CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Các công trình nghiên cứu của nước ngoài Nhìn chung, tại các quốc gia phát triển trên thế giới sẽ càng thể hiện rõ tác động của các thông tin về nhân tố vĩ mô đến biến động giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán. Do đó thông tin được công bố về yếu tố vĩ mô sẽ có ảnh hưởng đến biến động giá cổ phiếu của các công ty, doanh nghiệp. Các nhà đầu tư dự đoán biến động giá cổ phiếu không chỉ dựa vào việc chi trả cổ tức và lợi nhuận của công ty mà còn phụ thuộc vào việc những thông tin vĩ mô khi được đưa ra sẽ có tác động như thế nào đến giá cổ phiếu. Qua những nghiên cứu thực nghiệm tại thị trường chứng khoán mới nổi hay đang phát triển cũng sẽ tìm thấy kết quả vừa có những điểm tương đồng, đồng thời xen lẫn với nhiều khác biệt so với các thị trường đã phát triển.
Hai khác biệt cơ bản đó là: không phải tất cả các biến số kinh tế vĩ mô về lý thuyết đều có tác động đến thị trường chứng khoán và thậm chí có những tác động của một số nhân tố vĩ mô đến thị trường chứng khoán thể hiện trái chiều so với các lý thuyết kinh điển. Vì vậy, để nghiên cứu giá cổ phiếu điều chỉnh thay đổi như thế nào trước các thông tin vĩ mô công bố ra thị trường, các nhà nghiên cứu thường sử dụng phương pháp nghiên cứu sự kiện (Event study) nhằm quan sát xem thị trường chứng khoán có tồn tại ở dạng hiệu quả nào không, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho các nhà đầu tư. Những nghiên cứu này đưa ra các kết luận khác nhau từ các thị trường khác nhau trên thế giới. Rất nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy các phản ứng của giá cổ phiếu đối với tin tức công bố thông tin.
Sau đây là những nghiên cứu để giúp làm rõ hơn về vấn đề trên. Nghiên cứu của Isakov và Pérignon (2001) đã điều tra về sự biến động của độ biến động trung bình xung quanh các ngày công bố. “Bằng cách kiểm tra sự tiến bộ của độ lệch chuẩn trung bình (ISD), họ phát hiện ra rằng ISD tăng nhẹ trước khi những thông tin được tiết lộ, điều này cho thấy rằng thị trường đang mong đợi từ những thông tin không chắc chắn. Vào ngày thông báo, mức trung bình ISD giảm và sẽ giảm liên tiếp trong bốn ngày tiếp theo, cho thấy sự phản ứng ngay tức thời, liên tục trong phản ánh biến động thị trường và sự góp mặt của các sự kiện chứa tin xấu.
Về những thông tin tốt và xấu, họ đã cho ra kết luận rằng ISD sẽ giảm khi có tin tốt 5 tác động và ổn định trong trường hợp có tin xấu. Cuối cùng, họ giải thích rằng cần phải có nhiều ngày để ISD quay trở lại mức độ dài hạn sau khi thông báo về khoản thu nhập. Sau khi phân tích hành vi của biến động, kết luận của họ xác nhận sự tồn tại của cú sốc biến động. Thực sự mất vài ngày cho độ lệch chuẩn trở lại mức độ dài hạn của nó sau khi công bố thông tin thu nhập”.
Ngoài ra, bằng cách kiểm tra tính kịp thời của việc công bố, Annaert và cộng sự (2002) đã nghiên cứu về chất lượng và độ tin cậy của việc công bố thông tin. Chất lượng công bố và độ tin cậy đóng góp một phần không nhỏ vào việc tiết lộ tài chính không hoàn hảo. Thật vậy, thông tin không cân xứng tồn tại giữa người trong cuộc và người bên ngoài. Một tin tốt hoặc xấu không được phản ánh rõ ràng trong giá cổ phiếu.
