Luận văn thạc sĩ ussh sự thích ứng với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường đại học khoa học xã hội và nhân văn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh sự thích ứng với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường đại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Văn Huệ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hồi Loan
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Sự thích ứng với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• BẢNG KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích nghiên cứu
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.8. Giới hạn nghiên cứu
• 0.9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Các quan điểm tiếp cận nghiên cứu vấn đề thích ứng trong tâm lý học
• 1.1.1. Quan điểm của các nhà Tâm lý học hành vi
• 1.1.2. Quan điểm của các nhà tâm lý học nhân văn
• 1.1.3. Quan điểm của các nhà Phân tâm học
• 1.1.4. Quan điểm phân tâm học mới
• 1.1.5. Quan điểm tâm lý học nhận thức
• 1.1.6. Quan điểm của các nhà tâm lý học Mác-xít
• 1.1.7. Quan điểm về tiếp cận hệ thống về sự thích ứng của con người
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.2.1. Khái niệm thích ứng
• 1.2.2. Khái niệm về tín chỉ
• 1.2.3. Khái niệm sinh viên
• 1.2.4. Hoạt động học và đặc điểm hoạt động học của sinh viên
• 1.2.5. Thích ứng với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổ chức nghiên cứu
• 2.2. Vài nét về trường ĐHKHXH&NV
• 2.3. Cách chọn mẫu nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 2.4.2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
• 2.4.3. Phương pháp quan sát
• 2.4.4. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 2.4.5. Phương pháp chuyên gia
• 2.4.6. Phương pháp thống kê toán học
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU SỰ THÍCH ỨNG VỚI HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP THEO PHƯƠNG THỨC ĐÀO TẠO TÍN CHỈ CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐHKHXH&NV
• 3.1. Thực trạng thích ứng với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường ĐHKHXH&NV
• 3.2. Thích ứng ở mặt nhận thức với hoạt động học tập theo phương thức ĐTTC của sinh viên trường ĐHKHXH&NV
• 3.3. Thích ứng ở mặt thái độ với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường ĐHKHXH&NV
• 3.4. Thích ứng ở mặt hành vi với đào tạo theo phương thức tín chỉ của sinh viên
• 3.5. Mức độ thích ứng với các hình thức học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường ĐHKHXH&NV
• 3.6. Tổng hợp mức độ thích ứng với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường ĐHKHXH&NV
• 3.7. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự thích ứng với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường ĐHKHXH&NV
• 3.7.1. Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến sự thích ứng với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường ĐHKHXH&NV
• 3.7.2. Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến sự thích ứng với hoạt động học tập theo phương thức đào tạo tín chỉ của sinh viên trường ĐHKHXH&NV
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Thích Ứng Của Sinh Viên ĐH Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn

Sự thích ứng của sinh viên với phương thức đào tạo tín chỉ là một vấn đề quan trọng trong giáo dục đại học hiện nay. Đặc biệt, tại trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, việc chuyển đổi sang đào tạo tín chỉ đã tạo ra nhiều thách thức cho sinh viên. Đào tạo tín chỉ không chỉ yêu cầu sinh viên phải tự chủ trong việc học tập mà còn phải phát triển các kỹ năng cần thiết để thích ứng với môi trường học tập mới.

1.1. Khái Niệm Về Sự Thích Ứng Trong Giáo Dục

Sự thích ứng được hiểu là khả năng của sinh viên trong việc điều chỉnh bản thân để phù hợp với yêu cầu của phương thức đào tạo tín chỉ. Điều này bao gồm việc thay đổi thái độ, hành vi và kỹ năng học tập để đạt được kết quả tốt nhất trong học tập.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Tín Chỉ

Đào tạo tín chỉ không chỉ giúp sinh viên có thể tự quản lý thời gian học tập mà còn khuyến khích sự chủ động và sáng tạo trong việc tiếp thu kiến thức. Điều này rất cần thiết trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

II. Thách Thức Trong Sự Thích Ứng Của Sinh Viên ĐH Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng sinh viên vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc thích ứng với phương thức đào tạo tín chỉ. Những thách thức này có thể đến từ việc thay đổi phương pháp giảng dạy, yêu cầu tự học cao hơn và áp lực từ việc quản lý thời gian.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tự Quản Lý Thời Gian

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch học tập và quản lý thời gian hiệu quả. Điều này dẫn đến việc không hoàn thành bài tập đúng hạn và ảnh hưởng đến kết quả học tập.

