Luận văn thạc sĩ ussh sự thích ứng với hoạt động học tập của sinh viên khoa công tác xã hội và phát triển cộng đồng trường đại học đà lạt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh sự thích ứng với hoạt động học tập của sinh viên khoa công tác xã hội và phát triển cộng đồng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Vũ Mộng Đoá
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thị Oanh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Sự Thích Ứng Với Hoạt Động Học Tập Của Sinh Viên Khoa Công Tác Xã Hội Và Phát Triển Cộng Đồng Trường Đại Học Đà Lạt
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẢN MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Đối tượng nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Khách thể và phạm vi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: Cơ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.2.1. Khái niệm thích ứng
• 1.2.2. Khái niệm hoạt động học tập và một số đặc điểm hoạt động học tập
• 1.2.3. Khái niệm sinh viên
• 1.2.4. Khái niệm Thích ứng với hoạt động học tập
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mẫu nghiên cứu
• 2.2. Các bước nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Cách đánh giá chung về sự thích ứng học tập
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng TƯHT của sinh viên Khoa CTXH & PTCĐ
• 3.2. So sánh mức độ TƯHT của sinh viên theo khách thể nghiên cứu
• 3.3. Kết quả một số trường hợp được nghiên cứu sâu
• 3.4. Một số yếu tố cơ bản tác động đến việc TƯHT của sinh viên
• 3.5. Nguyên nhân của thực trạng thích ứng học tập của sinh viên
• 3.6. Những đề xuất, nguyện vọng của sinh viên
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thích Ứng Học Tập Của Sinh Viên Khoa Công Tác Xã Hội

Sự thích ứng học tập của sinh viên Khoa Công tác xã hội Trường Đại học Đà Lạt là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Sinh viên không chỉ cần tiếp thu kiến thức mà còn phải phát triển các kỹ năng cần thiết để hòa nhập vào môi trường học tập mới. Việc hiểu rõ về thích ứng học tập giúp sinh viên có thể tự tin hơn trong quá trình học tập và phát triển bản thân.

1.1. Khái Niệm Thích Ứng Học Tập Là Gì

Thích ứng học tập được hiểu là khả năng của sinh viên trong việc điều chỉnh bản thân để phù hợp với yêu cầu học tập tại môi trường đại học. Điều này bao gồm việc phát triển các kỹ năng học tập, quản lý thời gian và xây dựng mối quan hệ với giảng viên và bạn bè.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Thích Ứng Học Tập

Thích ứng học tập không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn đến sự phát triển tâm lý của sinh viên. Những sinh viên có khả năng thích ứng tốt thường có thái độ tích cực hơn và đạt được kết quả học tập cao hơn.

II. Những Thách Thức Trong Thích Ứng Học Tập Của Sinh Viên

Sinh viên Khoa Công tác xã hội tại Trường Đại học Đà Lạt đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình thích ứng học tập. Những thách thức này có thể đến từ môi trường học tập, phương pháp giảng dạy và cả từ chính bản thân sinh viên.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Kiến Thức Mới

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức mới do phương pháp giảng dạy khác biệt so với bậc học phổ thông. Điều này đòi hỏi sinh viên phải có khả năng tự học và tìm kiếm thông tin một cách chủ động.

2.2. Áp Lực Tâm Lý Và Tình Trạng Stress

Áp lực từ việc học tập, kỳ vọng từ gia đình và xã hội có thể tạo ra tình trạng stress cho sinh viên. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tập trung và hiệu quả học tập của họ.

III. Phương Pháp Nâng Cao Sự Thích Ứng Học Tập Cho Sinh Viên

Để nâng cao sự thích ứng học tập, sinh viên cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện kết quả học tập mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết.

3.1. Phát Triển Kỹ Năng Tự Học

Sinh viên cần học cách tự học hiệu quả bằng cách lập kế hoạch học tập, sử dụng tài liệu tham khảo và tham gia các khóa học bổ sung. Kỹ năng tự học giúp sinh viên chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức.

