Luận án: Ảnh hưởng của Khoảng Cách Văn Hóa tới Du Lịch Văn Hóa Việt Nam

Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng khoảng cách văn hóa đến đánh giá tài nguyên du lịch văn hóa Việt Nam của khách quốc tế. Nghiên cứu chuyên sâu, file word.

• Tác giả: Đào Minh Ngọc
• Người hướng dẫn: Pgs. Phạm Trương Hoàng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế Du lịch
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Khoảng Cách Văn Hóa Quốc Gia Tới Đánh Giá Của Khách Du Lịch Quốc Tế Về Sức Hấp Dẫn Của Tài Nguyên Du Lịch Văn Hóa: Nghiên Cứu Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sự cần thiết nghiên cứu của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
• 1.4. Quy trình và nội dung nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến
• 2.2. Các yếu tố ảnh hưởng tới đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa tại điểm đến
• 2.3. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia đến đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến
• 3. CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình và phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Thang đo các nhân tố trong mô hình nghiên cứu
• 3.3. MỤC TIÊU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kiểm tra các thang đo trong mô hình nghiên cứu
• 4.2. Kết quả phân tích ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia tới đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa
• 4.3. Kết quả phân tích ảnh hưởng của các yếu tố đặc điểm cá nhân tới đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa
• 4.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ GỢI Ý ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH DỰA VÀO TÀI NGUYÊN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM
• 5.1. Thảo luận về các kết quả nghiên cứu lý luận
• 5.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở Việt Nam
• 5.3. Gợi ý đối với phát triển du lịch dựa vào tài nguyên văn hóa ở Việt Nam
• 5.4. Hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 5
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám phá Sức Hút Du Lịch Văn Hóa Tầm quan trọng và Các Khái niệm Cốt lõi

Du lịch văn hóa đang dần khẳng định vị thế là một trong những loại hình du lịch hấp dẫn hàng đầu trên thế giới. Loại hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa địa phương và di sản văn hóa thế giới. Tuy nhiên, để thực sự phát huy sức hút du lịch văn hóa, việc thấu hiểu sâu sắc các yếu tố tạo nên sự hấp dẫn và cách thức du khách cảm nhận chúng là vô cùng thiết yếu. Từ góc độ lý luận, các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng tài nguyên du lịch (TNDL) là yếu tố cốt lõi, là giá trị cơ bản tạo nên sự thu hút, hấp dẫn đối với khách du lịch (KDL) (Apostolakis, 2003; Richards, 2010). Sự thay đổi trong nhu cầu của du khách quốc tế từ những năm 1990 đã đòi hỏi các nhà quản lý và kinh doanh phải hiểu sâu về đặc điểm của từng thị trường, để từ đó thực hiện các hoạt động quy hoạch, quản lý điểm đến và kinh doanh sản phẩm phù hợp (Ark and Richards, 2006; Formica and Uysal, 2006). Do đó, việc xác định sức hấp dẫn của TNDL văn hóa phải thông qua cảm nhận, đánh giá của khách du lịch, đặc biệt là với những thị trường chuyên biệt như du lịch văn hóa. Các tiêu chí về sức hấp dẫn và cảm nhận về giá trị của TNDL văn hóa có sự khác biệt lớn giữa các thị trường do ảnh hưởng của sự khác biệt về xã hội, văn hóa và tâm lý du khách (Wu và cộng sự, 2015). Nghiên cứu về sức hút du lịch văn hóa qua cảm nhận của người tiêu dùng và các yếu tố ảnh hưởng là rất có ý nghĩa về lý luận và thực tiễn cho sự phát triển bền vững của các điểm đến và sản phẩm du lịch văn hóa.

1.1. Định nghĩa và vai trò của du lịch văn hóa bền vững

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, du lịch văn hóa bền vững là một định hướng chiến lược, nhằm khai thác các giá trị văn hóa địa phương một cách có trách nhiệm, đảm bảo gìn giữ và phát huy bản sắc cho thế hệ tương lai. Theo luận án, "phát triển DLVH bền vững gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc,… Phát triển các sản phẩm DLVH gắn với di sản, lễ hội, tham quan và tìm hiểu văn hóa, lối sống địa phương: phát triển du lịch làng nghề và du lịch cộng đồng…" (Đào Minh Ngọc, 2018, tr. 3-4). Điều này cho thấy, mục tiêu không chỉ là tăng trưởng kinh tế mà còn là bảo vệ di sản văn hóa thế giới và các biểu hiện văn hóa độc đáo. Các yếu tố như kiến trúc, nghệ thuật, phong tục tập quán, lễ hội, và lối sống của cộng đồng địa phương đều là những tài nguyên quý giá để tạo nên trải nghiệm văn hóa độc đáo cho du khách. Việc phát triển du lịch văn hóa có trách nhiệm sẽ giúp duy trì sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa.

1.2. Các yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa

Sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa không chỉ nằm ở số lượng hay sự đa dạng của các yếu tố vật thể như di tích, công trình kiến trúc, mà còn ở những giá trị văn hóa phi vật thể như lễ hội, phong tục, tập quán, và lối sống của cộng đồng (ICOMOS, 2005; UNESCO, 2009). Theo Lew (1987), "Sức hấp dẫn của một điểm đến du lịch được tạo thành từ các thuộc tính có khả năng tạo ra thu hút đối với khách du lịch mà điểm đến có được. Những thuộc tính đó là những thứ mà khách cảm thấy cần phải được nhìn thấy, các hoạt động mà khách thấy cần phải làm và những trải nghiệm mà khách thấy cần được ghi nhớ ở điểm đến." (trích từ luận án, tr. 1). Các yếu tố môi trường văn hóa xã hội, thái độ của cộng đồng bản địa cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên một trải nghiệm văn hóa độc đáo và có sức hút du lịch văn hóa mạnh mẽ. Những thuộc tính này, khi phù hợp với tiêu chí và sở thích của du khách, sẽ tạo ra ấn tượng và cảm nhận tích cực.

II. Giải mã Ảnh Hưởng Khoảng Cách Văn Hóa Quốc Gia Thách thức và Cơ hội

Trong lĩnh vực du lịch quốc tế, ảnh hưởng khoảng cách văn hóa là một yếu tố then chốt định hình cách du khách cảm nhận và đánh giá điểm đến. Khoảng cách văn hóa quốc gia được hiểu là mức độ khác biệt dựa trên một thang đo lường các giác độ văn hóa điển hình giữa các quốc gia khác nhau (Kogut and Singh, 1988; Jackson, 2001; Shenkar, 2012). Sự khác biệt này không chỉ ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn điểm đến mà còn tác động sâu sắc đến hành vi du khách quốc tế trước và trong chuyến đi. Nó có thể tạo ra cả rào cản văn hóa khi du lịch lẫn cơ hội cho các điểm đến để thu hút những phân khúc thị trường cụ thể. Ví dụ, sự khác biệt về các giá trị, chuẩn mực, biểu tượng và lối ứng xử giữa các quốc gia có thể dẫn đến sự không chắc chắn hoặc ngạc nhiên cho du khách. Điều này đòi hỏi các nhà quản lý và doanh nghiệp du lịch cần có hiểu biết sâu sắc về các chiều văn hóa để có thể giảm thiểu tác động tiêu cực và tận dụng tối đa cơ hội từ sự đa dạng văn hóa. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng khoảng cách văn hóa quốc gia có mối liên hệ với sở thích về sản phẩm, dịch vụ du lịch (Leung và cộng sự, 2003; Reisinger and Mavondo, 2005) và dự định lựa chọn điểm đến (Crotts, 2004; Lord và cộng sự, 2008). Do đó, việc giải mã ảnh hưởng khoảng cách văn hóa là rất cần thiết để tối ưu hóa sức hút du lịch văn hóa.

2.1. Khác biệt văn hóa trong du lịch Nguồn gốc và phân loại khoảng cách văn hóa

Khác biệt văn hóa trong du lịch bắt nguồn từ sự đa dạng trong các giá trị, niềm tin, phong tục, và lối sống giữa các quốc gia. Các lý thuyết như của Hofstede đã giúp phân loại khoảng cách văn hóa thành các chiều kích như Chủ nghĩa cá nhân (IDV), Khoảng cách quyền lực (PDI), Mức độ tránh sự rủi ro (UAI), Nam tính (MAS), Định hướng dài hạn (LTO) và Thể hiện đam mê cá nhân (IND). Những chiều kích này cung cấp khuôn khổ để so sánh và định lượng sự khác biệt giữa các nền văn hóa. Ví dụ, "Văn hóa quốc gia chính là sự phản ánh tính cách, khuôn mẫu hành vi của một quốc gia. Đó chính là phần mềm trí tuệ tập thể, giúp phân biệt thành viên của quốc gia này với thành viên của quốc gia khác" (Hofstede và cộng sự, 2010, trích từ luận án, tr. 14). Sự khác biệt này không chỉ tồn tại ở bề mặt (biểu tượng, hiện vật) mà còn ở tầng sâu hơn (giá trị, chuẩn mực), ảnh hưởng đến cách du khách tương tác với môi trường mới.

