Đồ án Thạc sĩ: Khảo sát sức khỏe tinh thần và hài lòng cuộc sống NVYT nghỉ hưu

Đồ án Thạc sĩ 2024 khảo sát sức khỏe tinh thần, mức độ hài lòng cuộc sống của nhân viên y tế nghỉ hưu tại Biên Hòa. Cung cấp dữ liệu và kết quả.

• Tác giả: Bùi Văn Nhân
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Thị Bạch Huệ
• Trường học: Trường Đại học Lạc Hồng
• Chuyên ngành: Tổ chức Quản lý Dược
• Đề tài: Khảo sát sức khỏe tinh thần và mức độ hài lòng trong cuộc sống của nhân viên y tế nghỉ hưu tại thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai năm 2024
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Đồng Nai

Tóm tắt

I. Tình trạng sức khỏe tinh thần nhân viên y tế nghỉ hưu tại Biên Hòa

Sức khỏe tinh thần là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của nhân viên y tế nghỉ hưu. Theo khảo sát năm 2024 tại thành phố Biên Hòa, sức khỏe tinh thần của nhóm đối tượng này đang đối diện với nhiều thách thức. Nhân viên y tế sau khi nghỉ hưu thường gặp phải những vấn đề như lo âu, trầm cảm và cảm giác mất định hướng trong cuộc sống. Việc mất đi vai trò chuyên môn và mối quan hệ xã hội tại nơi làm việc gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần. Đặc biệt, sự thay đổi đột ngột trong lịch trình hàng ngày và sự sụt giảm trong cảm giác có giá trị cá nhân đã làm tăng mức độ căng thẳng. Nghiên cứu cho thấy khoảng 45% nhân viên y tế nghỉ hưu tại Biên Hòa trải qua những triệu chứng lo âu nhẹ đến trung bình. Điều này đòi hỏi sự chú ý và can thiệp kịp thời từ các tổ chức chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

1.1. Các vấn đề lo âu và trầm cảm phổ biến

Nhiều nhân viên y tế nghỉ hưu tại Biên Hòa ghi nhận các triệu chứng lo âu liên quan đến tình hình tài chính, sức khỏe thể chất và tương lai. Trầm cảm hiện diện ở mức độ trung bình với 32% số người khảo sát. Nguyên nhân chính bao gồm sự cô lập xã hội, mất cảm giác được cần thiết và thiếu hoạt động có ý nghĩa. Những triệu chứng này ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tinh thần và mối quan hệ gia đình.

1.2. Cảm giác cô đơn và mất vai trò xã hội

Cảm giác cô đơn là một thách thức lớn mà nhân viên y tế nghỉ hưu phải đối mặt. Sau khi rời khỏi môi trường làm việc, họ mất đi các mối quan hệ chuyên môn và cảm giác thân thuộc. Khoảng 58% đối tượng khảo sát báo cáo cảm thấy cô đơn ít nhất vài lần mỗi tuần. Việc xây dựng lại mạng lưới xã hội mới là điều cần thiết để cải thiện sức khỏe tinh thần.

II. Mức độ hài lòng trong cuộc sống sau nghỉ hưu

Mức độ hài lòng trong cuộc sống của nhân viên y tế nghỉ hưu tại Biên Hòa có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm đối tượng. Tổng thể, khoảng 62% số người khảo sát báo cáo mức độ hài lòng từ trung bình đến cao. Tuy nhiên, mức độ hài lòng này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện kinh tế, sức khỏe thể chất, mối quan hệ gia đình và hoạt động giải trí. Những người có điều kiện kinh tế ổn định và duy trì được các hoạt động xã hội tích cực thường có mức độ hài lòng cao hơn. Các yếu tố như được gia đình quan tâm, có sở thích yêu thích và tham gia các hoạt động cộng đồng đóng vai trò quan trọng. Ngược lại, những người gặp khó khăn tài chính, bệnh tật hoặc cô lập xã hội có mức độ hài lòng thấp hơn đáng kể.

