mở đầu bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nêu rõ: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền 2 mưu cầu hạnh phúc”. Bởi đối với một đất nước đã phải trải qua mấy ngàn năm bị đô hộ lệ thuộc, chiến tranh khốc liệt, dân tộc Việt Nam quý trọng hơn hết giá trị, khát vọng để giành lại những quyền cơ bản của con người. “Phá thai” - một vấn đề không còn xa lạ đối với các quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, thế nhưng, đây vẫn luôn là đề tài nhạy cảm, nhận được nhiều sự quan tâm từ phía Nhà nước và đông đảo người dân.
Có thể nói rằng vấn đề “Phụ nữ có quyền phá thai hay không?” luôn gây tranh cãi trong suốt nhiều năm qua, có rất nhiều ý kiến khác nhau được đưa ra song vẫn không tìm được câu trả lời xác đáng cũng như giải pháp toàn diện cho vấn đề này. Soi chiếu vào thực tiễn xã hội hiện đại ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ cũng như sự phát triển mạnh mẽ của phong trào nữ quyền, nhận thức của con người về vấn đề phá thai cũng có phần khách quan, bao dung và cảm thông hơn. Mặc dù vậy, chúng ta cũng không thể phủ nhận hoàn toàn những ý kiến trái chiều đối với đề tài nhạy cảm đã nêu trên. Trong nhận thức của đông đảo người dân ở nhiều quốc gia trên thế giới, “phá thai” là một việc làm vô nhân đạo và không thể chấp nhận được bởi nhiều nguyên nhân khác nhau được xây dựng dựa trên các cơ sở văn hóa, tôn giáo, đạo đức, nền tảng chính trị,.
nhưng hơn cả là vì hành động này xâm phạm đến quyền sống của một cá thể. Có rất nhiều nguyên nhân chính đáng cũng như hoàn cảnh bất khả kháng dẫn đến việc người phụ nữ lựa chọn bỏ thai nhi, có thể là do thai nhi phát triển không bình thường, sức khỏe người mẹ không đủ để có một thai kỳ an toàn,. hoặc những nguyên nhân khác như bị xâm hại tình dục, cưỡng bức gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến người mẹ và thai nhi. Dù vậy, thực tế xã hội cho thấy không phải cá nhân nào cũng có cái nhìn thiện chí và dễ dàng chấp nhận việc phá thai bởi những nguyên nhân bất khả kháng.
Những góc nhìn không mấy tích cực ấy đã và đang gây ảnh hưởng không nhỏ đến quyền và lợi ích của người phụ nữ trong lĩnh vực sức khỏe sinh sản. Đặc biệt, không phải pháp luật của quốc gia nào cũng chấp thuận cho người phụ nữ có quyền phá thai thông qua hệ thống pháp luật nghiêm khắc, các chính sách hạn chế một cách tiêu cực thậm chí cấm hoàn toàn việc phá thai. Đây là những rào cản pháp lý ngăn người phụ nữ khỏi việc được hưởng quyền và lợi ích hợp pháp trong lĩnh vực này. Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hóa, Việt Nam được xem là quốc gia đang phát triển và có tiềm lực lớn trong tương lai.
Dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, hệ thống pháp luật của Việt Nam không ngừng được hoàn thiện. Tuy nhiên, việc xây dựng, ban hành và thực hiện các quy định pháp luật về quyền phá thai là vẫn còn những hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu tình hình chung của đất nước. Việc thừa nhận quyền phá thai ở Việt Nam đã cho thấy sự tiến bộ trong tư tưởng của nhà làm luật trong việc ban hành các quyền tự do về thân thể, quyền tự chủ quyết định cuộc sống của người phụ nữ; song song đó cũng để lại rất nhiều hạn chế, bất cập trong các vấn đề liên quan đến quyền được 3 bảo vệ, chăm sóc sức khỏe phụ khoa. Thực tế cho thấy, quyền phá thai ở Việt Nam chủ yếu được nhìn nhận nhiều hơn ở góc độ là một vấn đề xã hội hơn là một vấn đề mang tính pháp lý, vì thế, pháp luật hiện chưa có sự tổng quát và toàn diện.
Nhận thấy vai trò của pháp luật ở việc bảo vệ quyền lợi của phụ nữ trên toàn thế giới nói chung và phụ nữ Việt Nam nói riêng trong lĩnh vực sức khỏe sinh sản, cụ thể là trong vấn đề phá thai, nhóm tác giả quyết định thực hiện đề tài “Pháp luật về quyền phá thai ở một số quốc gia và giá trị tham khảo cho Việt Nam” nhằm khẳng định sự nhân đạo của quyền phá thai cũng như khẳng định tầm quan trọng và sự thiết yếu của quyền phá thai đối với người phụ nữ. Tính mới của đề tài Thông qua việc nghiên cứu, đánh giá về tình hình nghiên cứu cũng như mức độ quan tâm đến các nội dung trong đề tài ở góc độ khoa học pháp lý, nhóm tác giả nhận thấy rằng đề tài là một vấn đề rất phổ biến trong xã hội và tồn tại ở nhiều quốc gia. Tuy nhiên, việc nghiên cứu vấn đề này một cách tổng quan dưới góc độ pháp lý thì chưa nhận được sự quan tâm, chú ý của các nhà nghiên cứu, các chuyên gia pháp lý. Đặc biệt, việc nghiên cứu vấn đề phá thai dưới góc độ là một quyền của phụ nữ thì việc nghiên cứu, đánh giá vẫn còn có những hạn chế nhất định.