2.2. Rào cản văn hóa khi du lịch và tâm lý du khách quốc tế

Khi đối mặt với khác biệt văn hóa trong du lịch lớn, du khách quốc tế có thể gặp phải các rào cản văn hóa khi du lịch như khó khăn trong giao tiếp, hiểu lầm về phong tục, hoặc cảm thấy không thoải mái với môi trường mới. Tâm lý du khách thường tìm kiếm sự cân bằng giữa yếu tố mới lạ và cảm giác an toàn, thoải mái. Theo Ahola (1980), hành vi giải trí là quá trình biện chứng và tối ưu hóa giữa nhu cầu ổn định, an toàn và nhu cầu tìm kiếm sự mới lạ (trích từ luận án, tr. 25). Nếu khoảng cách văn hóa quá xa, nó có thể tạo ra cảm giác bị đe dọa, lo lắng về rủi ro, làm giảm sức hấp dẫn của điểm đến. Nghiên cứu của Pizam and Sussmann (1995) chỉ ra rằng khách du lịch đến từ các nước có chỉ số tránh sự rủi ro (UAI) cao thường tìm kiếm thông tin nhiều hơn và đặt ra nhiều điều kiện hơn khi lựa chọn điểm đến. Việc hiểu rõ những rào cản này giúp các điểm đến xây dựng chiến lược truyền thông và dịch vụ phù hợp để hỗ trợ du khách hòa nhập văn hóa tốt hơn.

III. Phương pháp Đo lường Ảnh Hưởng Khoảng Cách Văn Hóa đến Sức Hút

Để định lượng và hiểu rõ hơn về ảnh hưởng khoảng cách văn hóa đến sức hút du lịch văn hóa, các nhà nghiên cứu đã phát triển nhiều phương pháp đo lường. Trong số đó, lý thuyết Hofstede và phương pháp của Jackson (2001) được đánh giá cao về tính ứng dụng và độ tin cậy trong bối cảnh quốc tế (De Mooij, 2010; Juan và cộng sự, 2017). Việc đo lường này không chỉ giúp xác định mức độ khác biệt văn hóa giữa quốc gia gửi khách và quốc gia nhận khách mà còn cho phép phân tích cụ thể từng chiều văn hóa tác động đến cảm nhận của du khách. Các phương pháp đo lường này là nền tảng để xây dựng các mô hình nghiên cứu, kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ giữa khoảng cách văn hóa quốc gia và các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn điểm đến cũng như trải nghiệm văn hóa độc đáo tại điểm đến. Mục tiêu chính là khám phá cách mà những khác biệt văn hóa này định hình sự đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa. Luận án cũng nhấn mạnh rằng "việc xác định mức độ hấp dẫn của TNDL văn hóa qua cảm nhận, đánh giá của người tiêu dùng du lịch và xác định những yếu tố ảnh hưởng tới sự cảm nhận, đánh giá này chắc chắn sẽ có nhiều ý nghĩa về lý luận, thực tiễn đối với sự phát triển của điểm đến, của sản phẩm DLVH ở các quốc gia." (Đào Minh Ngọc, 2018, tr. 2). Các nhà nghiên cứu cần thu thập dữ liệu về cảm nhận của du khách đối với từng thuộc tính của tài nguyên văn hóa, từ đó đánh giá mức độ quan trọng và sức hấp dẫn của chúng dưới ảnh hưởng khoảng cách văn hóa.

3.1. Ứng dụng lý thuyết Hofstede để đo lường khoảng cách văn hóa quốc gia

Lý thuyết văn hóa của Hofstede là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để đo lường khoảng cách văn hóa quốc gia. Lý thuyết này gồm sáu chiều văn hóa: Chủ nghĩa cá nhân (IDV), Khoảng cách quyền lực (PDI), Mức độ tránh sự rủi ro (UAI), Nam tính (MAS), Định hướng dài hạn (LTO) và Thể hiện đam mê cá nhân (IND) (Hofstede và cộng sự, 2010). Mỗi chiều được gán một chỉ số từ 0 đến 100, phản ánh mức độ biểu hiện của yếu tố đó trong một quốc gia. Theo Jackson (2001), khoảng cách văn hóa quốc gia giữa hai quốc gia được tính bằng giá trị tuyệt đối của hiệu các chỉ số của từng yếu tố văn hóa. Ví dụ, khoảng cách chủ nghĩa cá nhân (CDIDV) giữa quốc gia A và quốc gia B là |IDV_A - IDV_B|. Phương pháp này cho phép định lượng mức độ khác biệt văn hóa trong du lịch và phân tích tác động của từng yếu tố lên hành vi du khách quốc tế. Việc áp dụng lý thuyết này giúp các nhà nghiên cứu có cái nhìn sâu sắc về những khía cạnh văn hóa cụ thể đang ảnh hưởng đến sức hút du lịch văn hóa.

3.2. Thang đo đánh giá của khách du lịch về giá trị văn hóa địa phương

Việc đo lường đánh giá của khách du lịch về giá trị văn hóa địa phương là yếu tố cốt lõi để xác định sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa. Theo Hu and Ritchie (1993), việc này bao gồm hai phần chính: "đánh giá của KDL về mức độ quan trọng của mỗi thuộc tính trong việc tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến" và "đánh giá của KDL về khả năng các thuộc tính thực có của điểm đến làm hài lòng họ" (trích từ luận án, tr. 6). Thang đo Likert 5 điểm thường được sử dụng, từ 'hoàn toàn không quan trọng' đến 'rất quan trọng' cho mức độ quan trọng, và từ 'khả năng rất thấp' đến 'khả năng rất cao' cho mức độ hài lòng. Việc đo lường này giúp hiểu được những yếu tố nào của bản sắc văn hóa dân tộc và trải nghiệm văn hóa độc đáo thực sự thu hút du khách và tạo ra ấn tượng tích cực, từ đó nâng cao sức hút du lịch văn hóa.

IV. Cách Khoảng Cách Văn Hóa Định Hình Hành Vi Du Khách Quốc Tế

Sự khác biệt về văn hóa giữa quốc gia gốc của du khách và điểm đến có ảnh hưởng khoảng cách văn hóa rõ rệt đến toàn bộ quá trình trải nghiệm du lịch. Khoảng cách văn hóa quốc gia không chỉ tác động đến quyết định lựa chọn điểm đến ban đầu mà còn định hình cách du khách tương tác, cảm nhận và đánh giá các giá trị văn hóa địa phương tại điểm đến. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, du khách đến từ các nền văn hóa khác nhau sẽ có những kỳ vọng và phản ứng khác nhau đối với cùng một trải nghiệm văn hóa độc đáo. Ví dụ, Ahn and McKercher (2015) đã khẳng định rằng khoảng cách văn hóa quốc gia có tác động nghịch chiều với thời gian lưu trú và số lượng điểm tham quan, đồng thời tác động thuận chiều với các yếu tố như độ tuổi đi du lịch và sở thích du lịch cá nhân. Điều này cho thấy, một điểm đến cần phải hiểu rõ đặc điểm văn hóa của thị trường mục tiêu để có thể điều chỉnh sản phẩm và dịch vụ cho phù hợp. Việc thấu hiểu tâm lý du khách và cách họ tiếp nhận khác biệt văn hóa trong du lịch là chìa khóa để tạo ra những trải nghiệm ý nghĩa và xây dựng sức hút du lịch văn hóa bền vững. Các yếu tố như đồng cảm văn hóa và khả năng hòa nhập văn hóa của du khách cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình sự hài lòng tổng thể.

4.1. Quyết định lựa chọn điểm đến Tác động của sự tương đồng văn hóa

Khoảng cách văn hóa quốc gia có mối liên hệ nghịch chiều với sở thích và tiêu chí để lựa chọn điểm đến của du khách quốc tế (Yavas, 1987; Ng và cộng sự, 2007; Esiyok và cộng sự, 2016). Điều này có nghĩa là, khi đi du lịch quốc tế, đặc biệt là lần đầu, du khách có xu hướng lựa chọn những điểm đến có sự tương đồng về các giá trị văn hóa địa phương, chuẩn mực và biểu tượng văn hóa với quốc gia của họ, do đó thường bị hấp dẫn bởi những quốc gia điểm đến có khoảng cách văn hóa gần (Crotts, 2004; Crotts and McKercher, 2006). Yếu tố này đặc biệt quan trọng trong việc hình thành quyết định lựa chọn điểm đến. Mặc dù nhu cầu tìm kiếm sự mới lạ là động lực chính của du lịch văn hóa, nhưng sự mới lạ này chỉ hấp dẫn khi du khách không cảm thấy bị đe dọa hoặc lo lắng về rủi ro do sự khác biệt văn hóa quá lớn (Crotts, 2004). Vì vậy, các điểm đến cần phân tích kỹ lưỡng khoảng cách văn hóa với từng thị trường để xây dựng chiến lược marketing du lịch văn hóa hiệu quả.