Một sự kiện tích cực thường được phản ánh bởi sự quản lý của công ty, nhưng sự suy giảm bất ngờ về thu nhập hoặc cổ tức nhìn chung là không được phản ánh. Về chất lượng công bố thông tin, các nghiên cứu đều đi đến kết luận rằng "không có tin tức nghĩa là tin tốt". Nghiên cứu của Al-Qenae và cộng sự (2002): Trong nghiên cứu này, các tác giả đo lường ảnh hưởng của các nhân tố vĩ mô như: EPS, tổng sản phẩm quốc dân (GNP), lãi suất và lạm phát có tác động như thế nào đến giá của các cổ phiếu niêm yết trên Thị trường chứng khoán Kuwait trong giai đoạn 1981 - 1997. Kết quả nghiên cứu cho thấy giá cổ phiếu có tương quan thuận chiều với biến EPS và GNP, bắt nguồn từ mối quan hệ giữa thay đổi giá cổ phiếu và thu nhập bằng cách mở rộng thông tin trong quá khứ, họ nhận ra rằng: “phân phối đánh giá thu nhập trong tương lai có điều kiện bởi thu nhập trong quá khứ sẽ khác với phân phối và đánh giá thu nhập trong tương lai có điều kiện bởi thu nhập quá khứ và giá quá khứ”.
Kormendi và Lipe (1987) đã giải thích tại sao sự gia tăng bất ngờ hoặc thông báo bất ngờ về thu nhập kế toán trong hai các công ty khác nhau có thể dẫn đến phản ứng giá cổ phiếu khác nhau. Họ đã cho thấy rằng tác động của thu nhập hiện tại đối với giá cổ phiếu phụ thuộc vào nhiều yếu tố bất ngờ này và dự kiến 0sẽ còn tồn tại trong tương lai. Bên cạnh đó lại đưa ra những tương quan nghịch chiều ảnh hưởng tiêu cực bởi các biến lãi suất và lạm phát đến giá chứng khoán. Đồng quan điểm đó, nghiên cứu của Humpe và Macmillan (2009) kiểm tra ảnh hưởng của một số biến số kinh tế vĩ mô đến giá cổ phiếu ở hai quốc gia là Mỹ và Nhật Bản.
Qua nghiên cứu họ đã tìm thấy được bằng chứng về ảnh 6 hưởng tích cực của sản xuất công nghiệp giúp cho tăng trưởng trên cả thị trường chứng khoán hai nước. Bên cạnh đó thị trường chứng khoán Mỹ cũng chịu ảnh hưởng tiêu cực bởi hai yếu tố lạm phát và lãi suất dài hạn sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ chiết khấu trong mô hình định giá và giá trị dòng tiền của doanh nghiệp, của tỷ lệ tín phiếu kho bạc đối với SP55 ở Mỹ, còn trên thị trường Nhật Bản chịu tác động tiêu cực của chỉ số CPI đến giá cổ phiếu và mức cung tiền đối với NKY225. Theo Mehr- un-Nisa và Nishat (2012) nghiên cứu ảnh hưởng của các chỉ tiêu tài chính công ty và các yếu tố vĩ mô đến giá cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán Karachi (Pakistan). Sử dụng phương pháp GMM (Generalized Method of Moments) trên dữ liệu của 221 công ty trong giai đoạn 1995 – 2006, các tác giả đã tìm thấy mối tương quan thuận giữa giá cổ phiếu với cấu trúc vốn, tỷ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách, EPS và quy mô công ty.
Liên quan đến các yếu tố vĩ mô, kết quả nghiên cứu cho thấy giá cổ phiếu tương quan thuận với tốc độ tăng trưởng GDP, cung tiền và độ sâu tài chính. Ngược lại, giá cổ phiếu lại có tương quan nghịch với lãi suất và tỷ lệ lạm phát. Nghiên cứu của Pearce, Roley (1985) và Hardouvelis (1987) là một trong những nhà nghiên cứu đầu tiên nhận thấy rằng giá cổ phiếu phản ứng đáng kể (và đôi khi, chủ yếu) đến tin tức tiền tệ hoặc chính sách tiền tệ không báo trước được. Tuy nhiên, trong khi trước đây tập trung vào những bất ngờ về cung tiền và công bố tỷ lệ chiết khấu và phụ phí thay đổi tỷ lệ, sau này kiểm tra những thay đổi bất ngờ trong dự trữ ngân hàng miễn phí.