2.2. Áp Lực Từ Môi Trường Học Tập Mới

Môi trường học tập mới với nhiều yêu cầu khác nhau có thể tạo ra áp lực lớn cho sinh viên. Họ cần phải thích nghi nhanh chóng với các phương pháp giảng dạy và hình thức đánh giá mới.

III. Phương Pháp Nâng Cao Sự Thích Ứng Của Sinh Viên ĐH Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn

Để nâng cao sự thích ứng của sinh viên với phương thức đào tạo tín chỉ, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Các giải pháp này không chỉ giúp sinh viên cải thiện kỹ năng học tập mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực hơn.

3.1. Tăng Cường Hỗ Trợ Từ Giảng Viên

Giảng viên cần cung cấp nhiều hỗ trợ hơn cho sinh viên trong việc lập kế hoạch học tập và giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình học. Điều này có thể bao gồm việc tổ chức các buổi tư vấn và hướng dẫn cụ thể.

3.2. Khuyến Khích Sinh Viên Tham Gia Các Hoạt Động Ngoại Khóa

Tham gia các hoạt động ngoại khóa giúp sinh viên phát triển kỹ năng mềm và tạo ra cơ hội giao lưu, học hỏi từ bạn bè. Điều này cũng giúp sinh viên cảm thấy thoải mái hơn trong môi trường học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Sự Thích Ứng Trong Đào Tạo Tín Chỉ

Sự thích ứng của sinh viên không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn có tác động lớn đến sự phát triển cá nhân và nghề nghiệp trong tương lai. Việc áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả sẽ giúp sinh viên tự tin hơn trong việc đối mặt với các thách thức trong công việc.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sự Thích Ứng

Nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên có khả năng thích ứng tốt với phương thức đào tạo tín chỉ thường có kết quả học tập cao hơn và cảm thấy hài lòng hơn với trải nghiệm học tập của mình.

4.2. Tác Động Đến Tương Lai Nghề Nghiệp

Sự thích ứng tốt với môi trường học tập sẽ giúp sinh viên phát triển các kỹ năng cần thiết cho công việc sau này, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động.

V. Kết Luận Về Sự Thích Ứng Của Sinh Viên ĐH Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn

Sự thích ứng của sinh viên với phương thức đào tạo tín chỉ là một yếu tố quan trọng quyết định đến thành công trong học tập và sự phát triển cá nhân. Cần có những giải pháp cụ thể để hỗ trợ sinh viên trong quá trình này, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo tại trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn.

5.1. Tương Lai Của Đào Tạo Tín Chỉ

Đào tạo tín chỉ sẽ tiếp tục phát triển và trở thành xu hướng chính trong giáo dục đại học. Việc nâng cao sự thích ứng của sinh viên sẽ là chìa khóa để đạt được thành công trong môi trường học tập này.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện

Cần tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các giải pháp cải thiện sự thích ứng của sinh viên, từ đó tạo ra một môi trường học tập tích cực và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình chuyển đổi phương thức đào tạo theo hệ thống tín chỉ tại các trường đại học Việt Nam giai đoạn 2006–2020 theo Quyết định số 43/2007/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh dấu bước đột phá căn bản trong quản lý giáo dục. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội là một trong những đơn vị tiên phong áp dụng mô hình này từ năm 2007. Tuy nhiên, sự thay đổi toàn diện từ phương pháp giảng dạy niên chế sang tự học và tự quản lý tiến trình học tập đã đặt ra nhiều thách thức tâm lý đối với người học. Trong thực tế, khoảng 5% đến 10% sinh viên gặp khó khăn trong việc bắt nhịp, dẫn đến nguy cơ bị cảnh báo học vụ hoặc kết quả tích lũy ban đầu chưa tương xứng với năng lực.

Mục tiêu chính của đề tài là làm rõ thực trạng thích ứng của sinh viên đối với hoạt động học tập theo học chế tín chỉ trên ba mặt: nhận thức, thái độ và hành vi, đồng thời xác định các nhóm yếu tố khách quan và chủ quan chi phối quá trình này. Nghiên cứu được triển khai trên khách thể gồm 300 sinh viên thuộc 6 khoa chuyên ngành: Báo chí, Du lịch học, Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Thông tin - Thư viện, Triết học và Việt Nam học trong mốc thời gian từ tháng 4/2011 đến tháng 4/2013. Về mặt ứng dụng thực tiễn, kết quả nghiên cứu là căn cứ khoa học giúp nhà trường tối ưu hóa quy trình tổ chức đào tạo, hướng tới mục tiêu nâng điểm trung bình thích ứng học tập từ mức trung bình 2.25 lên mức khá trên 3.25, góp phần duy trì tỷ lệ sinh viên đạt kết quả học tập từ loại khá trở lên đạt trên 61.0% và giảm thiểu tỷ lệ buộc thôi học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý luận Tâm lý học Mác-xít về bản chất hoạt động và giao tiếp của L.S. Vygotsky, A.N. Leontiev và G.M. Andreeva. Quan điểm này khẳng định thích ứng tâm lý không phải là sự thích nghi sinh học thụ động mà là quá trình chủ thể tích cực, chủ động lĩnh hội hệ thống tri thức, kỹ năng và chuẩn mực mới để hình thành các cấu tạo tâm lý tiến bộ. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết hệ thống về sự thích ứng của Tremblay và quan điểm tâm lý học nhân văn của Abraham Maslow nhằm phân tích sự tương tác biện chứng giữa yếu tố nội tại của cá nhân và môi trường đào tạo đại học.