4.2. Hòa nhập văn hóa và đồng cảm văn hóa Nâng cao trải nghiệm

Để nâng cao sức hút du lịch văn hóa, việc khuyến khích hòa nhập văn hóa và đồng cảm văn hóa giữa du khách quốc tế và cộng đồng địa phương là vô cùng cần thiết. Khi du khách có khả năng hòa nhập văn hóa tốt hơn, họ sẽ có trải nghiệm văn hóa độc đáo sâu sắc hơn và giảm thiểu các rào cản văn hóa khi du lịch. Nghiên cứu của Lew and McKercher (2006) trên du khách đến Hàn Quốc đã chỉ ra rằng, khách từ các thị trường có văn hóa gần thường thích tìm kiếm nhiều loại hình tài nguyên và hoạt động cụ thể hơn, trong khi khách từ các nước có khoảng cách văn hóa xa lại quan tâm nhiều đến các thuộc tính trừu tượng như bầu không khí, sự hiếu khách, và đặc biệt thích tham gia vào các hoạt động trải nghiệm và hiểu biết về văn hóa địa phương. Việc xây dựng các chương trình du lịch tạo điều kiện cho sự tương tác chân thực và tôn trọng lẫn nhau sẽ giúp du khách phát triển đồng cảm văn hóa, từ đó làm tăng sự hài lòng và mong muốn quay trở lại.

V. Bí quyết Nâng Cao Sức Hút Du Lịch Văn Hóa Việt Nam Góc nhìn từ Khoảng Cách Văn Hóa

Việt Nam, với bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo và kho tàng di sản văn hóa thế giới phong phú, sở hữu tiềm năng lớn để phát triển du lịch văn hóa bền vững. Tuy nhiên, để tối ưu hóa sức hút du lịch văn hóa đối với du khách quốc tế, việc áp dụng những hiểu biết sâu sắc về ảnh hưởng khoảng cách văn hóa là một bí quyết quan trọng. Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến 2020, tầm nhìn 2030 đã xác định mục tiêu quan trọng là "phát triển DLVH bền vững gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc" (trích từ luận án, tr. 3-4). Điều này đòi hỏi các nhà quản lý và doanh nghiệp du lịch không chỉ tận dụng giá trị văn hóa địa phương mà còn phải hiểu rõ cảm nhận và những yếu tố ảnh hưởng tới cảm nhận của khách du lịch quốc tế. Việc này là cơ sở để phát triển các chương trình và điểm đến DLVH phù hợp với nhu cầu của từng thị trường, nâng cao khả năng cạnh tranh của Việt Nam. Cụ thể, cần tập trung vào việc tạo ra trải nghiệm văn hóa độc đáo có thể vượt qua các rào cản văn hóa khi du lịch và khuyến khích hòa nhập văn hóa. Nghiên cứu của Đào Minh Ngọc (2018) đã góp phần làm rõ những yếu tố này, cung cấp cơ sở cho các gợi ý phát triển du lịch dựa vào tài nguyên văn hóa ở Việt Nam.

5.1. Thực tiễn quản lý điểm đến văn hóa hiệu quả

Quản lý điểm đến văn hóa hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản văn hóa thế giới, phát huy giá trị văn hóa địa phương và đáp ứng nhu cầu của du khách quốc tế. Cần có sự đầu tư vào việc nghiên cứu tâm lý du khách từ các thị trường khác nhau để hiểu rõ kỳ vọng và mức độ chấp nhận khác biệt văn hóa trong du lịch của họ. Ví dụ, nếu du khách đến từ quốc gia có khoảng cách văn hóa xa, họ có thể cần nhiều thông tin hơn về điểm đến và tài nguyên (Lord và cộng sự, 2008), và các kênh truyền thông công cộng, chương trình quảng bá sẽ hiệu quả hơn (Ahn and McKercher, 2015). Ngược lại, với khoảng cách văn hóa gần, thông tin từ bạn bè, người thân có thể đáng tin cậy hơn. Chính sách quản lý điểm đến văn hóa cần linh hoạt, không chỉ tập trung vào phát triển cơ sở hạ tầng mà còn vào đào tạo đội ngũ nhân lực có giáo dục liên văn hóa tốt, có khả năng hỗ trợ du khách hòa nhập văn hóa một cách tích cực.

5.2. Marketing du lịch văn hóa Tiếp cận thị trường mục tiêu thông minh

Marketing du lịch văn hóa cần được xây dựng dựa trên sự thấu hiểu ảnh hưởng khoảng cách văn hóa đến quyết định lựa chọn điểm đến và hành vi du khách quốc tế. Thay vì áp dụng chiến lược marketing chung, cần phân khúc thị trường dựa trên các chiều văn hóa. Đối với những thị trường có khoảng cách văn hóa gần, có thể nhấn mạnh vào sự tương đồng, sự dễ dàng trong hòa nhập văn hóa và các trải nghiệm văn hóa độc đáo cụ thể. Đối với thị trường có khoảng cách văn hóa xa, chiến lược marketing cần tập trung vào việc giảm thiểu rào cản văn hóa khi du lịch, cung cấp thông tin rõ ràng, minh bạch về giá trị văn hóa địa phương, và nhấn mạnh vào sự an toàn, tiện nghi, cũng như cơ hội để khám phá bản sắc văn hóa dân tộc một cách có hướng dẫn. Việc này giúp tạo ra thông điệp hấp dẫn và phù hợp với tâm lý du khách, từ đó nâng cao sức hút du lịch văn hóa.

VI. Phát triển Du Lịch Văn Hóa Bền Vững Tầm nhìn Toàn cầu và Địa phương

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, phát triển du lịch có trách nhiệm và du lịch văn hóa bền vững là mục tiêu chung của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tầm nhìn này không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế mà còn hướng tới việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, phát huy giá trị văn hóa địa phương và tạo ra trải nghiệm văn hóa độc đáo cho du khách quốc tế một cách có ý nghĩa. Để đạt được mục tiêu này, việc giải quyết ảnh hưởng khoảng cách văn hóa là một yếu tố then chốt. Sự khác biệt văn hóa không nên được coi là rào cản mà là một cơ hội để làm phong phú thêm trải nghiệm văn hóa độc đáo và thúc đẩy giao lưu văn hóa quốc tế. Điều này đòi hỏi các bên liên quan, từ chính phủ, doanh nghiệp đến cộng đồng địa phương, cần có sự phối hợp chặt chẽ trong việc xây dựng chính sách, phát triển sản phẩm và truyền thông. "Hơn nữa, trong nghiên cứu về du lịch, biến số khoảng cách văn hóa dù đã được biết đến là yếu tố có ảnh hưởng tới sở thích, hành vi tiêu dùng du lịch nhưng số lượng nghiên cứu được công bố còn khá hạn chế (Juan và cộng sự, 2017)." (Đào Minh Ngọc, 2018, tr. 4). Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng những hiểu biết về khoảng cách văn hóa sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho ngành du lịch. Đây cũng là một cách để giảm thiểu tác động của toàn cầu hóa đến văn hóa một cách tiêu cực, đồng thời tăng cường sự đa dạng và giàu có của nền văn hóa toàn cầu.

6.1. Giáo dục liên văn hóa và giao lưu văn hóa quốc tế cho tương lai

Giáo dục liên văn hóa đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc xây dựng một ngành du lịch có khả năng thích ứng và phát triển bền vững. Việc trang bị kiến thức và kỹ năng về văn hóa cho đội ngũ nhân viên du lịch, cộng đồng địa phương, và cả du khách sẽ giúp giảm thiểu rào cản văn hóa khi du lịch, thúc đẩy đồng cảm văn hóa và hòa nhập văn hóa. Các chương trình giao lưu văn hóa quốc tế cũng là cầu nối hiệu quả để hai bên hiểu nhau hơn, từ đó nâng cao sức hút du lịch văn hóa. Mục tiêu là tạo ra một môi trường mà ở đó sự khác biệt văn hóa được tôn trọng, và mỗi trải nghiệm văn hóa độc đáo đều trở thành một bài học giá trị. Điều này không chỉ giúp du khách có những kỷ niệm đẹp mà còn góp phần xây dựng hình ảnh tích cực, bền vững cho điểm đến trong dài hạn.