2.1. Các yếu tố tích cực ảnh hưởng đến hài lòng

Mức độ hài lòng được nâng cao bởi các yếu tố như có thời gian dành cho gia đình, sống ở khu vực có môi trường tốt và duy trì sức khỏe thể chất. Khoảng 71% người có quan hệ gia đình tốt cho biết họ hài lòng với cuộc sống hiện tại. Các hoạt động giải trí như du lịch, làm vườn, tham gia câu lạc bộ cộng đồng cũng góp phần nâng cao mức độ hài lòng và sức khỏe tinh thần.

2.2. Những thách thức ảnh hưởng đến mức độ hài lòng

Mức độ hài lòng giảm đáng kể khi người nghỉ hưu gặp phải áp lực tài chính, bệnh tật mãn tính hoặc cảm giác mất mục đích sống. Khoảng 38% số người khảo sát có mức độ hài lòng thấp do những lý do này. Thiếu sự hỗ trợ tâm lý và xã hội là rào cản lớn đối với việc cải thiện mức độ hài lòng và sức khỏe tinh thần.

III. Các yếu tố cấu thành chất lượng cuộc sống

Chất lượng cuộc sống của nhân viên y tế nghỉ hưu được xác định bởi nhiều yếu tố liên kết. Nghiên cứu tại Biên Hòa cho thấy chất lượng cuộc sống phụ thuộc vào bốn lĩnh vực chính: sức khỏe thể chất, tài chính, mối quan hệ xã hội và hoạt động có ý nghĩa. Những người có sức khỏe tinh thần tốt thường có chất lượng cuộc sống cao hơn. Điều kiện nhà ở ổn định, môi trường sống sạch sẽ và an toàn cũng đóng góp quan trọng. Ngoài ra, cảm giác được gia đình và cộng đồng hỗ trợ làm tăng đáng kể chất lượng cuộc sống. Những người duy trì được các mối quan hệ ý nghĩa và tham gia hoạt động xã hội có chất lượng cuộc sống tốt hơn 45% so với những người bị cô lập.

3.1. Lĩnh vực sức khỏe và các hoạt động thể chất

Sức khỏe là nền tảng của chất lượng cuộc sống tốt. Khoảng 68% người nghỉ hưu có sức khỏe thể chất ổn định báo cáo chất lượng cuộc sống cao. Những người tham gia thường xuyên các hoạt động thể chất như đi bộ, thể dục hoặc yoga có sức khỏe tinh thần tốt hơn. Việc duy trì lối sống lành mạnh giúp giảm các bệnh mãn tính và cải thiện sự hài lòng.

3.2. Hỗ trợ gia đình và cộng đồng

Mạng lưới hỗ trợ gia đình và cộng đồng là chủ yếu cho chất lượng cuộc sống tốt. Những người có gia đình sâu sắc và tham gia các hoạt động cộng đồng đều báo cáo cao hơn về mức độ hài lòng và sức khỏe tinh thần. Các chương trình hỗ trợ cộng đồng tại Biên Hòa cần được mở rộng để tiếp cận nhiều đối tượng hơn.

IV. Giải pháp và khuyến nghị cải thiện sức khỏe tinh thần

Để cải thiện sức khỏe tinh thần và mức độ hài lòng của nhân viên y tế nghỉ hưu, cần có sự phối hợp của nhiều bên liên quan. Các giải pháp nên tập trung vào việc xây dựng mạng lưới hỗ trợ xã hội, cung cấp dịch vụ tư vấn tâm lý và tổ chức các hoạt động cộng đồng. Cơ quan y tế địa phương nên thiết lập các nhóm hỗ trợ chuyên biệt cho nhân viên y tế vừa nghỉ hưu. Các chương trình đào tạo kỹ năng sống mới, khám phá sở thích và định hướng mục đích sống sau nghỉ hưu sẽ giúp giảm lo âu. Ngoài ra, cần tăng cường hỗ trợ tài chính và bảo hiểm sức khỏe để đảm bảo chất lượng cuộc sống ổn định. Các tổ chức xã hội, gia đình và bạn bè cũng cần tích cực tham gia để xây dựng môi trường hỗ trợ toàn diện.

4.1. Các chương trình hỗ trợ tâm lý và tư vấn

Cần thiết lập các dịch vụ tư vấn tâm lý dành riêng cho nhân viên y tế nghỉ hưu tại Biên Hòa. Các chuyên gia sức khỏe tinh thần nên cung cấp hỗ trợ định kỳ để giúp mọi người thích nghi với giai đoạn mới. Các nhóm hỗ trợ bạn bè có cùng hoàn cảnh sẽ giúp giảm cảm giác cô đơn và chia sẻ kinh nghiệm.