Phù hợp với quan điểm này nghiên cứu của Kwon và Shin (1999) đã tìm thấy liên kết dài hạn giữa giá cổ phiếu và bốn biến kinh tế vĩ mô như chỉ số sản xuất công nghiệp, tỷ giá hối đoái, cán cân thương mại và cung tiền Hàn Quốc. Kết quả là: thị trường chứng khoán Hàn Quốc phản ánh trong dài hạn sự thay đổi của các nhân tố kinh tế vĩ mô vào chỉ số giá cổ phiếu. Nghiên cứu của Rahman và cộng sự (2009) xem xét mối liên hệ giữa tỷ giá hối đoái và giá cổ phiếu trong giai đoạn từ 2003 tới 2008, cho rằng trong dài hạn thì dự trữ ngoại hối và sản xuất công nghiệp tác động thuận chiều tới giá chứng khoán, còn cung tiền, lãi suất và tỷ giá thì tác động ngược chiều tới thị trường chứng khoán Malaysia. Ngoài ra, nghiên cứu của Anokye và Tweneboah (2008) kiểm tra tác động của những biến kinh tế vĩ mô lên biến động chỉ số giá chứng khoán ở Ghana.
Phân 7 tích trong dài hạn và ngắn hạn mối quan hệ giữa chỉ số giá chứng khoán và bốn biến kinh tế vĩ mô từ quý 1/1991 đến quý 4/2006 là đầu tư trực tiếp nước ngoài, lạm phát, lãi suất tín phiếu kho bạc và tỷ giá hối đoái với việc sử dụng phương pháp đồng kết hợp Johansen và mô hình hiệu chỉnh sai số vector VECM, đồng thời phân tích hàm phản ứng đẩy và phương sai. Nghiên cứu đã tìm ra được mối quan hệ cân bằng dài hạn như sau: Đầu tư trực tiếp nước ngoài và lạm phát là hai biến tỷ lệ thuận với thị trường chứng khoán trong khi các biến còn lại là lãi suất tín phiếu kho bạc, tỷ giá hối đoái lại có mối quan hệ nghịch chiều với thị trường chứng khoán. Ngược lại, nghiên cứu của Alagidede và cộng sự (2011) sử dụng phương pháp kiểm định đồng liên kết nghiên cứu mối liên hệ giữa tỷ giá hối đoái với giá cổ phiếu trên thị trường Australia, Canada, Japan, Switzerland và United Kingdom trong giai đoạn tháng 01 năm 1992 tới tháng 12 năm 2005 với kết luận không có mối liên hệ nào giữa tỷ giá hối đoái và giá cổ phiếu trong dài hạn. Nghiên cứu của Funke và Matsuda (2006), Họ sử dụng mô hình E-GARCH với dữ liệu hàng ngày và hai giờ trong khoảng thời gian từ tháng 1 năm 1997 đến tháng 6 năm 2002, họ phân tích những điểm giống nhau và khác nhau trong tác động của tin tức kinh tế vĩ mô đến lợi nhuận chứng khoán ở Hoa Kỳ và Đức.
Họ xem xét 27 loại tin tức vĩ mô khác nhau cho Hoa Kỳ và 12 loại tin tức khác nhau cho Đức. Đối với Hoa Kỳ, họ trình bày bằng chứng cho các phản ứng bất cân xứng của giá cổ phiếu với tin tức. Trong thời kỳ bùng nổ hoặc dẫn đến suy thoái, tin tức xấu (tốt) liên quan đến tăng trưởng GDP và thất nghiệp hoặc thấp hơn (cao hơn) so với lãi suất dự kiến có thể là tin tốt cho giá cổ phiếu. Trong giai đoạn được xem xét, có rất ít bằng chứng cho thấy các hiệu ứng ảnh hưởng bất đối xứng ở Đức.
Tuy nhiên, trong trường hợp của Đức, tin tức quốc tế xuất hiện ít nhất cũng quan trọng như tin tức trong nước.