6.2. Định hướng phát triển du lịch có trách nhiệm trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong bối cảnh tác động của toàn cầu hóa đến văn hóa ngày càng rõ rệt, phát triển du lịch có trách nhiệm là định hướng tất yếu để bảo vệ di sản văn hóa thế giới và bản sắc văn hóa dân tộc. Điều này bao gồm việc quy hoạch du lịch bền vững, đảm bảo lợi ích cho cộng đồng địa phương, bảo vệ môi trường và duy trì tính chân thực của trải nghiệm văn hóa độc đáo. Các nhà quản lý cần thực hiện các nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng sức hút du lịch trong bối cảnh khoảng cách văn hóa để đưa ra quyết định phù hợp. Việc áp dụng các nguyên tắc du lịch văn hóa bền vững sẽ giúp các điểm đến không chỉ thu hút du khách quốc tế mà còn xây dựng một nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài, tạo ra giá trị thực sự cho cả du khách và cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia tới đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa: nghiên cứu ở Việt Nam", chuyên ngành Kinh tế Du lịch (mã số 62340410), được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Đào Minh Ngọc dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Trương Hoàng và TS. Hoàng Thị Lan Hương tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, 2018).

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN TỔNG QUAN LUẬN ÁN TIẾN SĨ                                                               |
+-----------------------+---------------------------------------------------------------------------+
| Tác giả               | Đào Minh Ngọc                                                             |
| Cơ sở đào tạo         | Trường Đại học Kinh tế Quốc dân                                           |
| Chuyên ngành / Mã số  | Kinh tế Du lịch / 62340410                                                |
| Người hướng dẫn       | PGS. Phạm Trương Hoàng, TS. Hoàng Thị Lan Hương                           |
| Năm hoàn thành        | 2018                                                                      |
| Địa bàn nghiên cứu    | Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh (Việt Nam)                         |
+-----------------------+---------------------------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

• Về mặt lý luận: Tài nguyên du lịch (TNDL) là yếu tố cốt lõi và là giá trị cơ bản định hình sức thu hút của điểm đến đối với khách du lịch (KDL) (Apostolakis, 2003; Richards, 2010). Các nghiên cứu giai đoạn 1970–1990 chủ yếu tiếp cận theo khả năng cung ứng (số lượng, quy mô, sức chứa, sự thuận tiện tiếp cận). Từ cuối những năm 1990, nghiên cứu chuyển dịch sang định hướng thị trường, đo lường sức hấp dẫn thông qua cảm nhận và đánh giá của du khách gắn với đặc tính tâm lý, xã hội riêng biệt (Hu and Ritchie, 1993; Formica and Uysal, 2006; Wu và cộng sự, 2015). Khoảng cách văn hóa quốc gia đã được chứng minh có ảnh hưởng sâu rộng đến hành vi, sở thích và nhận thức về điểm đến (Crotts, 2004; Litvin and Kar, 2004; Ahn and McKercher, 2015). Tuy nhiên, các nghiên cứu trước thường gộp TNDL văn hóa vào sức hấp dẫn tổng thể cùng hạ tầng và môi trường tự nhiên; chưa có công trình nào xác định cụ thể mức độ ảnh hưởng của từng chiều kích khoảng cách văn hóa quốc gia tới đánh giá của KDL về sức hấp dẫn của riêng TNDL văn hóa trong bối cảnh quốc tế (Juan và cộng sự, 2017).
• Về mặt thực tiễn: Du lịch văn hóa (DLVH) là xu hướng phát triển trên toàn cầu nhằm tạo lợi ích kinh tế - xã hội và bảo tồn di sản bền vững (Boniface, 2003; Richards, 2002). Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam xác định mục tiêu phát triển DLVH bền vững gắn với bảo tồn, phát huy di sản, lễ hội, làng nghề và du lịch cộng đồng. Để gia tăng năng lực cạnh tranh điểm đến, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần nắm bắt cơ chế cảm nhận của du khách quốc tế chịu tác động từ khoảng cách văn hóa để thiết kế sản phẩm và xúc tiến thị trường phù hợp.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

• Mục tiêu nghiên cứu: Khám phá ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia tới đánh giá của KDL quốc tế về sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống và phát triển thang đo lường sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến qua đánh giá của KDL, từ đó khám phá mức độ hấp dẫn của TNDL văn hóa ở Việt Nam qua đánh giá của KDL quốc tế.
  2. Xác định ảnh hưởng của các yếu tố khoảng cách văn hóa quốc gia đến đánh giá của KDL quốc tế về sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến.
  3. Xác định ảnh hưởng của một số yếu tố thuộc đặc điểm cá nhân đến đánh giá của KDL quốc tế về sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  • Câu hỏi 1: Đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến được đo lường như thế nào?
  • Câu hỏi 2: Khoảng cách văn hóa quốc gia có ảnh hưởng như thế nào đến đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến?
  • Câu hỏi 3: Các đặc điểm cá nhân có ảnh hưởng như thế nào đến đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia và một số yếu tố đặc điểm cá nhân tới đánh giá của KDL quốc tế về sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến.
• Đối tượng khảo sát:
  • Chuyên gia văn hóa, hành vi và các nhà nghiên cứu thị trường tại doanh nghiệp lữ hành quốc tế (inbound) trong nghiên cứu định tính.
  • Khách du lịch quốc tế (không bao gồm Việt kiều) đến du lịch tại Việt Nam (theo tour hoặc tự túc) và đã tham quan các TNDL văn hóa ở Việt Nam trong nghiên cứu định lượng.
• Phạm vi không gian: Thực hiện khảo sát thực địa tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh — ba trung tâm đón lượng khách quốc tế lớn, đại diện cho ba miền Bắc, Trung, Nam của Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 12/2017; thời gian thu thập dữ liệu điều tra chính thức diễn ra từ tháng 07/2016 đến tháng 07/2017.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu chính được tổng quan

1. Nghiên cứu về sức hấp dẫn của điểm đến và TNDL:

   • Giai đoạn tiếp cận theo phía cung: Ritchie and Zins (1973), Gearing và cộng sự (1974), Aroch (1984) đánh giá sức hấp dẫn dựa trên quy mô, số lượng, tính đa dạng và điều kiện tiếp cận TNDL phục vụ quy hoạch không gian.
   • Giai đoạn tiếp cận định hướng thị trường: Lew (1987), Hu and Ritchie (1993), Formica (2000), Formica and Uysal (2006) đặt nền móng đo lường sức hấp dẫn từ nhận thức, mức độ thỏa mãn nhu cầu và trải nghiệm của du khách. Về sau, Ark and Richards (2006), Vengesayi và cộng sự (2009), Wei and Zhu (2014), Wu và cộng sự (2015), Emir và cộng sự (2016), Mikulic và cộng sự (2016) mở rộng đánh giá sức hấp dẫn vào các phân khúc tài nguyên di sản, tài nguyên du lịch văn hóa cụ thể.
   • Khái niệm và phân loại TNDL văn hóa: Boniface (2003), ICOMOS (2005), Richards (2007), UNESCO (2009), Trần Đức Thanh và Trần Thị Mai Hoa (2017), Trần Thúy Anh và cộng sự (2011), Phạm Trung Lương và cộng sự (2000) phân loại TNDL văn hóa thành tài nguyên di sản văn hóa (vật thể, phi vật thể, địa điểm chứa di sản), tài nguyên văn hóa đương đại (sự kiện, địa điểm vui chơi giải trí, sáng tạo hiện đại) và các yếu tố cảnh quan, môi trường, lối sống cộng đồng bản địa.

2. Lý thuyết và mô hình đo lường khoảng cách văn hóa quốc gia:

   • Lý thuyết giá trị văn hóa của Schwartz (1994, 1999, 2006, 2008): Đo lường 7 yếu tố văn hóa (Gắn kết, Tự chủ trí tuệ, Tự chủ tình cảm, Hệ thống phân quyền, Chủ nghĩa quyền lực, Chủ nghĩa bình quân, Sự hài hòa) trên thang điểm 1–7.
   • Lý thuyết tự đánh giá khoảng cách văn hóa (Self-Rating of National Cultural Distance): Boyacigiller (1990), Rao and Schmidt (1998), Wan và cộng sự (2003) đo lường cảm nhận chủ quan của cá nhân về sự cách biệt văn hóa thông qua thang đo Likert 7 điểm.
   • Lý thuyết các chiều kích văn hóa của Hofstede (1980, 2001, 2010): Hệ thống 6 chiều kích đo lường trên thang điểm 0–100 gồm: Chủ nghĩa cá nhân (IDV), Tránh sự rủi ro (UAI), Khoảng cách quyền lực (PDI), Nam tính (MAS), Định hướng dài hạn (LTO), và Thỏa mãn đam mê cá nhân (IND).
   • Công thức khoảng cách văn hóa của Jackson (2001): Tính khoảng cách tuyệt đối của từng chiều kích giữa quốc gia gửi khách và quốc gia nhận khách dựa trên điểm số của Hofstede.