4.2. Phát triển hoạt động cộng đồng và giải trí

Chính quyền địa phương nên tổ chức các hoạt động giải trí, câu lạc bộ sở thích và chương trình tập thể cho nhân viên y tế nghỉ hưu. Những hoạt động như du lịch, học các kỹ năng mới, làm việc tình nguyện sẽ nâng cao mức độ hài lòng. Các trung tâm cộng đồng địa phương cần mở rộng dịch vụ để hỗ trợ nhóm đối tượng này một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Nhân viên y tế là lực lượng then chốt trong hệ thống chăm sóc sức khỏe của mỗi quốc gia. Họ không chỉ thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh mà còn tham gia vào các hoạt động nâng cao sức khỏe cộng đồng như tư vấn y tế, phòng bệnh và nghiên cứu khoa học (WHO, 2021). Tuy nhiên, quá trình công tác lâu dài trong môi trường áp lực cao khiến nhân viên y tế dễ đối mặt với các vấn đề sức khỏe tinh thần và thể chất, đặc biệt là khi bước vào giai đoạn nghỉ hưu (Carstensen & Charles, 2018; Trần Thị Thúy, 2011). Sau khi nghỉ hưu, nhân viên y tế thường trải qua những thay đổi lớn về vai trò xã hội, mức thu nhập và đặc biệt là sức khỏe tinh thần.

Nhiều người không tránh khỏi cảm giác cô đơn, hụt hẫng khi không còn tham gia công việc chuyên môn, không còn giữ vai trò xã hội rõ ràng và phải thích nghi với một lối sống mới ít tương tác hơn. Điều này có thể làm gia tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu và giảm mức độ hài lòng trong cuộc sống (Sharifi et al., 2023; Nguyễn Thị Thanh Mai, 2021). Đây là những vấn đề đáng quan tâm nhưng lại chưa được nghiên cứu đầy đủ tại địa phương. Theo Tổng cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA & Tổng cục Thống kê, 2021), Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh.

Năm 2022, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên chiếm khoảng 12,9% dân số cả nước và dự kiến sẽ tăng lên 20% vào năm 2038. Riêng tại tỉnh Đồng Nai - nơi thành phố Biên Hòa đóng vai trò trung tâm - số người cao tuổi cũng không ngừng gia tăng. Tính đến năm 2023, toàn tỉnh có hơn 280.000 người cao tuổi, chiếm gần 9% dân số, trong bối cảnh kinh tế và đô thị hóa phát triển mạnh mẽ (UBND tỉnh Đồng Nai, 2023). Đáng chú ý, nhân viên y tế nghỉ hưu là một bộ phận có trình độ chuyên môn cao nhưng lại dễ tổn thương về mặt tâm lý sau khi rút khỏi môi trường công tác.

Theo Bộ Y tế (2014), đến năm 2021, Việt Nam có khoảng 500.000 nhân viên y tế, trong đó hàng nghìn người mỗi năm đến tuổi nghỉ hưu. Tại các đô thị như Biên Hòa, tỷ lệ nhân viên y tế nghỉ hưu thuộc nhóm tuổi từ 60-70 tuổi chiếm tỷ lệ đáng kể, với nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần và hỗ trợ xã hội ngày càng rõ rệt (Nguyễn Nguyên Ân & Nguyễn Thị Thanh Trúc, 2018). Một khảo sát tại Việt Nam năm 2020 cho thấy có đến 32,8% người cao tuổi gặp phải các triệu chứng lo âu hoặc trầm cảm, và tỷ lệ này cao hơn ở khu vực thành thị (Ngô Thị Kiều My, 2014). Ngoài ra, theo WHO (2017), hơn 60% người cao tuổi sống tại đô 2 thị ở khu vực Đông Nam Á mắc ít nhất một bệnh mạn tính - đặc biệt là tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh hô hấp mạn tính - và điều này càng làm trầm trọng thêm tình trạng tinh thần nếu không có sự hỗ trợ phù hợp.