3.2. Tạo Mối Quan Hệ Tích Cực Với Giảng Viên

Xây dựng mối quan hệ tốt với giảng viên không chỉ giúp sinh viên nhận được sự hỗ trợ trong học tập mà còn tạo cơ hội để trao đổi kiến thức và kinh nghiệm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Sự Thích Ứng Học Tập

Sự thích ứng học tập không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống hàng ngày của sinh viên. Những kỹ năng và kiến thức mà sinh viên học được sẽ giúp họ trong công việc tương lai.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Thích Ứng Học Tập

Nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên có khả năng thích ứng tốt thường có kết quả học tập cao hơn và có khả năng tìm kiếm việc làm tốt hơn sau khi tốt nghiệp.

4.2. Những Kinh Nghiệm Thành Công Từ Sinh Viên

Nhiều sinh viên đã chia sẻ kinh nghiệm của họ trong việc thích ứng với môi trường học tập mới, từ đó tạo động lực cho những sinh viên khác cùng cố gắng.

V. Kết Luận Về Thích Ứng Học Tập Của Sinh Viên Khoa Công Tác Xã Hội

Sự thích ứng học tập của sinh viên Khoa Công tác xã hội Trường Đại học Đà Lạt là một vấn đề cần được quan tâm. Việc nâng cao khả năng thích ứng không chỉ giúp sinh viên đạt được kết quả học tập tốt mà còn phát triển toàn diện bản thân.

5.1. Tương Lai Của Thích Ứng Học Tập

Trong tương lai, việc nghiên cứu và cải thiện sự thích ứng học tập sẽ tiếp tục là một lĩnh vực quan trọng trong giáo dục đại học, đặc biệt là trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng của xã hội.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Hỗ Trợ Sinh Viên

Cần có các chương trình hỗ trợ sinh viên trong việc phát triển kỹ năng học tập và tâm lý, từ đó giúp họ dễ dàng hơn trong việc thích ứng với môi trường học tập mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình chuyển tiếp từ bậc trung học phổ thông lên đại học là một bước ngoặt tâm lý quan trọng, nơi có khoảng 60% sinh viên phải đối mặt với những biến động lớn về phương thức tư duy và phong cách sống. Đối với sinh viên Khoa Công tác xã hội và Phát triển Cộng đồng tại Trường Đại học Đà Lạt, thách thức này càng trở nên rõ nét khi ngành đào tạo được thành lập vào năm 2001, mang tính chất chuyên môn mới mẻ và đòi hỏi kỹ năng thực hành nghề nghiệp chuyên sâu. Phần lớn người học xuất thân từ các vùng nông thôn, vùng sâu và vùng xa thuộc khu vực miền Trung và Tây Nguyên, chịu nhiều thiệt thòi về điều kiện tiếp cận công nghệ thông tin cũng như các phương pháp học tập tiên tiến trước khi bước vào giảng đường.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là làm sáng tỏ thực trạng thích ứng với hoạt động học tập, phân tích hệ thống nguyên nhân chủ quan và khách quan tác động đến tiến trình này, từ đó xây dựng các kiến nghị sư phạm nhằm hỗ trợ sinh viên nhanh chóng hòa nhập và nâng cao kết quả đào tạo. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp tại Trường Đại học Đà Lạt trong giai đoạn 2004 đến 2006, tập trung vào 228 sinh viên chính quy thuộc 3 khóa đào tạo cùng 50 cán bộ giảng dạy và chuyên gia quản lý giáo dục.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc chuẩn hóa các chỉ số thích ứng học tập trên thang điểm tổng 200. Kết quả đo lường cho thấy 62,72% sinh viên đạt mức thích ứng trung bình, trong khi nhóm thích ứng cao chỉ chiếm 18,85% và nhóm thích ứng thấp là 18,43%. Những số liệu định lượng này cung cấp cơ sở khoa học để nhà trường thiết kế lại chương trình định hướng tân sinh viên và tối ưu hóa môi trường giáo dục đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận tâm lý học Mác-xít về bản chất hoạt động của sự thích ứng tâm lý do Lev Vygotsky và Aleksei Leontiev khởi xướng làm nền tảng tư tưởng chủ đạo. Theo hướng tiếp cận này, thích ứng tâm lý người không đơn thuần là quá trình thích nghi sinh học thụ động, mà là quá trình chủ thể tích cực lĩnh hội các kinh nghiệm lịch sử - xã hội thông qua hoạt động và giao tiếp để hình thành các cấu tạo tâm lý mới. Nghiên cứu cũng kết hợp cách tiếp cận hệ thống của Tremblay nhằm phân tích đa chiều sự tương tác giữa các yếu tố cá nhân (động cơ, ý chí, năng lực nhận thức) và các yếu tố môi trường (điều kiện tự nhiên, chuẩn mực xã hội, môi trường sư phạm). Bên cạnh đó, các quan điểm về thứ bậc nhu cầu của Abraham Maslow và cơ chế phát triển nhận thức của Jean Piaget cũng được tích hợp để giải thích động lực tự khẳng định của sinh viên.