3. Nghiên cứu về ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa tới hành vi du lịch:

   • Hành vi tiêu dùng và di chuyển: Pizam and Sussmann (1995), Mattila (1999), March (2000), Prebensen và cộng sự (2003), Reisinger and Turner (2002), Reisinger and Mavondo (2005), Meng (2010), Ahn and McKercher (2015), Hu and Weber (2014), Lee và cộng sự (2017).
   • Lựa chọn điểm đến và tìm kiếm sự mới lạ: Yavas (1987), Crotts (2004), Crotts and McKercher (2006), Ng và cộng sự (2007), Lord và cộng sự (2008), Kim and McKercher (2011), Manrai and Manrai (2011), Esiyok và cộng sự (2017), Juan và cộng sự (2017). Luận án kế thừa lý thuyết hưng phấn tối ưu của Ahola (1980) và Snepenger và cộng sự (2006) để giải thích nhu cầu cân bằng giữa tìm kiếm sự mới lạ và tìm kiếm an toàn văn hóa.

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Luận án tập trung giải quyết khoảng trống lý luận và thực nghiệm: Tách riêng TNDL văn hóa khỏi sức hấp dẫn tổng thể của điểm đến để thiết lập khung đo lường hai chiều (đánh giá mức độ quan trọng của tiêu chí và đánh giá sức hấp dẫn của các thuộc tính thực có), đồng thời kiểm định tác động của từng chiều kích khoảng cách văn hóa quốc gia (theo Hofstede và Jackson) kết hợp với các biến kiểm soát cá nhân (động cơ, kinh nghiệm, nhân khẩu học) tại một điểm đến đang phát triển là Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và mô hình phân tích

Luận án kết hợp mô hình đo lường sức hấp dẫn điểm đến của Hu and Ritchie (1993), Formica (2000) và Emir và cộng sự (2016) với mô hình 6 chiều kích văn hóa của Hofstede (2010) và công thức khoảng cách Jackson (2001).

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
| KHUNG PHÂN TÍCH VÀ CÁC BIẾN SỐ TRONG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU                                            |
+------------------------------+---------------------------------------------------------------------+
| Khối biến độc lập            | - CDIDV: Khoảng cách Chủ nghĩa cá nhân = |IDV_A - IDV_VN|           |
| (Khoảng cách văn hóa         | - CDUAI: Khoảng cách Tránh sự rủi ro = |UAI_A - UAI_VN|             |
| quốc gia theo Jackson, 2001) | - CDPDI: Khoảng cách Quyền lực = |PDI_A - PDI_VN|                   |
|                              | - CDMAS: Khoảng cách Nam tính = |MAS_A - MAS_VN|                    |
|                              | - CDLTO: Khoảng cách Định hướng dài hạn = |LTO_A - LTO_VN|          |
|                              | - CDIND: Khoảng cách Thỏa mãn đam mê cá nhân = |IND_A - IND_VN|     |
+------------------------------+---------------------------------------------------------------------+
| Khối biến phụ thuộc          | 1. Đánh giá mức độ quan trọng của tiêu chí (TC):                   |
| (Đánh giá sức hấp dẫn TNDL   |    - TCTT: Tiêu chí trừu tượng                                      |
| văn hóa ở điểm đến)          |    - TCCT: Tiêu chí cụ thể                                          |
|                              |    - TCCQ: Tiêu chí cảnh quan, bầu không khí                        |
|                              | 2. Đánh giá sức hấp dẫn từ thuộc tính thực có (TT):                |
|                              |    - TTTT: Thuộc tính trừu tượng                                    |
|                              |    - TTCT: Thuộc tính cụ thể                                        |
|                              |    - TTCQ: Thuộc tính cảnh quan, bầu không khí                      |
+------------------------------+---------------------------------------------------------------------+
| Khối biến kiểm soát          | - Động cơ du lịch: Động cơ văn hóa (ĐCVH), Động cơ giải trí (ĐCGT)  |
| (Đặc điểm cá nhân)           | - Kinh nghiệm du lịch quá khứ tại điểm đến (KNDL)                   |
|                              | - Nhân khẩu học: Độ tuổi, giới tính, thu nhập, học vấn...           |
+------------------------------+---------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

• Quy trình kết hợp định tính và định lượng:
  1. Nghiên cứu định tính: Tổng quan tài liệu, phỏng vấn sâu các chuyên gia văn hóa, chuyên gia hành vi và cán bộ phụ trách thị trường inbound của các doanh nghiệp lữ hành nhằm hiệu chỉnh danh mục thuộc tính TNDL văn hóa tại Việt Nam và hoàn thiện bảng hỏi sơ bộ.
  2. Nghiên cứu định lượng sơ bộ: Khảo sát thử nghiệm để kiểm tra tính rõ ràng của câu từ và đo lường độ tin cậy sơ bộ của các thang đo.
  3. Nghiên cứu định lượng chính thức: Thu thập dữ liệu thông qua bảng hỏi trực tiếp tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh.
• Kỹ thuật xử lý và phân tích dữ liệu:
  • Thang đo Likert 5 điểm: Đo lường mức độ quan trọng của tiêu chí (1: Hoàn toàn không quan trọng đến 5: Rất quan trọng) và đánh giá sức hấp dẫn thuộc tính (1: Mức độ hấp dẫn rất thấp đến 5: Mức độ hấp dẫn rất cao).
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha.
  • Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) và phân tích ma trận xoay nhân tố nhằm xác định cấu trúc nhóm biến quan sát cho các cấu trúc TC, TT và Động cơ du lịch.
  • Phân tích tương quan Pearson nhằm kiểm tra mối quan hệ tuyến tính giữa các biến độc lập, biến kiểm soát và biến phụ thuộc.
  • Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến để kiểm định các giả thuyết về ảnh hưởng của 6 chỉ số khoảng cách văn hóa (CDIDV, CDUAI, CDPDI, CDMAS, CDLTO, CDIND) và các yếu tố cá nhân tới các thành phần đánh giá sức hấp dẫn TNDL văn hóa.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Giới thiệu nghiên cứu

Chương mở đầu thiết lập cơ sở khoa học và tính cấp thiết của đề tài trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn. Tác giả chỉ rõ việc chuyển đổi phương thức tiếp cận sức hấp dẫn du lịch từ phía cung sang phía cầu định hướng thị trường. Mục tiêu tổng quát và 3 mục tiêu cụ thể được xác định cùng 3 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm. Chương này quy định đối tượng nghiên cứu, đối tượng khảo sát chuyên gia và khách quốc tế, giới hạn phạm vi không gian tại 3 đô thị trọng điểm (Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh), phạm vi thời gian thực hiện (khảo sát từ 07/2016 đến 07/2017), đồng thời khái quát quy trình nghiên cứu gồm 5 bước logic và bố cục 5 chương của luận án.

Chương 2. Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 tổng thuật toàn diện các hệ thống lý thuyết nền tảng:

• Hệ thống hóa định nghĩa TNDL văn hóa theo các tổ chức quốc tế (ICOMOS, UNESCO, OECD) và pháp luật Việt Nam (Luật Du lịch 2018), phân loại thành tài nguyên di sản văn hóa và tài nguyên văn hóa đương đại cùng các yếu tố môi trường phụ trợ.
• Phân tích các mô hình đo lường sức hấp dẫn điểm đến của Hu and Ritchie (1993), Formica (2000) và Emir và cộng sự (2016), xác lập cấu trúc đo lường kép: đánh giá mức độ quan trọng của tiêu chí (Criterion Constructs - TC) và đánh giá sức hấp dẫn từ các thuộc tính thực có (Evaluation Constructs - TT).
• So sánh các phương pháp đo lường văn hóa quốc gia (Schwartz, Self-rating, Hofstede), khẳng định tính phù hợp của mô hình 6 chiều kích Hofstede (2010) kết hợp phép đo khoảng cách tuyệt đối của Jackson (2001).
• Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của khoảng cách văn hóa và các yếu tố cá nhân (động cơ, kinh nghiệm, nhân khẩu học) tới hành vi, sự lựa chọn điểm đến và nhận thức về tài nguyên du lịch. Từ đó, xây dựng mô hình nghiên cứu lý thuyết và hệ thống các giả thuyết kiểm định.