Các khái niệm then chốt được thao tác hóa bao gồm:

• Thích ứng tâm lý: Quá trình người học tích cực, chủ động điều chỉnh nhận thức, thái độ và hành vi để hòa nhập tối ưu vào môi trường học tập mới.
• Đào tạo tín chỉ: Phương thức đào tạo lấy người học làm trung tâm, lượng hóa khối lượng học tập theo giờ tín chỉ, trong đó 1 tín chỉ tương đương 15 tiết lý thuyết kết hợp với tối thiểu 30 giờ chuẩn bị cá nhân bắt buộc theo Quy chế số 3079 của Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Hoạt động học tập của sinh viên: Hoạt động mang tính độc lập, tự chủ cao nhằm lĩnh hội tri thức chuyên môn và rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp giữa khảo sát định lượng diện rộng và thu thập dữ liệu định tính chuyên sâu. Cỡ mẫu định lượng gồm 300 sinh viên chính quy, chia đều cho 150 sinh viên năm thứ nhất chiếm 50.0% và 150 sinh viên năm thứ ba chiếm 50.0% tại 6 khoa chuyên ngành (mỗi ngành 50 sinh viên, tương ứng 16.7%). Mẫu định tính bao gồm 20 sinh viên tham gia phỏng vấn sâu, 6 cố vấn học tập và trợ lý đào tạo, 3 giảng viên cùng 3 cán bộ quản lý thuộc Phòng Đào tạo.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện đồng đều theo giai đoạn thích ứng (đầu khóa và giữa khóa) và đặc thù ngành học. Phương pháp xử lý dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 15.0 để tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình (ĐTB), độ lệch chuẩn (SD) và kiểm định mối tương quan tuyến tính Pearson (r) ở mức ý nghĩa p < 0.05. Thang đo Likert 4 mức độ với khoảng cách điểm 0.75 (từ 1.00–1.75: Kém; 1.76–2.50: Trung bình; 2.51–3.25: Khá; 3.26–4.00: Tốt) được áp dụng nhằm chuẩn hóa việc lượng hóa các biểu hiện tâm lý phức tạp. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu diễn ra trong 24 tháng, trong đó giai đoạn thu thập dữ liệu thực địa tập trung vào tháng 4 và tháng 5 năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại bốn phát hiện trọng tâm về sự thích ứng của sinh viên:

Thứ nhất, mức độ nhận thức của sinh viên về tầm quan trọng của việc thích ứng với phương thức đào tạo mới đạt mức rất cao với điểm trung bình ĐTB = 3.25. Cụ thể, có 41.3% sinh viên đánh giá ở mức "Rất quan trọng" và 45.0% đánh giá "Quan trọng" (tổng tỷ lệ tích cực đạt 86.3%), trong khi chỉ có 2.3% sinh viên cho rằng việc thích ứng là không quan trọng.

Thứ hai, sinh viên thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về các đặc tính tổ chức của đào tạo tín chỉ. Mệnh đề "Sinh viên được lựa chọn môn học thông qua đăng ký môn học" đạt ĐTB = 3.96 (với 92.7% phản hồi rất đúng, 4.0% đa phần đúng và 3.3% đúng một phần). Tiếp theo, nhận thức về "Cách thức kiểm tra đánh giá theo trọng số điểm thường xuyên, giữa kỳ và cuối kỳ" đạt ĐTB = 3.93 với 92.7% đánh giá rất đúng và 7.3% đánh giá đa phần đúng.