Khung lý thuyết của đề tài được cấu trúc xoay quanh 4 khái niệm cốt lõi:

• Thích ứng tâm lý: Tiến trình cá nhân chủ động hòa nhập, biến đổi bản thân và cải tạo hoàn cảnh để đạt được sự cân bằng tối ưu với môi trường mới.
• Hoạt động học tập đại học: Hoạt động tự giác, độc lập và sáng tạo nhằm chiếm lĩnh hệ thống tri thức chuyên sâu và rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp dưới sự hướng dẫn sư phạm.
• Khái niệm sinh viên: Nhóm xã hội đặc thù trong giai đoạn chuyển tiếp, chuẩn bị trở thành đội ngũ chuyên gia có trình độ chuyên môn cao cho xã hội.
• Thích ứng với hoạt động học tập: Khả năng sinh viên chủ động làm chủ nội dung tri thức, phương pháp tự học, điều kiện phương tiện kỹ thuật và các mối quan hệ giao tiếp sư phạm.

Mô hình nghiên cứu định lượng hóa sự thích ứng học tập thông qua 4 chỉ số thành phần, mỗi chỉ số được đánh giá tối đa 50 điểm, tạo nên thang đo tổng hợp 200 điểm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu từ mẫu khảo sát gồm 228 sinh viên thuộc 3 khóa học: 82 sinh viên năm thứ nhất, 75 sinh viên năm thứ hai và 71 sinh viên năm thứ ba của Khoa Công tác xã hội và Phát triển Cộng đồng, kết hợp với 50 cán bộ giảng viên và chuyên gia quản lý. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo khóa học được áp dụng để đảm bảo tính đại diện và phản ánh đúng động thái thích ứng theo từng năm đào tạo.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu đa dạng bao gồm:

• Điều tra bằng bảng hỏi: Sử dụng bộ công cụ gồm 29 câu hỏi dành cho sinh viên và 15 câu hỏi dành cho giảng viên nhằm đo lường chi tiết 4 chiều kích thích ứng và các yếu tố tác động.
• Quan sát sư phạm: Dự giờ thực tế 3 lớp học với tần suất 4 tiết mỗi buổi trong suốt 30 ngày liên tục để ghi nhận thái độ nghe giảng, kỹ năng làm việc nhóm và tương tác với giảng viên.
• Phỏng vấn sâu: Thực hiện trên 23 đối tượng gồm 20 cán bộ lớp, cán bộ Đoàn và 3 sinh viên đại diện cho 3 mức độ thích ứng khác nhau cùng ban chủ nhiệm khoa.
• Nghiên cứu trường hợp (case study): Khảo sát sâu tiến trình học tập của 3 sinh viên tiêu biểu thuộc các nhóm thích ứng cao, trung bình và kém.
• Nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Phân tích kết quả học tập, bài tập tiểu luận và báo cáo thực tế qua các học kỳ.

Toàn bộ dữ liệu định lượng được xử lý trên phần mềm thống kê chuyên ngành SPSS phiên bản 12.0. Các tham số chính được tính toán bao gồm giá trị trung bình (ĐTB), độ lệch chuẩn (SD) và hệ số tương quan tuyến tính Pearson (r). Lý do lựa chọn phân tích tương quan Pearson là nhằm xác thực mối liên hệ bản chất giữa mức độ thích ứng tổng thể với các biến số về phương pháp học, điều kiện sống và kết quả học tập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thống kê trên 228 khách thể nghiên cứu cho thấy điểm trung bình thích ứng học tập chung của sinh viên đạt 129,84 trên thang điểm 200, với độ lệch chuẩn là 18,32. Căn cứ vào độ phân tán này, mức độ thích ứng được phân chia thành ba nhóm rõ rệt:

Thứ nhất, nhóm sinh viên đạt mức thích ứng trung bình (từ 111,52 đến 148,16 điểm) chiếm tỷ lệ áp đảo với 62,72% (tương đương 143 sinh viên). Điều này phản ánh thực tế rằng phần lớn sinh viên chỉ mới đáp ứng được các yêu cầu học tập ở mức độ vừa phải, chưa phát huy tối đa tiềm năng học tập độc lập.

