Tác động của mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu đến sự mất cân bằng tài khoản vãng lai ở các quốc gia asean

Chuỗi giá trị toàn cầu (CGTTC) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong việc định hình nền kinh tế của các quốc gia… 83 trang · Học viện Ngân hàng · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Ngọc Thắng
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Tác động của mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu đến sự mất cân bằng tài khoản vãng lai ở các quốc gia ASEAN
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MỨC ĐỘ THAM GIA CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU VÀ TÀI KHOẢN VÃNG LAI
• 1.1. Tổng quan về mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu
• 1.2. Khái niệm chuỗi giá trị toàn cầu
• 1.3. Đặc điểm và phân loại chuỗi giá trị toàn cầu
• 1.4. Ảnh hưởng của mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu đối với nền kinh tế
• 1.5. Đo lường mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu
• 1.5.1. Phương pháp đo lường
• 1.6. Sự mất cân bằng tài khoản vãng lai
• 1.6.1. Tài khoản vãng lai
• 1.6.2. Khái niệm về mất cân bằng tài khoản vãng lai
• 1.6.3. Ảnh hưởng của sự mất cân bằng tài khoản vãng lai
• 1.6.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới sự mất cân bằng tài khoản vãng lai
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA MỨC ĐỘ THAM GIA CHUỐI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU ĐẾN SỰ MẤT CÂN BẰNG TÀI KHOẢN VÃNG LAI Ở CÁC NƯỚC ASEAN
• 2.1. Thực trạng mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của các nước ASEAN
• 2.1.1. Thực trạng của toàn khu vực
• 2.1.2. Thực trạng của từng nước
• 2.2. Thực trạng mất cân bằng tài khoản vãng lai ở các nước ASEAN
• 2.2.1. Thực trạng của toàn khu vực
• 2.2.2. Thực trạng của từng nước
• 2.3. Thực trạng tác động của mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu đến sự mất cân bằng tài khoản vãng lai ở các nước ASEAN
• 2.3.1. Định nghĩa biến
• 2.3.2. Chỉ định mô hình
• 2.3.3. Thống kê mô tả
• 2.3.4. Kết quả hồi quy
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 3.1. Định hướng của Việt Nam
• 3.2. Khuyến nghị chính sách
• 3.2.1. Khuyến nghị đến Nhà nước
• 3.2.2. Khuyến nghị Ngân hàng Nhà nước
• 3.2.3. Khuyến nghị Bộ Tài chính
• 3.2.4. Khuyến nghị Bộ Công Thương
• 3.2.5. Khuyến nghị Bộ Giao thông vận tải
• 3.2.6. Khuyến nghị Bộ Giáo dục
• 3.2.7. Khuyến nghị doanh nghiệp
• 3.3. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của chuỗi giá trị toàn cầu đến tài khoản vãng lai ở ASEAN

Chuỗi giá trị toàn cầu (CGTTC) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong việc định hình nền kinh tế của các quốc gia ASEAN. Sự tham gia vào CGTTC không chỉ giúp các quốc gia này tăng cường khả năng cạnh tranh mà còn ảnh hưởng đến cán cân tài khoản vãng lai. Tài khoản vãng lai phản ánh sự cân bằng giữa thu nhập và chi tiêu của một quốc gia trong giao dịch quốc tế. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa CGTTC và tài khoản vãng lai là cần thiết để phát triển các chính sách kinh tế hiệu quả.

1.1. Khái niệm chuỗi giá trị toàn cầu và tài khoản vãng lai

Chuỗi giá trị toàn cầu đề cập đến quá trình sản xuất và phân phối hàng hóa qua nhiều quốc gia. Tài khoản vãng lai là một phần của cán cân thanh toán, ghi nhận các giao dịch thương mại và dịch vụ. Sự kết hợp giữa hai khái niệm này giúp hiểu rõ hơn về tác động của thương mại quốc tế đến nền kinh tế các nước ASEAN.

1.2. Tầm quan trọng của CGTTC đối với nền kinh tế ASEAN

CGTTC đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho các quốc gia ASEAN. Sự tham gia vào CGTTC giúp các quốc gia này tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Điều này không chỉ tạo ra giá trị gia tăng mà còn cải thiện cán cân tài khoản vãng lai.

II. Vấn đề mất cân bằng tài khoản vãng lai ở các quốc gia ASEAN

Mất cân bằng tài khoản vãng lai là một thách thức lớn đối với các quốc gia ASEAN. Nhiều quốc gia trong khu vực đang phải đối mặt với tình trạng thâm hụt tài khoản vãng lai, điều này có thể dẫn đến những rủi ro kinh tế nghiêm trọng. Việc phân tích nguyên nhân và hệ quả của tình trạng này là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Nguyên nhân gây ra mất cân bằng tài khoản vãng lai

Mất cân bằng tài khoản vãng lai có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm sự gia tăng nhập khẩu, giảm xuất khẩu, và sự phụ thuộc vào đầu tư nước ngoài. Các yếu tố này tạo ra áp lực lên cán cân thanh toán và có thể dẫn đến tình trạng thâm hụt kéo dài.

2.2. Hệ quả của mất cân bằng tài khoản vãng lai

Hệ quả của mất cân bằng tài khoản vãng lai có thể bao gồm sự gia tăng nợ công, lạm phát, và giảm khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Điều này có thể ảnh hưởng đến sự ổn định kinh tế và xã hội của các quốc gia trong khu vực ASEAN.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của CGTTC đến tài khoản vãng lai

Để đánh giá tác động của CGTTC đến tài khoản vãng lai, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính. Việc sử dụng mô hình hồi quy và phân tích dữ liệu thương mại sẽ giúp xác định mối quan hệ giữa hai yếu tố này một cách chính xác.