Thứ ba, có sự phân hóa đáng kể theo năm đào tạo. Sinh viên năm thứ ba thể hiện sự tự chủ vượt trội so với sinh viên năm thứ nhất trong nhận thức về khả năng linh hoạt rút ngắn hoặc kéo dài thời gian học tập (ĐTB của năm thứ ba đạt 3.93, cao hơn sinh viên năm thứ nhất với khoảng chênh lệch trên 0.4 điểm). Khả năng tự quản lý tiến trình học tập của sinh viên năm thứ ba cũng đạt ĐTB = 3.75, khẳng định kinh nghiệm tích lũy qua các học kỳ giúp nâng cao năng lực tự chủ.

Thứ tư, công tác cố vấn học tập ghi nhận điểm số thấp nhất trong toàn bộ các khía cạnh nhận thức với ĐTB chung chỉ đạt 2.23 (mức trung bình). Đáng chú ý, sinh viên năm thứ nhất đánh giá vai trò hỗ trợ của cố vấn học tập ở mức ĐTB = 2.45, trong khi sinh viên năm thứ ba chỉ đánh giá ở mức ĐTB = 2.01.

Thảo luận kết quả

Thực trạng sinh viên năm thứ nhất đánh giá cao cố vấn học tập hơn sinh viên khóa trên phản ánh thói quen tâm lý ỷ lại từ thời phổ thông, khi các em quen xem cố vấn học tập như giáo viên chủ nhiệm. Ngược lại, sinh viên năm thứ ba sau thời gian dài tự xoay sở và nhận thấy các rào cản hành chính đã chuyển hướng sang liên hệ trực tiếp với Phòng Đào tạo khi gặp sự cố, khiến vai trò của cố vấn học tập dần mờ nhạt.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột so sánh mức độ thích ứng giữa hai khóa học và bảng ma trận tương quan Pearson. Biểu đồ chỉ ra rằng các chỉ số về nhận thức đạt mức cao (ĐTB trên 3.20), nhưng biểu hiện hành vi như tự chuẩn bị bài trước giờ lên lớp chỉ dừng ở mức trung bình (ĐTB = 2.35). Hệ số tương quan Pearson giữa mức độ tích cực tự học và điểm trung bình tích lũy đạt giá trị r = 0.48 (p < 0.01), chứng minh mối liên hệ thuận chiều chặt chẽ giữa năng lực tự thích ứng và kết quả học tập.

So sánh với công trình của Đỗ Thị Thanh Mai năm 2009 về sinh viên hệ cao đẳng, kết quả này củng cố luận điểm rằng sự thích ứng học tập luôn có sự mất cân đối giữa nhận thức lý thuyết và hành động thực tế. Sự thiếu hụt kỹ năng đăng ký môn học trực tuyến và quản lý thời gian tự học (khoảng 48.5% sinh viên gặp lúng túng khi đăng ký) cho thấy các yếu tố khách quan từ hạ tầng công nghệ và phương pháp giảng dạy chưa thực sự đồng bộ với yêu cầu của học chế tín chỉ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát, luận văn đưa ra bốn giải pháp mang tính hành động cao nhằm hoàn thiện năng lực thích ứng của người học:

1. Chuẩn hóa quy chế hoạt động của đội ngũ cố vấn học tập: Ban Giám hiệu phối hợp cùng Phòng Công tác Sinh viên ban hành khung nhiệm vụ chi tiết, quy định cố vấn học tập tổ chức tối thiểu 2 buổi tư vấn chuyên đề trực tiếp mỗi tháng và duy trì kênh hỗ trợ trực tuyến giải đáp thắc mắc trong vòng 24 giờ. Timeline thực hiện: Hoàn thành trong Học kỳ I năm học 2013–2014. Target metric: Nâng tỷ lệ hài lòng của sinh viên từ 38% lên trên 75%.

2. Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin đăng ký môn học: Phòng Đào tạo cùng Trung tâm Công nghệ Thông tin tiến hành tối ưu hóa cổng thông tin điện tử, mở rộng băng thông máy chủ đảm bảo chịu tải 5.000 lượt truy cập đồng thời trong các đợt đăng ký cao điểm. Timeline thực hiện: Triển khai trong 6 tháng. Target metric: Giảm tỷ lệ sinh viên gặp lỗi nghẽn mạng từ 48.5% xuống dưới mức 5.0%.

3. Tích hợp học phần kỹ năng mềm và phương pháp học đại học: Khoa Tâm lý học phối hợp với Đoàn Thanh niên tổ chức khóa tập huấn bắt buộc thời lượng 15 tiết cho 100% tân sinh viên ngay tuần sinh hoạt đầu khóa, tập trung vào kỹ năng tra cứu tài liệu thư viện, lập kế hoạch học tập và làm việc nhóm. Timeline thực hiện: Đầu tháng 9 hàng năm. Target metric: Tăng điểm trung bình hành vi tự chuẩn bị bài từ 2.35 lên trên 3.20 sau 1 học kỳ.

