Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN VÀ PHÂN CHIA CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CỦA CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN Ở VIỆT NAM 1. Khái quát về công ty trách nhiệm hữu hạn tại Việt Nam 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của công ty trách nhiệm hữu hạn 1. Khái niệm và đặc điểm của công ty trách nhiệm hữu hạn Công ty TNHH là sự kết hợp những ưu điểm của công ty hợp danh và công ty cổ phần.
Ngay từ khi mới xuất hiện công ty TNHH đã nhanh chóng chiếm được tình cảm của các nhà kinh doanh. Mỗi quốc gia có những quy định khác nhau về công ty TNHH nhưng nhìn chung công ty TNHH là một thực thể pháp luật độc lập hay nói cách khác là có tư cách pháp nhân. Vì vậy pháp luật khi quy định chế độ trách nhiệm của công ty thì công ty TNHH chỉ chịu trách nhiệm tài sản của mình, tách rời tài sản công ty với tài sản của các thành viên. Nguyên tắc này được áp dụng trong mọi quan hệ tài sản, nợ nần, trách nhiệm của công ty ngay cả trong trường hợp các thành viên là người trực tiếp điều hành công ty.
LDN (2014) không đưa ra định nghĩa chung về công ty TNHH mà đưa ra khái niệm cụ thể các loại hình công ty: - Công ty TNHH hai thành viên trở lên - Công ty TNHH một thành viên * Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên Công ty TNHH hai thành viên trở lên là doanh nghiệp, trong đó: - Thành viên có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng thành viên công ty TNHH hai thành viên trở lên không vượt quá 50; - Các thành viên chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 48 của Luật Doanh nghiệp (LDN) (2014). - Phần vốn góp của thành viên chỉ được chuyển nhượng theo quy định tại các Điều 52, 53 và 54 của LDN (2014). - Công ty TNHH hai thành viên trở lên có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. - Công ty TNHH hai thành viên trở lên không được quyền phát hành cổ phần (24, Điều 47).
Như vậy có thể hiểu công ty TNHH hai thành viên trở lên là doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, không có quyền phát hành cổ phiếu; có số thành viên không vượt quá 50, mỗi thành viên phải chịu trách nhiệm về các khoản nợ, các nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã cam kết góp vào doanh nghiệp; phần vốn góp của thành viên bị hạn chế chuyển nhượng cho người ngoài công ty Từ khái niệm trên ta có thể thấy công ty TNHH hai thành viên trở lên có những đặc điểm sau: Thứ nhất: Thành viên của công ty TNHH hai thành viên trở lên Thành viên có thể là tổ chức, cá nhân Việt Nam hoặc tổ chức cá nhân nước ngoài nhưng những tổ chức cá nhân muốn thành lập công ty TNHH hai thành viên trở lên không được rơi vào các trường hợp cấm thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam: - Cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam sử dụng tài sản nhà nước để thành lập doanh nghiệp kinh doanh thu lợi riêng cho cơ quan, đơn vị mình; - Cán bộ, công chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức; - Sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quốc phòng trong các cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân Việt Nam; sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp trong các cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân Việt Nam trừ những trường hợp người được cử làm đại diện theo ủy quyền để quản lý phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp; - Cán bộ lãnh đạo, quản lý nghiệp vụ trong các doanh nghiệp nhà nước, trừ những người được cử làm đại diện theo ủy quyền để quản lý phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp khác; - Người chưa thành niên; người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc bị mất năng lực hành vi dân sự; tổ chức không có tư cách pháp nhân; - Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, chấp hành hình phạt tù, quyết định xử lý hành chính tại cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đang bị cấm hành nghề kinh doanh, đảm bảo chức vụ hoặc làm công việc nhất định, liên quan đến kinh doanh theo quyết đinh của Tòa án; các trường hợp khác theo quy định của pháp luật về phá sản, phòng chống tham nhũng [24, Điều 18, Khoản 2]. Bên cạnh đó, tổ chức, cá nhân nếu muốn góp vốn vào công ty TNHH hai thành viên trở lên thì không được rơi vào một trong các trường hợp cấm góp vốn vào doanh nghiệp ở Việt Nam như sau: a) Cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân ân sử dụng tài sản nhà nước góp vốn vào doanh nghiệp để thu lợi riêng cho cơ quan, đơn vị mình; b) Các đối tượng không được góp vốn vào doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức [23, Điều 18, khoản 3]. Khác với sự không giới hạn về số lượng thành viên của công 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ty cổ phần, trong suốt quá trình hoạt động số lượng thành viên của công ty TNHH hai thành viên trở lên không vượt quá 50 người. Thứ hai: Tư cách pháp lý của công ty TNHH Công ty TNHH hai thành viên trở lên có tư cách pháp nhân ngay khi được cấp GCNDKKD.