3.1. Mô hình hồi quy trong nghiên cứu

Mô hình hồi quy là công cụ hữu ích để phân tích mối quan hệ giữa mức độ tham gia CGTTC và tài khoản vãng lai. Bằng cách sử dụng dữ liệu từ các quốc gia ASEAN, mô hình này có thể giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự mất cân bằng tài khoản vãng lai.

3.2. Phân tích dữ liệu thương mại

Phân tích dữ liệu thương mại cho phép đánh giá sự thay đổi trong cán cân thương mại và tác động của nó đến tài khoản vãng lai. Việc thu thập và phân tích dữ liệu từ các nguồn khác nhau sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình kinh tế của các quốc gia ASEAN.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu tác động của CGTTC

Nghiên cứu về tác động của CGTTC đến tài khoản vãng lai không chỉ mang lại giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng. Các chính sách kinh tế được đề xuất từ nghiên cứu này có thể giúp các quốc gia ASEAN cải thiện tình hình tài khoản vãng lai và tăng cường khả năng cạnh tranh.

4.1. Đề xuất chính sách cho các quốc gia ASEAN

Các quốc gia ASEAN cần xây dựng chính sách khuyến khích xuất khẩu và giảm thiểu nhập khẩu không cần thiết. Điều này sẽ giúp cải thiện cán cân tài khoản vãng lai và tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp trong khu vực.

4.2. Tăng cường hợp tác kinh tế khu vực

Hợp tác kinh tế giữa các quốc gia ASEAN có thể giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và phân phối hàng hóa. Việc chia sẻ công nghệ và kinh nghiệm sẽ tạo ra giá trị gia tăng cho toàn khu vực và cải thiện tình hình tài khoản vãng lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của CGTTC ở ASEAN

Tác động của CGTTC đến tài khoản vãng lai ở ASEAN là một vấn đề phức tạp nhưng quan trọng. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các quốc gia trong khu vực xây dựng các chính sách kinh tế hiệu quả hơn. Tương lai của CGTTC ở ASEAN sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải cách của từng quốc gia.

5.1. Tương lai của CGTTC ở ASEAN

Tương lai của CGTTC ở ASEAN sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ với sự gia tăng đầu tư và thương mại quốc tế. Các quốc gia cần chuẩn bị sẵn sàng để tận dụng cơ hội này và giảm thiểu rủi ro từ mất cân bằng tài khoản vãng lai.

5.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến CGTTC và tài khoản vãng lai. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu mới sẽ giúp cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật và mạng lưới vận tải quốc tế đã thúc đẩy quá trình phân tán sản xuất trên phạm vi toàn cầu. Hàng hóa không còn được hoàn thiện trong biên giới của một quốc gia đơn lẻ mà trải qua nhiều công đoạn gia công, chế tạo tại nhiều nền kinh tế khác nhau nhằm tối ưu hóa chi phí và lợi thế so sánh. Trong bối cảnh đó, các quốc gia thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã tích cực mở cửa và gia tăng tỷ trọng thương mại, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu (CGTTC).

Song song với tiến trình hội nhập chuỗi sản xuất, sự mất cân bằng tài khoản vãng lai (CA) nổi lên như một hiện tượng kinh tế vĩ mô kéo dài tại nhiều nền kinh tế trên thế giới (Brumm và cộng sự, 2019). Tình trạng thâm hụt hoặc thặng dư CA phản ánh cấu trúc tiết kiệm - đầu tư, năng lực cạnh tranh thương mại và vị thế dòng vốn quốc tế của mỗi quốc gia. Đối với các nền kinh tế đang phát triển trong khối ASEAN, thâm hụt CA có thể tạo áp lực nợ nước ngoài và rủi ro tỷ giá nếu kéo dài, nhưng cũng có thể là hệ quả của việc thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) để nhập khẩu máy móc, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Ngược lại, thặng dư CA lớn tích lũy tài sản ngoại tệ nhưng cũng có khả năng phản ánh tình trạng thiếu hụt nhu cầu tiêu dùng nội địa hoặc nguy cơ áp lực lạm phát do đồng nội tệ tăng giá. Nhằm làm rõ mối quan hệ giữa mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu (GVCP) và cân bằng đối ngoại, tác giả thực hiện đề tài nghiên cứu cho khu vực ASEAN.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm:

1. Tìm hiểu cơ sở lý luận về mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu (GVCP) và sự mất cân bằng tài khoản vãng lai (CA).
2. Xây dựng mô hình đánh giá tác động của mức độ tham gia CGTTC đến sự mất cân bằng CA ở các quốc gia ASEAN trong giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2019.
3. Đề xuất hệ thống khuyến nghị và giải pháp chính sách nhằm tích cực hóa vấn đề cân bằng CA dưới tác động của GVCP, đặc biệt đối với Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua ba câu hỏi:

1. Thực trạng mất cân bằng CA và GVCP của các quốc gia ASEAN trong giai đoạn 2007 – 2019 diễn ra như thế nào?
2. Mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu (GVCP) tác động như thế nào đến sự mất cân bằng CA ở nhóm quốc gia này?
3. Cần triển khai những giải pháp chính sách nào để kiểm soát và điều hòa cán cân vãng lai khi tham gia vào CGTTC?