Thứ hai, nhóm sinh viên đạt mức thích ứng cao (từ 148,16 đến 200 điểm) chỉ chiếm 18,85% (43 sinh viên). Nhóm này có kỹ năng tự học xuất sắc, chủ động tra cứu tài liệu và làm chủ các phương tiện công nghệ phục vụ thuyết trình.

Thứ ba, nhóm sinh viên thích ứng ở mức thấp (dưới 111,52 điểm) chiếm tỷ lệ 18,43% (42 sinh viên). Đây là nhóm gặp nhiều rào cản tâm lý, lúng túng trong việc phân bổ thời gian và có kết quả học tập chưa đạt kỳ vọng.

Xét theo 4 chỉ số thành phần (thang điểm tối đa 50 mỗi chỉ số):

• Thích ứng với nội dung học tập: Đạt điểm trung bình trong khoảng chuẩn 31,06 đến 41,04 điểm.
• Thích ứng với phương pháp học tập: Điểm số dao động từ 24,49 đến 38,33 điểm.
• Thích ứng với điều kiện, phương tiện học tập: Dao động từ 26,27 đến 39,47 điểm.
• Thích ứng với quan hệ bạn bè và thầy cô: Dao động từ 23,84 đến 35,16 điểm.

Hệ số tương quan Pearson khẳng định sự thích ứng học tập có tương quan thuận có ý nghĩa thống kê với kết quả học tập và phương pháp học tập tự chủ của sinh viên.

Thảo luận kết quả

Thực trạng hơn 62% sinh viên dừng lại ở mức thích ứng trung bình bắt nguồn từ sự khác biệt cơ bản về tính chất giáo dục giữa trường phổ thông và trường đại học. Khi bước vào giảng đường Đại học Đà Lạt, sinh viên phải chuyển từ lối học thụ động, nghe chép sang phương thức tự nghiên cứu tài liệu chuyên sâu với khối lượng kiến thức lớn. Khoảng 70% sinh viên của khoa đến từ các vùng kinh tế khó khăn thuộc miền Trung và Tây Nguyên, dẫn đến sự bỡ ngỡ ban đầu khi sử dụng máy tính soạn thảo, máy chiếu thuyết trình hay tra cứu cơ sở dữ liệu tại thư viện.

Bên cạnh đó, đội ngũ giảng viên của khoa tại thời điểm khảo sát gồm 11 cán bộ với nhiều thầy cô giáo trẻ, việc sử dụng giảng viên thỉnh giảng từ bên ngoài đôi khi gây ra sự gián đoạn trong việc duy trì phong cách giảng dạy đồng bộ. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của các tác giả tại Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2003 và Cao đẳng Sư phạm Thanh Hóa vào năm 1998, khi đều chỉ ra rằng tỷ lệ sinh viên thích ứng trung bình luôn chiếm trên 60%.

Dữ liệu khảo sát được mô hình hóa trực quan qua bảng phân phối tần số và biểu đồ cơ cấu tỷ lệ. Biểu đồ quạt thể hiện sự chênh lệch rõ ràng giữa nhóm trung bình (62,72%) so với hai nhóm cao (18,85%) và thấp (18,43%), nhấn mạnh tính cấp thiết của việc can thiệp sư phạm có định hướng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao năng lực thích ứng học tập cho sinh viên, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất:

• Tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng học đại học: Ban Chủ nhiệm Khoa phối hợp cùng phòng Đào tạo tổ chức khóa bồi dưỡng phương pháp học tập đầu khóa cho 100% tân sinh viên ngay trong tháng đầu tiên của năm học. Khóa học tập trung hướng dẫn kỹ năng ghi chép bài giảng theo sơ đồ tư duy, phương pháp đọc sách khoa học và kỹ năng lập kế hoạch quản lý thời gian, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên thích ứng cao lên 30% sau 12 tháng triển khai.
• Đổi mới phương pháp giảng dạy và tương tác sư phạm: Đội ngũ giảng viên bộ môn chủ động chuyển đổi từ hình thức thuyết giảng một chiều sang dạy học giải quyết vấn đề và tổ chức thảo luận nhóm. Giảng viên cần công bố đề cương chi tiết, danh mục tài liệu tham khảo trước mỗi học kỳ ít nhất 2 tuần, đồng thời duy trì tối thiểu 2 giờ tư vấn học thuật mỗi tuần cho sinh viên.
• Nâng cấp cơ sở vật chất và phương tiện kỹ thuật: Ban Giám hiệu Trường Đại học Đà Lạt ưu tiên phân bổ ngân sách trong lộ trình 2 năm (2006 - 2008) để số hóa 100% tài liệu chuyên ngành Công tác xã hội và bổ sung 50 máy tính kết nối mạng tốc độ cao tại thư viện, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên vùng sâu, vùng xa thực hành công nghệ thông tin.
• Thiết lập mạng lưới hỗ trợ sinh viên tự quản: Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên khoa xây dựng mô hình nhóm học tập tương trợ, phân công sinh viên khóa trên kèm cặp sinh viên khóa dưới. Giải pháp này hướng đến mục tiêu giảm tỷ lệ sinh viên thích ứng kém xuống dưới mức 10% trong vòng 1 năm học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý giáo dục và lãnh đạo các trường đại học: Nắm bắt các rào cản tâm lý của tân sinh viên để thiết kế khung chương trình tuần sinh hoạt công dân đầu khóa và xây dựng chính sách hỗ trợ người học một cách toàn diện.
• Giảng viên các chuyên ngành khoa học xã hội: Tham khảo kết quả khảo sát để điều chỉnh phương pháp sư phạm, đa dạng hóa hình thức đánh giá và xây dựng mối quan hệ giao tiếp sư phạm thân thiện với sinh viên.
• Sinh viên đại học, đặc biệt là tân sinh viên: Nhận diện các tiêu chí thích ứng chuẩn mực, từ đó chủ động rèn luyện kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng làm việc nhóm và phương pháp tự nghiên cứu tài liệu chuyên khảo.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Tâm lý học - Giáo dục học: Sử dụng hệ thống 29 biến số điều tra, thang đo 200 điểm và khung lý thuyết hoạt động làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu mở rộng về tâm lý học đường.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đo lường mức độ thích ứng học tập của sinh viên dựa trên thang đo nào?
Nghiên cứu xây dựng thang đo tổng hợp 200 điểm dựa trên 4 chỉ số thành phần, mỗi chỉ số tối đa 50 điểm: thích ứng nội dung học tập, phương pháp học tập, điều kiện phương tiện và quan hệ giao tiếp sư phạm. Mức trung bình của sinh viên đạt 129,84 điểm.

Tỷ lệ sinh viên đạt mức thích ứng học tập cao trong nghiên cứu là bao nhiêu?
Kết quả thống kê trên 228 sinh viên cho thấy nhóm thích ứng cao chỉ đạt 18,85% (tương ứng 43 sinh viên). Tỷ lệ này cho thấy phần lớn sinh viên vẫn gặp những hạn chế nhất định trong việc làm chủ hoàn toàn môi trường học tập đại học.

Yếu tố nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến khả năng thích ứng học tập của sinh viên?
Nghiên cứu khẳng định phương pháp tự học và thái độ học tập chủ động là hai yếu tố quyết định nhất. Sinh viên có kỹ năng lập kế hoạch cá nhân và kỹ năng đọc sách tốt luôn đạt điểm thích ứng vượt trội so với nhóm học thụ động.

Tại sao sinh viên xuất thân từ vùng sâu, vùng xa gặp nhiều khó khăn khi thích ứng?
Khoảng 70% sinh viên đến từ nông thôn Tây Nguyên và miền Trung ít có cơ hội tiếp xúc với máy vi tính, máy chiếu và nguồn sách tham khảo phong phú ở bậc phổ thông. Sự thay đổi đột ngột về cường độ học tập tạo ra độ trễ tâm lý trong quá trình hòa nhập.