Công ty TNHH hai thành viên được thành lập hợp pháp, có tài sản độc lập, tách bạch với tài sản của các thành viên của công ty và chịu trách nhiệm trong phạm vi tài sản đó của mình. Công ty TNHH hai thành viên nhân danh chính mình khi tham gia các quan hệ xã hội. Thứ ba: Chế độ trách nhiệm tài sản - Chế độ trách nhiệm tài sản của công ty: Công ty TNHH hai thành viên trở lên chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản thuộc sở hữu của công ty đối với các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác phát sinh từ hoạt động kinh doanh của mình. - Chế độ trách nhiệm tài sản của thành viên: Thành viên chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn cam kết góp vào công ty.
Như vậy công ty TNHH hai thành viên trở lên có sự tách bạch giữa tài sản của công ty và tài sản của các thành viên. Nguyên tắc phân tách tài sản được áp dụng trong mọi quan hệ tài sản, nợ nần và trách nhiệm của công ty.Đây là một đặc điểm cho phép phân biệt công ty TNHH với doanh nghiệp tư nhân. Thứ tư: Cơ chế chuyển nhượng vốn Nếu cổ đông của công ty cổ phần được tự do chuyển nhượng cổ phần thì các thành viên của công ty TNHH phải chuyển nhượng phần vốn góp của mình theo những điều kiện nhất định. Đây là một đặc điểm cho phép phân biệt công ty TNHH với công ty cổ phần.
Do các thành viên trong công ty thường quen biết, tin cậy nhau nên khi các thành viên muốn chuyển nhượng phần vốn góp của mình cho người khác, có khả năng công ty sẽ phải tiếp 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhận những thành viên mới hoàn toàn xa lạ. Vì vậy LDN (2014) đã có những quy định phải ưu tiên chuyển nhượng phần vốn góp của mình cho các thành viên hiện hữu trong công ty trước với cùng điều kiện và tương ứng với tỷ lệ vốn góp của họ trong công ty. Nếu các thành viên này không mua hoặc không mua hết trong 30 ngày thì mới được chuyển nhượng vốn cho người không phải là thành viên. Tuy nhiên quy định này không áp dụng cho các trường hợp chuyển nhượng đặc biệt là: sử dụng vốn để trả nợ và chuyển nhượng vốn sau khi thành viên yêu cầu công ty mua lại mà không thỏa thuận được về giá hoặc công ty không đủ khả năng mua lại.
Thứ năm: Cơ chế huy động vốn Khác với công ty cổ phần (thường được huy động vốn bằng việc phát hành chứng khoán ra công chúng một cách công khai) tính “khép kín”của công ty TNHH không cho phép phát hành cổ phiếu vì phát hành cổ phiếu là huy động thêm vốn điều lệ, người mua nó sẽ trở thành thành viên công ty. Tuy nhiên để tạo điều kiện cho các nhà đầu tư, công ty TNHH hai thành viên có thể huy động vốn bằng cách: - Huy động vốn góp: từ các thành viên hiện hữu, từ cá nhân, tổ chức có nhu cầu góp vốn; - Huy động vốn góp: từ các tổ chức cá nhân, phát hành trái phiếu. * Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Nếu LDN (1999) chỉ ghi nhận công ty TNHH một thành viên là tổ chức thì LDN (2005) và LDN (2014) đã phát triển và mở rộng cả cá nhân cũng có quyền thành lập công ty TNHH một thành viên. Công ty TNHH một thành viên là doanh nghiệp do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu (sau đây là chủ sở hữu công ty); chủ sở hữu công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty [24].
Công ty TNHH một thành viên xếp vào loại hình doanh nghiệp một chủ nhưng có sự khác biệt đáng kể với doanh nghiệp tư nhân. Từ khái niệm trên công ty TNHH một thành viên có những đặc điểm sau đây: Thứ nhất: Về thành viên - Số lượng thành viên: có một thành viên duy nhất trong suốt quá trình thành lập và hoạt động; - Thành viên có thể là cá nhân hay tổ chức Việt Nam hoặc nước ngoài (có tư cách pháp nhân). Thành viên công ty TNHH một thành viên là người góp vốn, đồng thời cũng là người thành lập, người quản lý công ty. Vì vậy thành viên công ty không thuộc các đối tượng bị cấm thành lập, quản lý doanh nghiệp theo quy định của pháp luật.
Thứ hai: Trách nhiệm tài sản Cũng giống như công ty TNHH hai thành viên trở lên, công ty TNHH một thành viên chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn điều lệ và toàn bộ tài sản của công ty. Thực chất vốn điều lệ của công ty TNHH chính là mức vốn góp cam kết của các thành viên công ty.