Chương 3. Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày quy trình thiết kế nghiên cứu thực nghiệm:

• Xây dựng quy trình nghiên cứu hỗn hợp qua hai giai đoạn định tính và định lượng.
• Thiết kế hệ thống thang đo:
  • Thang đo khoảng cách 6 yếu tố văn hóa quốc gia (CDIDV, CDUAI, CDIND, CDPDI, CDMAS, CDLTO) dựa trên chênh lệch điểm số Hofstede và công thức Jackson.
  • Thang đo đánh giá mức độ quan trọng của tiêu chí tạo nên sức hấp dẫn TNDL văn hóa (TC).
  • Thang đo đánh giá sức hấp dẫn từ các thuộc tính thực có của TNDL văn hóa (TT).
  • Thang đo động cơ du lịch (Động cơ văn hóa - ĐCVH, Động cơ giải trí - ĐCGT).
  • Thang đo kinh nghiệm du lịch quá khứ tại điểm đến (KNDL) và các biến đặc điểm nhân khẩu học.
• Trình bày kế hoạch chọn mẫu điều tra tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh, phương pháp thu thập số liệu và quy trình phân tích định lượng (kiểm định Cronbach's Alpha, EFA, phân tích tương quan và mô hình hồi quy đa biến).

Chương 4. Kết quả nghiên cứu

Chương 4 công bố toàn bộ dữ liệu phân tích thống kê và kiểm định thực nghiệm:

• Kết quả kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA cho thấy các thang đo đạt chuẩn về độ hội tụ và độ phân biệt. Ma trận xoay nhân tố đã tái cấu trúc và xác lập 3 nhóm nhân tố thành phần của cả TC và TT: Nhóm trừu tượng (TCTT, TTTT), Nhóm cụ thể (TCCT, TTCT) và Nhóm cảnh quan, bầu không khí (TCCQ, TTCQ).
• Phân tích tương quan và kết quả hồi quy đa biến đối với 5 mô hình mối quan hệ giả định: Làm rõ mức độ và chiều hướng tác động của từng chỉ số khoảng cách văn hóa (CDIDV, CDUAI, CDPDI, CDMAS, CDLTO, CDIND) tới các khía cạnh đánh giá sức hấp dẫn TNDL văn hóa.
• Phân tích tác động của các biến kiểm soát: Động cơ văn hóa, động cơ giải trí, kinh nghiệm quá khứ và các biến nhân khẩu học (độ tuổi, giới tính, học vấn, thu nhập) có tác động đáng kể đến mức độ quan trọng của tiêu chí và đánh giá thuộc tính.
• Tổng hợp bảng xếp hạng thực tế của KDL quốc tế về mức độ quan trọng của các tiêu chí và mức độ hấp dẫn của các thuộc tính TNDL văn hóa Việt Nam.

Chương 5. Thảo luận kết quả nghiên cứu và gợi ý đối với phát triển du lịch dựa vào tài nguyên văn hóa ở Việt Nam

Chương 5 diễn giải ý nghĩa học thuật và thực tiễn của các phát hiện:

• Thảo luận các đóng góp lý luận: Khẳng định tính năng động của quá trình đánh giá sức hấp dẫn; du khách quốc tế có xu hướng phân định rõ các nhóm nhân tố trừu tượng - cụ thể - cảnh quan/bầu không khí; mỗi chiều kích khoảng cách văn hóa tạo ra những ảnh hưởng dị biệt lên từng nhóm thuộc tính.
• Đánh giá thực trạng sức hấp dẫn của TNDL văn hóa Việt Nam trong mắt khách quốc tế.
• Đề xuất các nhóm giải pháp và gợi ý thực tiễn cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp lữ hành nhằm phát triển sản phẩm, định vị hình ảnh và xúc tiến chuyên biệt theo từng thị trường nguồn có đặc trưng khoảng cách văn hóa khác nhau.
• Nêu rõ các hạn chế phương pháp luận và định hướng các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Hoàn thiện khung lý thuyết đo lường sức hấp dẫn TNDL văn hóa: Luận án phát triển khung phân tích đánh giá sức hấp dẫn TNDL văn hóa từ phía cầu thông qua cấu trúc đo lường kép: đánh giá mức độ quan trọng của tiêu chí (TC) và đánh giá sức hấp dẫn từ các thuộc tính thực có (TT).
2. Khám phá cấu trúc nhân tố đánh giá TNDL văn hóa: Kết quả EFA chỉ ra rằng khách du lịch quốc tế đánh giá TNDL văn hóa không theo một chiều đơn lẻ mà phân hóa thành 3 nhóm thuộc tính rõ rệt:
   • Nhóm thuộc tính trừu tượng (giá trị lịch sử, tính nguyên bản, nét độc đáo bản địa).
   • Nhóm thuộc tính cụ thể (các công trình kiến trúc, di tích, bảo tàng, làng nghề, sự kiện lễ hội).
   • Nhóm thuộc tính cảnh quan và bầu không khí (không gian xung quanh, sự thân thiện của cộng đồng, môi trường tâm lý xã hội).
3. Chứng minh ảnh hưởng dị biệt của từng chiều kích khoảng cách văn hóa: Luận án kiểm định thực nghiệm và xác nhận 6 chiều khoảng cách văn hóa quốc gia (Jackson, 2001 dựa trên Hofstede, 2010) có tác động không đồng nhất tới các nhóm tiêu chí và thuộc tính TNDL văn hóa; chỉ ra rằng sự khác biệt về chủ nghĩa cá nhân (CDIDV), tránh sự rủi ro (CDUAI), khoảng cách quyền lực (CDPDI) và định hướng dài hạn (CDLTO) tạo nên sự phân hóa rõ nét trong yêu cầu trải nghiệm văn hóa.
4. Làm rõ vai trò của các biến đặc điểm cá nhân: Xác định động cơ du lịch (động cơ văn hóa vs. động cơ giải trí), kinh nghiệm du lịch quá khứ tại điểm đến và đặc điểm nhân khẩu học là các yếu tố kiểm soát có ảnh hưởng điều chỉnh trực tiếp đến mức độ khắt khe và sự hài lòng trong đánh giá TNDL văn hóa.

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
| TỔNG HỢP CÁC PHÁT HIỆN VÀ ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN                                               |
+-------------------+-------------------------------------------------------------------------------+
| Về mặt lý thuyết  | - Thiết lập thang đo tích hợp kép (Tiêu chí TC và Thuộc tính TT) cho TNDL    |
|                   |   văn hóa điểm đến.                                                           |
|                   | - Khám phá cấu trúc 3 nhân tố: Trừu tượng - Cụ thể - Cảnh quan/Bầu không khí. |
|                   | - Xác định tác động phân hóa của 6 chiều khoảng cách văn hóa quốc gia.        |
+-------------------+-------------------------------------------------------------------------------+
| Về mặt thực tiễn  | - Cung cấp dữ liệu xếp hạng đánh giá của khách quốc tế về TNDL văn hóa VN.    |
|                   | - Định hướng phân khúc thị trường khách du lịch theo khoảng cách văn hóa.     |
|                   | - Gợi ý giải pháp thiết kế sản phẩm DLVH chuyên biệt theo từng thị trường mục  |
|                   |   tiêu nhằm tối ưu hóa năng lực cạnh tranh điểm đến.                          |
+-------------------+-------------------------------------------------------------------------------+

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Định hướng chiến lược marketing và định vị sản phẩm: Cần cá nhân hóa thông điệp quảng bá TNDL văn hóa theo từng nhóm thị trường quốc gia có khoảng cách văn hóa gần hoặc xa so với Việt Nam.
  • Đối với thị trường có khoảng cách văn hóa xa (chủ nghĩa cá nhân cao, tránh rủi ro thấp): Tập trung nhấn mạnh các giá trị trừu tượng, tính nguyên bản, sự độc đáo văn hóa bản địa và các hoạt động trải nghiệm sâu.
  • Đối với thị trường có khoảng cách văn hóa gần hoặc mức độ tránh rủi ro cao: Chú trọng giới thiệu tính an toàn, sự tiện nghi, các di sản tương đồng và các thuộc tính cụ thể, lịch trình rõ ràng.
• Bảo tồn và khai thác tài nguyên: Quản lý không gian cảnh quan và bầu không khí tâm lý xã hội xung quanh các di sản; đào tạo thái độ hiếu khách của cộng đồng dân cư bản địa nhằm nâng cao giá trị cảm nhận tổng thể của du khách.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế được ghi nhận