Phần mềm và phương pháp thống kê nào được sử dụng để phân tích dữ liệu?
Đề tài ứng dụng phần mềm SPSS phiên bản 12.0 để xử lý dữ liệu từ 228 phiếu sinh viên và 50 phiếu giảng viên. Các chỉ số được phân tích chuyên sâu gồm điểm trung bình (ĐTB), độ lệch chuẩn (SD) và hệ số tương quan Pearson (r).

Kết luận

• Luận văn đã phác họa bức tranh thực nghiệm toàn diện về sự thích ứng học tập của 228 sinh viên với điểm trung bình đạt 129,84 trên thang điểm chuẩn hóa 200.
• Xác định rõ cơ cấu thích ứng với 62,72% sinh viên ở mức trung bình, 18,85% ở mức cao và 18,43% ở mức thấp, phản ánh nhu cầu cấp thiết phải có giải pháp can thiệp sư phạm.
• Khẳng định mối tương quan thuận giữa phương pháp tự học độc lập, quan hệ thầy trò và kết quả rèn luyện học thuật của sinh viên chuyên ngành Công tác xã hội.
• Đóng góp bộ công cụ đo lường gồm 4 chiều kích khoa học, làm giàu thêm lý luận tâm lý học sư phạm trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học tại Việt Nam.
• Đề xuất lộ trình hành động 1 đến 2 năm nhằm nâng cấp phương tiện đào tạo, đổi mới cách dạy của giảng viên và hoàn thiện kỹ năng tự học cho sinh viên.

Để nâng cao chất lượng đào tạo và giúp người học phát triển tối đa năng lực cá nhân, các cơ sở giáo dục đại học cần nhanh chóng triển khai đồng bộ các giải pháp sư phạm, chú trọng hỗ trợ sinh viên từ các vùng khó khăn ngay từ những học kỳ đầu tiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề” một cách khác: khi nói về con người, tức là vấn đề quan hệ “người xã hội” trở thành vấn đề chủ yếu, thì cái gì là nội dung mới của vấn đề “cơ thể - môi trường” L. Vygotxki đã chỉ rõ “Quá trình một đứa trẻ bình thường ăn nhập nền văn minh thường quyện thống nhất với các quá trình cơ thể chín muồi. Hai bình diện phát triến - tự nhiên và văn hoá - nhập vào nhau, tạo nên một sự hình thành thống nhất xã hội - sinh vật của nhân cách trẻ” [6; tr. Từ quan niệm về sự thống nhất biện chứng của hai mặt tự nhiên và văn hoá trong sự phát triển của trẻ em, L.Vygotxki đã đưa ra một tư tưởng mới về bản chất của sự thích nghi của con người.

Ông khẳng định: “Con người có một hình thức thích nghi mới và đây là cơ chế cân bằng chủ yếu của cơ thể với môi trường, dạng thức hành vi này nảy sinh trên cơ sở các tiền đề sinh vật nhất định, nhưng đã vượt ra ngoài phạm trù sinh vật, tạo nên một hệ thống hành vi có chất lượng khác và theo một tổ chức mới”.Vygotxki gọi dạng thức hành vi chuyên biệt người này là “hành vi cấp cao” [6; tr. Hệ thống hành vi cấp cao này khác biệt về LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chất lượng so với hành vi sinh vật. Trước hết là ở các kích thích tạo ra chúng. Con người, khác với các động vật khác, tự tạo ra các kích thích tác động vào bản thân mình.

Hơn thế nữa, con người còn dùng các kích thích tự tạo này để làm chủ hành vi của chính mình: “Con người tự kiểm soát hành vi của chính mình bằng các kích thích - phương tiện tự tạo” [6; tr. Các kích thích - phương tiện được Vygotxki coi là chìa khoá để giải quyết bản chất vấn đề thích ứng tâm lý ở người; là vấn đề có tính nguyên tắc phân biệt phương thức thích ứng ở động vật và người. Theo ông, thích ứng theo nguyên tắc tín hiệu (phản xạ có điều kiện) là loại thích ứng chung cho cả người và động vật. Nhưng ở người, đây không phải là phương thức thích ứng đóng vai trò chủ đạo.