Thành phố Biên Hòa - với dân số hơn 1 triệu người và nhịp sống đô thị ngày càng căng thẳng - là nơi có sự hiện diện đông đảo của đội ngũ nhân viên y tế đã nghỉ hưu. Tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên sâu về sức khỏe tinh thần và mức độ hài lòng trong cuộc sống của nhóm đối tượng này tại địa phương còn rất hạn chế. Điều này tạo ra khoảng trống lớn trong thực tiễn chăm sóc và hỗ trợ sau nghỉ hưu. Vì vậy, việc thực hiện đề tài khảo sát sức khỏe tinh thần và mức độ hài lòng trong cuộc sống của nhân viên y tế nghỉ hưu tại thành phố Biên Hòa là hết sức cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc.

Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần làm rõ thực trạng hiện nay, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao đời sống tinh thần cho đội ngũ từng đóng góp to lớn cho ngành y tế. Đồng thời, nghiên cứu cũng là tiền đề quan trọng để phát triển các chính sách hỗ trợ lâu dài và nhân văn cho nhóm người cao tuổi có chuyên môn tại các đô thị trên cả nước. MỤC TIÊU Mục tiêu tổng quát Khảo sát sức khỏe tinh thần và mức độ hài lòng trong cuộc sống của nhân viên y tế nghỉ hưu tại thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai năm 2024. Mục tiêu cụ thể 1.

Khảo sát sức khỏe tinh thần của nhân viên y tế nghỉ hưu tại thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai năm 2024. Khảo sát mức độ hài lòng trong cuộc sống của nhân viên y tế nghỉ hưu tại thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai năm 2024. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về sức khỏe tinh thần và mức độ hài lòng trong cuộc sống 1.

Khái niệm về sức khỏe tinh thần Sức khỏe tinh thần (mental health) là một trạng thái sức khỏe trong đó con người nhận thức được khả năng của bản thân, có thể đối phó với những căng thẳng trong cuộc sống hằng ngày, làm việc hiệu quả và đóng góp tích cực cho cộng đồng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2021), sức khỏe tinh thần không đơn thuần là tình trạng không có rối loạn tâm thần, mà còn là sự hài hòa giữa cảm xúc, nhận thức và hành vi, giúp cá nhân thích nghi và phát triển trong môi trường sống. Ở người cao tuổi, trong đó có nhân viên y tế nghỉ hưu, sức khỏe tinh thần thường bị tác động bởi nhiều yếu tố như: thay đổi vai trò xã hội sau khi rời khỏi môi trường công việc, suy giảm thể chất, mất đi sự kết nối nghề nghiệp, hoặc tình trạng cô lập trong gia đình và cộng đồng (Carstensen & Charles, 2018; Nguyễn Thị Loan, 2014). Những thay đổi này có thể khiến người cao tuổi dễ gặp phải các vấn đề như lo âu, trầm cảm, mất ngủ, cảm giác cô đơn, thiếu động lực và giảm ý nghĩa sống (Huang, Zhang & Xu, 2022; UNFPA & Tổng cục Thống kê, 2021).

Nhiều nghiên cứu cho thấy, sức khỏe tinh thần tốt là nền tảng quan trọng giúp người cao tuổi duy trì chất lượng cuộc sống, khả năng tự chăm sóc, cảm nhận hạnh phúc và duy trì tương tác xã hội tích cực (Hank & Erlinghagen, 2015; Mohamed et al. Sự hài lòng với cuộc sống, cảm giác được tôn trọng và giữ vai trò trong cộng đồng là những yếu tố góp phần nâng cao sức khỏe tinh thần ở người đã nghỉ hưu (Bourassa et al. Đặc biệt, trong nhóm nhân viên y tế nghỉ hưu - vốn quen với môi trường làm việc áp lực cao và gắn bó xã hội rộng - sự thay đổi đột ngột khi nghỉ hưu có thể làm gia tăng nguy cơ suy giảm sức khỏe tinh thần nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp (Sharifi, Nodehi & Bazgir, 2023; Trần Thị Thúy, 2011). Khái niệm về mức độ hài lòng trong cuộc sống Mức độ hài lòng trong cuộc sống (life satisfaction) được hiểu là sự đánh giá tổng thể và chủ quan của cá nhân về chất lượng cuộc sống của chính họ, dựa trên việc so sánh giữa hoàn cảnh thực tế và các tiêu chuẩn cá nhân như nhu cầu, kỳ vọng, chuẩn mực và 4 mong muốn (Diener et al.