Đối tượng nghiên cứu là mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu (GVCP), sự mất cân đối tài khoản vãng lai (CA) và mối quan hệ tác động giữa hai đại lượng này. Phạm vi không gian nghiên cứu bao gồm các quốc gia thành viên khối ASEAN; phạm vi thời gian tập trung vào chuỗi dữ liệu thứ cấp từ năm 2007 đến năm 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên các lý thuyết kinh tế quốc tế và tài chính vĩ mô:

• Khung lý thuyết chuỗi giá trị: Khái niệm ban đầu của Michael Porter (1985) chia hoạt động doanh nghiệp thành hai nhóm: hoạt động chính (logistics đầu vào, vận hành, logistics đầu ra, marketing - bán hàng, dịch vụ) và hoạt động hỗ trợ (thu mua, phát triển công nghệ, quản trị nhân lực, cơ sở hạ tầng). Khái niệm CGTTC mở rộng bởi Kaplinsky và Morris (2002), Coe và Hass (2007) tiếp cận theo dây chuyền sản xuất toàn cầu hóa, phân tán quy trình chế tạo ra nhiều quốc gia.
• Phân loại chuỗi: Khóa luận tiếp cận cách phân loại của Gereffi (1999) gồm chuỗi do người sản xuất chi phối (ngành ô tô, máy tính, máy bay; dựa trên vốn công nghiệp và R&D) và chuỗi do người mua chi phối (may mặc, giày dép; dựa trên vốn thương mại và mạng lưới phân phối).
• Phân loại liên kết chuỗi: Tiếp cận theo hai hình thức là liên kết phía trước (Forward linkage - FW) và liên kết phía sau (Backward linkage - BW).
• Khung lý thuyết Tài khoản vãng lai (CA): Là thành phần chính của Cán cân thanh toán quốc tế (BOP), phản ánh các giao dịch kinh tế giữa người cư trú và không cư trú. CA gồm 4 bộ phận cấu thành: Cán cân thương mại (TB), Cán cân dịch vụ (SE), Cán cân thu nhập sơ cấp (PI) và Cán cân thu nhập thứ cấp (SI). Văn bản xác định 5 nhân tố vĩ mô tác động trực tiếp đến CA: tỷ giá hối đoái, mức chi tiêu tiêu dùng (tốc độ tăng trưởng kinh tế), dòng vốn tài trợ dài hạn, tỷ lệ tiết kiệm, và tỷ lệ lạm phát/khả năng cạnh tranh.
• Đo lường mức độ tham gia CGTTC: Áp dụng phương pháp của Ngân hàng Thế giới (WB, 2020) và công thức sản lượng: $$GVC = \frac{DVX_{ik}}{GE} + \frac{FVA_{ik}}{GE}$$ Trong đó: $FVA$ là giá trị gia tăng nước ngoài trong xuất khẩu; $DVX$ là giá trị gia tăng nội địa gián tiếp (hàng hóa xuất khẩu của một nước được nước khác dùng làm đầu vào để tái xuất khẩu); $DVA$ là giá trị gia tăng trực tiếp trong nước; $GE$ là tổng kim ngạch xuất nhập khẩu. Công thức xác định mức độ liên kết Backward ($BW$) và Forward ($FW$) của quốc gia $i$: $$BW_i = \frac{\sum_{j \neq i} a_{ji}}{x_i}; \quad FW_i = \frac{\sum_{j \neq i} a_{ij}}{x_i}; \quad GVCP_i = \frac{BW_i + FW_i}{2}$$ Với $a_{ji}$ là sản lượng của quốc gia $i$ dùng trong sản xuất ở quốc gia $j$, và $x_i$ là tổng sản lượng của quốc gia $i$.
• Mô hình định lượng: Dựa trên mô hình Đánh giá cân bằng bên ngoài (EBA) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF, 2012) và nghiên cứu của Brumm và cộng sự (2019), mô hình dạng rút gọn có dạng: $$CA_{it} = \alpha + \mathbf{x}'{it}\beta + u{it}$$ Trong đó $CA_{it}$ là tỷ lệ số dư tài khoản vãng lai trên GDP của quốc gia $i$ tại năm $t$; $\mathbf{x}'_{it}$ là véc-tơ các biến giải thích bao gồm chỉ số GVCP và các biến kiểm soát kinh tế vĩ mô. Phương pháp ước lượng được tác giả sử dụng là hồi quy bình phương nhỏ nhất (OLS).
• Nguồn dữ liệu: Cơ sở dữ liệu về đổi mới và chuyển đổi cấu trúc của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) giai đoạn 2007 – 2019, kết hợp số liệu từ Ngân hàng Thế giới (WB), IMF và OECD TiVA.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và tài khoản vãng lai

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kinh tế về CGTTC và CA. Tác giả trình bày cấu trúc phân rã của chuỗi giá trị theo Porter (1985) và bảng đặc trưng so sánh chuỗi giá trị do người sản xuất chi phối với chuỗi do người mua chi phối theo Gereffi (1999).

Văn bản phân tích đường cong nụ cười (Smile Curve) thể hiện sự phân bổ giá trị gia tăng: hai đầu đường cong (nghiên cứu thiết kế ở thượng nguồn và marketing, dịch vụ sau bán ở hạ nguồn) tích hợp hàm lượng tri thức cao nên tạo ra giá trị gia tăng lớn nhất; phần đáy đường cong (gia công, sản xuất, lắp ráp) tạo ra giá trị gia tăng thấp nhất dù đòi hỏi nhiều nhân lực.

Về tác động kinh tế, việc tham gia CGTTC mang lại lợi ích về chuyển giao công nghệ, mở rộng quy mô xuất khẩu và thúc đẩy việc làm cho các nước đang phát triển. Tuy nhiên, nếu chỉ tham gia vào các khâu thâm dụng lao động phổ thông, quốc gia dễ rơi vào nguy cơ mắc kẹt ở đáy chuỗi, phụ thuộc vào các công ty đa quốc gia (MNC), gia tăng ô nhiễm môi trường và áp lực hạ tầng. Đối với tài khoản vãng lai, chương 1 phân tích chi tiết bản chất của 4 cán cân thành phần (TB, SE, PI, SI) và cơ chế dẫn truyền của 5 nhân tố vĩ mô tác động tới thặng dư hoặc thâm hụt CA.