Phương thức thích ứng đóng vai trò chủ đạo ở người có nguyên tắc khác hẳn, không có ở động vật, đó là nguyên tắc dấu hiệu. Quá trình tín hiệu hoá phản ánh các mối quan hệ tự nhiên đảm bảo cho cơ thể đáp ứng kích thích của môi trường. Việc dấu hiệu hoá cho phép con người có khả năng tạo ra một loại cân bằng mới với môi trường - biến đổi chính môi trường và biến đổi hành vi của chính mình với tư cách là một chủ thể tích cực. Dấu hiệu là công cụ tâm lý để chủ thể điều chỉnh hành vi.

Dấu hiệu cũng như công cụ vật chất là khí quan xã hội, được hình thành trong lịch sử loài người. Cùng với dấu hiệu, “cuộc sống xã hội tạo ra tất yếu buộc hành vi cá thể phải tuân thủ các yêu cầu xã hội” [6; tr. Đó là loại hành vi đặc thù được quy định bởi xã hội. Đe có chúng, cá nhân cần phải lĩnh hội từ xã hội.

Mặt khác, để điều khiển những hành vi này cần có những nguyên tắc chuyên biệt người, đó là nguyên tắc tự kích thích và làm chủ bản thân. Nguyên tắc này có được ở cá nhân cũng nhờ sự chuyển hoá từ tác động xã hội bên ngoài thành tác động xã hội ở bên trong con người. Vygôtxki viết: “Mọi chức năng trong phát triển văn hoá của trẻ xuất hiện trên vũ đài hai lần, trong hai bình diện - lúc đầu trong bình diện xã hội rồi sau đó trong bình diện tâm lý, lúc đầu giữa con người với con người, rồi sau ở bản thân trẻ, tức là có sự chuyển hoá từ ngoài vào trong, dần dần thay đổi cấu trúc và chức năng” [6; tr. Với việc phát hiện ra dạng thức cấp cao của hành vi người, cơ chế của sự hình thành và điều khiển nó ở cá nhân.Vygôtxki đã thấy sự khác biệt cơ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bản của sự thích ứng tâm lý - xã hội ở người và sự thích nghi sinh học ở động vật.

Theo đó, sự thích ứng của trẻ em trong môi trường xã hội một quá trình kép. Một mặt trẻ hình thành các dạng thức cấp cao của hành vi, mặt khác, hình thành các chức năng tâm lý cấp cao để trở thành chủ thể của các hành vi đó. Cả hai mặt của quá trình này đều được thực hiện bằng cơ chế lĩnh hội nền văn hoá - xã hội. Những tư tưởng đúng đắn, biện chứng của Vygôtxki đã được các nhà tâm lý học Xôviết kế thừa, phát triển và cụ thể hoá.

Quan điểm của ông cũng là kim chỉ nam cho việc giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn của luận văn này. Xuất phát từ những luận điểm cơ bản của tâm lý học Macxit được khởi xưởng bởi Vygôtxki, A.Leonchiep đã phân tích sự khác biệt cơ bản giữa phát triển của con người với sự thích nghi của cá thể sinh học về nội dung và cơ chế. Ông viết “Phải nhấn mạnh riêng về sự khác biệt giữa quá trình ấy (tiếp thu, lĩnh hội ) với quá trình cá thể thích nghi với môi trường tự nhiên, vì gần như mọi người chấp nhận rằng, có thể đem khái niệm thích nghi, cân bằng với môi trường dùng nguyên vẹn vào cho sự phát triển cá thể người. Nhưng dùng khái niệm ấy vào cho người mà không có sự phân tích cần thiết, thì chỉ làm lu mờ sự phát triển thực sự của người” [8; tr.

Leonchiev chỉ rõ “Sự khác biệt cơ bản giữa các quá trình thích nghi theo đúng nghĩa của nó và các quá trình lĩnh hội, tiếp thu là ở chỗ quá trình thích nghi sinh vật là quá trình thay đổi các thuộc tính của loài và năng lực của cơ thể và hành vi của cơ thể. Quá trình lĩnh hội hay tiếp thu thì khác. Đó là quá trình mang lại kết quả: cá thể tái tạo lại được những năng lực và chức năng người đã hình thành trong quá trình lịch sử” [8; tr. Và, “những năng lực và chức năng hình thành ở con người trong quá trình ấy là các cấu tạo tâm lý mới.