4. Đổi mới phương pháp sư phạm và công khai học liệu: Giảng viên các khoa chuyên môn chuyển đổi phương pháp giảng dạy sang mô hình tương tác, tăng tỷ lệ bài tập nhóm và thảo luận thực tế lên 40% tổng thời lượng môn học; đồng thời công khai 100% đề cương chi tiết trước ngày mở đăng ký tín chỉ ít nhất 15 ngày. Timeline thực hiện: Áp dụng liên tục từ năm học 2013–2014. Target metric: Nâng mức độ hứng thú học tập của sinh viên đạt trên 85%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích thực chứng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý giáo dục và Ban Giám hiệu các trường đại học: Nắm bắt các điểm nghẽn tâm lý và vận hành của sinh viên trong quá trình chuyển đổi tín chỉ, làm cơ sở xây dựng chính sách phân bổ nguồn lực, nâng cấp hạ tầng đăng ký môn học và đánh giá hiệu quả chương trình đào tạo.
• Giảng viên và Cố vấn học tập: Hiểu rõ đặc điểm tâm lý của từng nhóm sinh viên năm nhất và năm ba, từ đó chuyển dịch phương pháp giảng dạy từ truyền thụ một chiều sang hướng dẫn tự học, đồng thời thiết lập phương thức trợ giúp học vụ hiệu quả.
• Sinh viên và Tân sinh viên đại học: Sử dụng như cẩm nang định hướng nhận thức và rèn luyện kỹ năng, giúp người học chủ động xây dựng lộ trình học tập cá nhân, tránh tình trạng bị động dẫn đến nợ môn hoặc cảnh báo học vụ.
• Học viên cao học và Giới nghiên cứu tâm lý học - giáo dục học: Tiếp cận bộ công cụ khảo sát Likert 4 mức độ đã được kiểm định độ tin cậy và nguồn dữ liệu thực chứng tham khảo để phát triển các công trình nghiên cứu mở rộng về tâm lý học đường.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh viên đánh giá vai trò của sự thích ứng với đào tạo tín chỉ ở mức độ nào? Đại đa số sinh viên nhận thức rất cao vai trò của sự thích ứng với ĐTB = 3.25 trên thang điểm 4. Có 86.3% sinh viên đánh giá việc thích ứng ở mức quan trọng đến rất quan trọng. Thực tế cho thấy nhóm sinh viên thích ứng nhanh thường có kết quả học tập xếp loại khá và giỏi chiếm trên 61.0%.

2. Sự khác biệt nổi bật nhất giữa sinh viên năm thứ nhất và năm thứ ba là gì? Sinh viên năm thứ ba thể hiện khả năng tự quản lý tiến trình học tập và độ linh hoạt thời gian cao hơn hẳn với ĐTB = 3.93 so với sinh viên năm nhất. Ngược lại, sinh viên năm nhất phụ thuộc vào cố vấn học tập nhiều hơn với ĐTB = 2.45 so với mức 2.01 của năm ba.

3. Khó khăn lớn nhất mà sinh viên gặp phải trong đào tạo tín chỉ là gì? Khó khăn tập trung vào kỹ năng tự học độc lập và các sự cố đăng ký môn học trực tuyến. Với yêu cầu 1 tín chỉ cần tối thiểu 30 giờ chuẩn bị cá nhân, khoảng 48.5% sinh viên gặp áp lực trong việc phân bổ thời gian và thiếu kỹ năng tìm kiếm tài liệu chuyên sâu.

4. Vì sao công tác cố vấn học tập lại bị sinh viên đánh giá ở mức thấp? Chỉ số đánh giá cố vấn học tập chỉ đạt ĐTB = 2.23 do giảng viên kiêm nhiệm bận rộn với công tác chuyên môn và thiếu cơ chế gặp gỡ định kỳ. Khi phát sinh vướng mắc, phần lớn sinh viên có xu hướng tìm thẳng đến Phòng Đào tạo để xử lý cho nhanh.