Chương 2: Thực trạng tác động của mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu đến sự mất cân bằng tài khoản vãng lai ở các nước ASEAN

Chương 2 trình bày các dữ liệu thực nghiệm về GVCP và số dư CA của 10 quốc gia ASEAN trong giai đoạn 2007 – 2019 từ nguồn ADB:

• Về liên kết quốc tế: Singapore dẫn đầu toàn khu vực ở cả hai chỉ số Backward và Forward có nguồn gốc nước ngoài, kế tiếp là Việt Nam và Malaysia về Backward, Malaysia và Brunei về Forward. Singapore cũng có giá trị xuất nhập khẩu sản phẩm trung gian (IPE/IPI) cao vượt trội so với các nước thành viên còn lại.
• Về giá trị nội địa: Thái Lan, Indonesia và Malaysia đạt mức liên kết Backward nội địa cao nhất; Indonesia, Thái Lan và Brunei dẫn đầu về Forward nội địa. Về giá trị gia tăng nội địa (DVA) tính theo ngành, Thái Lan đứng vị trí thứ nhất toàn khu vực nhờ năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp ô tô.
• Nhóm quốc gia có giá trị gia tăng xuất khẩu (VAE) trung bình cao nhất gồm Indonesia, Singapore và Malaysia; nhóm có giá trị thấp nhất là Brunei, Campuchia và Lào.

Thực trạng chi tiết tại các quốc gia thành viên được phân tích cụ thể:

• Brunei: Nền kinh tế phụ thuộc vào khai thác dầu thô và khí hóa lỏng (chiếm gần 90% GDP). Chỉ số Forward nội địa và DVX cao do cung cấp nguyên liệu thô thượng nguồn, nhưng liên kết công nghiệp phụ trợ và dịch vụ yếu, mức độ thu hút dòng vốn FDI mạng lưới thấp.
• Campuchia: Tham gia CGTTC ở mức độ yếu, FVA và DVX thấp. Ngành công nghiệp mũi nhọn là dệt may (chiếm khoảng 18% GDP năm 2017) nhưng chủ yếu hoạt động ở khâu "cắt - làm - tỉa" ở đáy chuỗi giá trị, sử dụng nguyên liệu vải nhập khẩu nên tỷ lệ giá trị gia tăng giữ lại trong nước thấp.
• Lào: Xuất khẩu chủ yếu dựa vào tài nguyên thiên nhiên (đồng, điện, gỗ, nông sản). FVA ở mức rất nhỏ, tương tác chuỗi thấp; từ năm 2010 chuỗi giá trị có dấu hiệu dài hơn nhờ tận dụng lao động giá rẻ thu hút một số nhà cung ứng linh kiện, song đóng góp công nghệ từ FDI còn hạn chế.
• Indonesia: Quy mô kinh tế lớn, tỷ lệ DVA cao nhưng các hoạt động tập trung ở các nấc sản xuất giá trị thấp. Tỷ trọng FVA trong xuất khẩu thấp do đầu vào công nghệ nhập khẩu chủ yếu phục vụ tiêu dùng nội địa thay vì tái xuất khẩu.
• Malaysia: Tỷ trọng DVX và FVA phân bổ tương đối đồng đều. Quốc gia này nâng cấp thành công năng lực của các nhà cung ứng trong ngành điện và điện tử (E&E), gia tăng tỷ lệ DVA nội địa và duy trì thặng dư CA liên tục trong suốt thập kỷ.
• Philippine: Cơ cấu xuất khẩu tập trung vào thiết bị E&E và dịch vụ công nghệ thông tin - gia công quy trình kinh doanh (IT-BPO). Nước này có xu hướng mở rộng DVX ở hạ nguồn, ít sử dụng đầu vào nước ngoài trong một số ngành dịch vụ then chốt.
• Singapore: Nắm giữ cả hai đầu đường cong giá trị gia tăng cao (thượng nguồn nghiên cứu/cung ứng công nghệ và hạ nguồn dịch vụ tài chính, logistics). Xuất khẩu ròng đóng góp trên 90% mức tăng thu nhập quốc gia, khu vực dịch vụ chiếm 70% GDP; đối tác thượng nguồn chính gồm Malaysia, Indonesia và Philippine.
• Thái Lan: Chuyển đổi thành công cơ cấu kinh tế sang công nghiệp chế tạo, đưa ngành ô tô trở thành trung tâm sản xuất lớn của khu vực thông qua chính sách ưu đãi thuế và quy định nâng cao tỷ lệ nội địa hóa khắt khe.

Bảng tổng hợp đặc điểm tham gia CGTTC của một số quốc gia ASEAN:

Quốc gia	Vị trí chủ đạo trong chuỗi	Ngành xuất khẩu tiêu biểu	Đặc điểm chỉ số (FVA, DVA, DVX)	Trạng thái CA ghi nhận
Singapore	Hai đầu đường cong (R&D, dịch vụ, logistics)	Dịch vụ tài chính, sản phẩm công nghệ cao	FVA cao nhất khu vực, IPE/IPI vượt trội	Thặng dư cao
Thái Lan	Chế tạo, lắp ráp công nghệ trung bình	Công nghiệp ô tô, linh kiện điện tử	DVA dẫn đầu khu vực, tỷ lệ nội địa hóa cao	Cải thiện thặng dư
Malaysia	Lắp ráp và cung ứng linh kiện E&E	Điện tử, linh kiện bán dẫn (E&E)	DVX và FVA phân bổ cân bằng, DVA ngành E&E cao	Thặng dư liên tục
Indonesia	Thượng nguồn nguyên liệu và hạ nguồn chế biến thấp	Khoáng sản, nông sản, ô tô	DVA cao, FVA xuất khẩu thấp	Biến động/thâm hụt
Brunei	Thượng nguồn khai thác khoáng sản	Dầu thô, khí hóa lỏng	Forward nội địa cao, FVA thấp	Thặng dư nhờ dầu mỏ
Campuchia	Đáy chuỗi (Gia công thâm dụng lao động)	Dệt may, da giày ("cắt - làm - tỉa")	FVA và DVX thấp, phụ thuộc nguyên liệu ngoại	Thâm hụt thương mại
Lào	Thượng nguồn nguyên liệu thô sơ chế	Quặng đồng, điện, gỗ, nông sản	FVA rất nhỏ, DVX chiếm chủ đạo trong xuất khẩu	Thâm hụt kéo dài

Chương này sử dụng bảng thống kê mô tả (Bảng 2) và bảng kết quả hồi quy OLS (Bảng 3) từ mô hình EBA để đánh giá mức độ ảnh hưởng của biến GVCP cùng các yếu tố kinh tế vĩ mô đối với biến động của số dư CA.