1. Hạn chế của mô hình đo lường khoảng cách văn hóa quốc gia: Việc sử dụng các chỉ số văn hóa cấp quốc gia định sẵn của Hofstede và công thức khoảng cách Jackson (2001) tiếp cận ở cấp độ vĩ mô, có thể chưa phản ánh trọn vẹn sự đa dạng văn hóa vi mô, các tiểu văn hóa hoặc sự khác biệt giữa các cá nhân du khách trong cùng một quốc gia.
2. Hạn chế về tính tổng quát hóa của thang đo: Thang đo của luận án tiếp cận đánh giá sức hấp dẫn chung của TNDL văn hóa tại điểm đến, do đó có thể chưa đo lường chi tiết và phản ánh hết các đặc thù kỹ thuật của từng loại hình TNDL văn hóa chuyên biệt (như di sản vật thể riêng biệt, nghệ thuật biểu diễn phi vật thể, hay các lễ hội đương đại cụ thể).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu sâu hơn vào từng loại hình TNDL văn hóa chuyên biệt (di sản văn hóa vật thể, di sản phi vật thể, làng nghề truyền thống hoặc sự kiện văn hóa nghệ thuật đương đại).
• Kết hợp phương pháp đo lường khoảng cách văn hóa ở cấp độ cá nhân (Self-rating hoặc thang đo giá trị cá nhân) nhằm kiểm chứng chéo với các chỉ số vĩ mô của Hofstede.
• Mở rộng phạm vi khảo sát tới các địa bàn du lịch văn hóa đặc thù khác (vùng núi phía Bắc, Đồng bằng sông Cửu Long) để kiểm tra độ khái quát của mô hình.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên sâu trong các lĩnh vực Kinh tế Du lịch, Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành, Marketing quốc tế và Quản lý văn hóa:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Cung cấp tài liệu tổng quan toàn diện về lý thuyết sức hấp dẫn điểm đến (Ritchie, Formica, Emir) và lý thuyết văn hóa (Hofstede, Schwartz, Jackson); cung cấp quy trình phương pháp luận chuẩn mực từ phỏng vấn định tính, thiết kế bảng hỏi đến phân tích định lượng (EFA, hồi quy đa biến).
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước về du lịch: Cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chính sách phát triển sản phẩm du lịch văn hóa quốc gia, định vị thương hiệu du lịch Việt Nam theo từng thị trường mục tiêu dựa trên khoảng cách văn hóa.
• Đối với các doanh nghiệp lữ hành inbound: Cung cấp dữ liệu thực chứng giúp các nhà thiết kế tour và chuyên viên tiếp thị xây dựng các chương trình du lịch văn hóa có chiều sâu, điều chỉnh điểm chạm dịch vụ và nội dung thuyết minh phù hợp với đặc tính tâm lý - văn hóa của từng dòng khách quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án đo lường sức hấp dẫn của TNDL văn hóa thông qua những khía cạnh nào?

Luận án tiếp cận đo lường sức hấp dẫn từ phía cầu theo hai khía cạnh độc lập:

• Đánh giá mức độ quan trọng của tiêu chí (TC): Đo lường tầm quan trọng của các tiêu chí trong việc tạo nên sự thu hút đối với du khách (thang Likert 1–5 từ hoàn toàn không quan trọng đến rất quan trọng).
• Đánh giá sức hấp dẫn từ các thuộc tính thực có (TT): Đo lường cảm nhận thực tế của du khách về mức độ hấp dẫn của các thuộc tính TNDL văn hóa tại điểm đến (thang Likert 1–5 từ mức độ hấp dẫn rất thấp đến rất cao).

2. Mô hình khoảng cách văn hóa quốc gia được luận án sử dụng dựa trên nền tảng lý thuyết nào?

Luận án sử dụng 6 chiều kích văn hóa quốc gia theo mô hình của Hofstede và cộng sự (2010) gồm: Chủ nghĩa cá nhân (IDV), Tránh sự rủi ro (UAI), Khoảng cách quyền lực (PDI), Nam tính (MAS), Định hướng dài hạn (LTO), và Thỏa mãn đam mê cá nhân (IND). Khoảng cách giữa Việt Nam và quốc gia gửi khách được tính bằng giá trị tuyệt đối hiệu số của từng chỉ số theo phương pháp của Jackson (2001): $$\text{CD}_i = |\text{Chỉ số}_i(\text{Quốc gia khách}) - \text{Chỉ số}_i(\text{Việt Nam})|$$

3. Cấu trúc đánh giá của du khách quốc tế đối với TNDL văn hóa gồm những nhóm nhân tố nào sau khi phân tích EFA?

Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA chỉ ra rằng cả tiêu chí (TC) và thuộc tính (TT) đều quy về 3 nhóm nhân tố chính:

1. Nhóm nhân tố trừu tượng (TCTT / TTTT): Giá trị lịch sử, tính xác thực, tính nguyên bản, nét độc đáo văn hóa.
2. Nhóm nhân tố cụ thể (TCCT / TTCT): Di tích kiến trúc, bảo tàng, làng nghề truyền thống, lễ hội, sự kiện văn hóa.
3. Nhóm nhân tố cảnh quan và bầu không khí (TCCQ / TTCQ): Cảnh quan không gian xung quanh tài nguyên, lối sống và thái độ thân thiện của cộng đồng bản địa.

4. Những yếu tố thuộc đặc điểm cá nhân nào được đưa vào mô hình để kiểm soát ảnh hưởng?

Luận án đưa vào mô hình các biến kiểm soát gồm:

• Động cơ du lịch: Động cơ văn hóa (ĐCVH) và Động cơ giải trí (ĐCGT).
• Kinh nghiệm du lịch quá khứ tại điểm đến của khách quốc tế (KNDL).
• Các đặc điểm nhân khẩu học: Độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn, mức thu nhập cá nhân.

5. Dữ liệu thực nghiệm của luận án được thu thập tại những địa bàn nào và trong thời gian nào?

Dữ liệu khảo sát định lượng chính thức được tác giả thu thập trực tiếp từ khách du lịch quốc tế (không bao gồm Việt kiều) tại 3 thành phố lớn đại diện cho 3 miền của Việt Nam gồm Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh, trong khoảng thời gian từ tháng 07/2016 đến tháng 07/2017.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đào Minh Ngọc là công trình nghiên cứu kinh tế du lịch hệ thống hóa và kiểm định thực nghiệm mối quan hệ giữa các chiều kích khoảng cách văn hóa quốc gia với đánh giá của du khách quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu xác lập mô hình đo lường kép gồm tiêu chí kỳ vọng và thuộc tính thực có, đồng thời phân định cấu trúc đánh giá thành 3 nhóm nhân tố trừu tượng, cụ thể và cảnh quan - bầu không khí. Các phát hiện thực nghiệm mang lại hàm ý khoa học và căn cứ thực tiễn cho công tác quản lý điểm đến, phân đoạn thị trường và phát triển sản phẩm du lịch văn hóa thích ứng với từng nhóm khách quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu nghiên cứu Chương 2. Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu Chương 3. Phương pháp nghiên cứu Chương 4.

Kết quả nghiên cứu Chương 5. Thảo luận kết quả nghiên cứu và gợi ý đối với phát triển du lịch dựa vào tài nguyên văn hóa ở Việt Nam 1 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Chương hai đề cập đến những nội dung lý thuyết và tổng quan nghiên cứu làm cơ sở cho việc xác định khoảng trống và xây dựng mô hình nghiên cứu. Cụ thể là: (1) Cơ sở lý luận và tổng quan các nghiên cứu về sức hấp dẫn của TNDL văn hóa đo lường qua đánh giá của KDL; (2) Tổng quan lý thuyết về khoảng cách văn hóa quốc gia; (3) Tổng quan và bàn luận về các nghiên cứu có liên quan đến chủ đề ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia đến đánh giá của KDL quốc tế về sức hấp dẫn của điểm đến, của TNDL văn hóa; (4) Xác định khoảng trống, đề xuất mô hình, giả thuyết nghiên cứu ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia đến đánh giá của KDL quốc tế về sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến.

Đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến 2. Tài nguyên du lịch văn hóa TNDL văn hóa là một yếu tố cốt lõi của quá trình xây dựng, phát triển sản phẩm du lịch và là mấu chốt quan trọng tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến du lịch (Boniface, 2003). TNDL văn hóa bao gồm các yếu tố văn hoá, kiến trúc, nghệ thuật, các công trình sáng tạo của cộng đồng; các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể có thể khai thác phục vụ KDL (Boniface, 2003). Hiểu theo nghĩa rộng, TNDL văn hóa được xem là tất cả những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng dân cư tại một vùng, một điểm đến sáng tạo, gìn giữ trong quá khứ và ở hiện tại có thể sử dụng vào mục đích đáp ứng nhu cầu du lịch (ICOMOS, 2005; Richards, 2007).

Ở Việt Nam, khái niệm TNDL văn hóa đã được một số nhà nghiên cứu đề cập. Tác giả Trần Đức Thanh & Trần Thị Mai Hoa (2017) đã định nghĩa: “Tài nguyên du lịch văn hóa là các sản phẩm do con người tạo ra cùng các giá trị của chúng có sức hấp dẫn đối với khách du lịch hoặc được khai thác đáp ứng cầu du lịch” (Trần Đức Thanh & cộng sự, 2017, tr 110). Trong Luật Du lịch Việt Nam 2018 khái niệm TNDL được nêu: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên và các giá trị văn hóa làm cơ sở để hình thành các sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch. Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hóa”.