5. Đề tài vận dụng lý thuyết tâm lý học nào làm khung phân tích chủ đạo? Luận văn kết hợp lý thuyết hoạt động của Tâm lý học Mác-xít (Vygotsky, Leontiev, Andreeva) cùng mô hình tiếp cận hệ thống của Tremblay. Khung lý thuyết này giúp phân tích thích ứng như một hệ thống hoàn chỉnh gồm 3 mặt nhận thức, thái độ, hành vi dưới tác động đa chiều của môi trường.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận tâm lý học về sự thích ứng trong học chế tín chỉ, xác lập mô hình đánh giá ba thành tố Nhận thức, Thái độ và Hành vi.
• Khảo sát thực chứng 300 sinh viên tại 6 khoa chỉ ra mức độ nhận thức đạt điểm trung bình 3.25, nhưng năng lực hành vi tự học còn nhiều khoảng trống (ĐTB chuẩn bị bài chỉ đạt 2.35).
• Nghiên cứu chứng minh sự khác biệt rõ nét theo tiến trình đào tạo: sinh viên năm thứ ba có tính tự chủ vượt bậc (ĐTB = 3.93) nhưng mức độ gắn kết với cố vấn học tập suy giảm (ĐTB = 2.01).
• Xác định nguyên nhân then chốt ảnh hưởng đến thích ứng gồm kỹ năng quản lý thời gian của sinh viên và sự quá tải của hệ thống đăng ký môn học.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp tập trung vào chuẩn hóa cố vấn học tập, nâng cấp hạ tầng công nghệ, đào tạo kỹ năng mềm và đổi mới phương pháp giảng dạy.

Về mặt học thuật, công trình đóng góp bộ dữ liệu thực chứng và hệ thống chỉ báo đo lường tâm lý thích ứng đầu tiên tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Về lộ trình tiếp theo, nhà trường cần hoàn thành việc triển khai sổ tay cố vấn học tập điện tử và số hóa 100% đề cương học phần trong giai đoạn 2013–2015. Các cơ sở giáo dục đại học thành viên cần nhanh chóng tham khảo và ứng dụng các giải pháp này nhằm tối ưu hóa chất lượng đào tạo và hỗ trợ toàn diện cho sinh viên trong kỷ nguyên giáo dục hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu; Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài; Chƣơng 2: Tổ chức và phƣơng pháp nghiên cứu; Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu; Kết luận; Kiến nghị; Tài liệu tham khảo; Phụ lục 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Các quan điểm tiếp cận nghiên cứu vấn đề thích ứng trong tâm lý học 1. Quan điểm của các nhà Tâm lý học hành vi Jame Watson (1817-1958) - ngƣời sáng lập ra tâm lý học hành vi - tuyên bố rằng: khoa học tâm lý không thể lý giải đƣợc đời sống tâm hồn, nếu nhƣ không từ bỏ khái niệm mô tả các dòng ý thức. Tâm lý học dứt khoát phải lấy hành vi, tức là cái mà ta có thể quan sát, đo đạc đƣợc, dự đoán đƣợc làm đối tƣợng nghiên cứu.

Theo quan điểm của những ngƣời theo dòng phái này, về nguyên tắc, các quy luật và cơ chế thích ứng ở ngƣời giống động vật, chỉ khác là môi trƣờng sống của con ngƣời có thêm một số yếu tố mới nhƣ ngôn ngữ và các quy tắc xã hội. Sự thích ứng của con ngƣời có cơ chế và quy luật phức tạp hơn nhƣng không có sự khác biệt về chất so với động vật. Do đó, khi nghiên cứu sự thích ứng của con ngƣời vẫn phải giữ lại những khái niệm cơ bản của tiến hoá sinh học: thích nghi với môi trƣờng và sống còn, liên kết và phân hoá các chức năng của chúng, kinh nghiệm loài và cá thể. Sự thích ứng của con ngƣời chỉ phức tạp hơn của động vật về mặt số lƣợng.

Thừa kế quan điểm của các nhà tâm lý học động vật, J. Watson cho rằng để tồn tại, cá nhân có một hệ thống hành vi, ứng xử có đƣợc do học tập. Trong đó từng hành vi cụ thể có cơ sở là các kinh nghiệm, hành vi cũ và động lực là sự thích ứng. Đó là quá trình cá nhân học đƣợc những hành vi mới cho phép nó giải quyết những yêu cầu, những đòi hỏi của cuộc sống.

Sự kém thích ứng là không học đƣợc hoặc hành vi học đƣợc không đáp ứng đƣợc yêu cầu của môi trƣờng. Edward Chance Tolman, Clark Hull…khắc phục những mặt hạn chế của Watson bằng cách đƣa thêm vào những khái niệm: hành vi tạo tác (operant), hành vi học tập xã hội (social), hay hành vi học tập theo quan sát (observation)…Nói cách khác, họ đƣa các yếu tố xã hội vào để giải thích sự thích ứng tâm lý ở ngƣời. Lý thuyết hành vi hiện đại còn đƣợc phát triển theo hƣớng Tâm lý học nhận thức (cognitive behaviorison). Đại diện tiêu biểu cho hƣớng này là Walter Mischel, ông chú trọng đến vai trò nhận thức của con ngƣời trong quá trình thích ứng, đặc biệt là các kỹ xảo tinh thần bên cạnh các kỹ xảo hành vi.