Đối với những cấu tạo này, các cơ chế và quá trình bẩm sinh, di truyền chỉ là điều kiện cần thiết bên trong (tiền đề) giúp cho các cấu tạo tâm lý mới có thể xuất hiện” [8; tr. Ông thừa nhận: “sự phát triển của con người cũng mang tính chất môi trường (tức là phụ thuộc vào những điều kiện bên ngoài), nhưng khác với tiến hoá động vật, sự phát triển của con người không phải là quá trình thích, nghi hiểu thẹo nghĩa của từ nảy” [8; O AI H O C Q U Ó C G IA HA NO I ] 'R U N G TU.-, '■■'-r T -: TH'„- ' /IẼN 1 ]7 ÌG LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Như vậy, bản chất và nội dung của sự thích ứng của người và sự thích nghi sinh vật có sự khác biệt về chất.Leonchiev cũng vạch ra sự khác biệt về cơ chế của sự hình thành hành vi động vật và người. Ở động vật, hành vi được hình thành bởi kinh nghiệm loài và cá thể, trong đó sự hình thành kinh nghiệm cá thể là đem hành vi loài thích nghi với những yếu tố biến động của môi trường bên ngoài.

Còn ở người, hành vi được hình thành bằng cơ chế lĩnh hội những kinh nghiệm xã hội - lịch sử. Tất nhiên, cơ chế lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội quan hệ chặt chẽ với cơ chế kinh nghiệm cá thể. Với việc vạch ra sự khác biệt về chất giữa thích nghi sinh vật với thích ứng xã hội - tâm lý của con người, A.Leonchiev đã đặt nền móng cho việc nghiên cứu hiện tượng này về phương diện lý luận lẫn thực tiễn. Với các phạm trù cơ bản: Hoạt động, ý thức và nhân cách, tâm lý học Mác xít đã giải quyết lý luận vấn đề lý luận về sự thích ứng tâm lý một cách khoa học và toàn diện.

Quá trình thích ứng tâm lý của con người gắn liền với quá trình hình thành nhân cách. Sự hình thành nhân cách chính là quá trình hình thành hai mặt chủ thể của thích ứng tâm lý. Nhờ nhân cách, sự thích ứng tâm lý trở thành một quá trình tích cực. Trong đó, con người không chỉ đáp ứng tác động của môi trường mà còn cải tiến nó một cách tích cực.

Tuy nhiên, sự thích ứng không đồng nhất với sự hình thành nhân cách. Đó là quá trình tương tác biện chứng giữa nhân cách và môi trường xã hội mà cả hai phía đều có sự thay đổi để trở nên phù hợp với nhau, đặc biệt là phía nhân cách. Vì vậy, sự hình thành nhân cách và mức độ của nó không tất yếu quyết định mức độ thích ứng của cá nhân. Nhưng sẽ không có sự thích ứng nếu không có sự hình thành nhân cách ở trình độ nhất định.

Vì vậy, có những người có nhân cách cao nhưng không thích ứng được trong những điều kiện môi trường xã hội nhất định hay người nhân cách mang bản chất của xã hội này nhưng có thể thích ứng với môi trường xã hội có bản chất khác. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sau này một số các nhà Tâm lý học mác xít cũng tiếp tục nghiên cứu vấn đề này, tiêu biểu như: E. Ermolaeva đã định nghĩa và đưa ra những chỉ số đặc trưng cho sự thích ứng nghề nghiệp gồm: 1/Những chỉ số khách quan: chất lượng lao động, trình độ nghề nghiệp, mức độ kỷ luật, địa vị xã hội; 2/Những chỉ số chủ quan: mức độ hài lòng về công việc, điều kiện trong công việc. Bà còn chỉ ra được thời điểm mà sự thích ứng xuất hiện, đó là: “Khi làm quen với điều kiện mới đó kéo theo những sự tiêu tốn sức lực nhất định”.

Mặc dù chỉ nghiên cứu lĩnh vực thích ứng lao động, nhưng ý kiến của E. Ermolaeva góp phần làm sáng tỏ thêm lý luận về sự thích ứng, nhất là vấn đề chỉ số của sự thích ứng.Andreeva phân biệt rõ các khái niệm thích ứng và thích nghi sinh học. Bà nhấn mạnh hai khái niệm này gần nghĩa nhưng càn chú ý phân biệt chúng.