Quan trọng hơn hết, các công trình chưa thể hiện rõ lập trường, thể hiện sự bảo vệ mạnh mẽ, quyết liệt đối với quyền lợi của người phụ nữ trong lĩnh vực sức khỏe sinh sản, cụ thể là “phá thai”. Do đó, xuất phát từ nhận thức khách quan về tầm quan trọng của quyền phá thai đối với phụ nữ trên toàn thế giới nói chung và phụ nữ ở Việt Nam nói riêng, nhóm tác giả thực hiện nghiên cứu đề tài “Pháp luật về quyền phá thai ở một số quốc gia và giá trị tham khảo cho Việt Nam”. Việc thực hiện đề tài này do đó vẫn đảm bảo được tính mới trên cơ sở nghiên cứu hệ thống pháp luật ở một số quốc gia trên thế giới, qua đó rút kinh nghiệm, đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện, phát triển hệ thống pháp luật Việt Nam về vấn đề này. Cụ thể, tính mới của đề tài thể hiện ở các góc độ sau: Một là, đề tài tiếp cận và phân tích quyền phá thai trên cơ sở là một quyền cơ bản của con người.
Thông qua việc tham khảo hệ thống pháp luật của Việt Nam và quốc tế; những chủ trương, phương châm hoạt động của các tổ chức phi chính phủ về nhân quyền, nhóm tác giả thể hiện sự ủng hộ quyền tự chủ thân thể, quyền tự do tiếp cận các dịch vụ sức khỏe, đặc biệt hơn là quyền chăm sóc sức khỏe sinh sản ở phụ nữ. Từ đó, làm sáng tỏ tính thiết thực cũng như tầm quan trọng của quyền phá thai. Tuy nhiên, đề tài được nghiên cứu dưới góc độ đề cao nhưng không cổ súy việc lạm dụng quyền phá thai mà bỏ qua quyền sống của thai nhi. Hai là, đề tài nghiên cứu nhằm góp phần làm rõ hơn những yếu tố tác động lên quá trình hình thành pháp luật về phá thai ở một số các quốc gia ở các khía cạnh dân cư, 4 tôn giáo, văn hoá,.
và đưa ra sự so sánh, đối chiếu giữa pháp luật về phá thai ở các quốc gia với Việt Nam. Ba là, đề tài phân tích hai mặt đối lập về mặt pháp lý và đánh giá khách quan thực tiễn áp dụng pháp luật về quyền phá thai ở Việt Nam. Từ đó, nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật của người dân cũng như nhấn mạnh trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và xã hội. Bốn là, những kiến nghị nhóm tác giả đề xuất trong đề tài nghiên cứu mang giá trị tham khảo, định hướng cho việc sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quyền phá thai của phụ nữ.
Tóm lại, từ đề tài nghiên cứu nhóm tác giả muốn đưa cái nhìn bao quát về thực trạng pháp luật phá thai ở một số quốc gia trên thế giới và Việt Nam. Bên cạnh đó nhóm tác giả không chỉ muốn nâng cao quyền phá thai ở phụ nữ và còn đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện những lỗ hổng của pháp lý và hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền cơ bản của người phụ nữ Việt Nam. Mục tiêu của đề tài Đề tài hướng đến mục tiêu làm rõ quy định pháp luật về quyền phá thai của phụ nữ ở một số nước trên thế giới và từ đó rút ra được những kinh nghiệm tham khảo cho việc hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam về vấn đề này. Để thực hiện mục tiêu của đề tài, đề tài thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau đây: Thứ nhất, tìm hiểu, nghiên cứu, lý giải quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng những quy định ấy ở một số quốc gia tiêu biểu, cụ thể là Iceland, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Philippines.
Từ đó, đề tài đánh giá những ưu và nhược điểm trong quy định pháp luật của các nước này. Thứ hai, dưới góc nhìn hiện đại và khách quan, nhóm tác giả tiến hành đánh giá, phân tích hệ thống quy phạm pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về quyền phá thai ở Việt Nam. Từ đó, nhóm tác giả đưa ra những đề xuất sửa đổi, bổ sung pháp luật cùng những giải pháp mang tính xã hội phù hợp với tình hình, khuynh hướng phát triển của Việt Nam hiện nay. Tổng hợp tình hình nghiên cứu trong và ngoài trường 4.1 Trong trường Hiện nay, các nội dung về quyền của phụ nữ là đối tượng nghiên cứu trong nhiều công trình ở Trường Đại học Luật TP.
Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, thông qua việc nghiên cứu, khảo sát của nhóm tác giả thì cho đến nay, vấn đề về quyền phá thai vẫn chưa được nghiên cứu một cách cụ thể, chuyên sâu trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Ngoài trường Trên thế giới kể cả ở Việt Nam, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu khoa học, các bài báo, tạp chí,. về pháp luật quyền phá thai ở những góc độ, phương diện tiếp cận 5 khác nhau và trở thành đề tài quen thuộc đối với nhiều học giả, nhà nghiên cứu pháp luật trong và ngoài nước.
Dựa trên nguồn tài liệu tổng quát và phạm vi quan tâm của đề tài, tiêu biểu là một số công trình như: a) Đặng Văn Hải (2014), Nghiên cứu tình hình phá thai đến 12 tuần và đánh giá sự hiểu biết về các biện pháp tránh thai của phụ nữ đến phá thai, Tạp chí phụ sản, 12(2), tr.