TNDL văn hóa chính là các yếu tố, giá trị văn hóa tồn tại gắn liền với một cộng đồng, một địa phương và có khả năng được khai thác để đáp 1 ứng nhu cầu của KDL. TNDL văn hóa được xem là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến du lịch (Phạm Trung Lương & cộng sự, 2000). Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước, có thể hiểu “TNDL văn hóa là tất cả những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng dân cư tại một vùng, một điểm đến sáng tạo, gìn giữ trong quá khứ, ở hiện tại và có thể được sử dụng để thiết kế sản phẩm du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu khi đi du lịch của con người. Những tài nguyên có giá trị văn hóa có thể là lực hấp dẫn, thu hút người từ nơi khác đến để chiêm ngưỡng và trải nghiệm những giá trị này ở điểm đến.

TNDL văn hóa sẽ bao gồm cả các yếu tố môi trường văn hóa xã hội, lối sống, phong tục, tập quán, các di sản văn hóa lịch sử và sáng tạo hiện đại” (ICOMOS, 2005; UNESCO, 2009). TNDL văn hóa có thể được phân chia thành tài nguyên văn hóa hữu thể gồm các di tích, công trình, các mặt hàng ăn uống, sản phẩm làng nghề, tác phẩm nghệ thuật … và tài nguyên du lịch văn hóa phi vật thể gồm các lễ hội, phong tục, tập quán, truyền thuyết, lối sống… (Trần Đức Thanh & cộng sự, 2017) hoặc có thể được phân chia theo loại hình của tài nguyên như di tích lịch sử, công trình đương đại, làng nghề, phong tục tập quán, …(Trần Thúy Anh & cộng sự, 2011). Theo cách phân chia của ICOMOS (2005), tài nguyên văn hóa có thể thu hút KDL được chia thành các loại: Tài nguyên di sản văn hóa: gồm những yếu tố đại diện cho văn hóa, lịch sử của một điểm đến nhất định và được truyền lại từ các thế hệ trước. Tài nguyên di sản văn hóa gồm có: các di sản vật thể (các địa điểm kiến trúc, di sản vật thể, các đài tưởng niệm, di tích lịch sử quốc gia); các di sản phi vật thể (văn học, nghệ thuật dân gian) và điểm chứa di sản (bảo tàng, nhà hát, địa điểm diễn ra sự kiện, những ký ức kết nối với lịch sử, các bộ sưu tập…).

Tài nguyên văn hóa đương đại: là các yếu tố, các sản phẩm sáng tạo của thời kì hiện đại gắn với cộng đồng dân cư bản địa sinh sống tại một điểm đến nhất định. Tài nguyên văn hóa đương đại có thể bao gồm các sự kiện đương đại (liên hoan điện ảnh, sân khấu, các đại hội thể thao, sự kiện cộng đồng, sự kiện hợp tác…), các chương trình, địa điểm vui chơi giải trí (công viên, sòng bạc, trung tâm chiếu phim, cơ sở mua sắm, trung tâm trình diễn nghệ thuật, khu thể thao phức hợp… và các sáng tạo hiện đại (nghệ thuật thị giác, nghệ thuật sắp đặt, âm nhạc, sân khấu, nghệ thuật đương đại (ICOMOS, 2005). Sơ đồ phân loại tài nguyên văn hóa được thể hiện như sau: 1 TÀI NGUYÊN VĂN HÓA CỦA ĐIỂM ĐẾN TÀI NGUYÊN DI SẢN VĂN HÓA TÀI NGUYÊN VĂN HÓA ĐƯƠNG Di sản văn hóa vật thể: di tích, địa điểm ĐẠI kiến trúc, văn hóa, lịch sử… Sự kiện, lễ hội đương đại: liên hoan điện Di sản phi vật thể: nghệ thuật, văn hóa dân ảnh, sân khấu, âm nhạc… gian Chương trình, địa điểm vui chơi, giải trí: Các địa điểm chứa di sản văn hóa vật thể công viên, sòng bạc, rạp hát, rạp chiếu và phi vật thể: bảo tàng, bộ sưu tập, thư phim… viện, địa điểm trình diễn nghệ thuật dân Sản phẩm sáng tạo của thời hiện đại: trò gian, làng nghề… chơi, nghệ thuật thị giác… Hình 2. Phân loại tài nguyên văn hóa (Nguồn: ICOMOS, 2005) Ngoài hai yếu tố tài nguyên di sản văn hóa và tài nguyên văn hóa đương đại, tại mỗi điểm đến, các yếu tố bên ngoài gồm bầu không khí tâm lý xã hội, lối sống, thái độ của cộng đồng bản địa, các hoạt động thời trang, đồ họa, phần mềm, phim ảnh, truyền thông, giải trí… được xem là những thuộc tính nằm ngoài hai nhóm tài nguyên trên nhưng có vị trí rất quan trọng trong việc tạo nên sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến (ICOMOS, 2005; Richards, 2007; OECD, 2009; Reisinger, 2009).

Sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa Nghiên cứu xác định sức hấp dẫn của điểm du lịch, của TNDL đã được thực hiện từ đầu những năm 1970 (Formica, 2000). Ở giai đoạn này, các tác giả tiếp cận đo lường sức hấp dẫn của tài nguyên từ góc độ địa lý nhằm thực hiện quy hoạch điểm đến du lịch. Sức hấp dẫn của TNDL chủ yếu được đo lường dựa trên việc xác định số lượng tài nguyên, sự đa dạng loại hình tài nguyên, quy mô, sức chứa, sự thuận lợi khi tiếp cận với TNDL (Ritchie and Zins, 1973; Gearing và cộng sự, 1974). Đến những năm 1990, xuất phát từ quan điểm marketing hiện đại, các nhà nghiên cứu cho rằng, để hiểu rõ hơn sức hấp dẫn của điểm đến, của tài nguyên đối với mỗi thị trường cần phải tiếp cận đo lường sức hấp dẫn này thông qua cảm nhận, đánh giá của người tiêu dùng du lịch (Lew, 1987; Keng, 1993; Ark and Richards, 2006; Formica and Uysal, 2006; Wu và cộng sự, 2015).

Theo Lew (1987, tr3): “Sức hấp dẫn của một điểm đến du lịch được tạo thành từ các thuộc tính có khả năng tạo ra thu hút 1 đối với khách du lịch mà điểm đến có được. Những thuộc tính đó là những thứ mà khách cảm thấy cần phải được nhìn thấy, các hoạt động mà khách thấy cần phải làm và những trải nghiệm mà khách thấy cần được ghi nhớ ở điểm đến”. Ở định nghĩa này, sức hấp dẫn của điểm đến hay của TNDL sẽ được xác định thông qua cảm nhận, đánh giá của KDL. Mức độ quan trọng của mỗi thuộc tính mà khách cần phải được thấy, được trải nghiệm ở điểm đến phụ thuộc vào mỗi nhóm khách khác nhau trong mối quan hệ với những yếu tố văn hóa, tâm lý xã hội và đặc điểm của mỗi chuyến đi.

Từ các thuộc tính được đánh giá là quan trọng, KDL sẽ so sánh với những giá trị thực có của tài nguyên và hình thành đánh giá về sức hấp dẫn của điểm đến hay của TNDL (Formica, 2000; Formica and Uysal, 2006; Vengesayi và cộng sự, 2009). Cũng trên cơ sở tiếp cận sức hấp dẫn là khả năng thu hút KDL của điểm đến, tác giả Hu and Ritchie (1993, tr 25) đã định nghĩa: “Sức hấp dẫn của một điểm đến du lịch phản ánh ý kiến đánh giá của cá nhân khách du lịch về khả năng mà các thuộc tính ở điểm đến có thể thỏa mãn nhu cầu, tạo ra sự hài lòng cho họ trong kỳ nghỉ tại điểm đến”. Mức độ hấp dẫn của điểm đến sẽ được xác định bằng những ý kiến đánh giá của du khách (Hu and Ritchie, 1993). Khi thuộc tính của điểm đến, của tài nguyên được cảm nhận là phù hợp với sở thích thì KDL sẽ đánh giá thuộc tính đó có sức hấp dẫn cao và ngược lại (Hu and Ritchie, 1993).

Định nghĩa của Hu and Ritchie (1993) đã được nhiều tác giả phát triển trong các nghiên cứu sau này để xác định sức hấp dẫn của điểm đến du lịch (Formica and Uysal, 2006; Ahmad và cộng sự, 2014). Từ các nghiên cứu về sức hấp dẫn của điểm đến, một số tác giả đã đề cập sâu hơn khi xem xét đo lường sức hấp dẫn của TNDL hay cụ thể hơn trong đo lường sức hấp dẫn của TNDL văn hóa.