Chương 3: Một số khuyến nghị chính sách

Dựa trên các phân tích thực trạng và kiểm định mô hình, chương 3 đề xuất định hướng phát triển cho Việt Nam và các giải pháp chính sách phân cấp theo từng nhóm cơ quan quản lý và khu vực doanh nghiệp:

• Định hướng của Việt Nam: Nâng cao năng lực công nghệ, chuyển dịch dần từ các khâu gia công lắp ráp thâm dụng lao động sang các công đoạn có hàm lượng giá trị gia tăng cao hơn nhằm cải thiện vị thế trong chuỗi và ổn định tài khoản vãng lai.
• Khuyến nghị đối với Nhà nước: Xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp hỗ trợ, hoàn thiện thể chế thu hút FDI có chọn lọc.
• Khuyến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước: Điều hành linh hoạt chính sách tỷ giá và lãi suất nhằm duy trì sức cạnh tranh xuất khẩu mà không gây bất ổn cán cân thanh toán.
• Khuyến nghị đối với Bộ Tài chính: Tối ưu hóa các chính sách thuế quan, ưu đãi tài chính đối với các doanh nghiệp đầu tư vào R&D và đổi mới công nghệ.
• Khuyến nghị đối với Bộ Công Thương: Đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, phát triển mạng lưới liên kết giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn đa quốc gia.
• Khuyến nghị đối với Bộ Giao thông vận tải: Nâng cấp hệ thống hạ tầng giao thông, mạng lưới logistics và cảng biển nhằm giảm thiểu chi phí vận chuyển đầu vào và đầu ra.
• Khuyến nghị đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Đổi mới chương trình đào tạo kỹ thuật, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
• Khuyến nghị đối với khối Doanh nghiệp: Tăng cường đầu tư trang thiết bị công nghệ hiện đại, chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu và tham gia vào mạng lưới sản xuất khu vực.

Kết quả và đóng góp nghiên cứu

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể dựa trên số liệu thực chứng:

• Làm rõ cấu trúc tham gia CGTTC của khu vực ASEAN: Singapore giữ vai trò trung tâm cung ứng với chỉ số FVA và kim ngạch hàng hóa trung gian cao nhất; Thái Lan đạt tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa (DVA) cao nhất trong các ngành chế tạo; Campuchia và Lào có mức độ liên kết chuỗi thấp nhất do phụ thuộc vào gia công thô hoặc khai thác khoáng sản tự nhiên.
• Chỉ ra mối liên hệ thực nghiệm giữa GVCP và CA: Việc tham gia sâu vào CGTTC làm thay đổi cán cân vãng lai thông qua cơ chế thay thế hàng hóa trung gian và dịch chuyển tỷ trọng giá trị gia tăng. Các quốc gia có chỉ số GVCP cao, tích hợp sâu vào mạng lưới giá trị cao như Singapore và Malaysia duy trì được thặng dư CA vững chắc; ngược lại, các quốc gia chuyên môn hóa ở khâu lắp ráp phụ thuộc vào đầu vào nhập khẩu hoặc thâm dụng lao động giản đơn thường đối mặt với biến động thâm hụt tài khoản vãng lai.
• Đóng góp về mặt lý luận và học thuật: Khóa luận là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam tiếp cận tổng thể tác động của GVCP đến sự mất cân bằng CA ở cấp độ khu vực ASEAN giai đoạn 2007 – 2019, thay vì chỉ tiếp cận đơn lẻ một ngành hàng (như dệt may, da giày, thủy sản) hoặc giới hạn phạm vi nội địa một quốc gia. Khóa luận cũng phân tích CA theo cả hai chiều hướng thâm hụt và thặng dư thay vì chỉ xem xét tiêu cực mặt thâm hụt.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Khóa luận có một số giới hạn được xác định từ nội dung nghiên cứu:

• Phạm vi dữ liệu dừng lại ở giai đoạn 2007 – 2019, chưa bao quát được các biến động vĩ mô và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu trong giai đoạn đại dịch COVID-19 và giai đoạn phục hồi sau đó.
• Mô hình kinh tế lượng sử dụng phương pháp ước lượng bình phương nhỏ nhất (OLS) trên dữ liệu bảng, chưa áp dụng các mô hình động (như GMM) để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn giữa biến tham gia chuỗi giá trị và tài khoản vãng lai.
• Dữ liệu ADB và TiVA chủ yếu phản ánh ở cấp độ vĩ mô và cấp độ ngành tổng hợp, chưa đi sâu phân tích dữ liệu vi mô ở cấp độ doanh nghiệp để đo lường chính xác tác động lan tỏa của dòng vốn FDI sang khu vực kinh tế tư nhân trong nước. Hướng mở rộng tiếp theo là cập nhật chuỗi số liệu đến giai đoạn mới nhất và ứng dụng các kỹ thuật kinh tế lượng chuỗi thời gian hoặc dữ liệu bảng nâng cao.