Cùng với việc nhấn mạnh vai trò của yếu tố bên trong, ông đã phát hiện ra tính tích cực của chủ thể thích ứng. Đó không phải là quá trình thụ động nhƣ phái hành vi cổ điển quan niệm, mà có sự 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tƣơng quan giữa ý nghĩa bên trong với hành vi bên ngoài, và hành vi đƣợc điều chỉnh bởi ý nghĩa bên trong đó. Mặc dù chƣa vạch ra đƣợc bản chất đích thực của sự thích ứng tâm lý ở ngƣời, chủ nghĩa hành vi đã có những đóng góp nhất định vào việc giải quyết vấn đề. Họ đã chỉ ra mức độ thích ứng đầu tiên của con ngƣời là phản ứng trực tiếp với các kích thích của môi trƣờng và chỉ ra cơ chế hình thành hành vi thích ứng.

Quan điểm của các nhà tâm lý học nhân văn Các nhà tâm lý học nhân văn quan niệm: con ngƣời có nhu cầu hƣớng thiện, có lòng vị tha, sẵn sàng giúp đỡ ngƣời khác. Đó là động lực qui định hành vi và mục tiêu thích ứng của nhân cách. Họ quan niệm thích ứng là hoạt động tích cực của chủ thể ứng xử với bản thân và môi trƣờng xung quanh.Maslow (1908-1970) coi thích ứng là sự thể hiện đƣợc những cái vốn có của cá nhân trong những điều kiện sống nhất định. Sự không thích ứng chính là sự không đƣợc tự thể hiện, sẽ tạo ra xung đột và ảnh hƣởng tới sự phát triển nhân cách.

Tiền đề để tạo ra sự thích ứng là một hệ thống nhu cầu của nhân cách, đƣợc sắp xếp theo thứ bậc mà cao nhất là nhu cầu tự thể hiện - một nhu cầu bẩm sinh nhƣng có tính chất nhân văn, chỉ xuất hiện khi các nhu cầu bậc thấp đƣợc thoả mãn2. Mặc dù không phủ nhận vai trò của cái vô thức, bản năng (của phân tâm học) hay quá trình học tập (của chủ nghĩa hành vi), nhƣng Maslow có quan niệm khác về yếu tố quy định sự thích ứng. Theo ông, nhu cầu “tự thể hiện” mong muốn phát triển hết mức khả năng vốn có của bản thân và năng lực lựa chọn một cách có ý thức những mục tiêu hành động của nhân cách là yếu tố quyết định sự thích ứng của con ngƣời.Rogers (1902-1987) coi “tự thể hiện” là phạm trù cơ bản đối với thích ứng của nhân cách, con ngƣời luôn thể hiện mình. Nghĩa là, con ngƣời thích ứng đƣợc trong đời sống và tự ý thức, tự đánh giá là những phẩm chất điều khiển, điều chỉnh hành vi, làm cho cá nhân thích ứng với cuộc sống.

Tâm lý học nhân văn đã coi trọng tính tích cực, trọn vẹn và phẩm chất tự đánh giá của nhân cách trong quan hệ cá nhân – xã hội. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng biện pháp tác động đến sự thích ứng tâm lý nói chung và 2 A.Maslow (1963), Motivation and adjustment, USA 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thích ứng với hoạt động học tập nói riêng. Đó là tƣ tƣởng tiến bộ của trƣờng phái này. Quan điểm của các nhà Phân tâm học + Quan điểm phân tâm học cổ điển S.Freud (1856 -1939) xuất phát từ cách tiếp cận sinh học đối với tâm lý, theo đó, nhân cách là một cấu trúc tổng thể trọn vẹn với 3 thành tố “cái nó” (Id), “cái tôi” (ego), và cái “siêu tôi” (superego) có vai trò và chức năng khác nhau đối với đời sống của con ngƣời.

Để tồn tại, con ngƣời phải đạt đƣợc sự cân bằng, sự hài hoà giữa hai cái đối lập “cái nó” và cái “siêu tôi” – đó chính là sự thích ứng. Sự thích ứng là sự thoả mãn hợp lý trong những điều kiện xã hội nhất định. Sự phát triển “cái tôi” nhân cách là kết quả của sự thích ứng qua các giai đoạn khác nhau của đời sống cá thể. Lý thuyết phân tâm cổ điển của S.Freud xuất phát từ quan điểm sinh vật luận nên không phát hiện đƣợc bản chất xã hội - lịch sử của sự thích ứng ở con ngƣời.

