. Từ Fintech là sự kết hợp rút gọn của “công nghệ tài chính”.
Khái niệm về công ty công nghệ tài chính Công ty công nghệ tài chính, thường được gọi là Fintech, là những công ty sử dụng công nghệ hiện đại để cải thiện và tự động hóa các dịch vụ và quy trình tài chính. Các công ty Fintech áp dụng các công nghệ như phần mềm, ứng dụng di động và các công nghệ dữ liệu lớn để cung cấp các giải pháp tài chính tiên tiến và hiệu quả hơn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Các lĩnh vực hoạt động của Fintech có thể bao gồm: • Thanh toán điện tử: Các giải pháp thanh toán qua mạng, ví điện tử và các phương thức thanh toán di động. • Cho vay trực tuyến: Các nền tảng cho vay ngang hàng (P2P lending) và các dịch vụ cho vay trực tuyến.
9 • Quản lý tài sản: Các ứng dụng và nền tảng quản lý đầu tư, tư vấn tài chính tự động (robo-advisors). • Bảo hiểm công nghệ (Insurtech): Các giải pháp bảo hiểm dựa trên công nghệ. • Ngân hàng kỹ thuật số: Ngân hàng hoạt động chủ yếu hoặc hoàn toàn trên nền tảng số mà không cần các chi nhánh vật lý. Fintech đã và đang thay đổi cách thức mà các dịch vụ tài chính được cung cấp, làm cho các dịch vụ này trở nên nhanh chóng, tiện lợi và dễ tiếp cận hơn đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Tác động của Fintech đến ngành tài chính toàn cầu Fintech đã và đang phát triển mạnh mẽ trên toàn thế giới, tạo ra sự chuyển đổi đáng kể trong cách các dịch vụ tài chính được cung cấp và sử dụng. Fintech đã được áp dụng trên nhiều lĩnh vực, từ thanh toán di động, cho vay ngang hàng, đến quản lý tài chính cá nhân và bảo hiểm. Các công ty Fintech đã thúc đẩy việc sử dụng công nghệ để cung cấp dịch vụ tài chính linh hoạt và tiện lợi hơn. Những khu vực như Bắc Mỹ, Châu Âu, và Châu Á được xem là các trung tâm của ngành Fintech.
Mỹ là nơi có nhiều công ty Fintech hàng đầu như Stripe, Square, và Robinhood. Tại Châu Âu, London và Berlin là những trung tâm Fintech lớn, trong khi Singapore và Hồng Kông dẫn đầu ở Châu Á. Sự đổi mới đã được áp dụng trên các lĩnh vực dịch vụ tài chính khác nhau ở các mức độ khác nhau, nhưng thanh toán kỹ thuật số đã được đặt lên hàng đầu. Thanh toán kỹ thuật số dần trở nên quan trọng ở tất cả các khu vực và hầu hết các quốc gia.
Ở một số thị trường, chẳng hạn như Bangladesh, Trung Quốc và Kenya, phần lớn khối lượng và giá trị thanh toán được xử lý thông qua ví di động phi ngân hàng. Ở các thị trường khác, tài khoản ngân hàng và hệ thống dựa trên thẻ (hầu hết đều liên kết với tài khoản ngân hàng cơ bản) chiếm ưu thế. Chỉ số Ghi chú Hoạt động Fintech cho thấy Úc, Trung Quốc, Châu Âu và Hoa Kỳ dẫn đầu về cho vay Fintech, nhưng mức độ hoạt động quan trọng cũng đang nổi lên ở các khu vực khác của Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ Latinh (Didier và cộng sự, 2022). Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) và Trung tâm Tài chính 10 Thay thế Cambridge (CCAF) ước tính rằng cho vay Fintech toàn cầu đã đạt 125 tỷ USD và Big Tech cho vay 637 tỷ USD vào năm 2020 (Cornelli và cộng sự, 2020).
Dữ liệu từ Fintech Global cho thấy đầu tư vào ngành này đã tăng đáng kể từ năm 2014. Từ mức đầu tư 2 - 4 tỷ USD trong những năm 2010 - 2013, đến năm 2017 con số này đã nhân lên gấp chục lần, đạt gần 40 tỷ USD. Đặc biệt, tổng số tiền đầu tư vào Fintech toàn cầu trong nửa đầu năm 2018 đã đạt 41,7 tỷ USD, phá kỷ lục trước đó được thiết lập trong cả năm 2017, cho thấy ngành này sẽ tiếp tục phát triển nhanh chóng trong những năm tiếp theo. Dưới đây là một số thông tin về hoạt động Fintech tại một số quốc gia trên thế giới: Hoa Kỳ: là một trong những quốc gia đi đầu trong lĩnh vực Fintech, với nhiều công ty hàng đầu như Stripe, Square, và Robinhood.
Các hoạt động Fintech tại Mỹ trải rộng trên nhiều lĩnh vực, bao gồm thanh toán di động, quản lý tài chính cá nhân, và cho vay ngang hàng. Thung lũng Silicon là một trong những trung tâm Fintech nổi tiếng, với nhiều công ty khởi nghiệp và quỹ đầu tư mạo hiểm tập trung tại đây. Anh Quốc: đặc biệt là London, là một trung tâm Fintech hàng đầu ở châu Âu. London là nơi tập trung của nhiều công ty Fintech, với sự hỗ trợ từ các chính sách thân thiện và một môi trường pháp lý linh hoạt.
Các hoạt động Fintech tại Anh bao gồm công nghệ thanh toán, RegTech (công nghệ tuân thủ quy định), và InsurTech (công nghệ bảo hiểm). Singapore: là một trong những trung tâm Fintech quan trọng ở châu Á. Chính phủ Singapore đã tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các công ty Fintech thông qua các chính sách khuyến khích và hợp tác công - tư. Singapore nổi tiếng với các hoạt động Fintech trong lĩnh vực thanh toán điện tử và quản lý tài sản kỹ thuật số.
Trung Quốc: là một trong những thị trường Fintech lớn nhất thế giới, với sự phát triển mạnh mẽ của các công ty như Alibaba và Tencent. Trung Quốc nổi tiếng với các ứng dụng thanh toán di động như Alipay và WeChat Pay, đã trở thành các công cụ thanh 11 toán phổ biến trong cuộc sống hàng ngày. Ngoài ra, Trung Quốc cũng dẫn đầu trong lĩnh vực cho vay trực tuyến và tài chính phi tập trung. Australia: cũng đang trở thành một trung tâm Fintech đáng chú ý, với các thành phố như Sydney và Melbourne đóng vai trò quan trọng.
Chính phủ Australia đã thực hiện các chính sách hỗ trợ sự phát triển của Fintech, và các công ty trong lĩnh vực này đã tập trung vào công nghệ thanh toán, quản lý tài chính cá nhân, và InsurTech. Châu Phi: Fintech ở Châu Phi chủ yếu được thúc đẩy bởi các dịch vụ tiền di động, trong đó M-Pesa ở Kenya là một ví dụ điển hình. Những dịch vụ này đã cung cấp cho hàng triệu người quyền truy cập vào các dịch vụ tài chính, cho phép họ chuyển tiền, thanh toán hóa đơn và tiết kiệm an toàn mà không cần tài khoản ngân hàng truyền thống. Tác động của tiền di động rất sâu sắc, đặc biệt ở những khu vực có cơ sở hạ tầng ngân hàng hạn chế.