Giá trị tham khảo

Nội dung và dữ liệu của khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học thuộc các ngành Kinh doanh quốc tế, Kinh tế quốc tế, Kinh tế đối ngoại và Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu cung cấp khung lý thuyết chuẩn hóa về chuỗi giá trị toàn cầu, phương pháp đo lường các chỉ số $FVA$, $DVA$, $DVX$ và cách vận dụng mô hình EBA của IMF trong nghiên cứu tài khoản vãng lai.
• Người nghiên cứu thực hiện các đề tài liên quan: Phần phân tích thực trạng từng quốc gia ASEAN (Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Campuchia, Lào, Brunei) là nguồn tài liệu thứ cấp chi tiết để đối chiếu các đặc trưng thương mại và mô hình phát triển công nghiệp hỗ trợ trong khu vực.
• Các chuyên viên phân tích chính sách thương mại và vĩ mô: Cung cấp góc nhìn thực chứng về mối liên hệ giữa chính sách nội địa hóa, thu hút FDI và việc kiểm soát các cân đối vĩ mô đối ngoại.

Câu hỏi thường gặp

1. Công thức nào được tác giả sử dụng để đo lường mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu (GVCP)?

Theo phương pháp của Ngân hàng Thế giới (WB, 2020), chỉ số $GVC$ được xác định qua tổng tỷ trọng giá trị gia tăng nội địa gián tiếp ($DVX$) và giá trị gia tăng nước ngoài ($FVA$) trên tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ($GE$): $$GVC = \frac{DVX_{ik}}{GE} + \frac{FVA_{ik}}{GE}$$ Đồng thời, mức độ tham gia tổng hợp ($GVCP_i$) được tính bằng trung bình cộng của liên kết Backward ($BW_i$) và Forward ($FW_i$) dựa trên ma trận sản lượng giữa các quốc gia: $$GVCP_i = \frac{BW_i + FW_i}{2}$$

2. Quốc gia nào trong khối ASEAN có tỷ trọng FVA và giá trị xuất nhập khẩu sản phẩm trung gian cao nhất?

Singapore là quốc gia đạt giá trị liên kết Backward và Forward nước ngoài cao nhất, đồng thời có giá trị xuất nhập khẩu sản phẩm trung gian (IPE và IPI) vượt trội hoàn toàn so với toàn bộ các nước còn lại trong khối ASEAN trong suốt giai đoạn 2007 – 2019.

3. Vì sao ngành dệt may Campuchia đóng góp tới 18% GDP (năm 2017) nhưng giá trị gia tăng thu được từ CGTTC vẫn rất thấp?

Ngành dệt may Campuchia chủ yếu tập trung vào công đoạn "cắt - làm - tỉa", vốn là phần đáy của đường cong nụ cười tạo ra giá trị gia tăng rất thấp. Ngoài ra, ngành này phụ thuộc phần lớn vào nguyên liệu vải và phụ liệu nhập khẩu từ nước ngoài, trong khi phần lợi nhuận lớn lại thuộc về các doanh nghiệp FDI, khiến tỷ lệ giá trị gia tăng thực tế giữ lại cho các nhà sản xuất nội địa không đáng kể.

4. Ngành công nghiệp nào đóng vai trò then chốt giúp Thái Lan dẫn đầu khu vực về giá trị gia tăng nội địa (DVA)?

Ngành công nghiệp ô tô là ngành đóng vai trò quyết định đưa Thái Lan dẫn đầu khu vực về giá trị nội địa ở cả liên kết Backward và Forward. Chính phủ Thái Lan đã thực hiện thành công các chính sách ưu đãi thuế và quy định nâng cao tỷ lệ nội địa hóa cho các doanh nghiệp lắp ráp, biến nước này thành trung tâm sản xuất ô tô lớn của ASEAN và châu Á.

5. Năm nhân tố kinh tế vĩ mô nào được tác giả xác định có ảnh hưởng trực tiếp đến sự mất cân bằng tài khoản vãng lai (CA)?

Văn bản tổng hợp 5 nhân tố chính chi phối số dư CA gồm:

1. Tỷ giá hối đoái.
2. Mức chi tiêu tiêu dùng (mức độ tăng trưởng kinh tế).
3. Dòng vốn tài trợ trong dài hạn (FDI, ODA, tích lũy ngoại tệ).
4. Tỷ lệ tiết kiệm nội địa.
5. Tỷ lệ lạm phát và khả năng cạnh tranh về giá của hàng hóa trên thị trường quốc tế.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Huyền Trang đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuỗi giá trị toàn cầu và tài khoản vãng lai, đồng thời phân tích thực trạng tham gia mạng lưới sản xuất của các quốc gia ASEAN giai đoạn 2007 – 2019 qua nguồn dữ liệu từ ADB. Nghiên cứu chỉ ra sự phân hóa rõ nét về vị trí tham gia chuỗi giữa các nền kinh tế thành viên, từ nhóm dẫn dắt công nghệ cao và dịch vụ (Singapore), nhóm chế tạo có tỷ lệ nội địa hóa cao (Thái Lan, Malaysia) đến nhóm khai thác tài nguyên và gia công thâm dụng lao động (Brunei, Lào, Campuchia). Thông qua việc đánh giá tác động tương hỗ giữa mức độ tham gia chuỗi giá trị và các cân đối vĩ mô, tác giả đã đề xuất hệ thống khuyến nghị chính sách toàn diện nhằm giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và duy trì sự ổn định bền vững của tài khoản vãng lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MỨC ĐỘ THAM GIA CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU VÀ TÀI KHOẢN VÃNG LAI 1. Tổng quan về mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu 1. Khái niệm chuỗi giá trị toàn cầu Một khái niệm trong Competitive Advantage (1985) được Michael Porter lần đầu tiên đề cập đến là “Chuỗi giá trị” dưới góc độ chi phí và giá trị chuỗi các hoạt động ở cấp độ doanh nghiệp, được giải thích là: “Tổng thể các hoạt động liên quan đến sản xuất và tiêu thụ một sản phẩm hoặc dịch vụ nào đó. Trong chuỗi giá trị diễn ra quá trình tương tác giữa các yếu tố cần và đủ để tạo ra một hoặc một nhóm sản phẩm và các hoạt động phân phối, tiêu thụ sản phẩm, nhóm sản phẩm đó theo một phương thức nhất định” (OCD, 2019).