Quan điểm phân tâm học mới Các nhà tâm lý học nhƣ : C.không hoàn toàn chấp nhận tƣ tƣởng của S. Theo họ, “cái tôi” có vai trò quan trọng trong sự thích ứng cá nhân, là chủ thể của hành vi chứ không chỉ là phƣơng thức thoả mãn “cái nó”. Họ quan niệm bản năng chỉ là một trong những yếu tố quy định sự thích ứng, thậm chí cho rằng xã hội là nội dung của sự thích ứng tâm lý cá nhân.Erkson còn nhấn mạnh “sự thích ứng tâm lý là sự thiết lập các mối quan hệ xã hội của các cá nhân với những ngƣời xung quanh”3 Nhƣ vậy, mặc dù chƣa giải thích đƣợc bản chất của sự thích ứng của con ngƣời, phân tâm học chứa đựng những điểm hợp lý cần đƣợc chú ý về mặt lý luận và thực tiễn của vấn đề. Đó là vai trò của vô thức, bản năng xung đột tâm lý trong quá trình thích ứng, hậu quả của việc thích ứng và cách thức giải toả hậu quả này.

Quan điểm tâm lý học nhận thức Theo J.Piaget (1896-1980) có hai loại hoạt động gắn liền với nhau: hoạt động tâm lý và hoạt động sinh học. Trong đó, hoạt động tâm lý có nguồn gốc sinh học. Cá thể chỉ tồn tại và phát triển trong mối tƣơng tác giữa cơ thể và môi trƣờng từ đó 3 E.Erikson (1967), Childhood and society, New York 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tạo ra sự cân bằng giữa cơ thể và môi trƣờng, và cuối cùng cơ thể thích ứng với môi trƣờng.Theo tác giả, thích ứng có 3 cấp độ: + Thích ứng sinh học (thích ứng vật chất) làm cho cơ thể bằng xƣơng bằng thịt tồn tại và phát triển có thể nhận thức trực tiếp qua các giác quan + Thích ứng tâm lý (thích ứng chức năng), nó có nguồn gốc sinh học + Thích ứng trí tuệ Piaget đã có những đóng góp quan trọng vào lý luận về sự thích ứng tâm lý ở con ngƣời và cơ chế phát triển của thích ứng nhận thức, về những yếu tố ảnh hƣởng đến nó. Tuy nhiên, Piaget vẫn coi con ngƣời là một thực thể thích nghi một cách thụ động với hoàn cảnh thông qua cái gọi là “Bảo đảm sự cân bằng”, ông chú ý đúng mức vai trò tích cực của con ngƣời với tƣ cách là một chủ thể xã hội.

Quan điểm của các nhà tâm lý học Mác- xít Ra đời từ những năm 20 của thế kỷ XX, trƣờng phái tâm lý học Mác -xít lấy chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử làm cơ sở thế giới quan và phƣơng pháp luận. Tâm lý học Mác- xít đã phê phán những sai lầm của các nhà tâm lý học thuộc các trƣờng phái khác. Trƣờng phái tâm lý học Mác-xít gắn liền với những nhà tâm lý học nhƣ: L. Vƣgotxki khẳng định: “Con ngƣời có một hình thức thích nghi mới và đây là cơ chế cân bằng chủ yếu của cơ thể với môi trƣờng, dạng thức hành vi này nảy sinh trên cơ sở các tiền đề sinh vật nhất định, nhƣng đã vƣợt ra ngoài phạm trù sinh vật, tạo nên một hệ thống hành vi có chất lƣợng khác và theo một tổ chức mới” (12, tr.

Phƣơng thức thích ứng chủ đạo ở ngƣời là thích ứng theo nguyên tắc dấu hiệu và nguyên tắc này không có ở loài vật. Quá trình tín hiệu hóa phản ánh mối quan hệ tự nhiên đảm bảo cho cơ thể đáp lại các kích thích của môi trƣờng, còn quá trính dấu hiệu hóa cho phép con ngƣời có khả năng tạo ra một loại cân bằng với môi trƣờng để biến đổi môi trƣờng và biến đổi hành vi của chính mình bằng hành động tích cực của chủ thể. Hành vi đó chính là hoạt động thực tiễn của con ngƣời. Bằng việc phát hiện ra cơ chế hình thành và điều khiển hành vi ở cá nhân, ông đã 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.