Đây là một thành phần trọng yếu trong sức khỏe tinh thần và thường được coi là chỉ số đo lường chất lượng cuộc sống. Theo Carstensen và Charles (2018), mức độ hài lòng trong cuộc sống không chỉ phụ thuộc vào điều kiện vật chất như thu nhập, điều kiện sống hay cơ sở hạ tầng y tế, mà còn bị chi phối bởi các yếu tố tinh thần, mối quan hệ xã hội, sức khỏe thể chất, cảm giác tự chủ và nhận thức về ý nghĩa sống. Litwin và Levinsky (2020) cũng chỉ ra rằng cấu trúc mạng lưới xã hội - bao gồm mức độ tương tác với bạn bè, gia đình, cộng đồng - có ảnh hưởng mạnh đến mức độ hài lòng của người cao tuổi, đặc biệt là sau khi nghỉ hưu. Ở nhóm nhân viên y tế nghỉ hưu, mức độ hài lòng trong cuộc sống thường chịu tác động bởi sự thay đổi đột ngột về vai trò nghề nghiệp, nguồn thu nhập, mối quan hệ xã hội và tình trạng sức khỏe.

Các nghiên cứu tại Việt Nam cũng cho thấy người nghỉ hưu thường trải qua giai đoạn điều chỉnh tâm lý phức tạp nếu không có sự chuẩn bị đầy đủ về mặt tinh thần và xã hội (Nguyễn Thị Thanh Mai, 2021; Trần Thị Kim Chi & cs. Một người có thể cảm thấy hài lòng nếu họ chấp nhận được hoàn cảnh, vẫn duy trì được giá trị bản thân, có các mối quan hệ tích cực, được tôn trọng và nhận được hỗ trợ xã hội cần thiết (Bourassa et al., 2021; UNFPA & Tổng cục Thống kê, 2021). Mức độ hài lòng không cố định mà có thể thay đổi theo thời gian, tùy thuộc vào sự thích ứng, nhận thức và năng lực điều chỉnh cảm xúc của mỗi cá nhân (Topa & Zacher, 2018). Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và sự hài lòng Sức khỏe tinh thần và mức độ hài lòng trong cuộc sống là hai khía cạnh trung tâm phản ánh chất lượng sống tổng thể, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi đã nghỉ hưu.

Hai yếu tố này có mối quan hệ tương hỗ và bị chi phối bởi nhiều nhóm yếu tố khác nhau. Việc nhận diện các yếu tố ảnh hưởng sẽ giúp xây dựng khung lý thuyết và mô hình nghiên cứu phù hợp cho khảo sát thực tiễn.  Yếu tố cá nhân Các đặc điểm nhân khẩu học như độ tuổi, giới tính, học vấn, tình trạng hôn nhân có ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tinh thần và sự hài lòng trong cuộc sống: Theo nghiên cứu của Chao và cộng sự (2020), người cao tuổi ở độ tuổi càng lớn càng có nguy cơ cao bị suy giảm sức khỏe tinh thần, đặc biệt nếu sống một mình hoặc mắc các bệnh mạn tính. 5 Nghiên cứu của Pinquart & Sörensen (2001) cho thấy phụ nữ cao tuổi có xu hướng dễ bị tổn thương về mặt tâm lý hơn nam giới, nhưng lại chủ động hơn trong việc duy trì mạng lưới xã hội.

Trình độ học vấn cũng là yếu tố bảo vệ tinh thần quan trọng. Những người có học vấn cao có xu hướng kiểm soát cảm xúc tốt hơn và hài lòng hơn với cuộc sống (Diener et al. Tình trạng hôn nhân ảnh hưởng mạnh đến cảm xúc và sức khỏe tinh thần; những người đang sống cùng vợ/chồng thường có mức độ cô đơn thấp hơn và cảm giác hài lòng cao hơn (Chopik, 2017).  Tình trạng sức khỏe thể chất Sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần có mối liên hệ mật thiết.