Trong đó, Porter đề xuất tiếp cận chuỗi giá trị dựa trên chuỗi hoạt động theo liên kết theo cấu trúc hai nhóm: Một là, các hoạt động chính gồm các hoạt động mang tính vật chất và hai là các hoạt động hỗ trợ cho hoạt động chính. Hình 1: Sơ đồ chuỗi giá trị Porter Nguồn: Porter, 1985 11 Các hoạt động chính - Logistics đầu vào: bao gồm các hoạt động liên quan đến tiếp nhận, tồn kho, phân phối đầu vào. Các hoạt động này gắn với hoạt động nhận, tồn trữ, quản lý các yếu tố đầu vào. Làm tốt một trong các hoạt động này sẽ dẫn tới giảm chi phí và tăng năng suất.

- Vận hành: những hoạt động liên quan đến việc hình thành sản phẩm cuối cùng từ nguyên liệu đầu vào để sẵn sàng bán cho khách hàng. Kiểm soát tốt hoạt động này mang lại những sản phẩm có chất lượng, hiệu suất cao hơn, phản ứng với điều kiện thị trường nhanh hơn. - Logistics đầu ra: bao gồm các hoạt động liên quan đến việc tiếp nhận, lưu trữ, quản lý hàng hóa, vận hành các hoạt động phân phối và xử lý các đơn đặt hàng. Đánh giá chất lượng của hoạt động này cho thấy hiệu suất và mức độ phục vụ khách hàng đang ở mức nào.

- Marketing và bán hàng: xoay quanh các vấn đề cung cấp phương tiện để khách hàng mua hoặc thúc đấy họ mua sản phẩm. - Dịch vụ: những hoạt động nhằm duy trì hoặc tăng cường giá trị của sản phẩm sau khi đã bán hàng cho khách. Hoạt động hỗ trợ Đây là nhóm các hoạt động xuất hiện trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp với mục đích hỗ trợ nâng cao sức cạnh tranh. Ở đó, mỗi công ty có một cách hoạt động mang đặc điểm riêng mà từ đó cấu trúc của các hoạt động hỗ trợ có thể được xác định một cách linh hoạt.

Nhưng nhìn chung, chúng đều có một dạng bao gồm: - Thu mua: Khâu này gồm những thao tác liên quan đến việc tìm mua đầu vào từ nguyên liệu sản xuất đến các sản phẩm phục vụ quá trình sản xuất. - Quản trị nguồn nhân lực: đảm nhiệm công việc tuyển dụng, thuê lao động, đào tạo/ huấn luyện, phát triển và thu nhập của nhân sự. 12 - Phát triển công nghệ: mang trong mình bí quyết, quy trình kinh doanh của doanh nghiệp nên đóng vai trò quan trọng đối với việc tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. - Cơ sở hạ tầng: hệ thống quản trị tổng hợp, lập kế hoạch chiến lược/ tài chính/ phương thức vận hành doanh nghiệp, pháp lý, kế toán và quản trị chất lượng.

Các hoạt động này hỗ trợ sự vận hành của các thành phần khác trong toàn bộ chuỗi giá trị do vậy có tính chất gắn kết và vai trò cao. Thông qua mô hình này, có thể thấy rõ lợi thế cạnh tranh của mỗi doanh nghiệp chính là thế mạnh để tham gia vào chuỗi giá trị và nó cho phép các giai đoạn trong quá trình cung cấp hàng hóa của doanh nghiệp được phân biệt một cách rõ ràng. Sau đó 17 năm, hai nhà nghiên cứu Raphael Kaplinsky và Mike Morris người Mỹ đã dựa trên quan điểm này để định nghĩa rằng: “Chuỗi giá trị toàn cầu (CGTTC) là một dây chuyền sản xuất kinh doanh theo phương thức toàn cầu hoá trong đó có nhiều nước tham gia, chủ yếu là các doanh nghiệp tham gia vào các công đoạn khác nhau từ thiết kế chế tạo tiếp thị đến phân phối và hỗ trợ người tiêu dùng”. Theo đó, nhóm tác giả mở rộng quan điểm theo hướng tập trung sự liên kết giữa vòng đời sản phẩm và giá trị tạo ra ở mỗi công đoạn, từ đó doanh nghiệp có thể đánh giá và chủ động đưa ra quyết định lựa chọn tham gia vào công đoạn nào thì phù hợp nhất.

Đến năm 2007, nhìn nhận CGTTC ở góc độ rộng hơn, Coe và Hass (2007) cho rằng đây là kết quả của quá trình phân tán sản xuất. Cụ thể, “Chuỗi giá trị toàn cầu được hiểu là trình tự của hoạt động sản xuất, tạo ra sản phẩm cuối cùng cho người sử dụng cuối cùng, trong đó hoạt động sản xuất gắn chặt với mối quan hệ giữa các công ty. Khái niệm tập trung vào mối quan hệ giữa nhà cung ứng trong nước – nước ngoài, công ty mẹ – chi nhánh nước ngoài, hoạt động thuê ngoài (outsourcing)” (Đinh Thị Thanh Long, 2015). Trong bài nghiên cứu này, tác giả tiếp cận CGTTC dưới góc độ là chuỗi cung ứng thương mại dịch vụ, cụ thể: “Chuỗi giá trị toàn cầu là toàn bộ quá trình sản xuất hàng hóa, từ nguyên liệu thô cho tới thành phẩm, được thực hiện ở bất cứ nơi nào mà kỹ năng và nguyên liệu cần thiết để sản xuất đều có sẵn tại mức giá cạnh tranh cũng như đảm bảo chất lượng thành phẩm”.

Đặc điểm và phân loại chuỗi giá trị toàn cầu Tham gia vào tiến trình toàn cầu hóa, các doanh nghiệp có thể được xếp vào một trong hai CGTTC: một là chuỗi do người sản xuất chi phối, hai là chuỗi do người mua chi phối (Nguyễn Hoàng Ánh, 2008), theo đó: Bảng 1: Đặc trưng của chuỗi giá trị do người mua và người sản xuất chi phối Chuỗi giá trị do người Chuỗi giá trị do người sản xuất chi phối mua chi phối Người chi phối Vốn công nghiệp Vốn thương mại Các yếu tố cạnh tranh Nghiên cứu và phát triển; Thiết kế; Marketing cơ bản sản xuất Quy mô của các nền kinh Phạm vi hoạt động của các Rào cản thâm nhập tế nền kinh tế Hàng hóa trung gian, hàng Các khu vực kinh tế hóa tài chính; hàng tiêu Hàng tiêu dùng, mau hỏng dùng lâu bền Các ngành điển hình Ô tô, máy tính, máy bay May mặc, da giày, đồ chơi Các công ty xuyên quốc Các công ty nội địa ở các Chủ sở hữu gia nước đang phát triển Liên kết mạng lưới sản Dựa vào đầu tư Dựa vào thương mại xuất chủ yếu Cấu trúc sản xuất đặc Chiều dọc Chiều ngang thù Nguồn: Gereffi, 1999 - Chuỗi giá trị toàn cầu do người sản xuất chi phối: có mạng lưới sản xuất rộng rãi (có nhiều công xưởng, nhiều chi nhánh tại nhiều nước trên thế giới), mạng lưới những nhà phân phối, nhà bán lẻ, nhà nghiên cứu thị trường đa dạng, rộng khắp vượt ra khỏi phạm vi trong một quốc gia. - Chuỗi giá trị toàn cầu do người mua chi phối: Những nhà thiết kế, nhà bán lẻ, nhà nghiên cứu thị trường đóng vai trò quan trọng như những nhà chiến lược tạo 14 ra những mối liên kết, mối quan hệ với những nhà sản xuất, những nhà kinh doanh thương mại và những công xưởng trên khắp thế giới để sản xuất ra những sản phẩm họ cần sau đó phân phối sản phẩm đó tới người tiêu dùng. Bên cạnh cách phân chia này, CGTTC cũng thường được xem xét dưới góc độ độ dài của chuỗi, theo đó: - Chuỗi giá trị ngắn thường xảy ra trong công nghiệp khai khoáng, chế biến thô thông qua khai thác – sơ chế – thương mại – tiêu thụ. - Chuỗi giá trị dài thường được quan tâm từ khâu thiết kế, marketing… mới định ra các khâu của chuỗi.

Các sản phẩm chế biến sâu, sử dụng công nghệ cao thường áp dụng chuỗi giá trị từ các khâu nghiên cứu phát triển – vệ tinh chế tạo – sản xuất lắp ráp – marketing – phân phối – tiêu thụ. Trong bài viết này, tác giả tiếp cận mức độ tham gia vào CGTTC theo hai dạng là Forward (liên kết phía trước) và Backward (liên kết phía sau) bởi dù phân loại thế nào thì về bản chất, một quốc gia xuất khẩu thuộc CGTTC luôn luôn chứa đựng hai thành phần GTGT: một là phần được sản xuất trong nước, phần còn lại là giá trị nhờ nhập khẩu được tích hợp vào sản phẩm xuất khẩu đó. Mặt hàng này có thể làm đầu vào cho quốc gia khác để tiếp tục sản xuất rồi xuất khẩu sang nước khác (hoặc quay lại nước ban đầu) hoặc cũng có thể là hàng hóa tiêu dùng cuối cùng. Forward: quốc gia xuất khẩu sản phẩm sau khi đã tạo phần giá trị nội địa (nước thứ hai) trong đó làm đầu vào (sản phẩm trung gian) cho một công đoạn sản xuất khác của quốc gia khác (quốc gia thứ ba).

Sau đó, nước thứ ba này sẽ tiếp tục xuất khẩu loại hàng hóa mới có chứa hàm lượng giá trị được tạo ra từ các quốc gia trước đó. Ở dạng này, các công ty ở quốc gia này giành quyền kiểm soát các hoạt động kinh doanh đi trước trong chuỗi giá trị từ đó có thể làm chủ trong quá trình phân phối và dành thị phần lớn hơn. Backward: một quốc gia (nước thứ hai) nhập khẩu nguyên liệu đầu vào để sản xuất, chế biến, gia công, lắp ráp… gọi chung là sản xuất hàng hóa và dịch vụ (từ nước 15 thứ nhất) nhằm gia tăng giá trị nội địa vào sản phẩm đó, sau đấy sẽ xuất khẩu sang một nền kinh tế mới (nước thứ ba). Các công ty trong quốc gia có liên kết Backward sẽ dành quyền kiểm soát các hoạt động kinh doanh đằng sau chuỗi giá trị mà họ đang tham gia.

Họ kiểm soát chuỗi cung ứng với khả năng thực hiện được lợi thế kinh tế theo quy mô tốt hơn. Đo lường Để đo lường CGTTC, WB 2020 cho rằng CGTTC của quốc gia tham chiếu i và ngành k được tính như sau: 𝐷𝑉𝑋𝑖𝑘 𝐹𝑉𝐴𝑖𝑘 𝐺𝑉𝐶 = + 𝐺𝐸 𝐺𝐸 Trong đó 𝐹𝑉𝐴𝑖𝑘 cho biết phần nào trong tổng xuất khẩu của một quốc gia bao gồm các yếu tố đầu vào đã được sản xuất ở quốc gia khác – GTGT nước ngoài. Phần này chính là tỷ trọng xuất khẩu của quốc gia mà không cộng vào GDP của quốc gia đó. Chỉ số 𝐷𝑉𝑋 thể hiện mức độ mà hàng hóa xuất khẩu của một quốc gia được sử dụng làm đầu vào cho hàng hóa xuất khẩu từ các quốc gia khác, hay còn gọi là GTGT nội địa gián tiếp.