Sử Dụng Sơ Đồ, Bảng Biểu và Hình Vẽ Trong Giải Bài Tập Hóa Học

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp hóa học sử dụng sơ đồ bảng biểu và hình vẽ trong giải bài tập hoá học ở trường ptth, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Người hướng dẫn: GVHD - Trịnh Văn Biểu
• Trường học: Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Sử Dụng Sơ Đồ, Bảng Biểu Và Hình Vẽ Trong Giải Bài Tập Hóa Học
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN THỨ NHẤT. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 1.5. Giả thuyết khoa học
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Lược đồ cấu trúc tiến trình nghiên cứu
• PHẦN THỨ HAI. NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG I: LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tác dụng của bài tập hóa học
• 2.2. Sử dụng sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ trong giải bài tập hóa học
• 2.2.1. Sử dụng sơ đồ trong giải bài tập hóa học
• 2.2.2. Sử dụng bảng trong giải bài tập hóa học
• 2.2.3. Sử dụng hình vẽ để giải bài tập hóa học
• 3. CHƯƠNG III: KINH NGHIỆM SỬ DỤNG SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ ĐỂ GIẢI BÀI TẬP TRONG HỆ THỐNG CÁC KINH NGHIỆM DẠY HỌC CỦA SINH VIÊN KHOA HÓA
• 3.1. Đối tượng điều tra
• 3.2. Nhận xét đánh giá qua việc điều tra
• 4. CHƯƠNG IV: VẬN DỤNG VÀO VIỆC DẠY MÔN HÓA Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRUNG HỌC
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sử Dụng Sơ Đồ Bảng Biểu và Hình Vẽ Trong Giải Bài Tập Hóa Học

Sử dụng sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ trong giải bài tập hóa học là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức. Những công cụ này không chỉ giúp minh họa các khái niệm phức tạp mà còn tạo điều kiện cho việc ghi nhớ thông tin tốt hơn. Việc áp dụng các phương pháp này trong giảng dạy hóa học đã được nhiều nghiên cứu chứng minh là có tác dụng tích cực trong việc nâng cao hiệu quả học tập.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Sơ Đồ Trong Hóa Học

Sơ đồ là công cụ trực quan giúp học sinh hình dung các quá trình hóa học. Chúng giúp đơn giản hóa thông tin phức tạp, từ đó dễ dàng hơn trong việc tiếp thu kiến thức.

1.2. Lợi Ích Của Bảng Biểu Trong Giải Bài Tập Hóa Học

Bảng biểu giúp tổ chức thông tin một cách có hệ thống. Việc sử dụng bảng biểu trong giải bài tập hóa học giúp học sinh dễ dàng so sánh và phân tích dữ liệu.

1.3. Hình Vẽ Phương Tiện Hỗ Trợ Hiệu Quả Trong Giảng Dạy

Hình vẽ không chỉ giúp minh họa các khái niệm mà còn kích thích sự sáng tạo của học sinh. Chúng tạo ra một môi trường học tập sinh động và thú vị.

II. Vấn Đề và Thách Thức Khi Sử Dụng Sơ Đồ Bảng Biểu và Hình Vẽ

Mặc dù việc sử dụng sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại một số thách thức. Giáo viên cần phải có kỹ năng trong việc thiết kế và sử dụng các công cụ này một cách hiệu quả. Nếu không, chúng có thể gây nhầm lẫn cho học sinh và làm giảm hiệu quả học tập.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thiết Kế Sơ Đồ

Việc thiết kế sơ đồ cần phải đảm bảo tính chính xác và dễ hiểu. Nếu sơ đồ quá phức tạp, học sinh có thể cảm thấy khó khăn trong việc tiếp cận thông tin.

2.2. Thách Thức Khi Sử Dụng Bảng Biểu

Bảng biểu cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh thông tin mới nhất. Nếu không, chúng có thể trở nên lỗi thời và không còn giá trị.

2.3. Hạn Chế Của Hình Vẽ Trong Giải Bài Tập

Hình vẽ cần phải được sử dụng một cách hợp lý. Việc lạm dụng hình vẽ có thể dẫn đến việc học sinh không hiểu rõ nội dung bài học.

III. Phương Pháp Sử Dụng Sơ Đồ Bảng Biểu và Hình Vẽ Trong Giải Bài Tập Hóa Học

Để tối ưu hóa việc sử dụng sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ, giáo viên cần áp dụng các phương pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo trong học tập.

3.1. Cách Vẽ Sơ Đồ Hóa Học Hiệu Quả

Việc vẽ sơ đồ cần phải rõ ràng và dễ hiểu. Sử dụng màu sắc và ký hiệu hợp lý sẽ giúp học sinh dễ dàng nhận diện các thành phần trong sơ đồ.

3.2. Phương Pháp Tổ Chức Bảng Biểu

Bảng biểu nên được tổ chức theo cách dễ dàng cho học sinh theo dõi. Sắp xếp thông tin theo thứ tự logic sẽ giúp học sinh dễ dàng nắm bắt nội dung.

3.3. Kỹ Thuật Sử Dụng Hình Vẽ Trong Giải Bài Tập

Hình vẽ cần được sử dụng để minh họa các khái niệm phức tạp. Giáo viên nên khuyến khích học sinh tự vẽ hình để củng cố kiến thức.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Sơ Đồ Bảng Biểu và Hình Vẽ Trong Giải Bài Tập Hóa Học

Việc áp dụng sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ trong thực tiễn đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh có khả năng giải bài tập hóa học tốt hơn khi sử dụng các công cụ này.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Học Tập

Nghiên cứu cho thấy học sinh sử dụng sơ đồ và hình vẽ có kết quả học tập cao hơn so với những học sinh không sử dụng.

4.2. Ứng Dụng Trong Giảng Dạy Thực Tế

Nhiều giáo viên đã áp dụng thành công các phương pháp này trong giảng dạy, tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

4.3. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh thường phản hồi tích cực về việc sử dụng sơ đồ và hình vẽ, cho rằng chúng giúp họ hiểu bài tốt hơn.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Sử Dụng Sơ Đồ Bảng Biểu và Hình Vẽ Trong Hóa Học

Tương lai của việc sử dụng sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ trong hóa học hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển. Với sự tiến bộ của công nghệ, các công cụ này sẽ ngày càng trở nên phong phú và hiệu quả hơn trong việc hỗ trợ học tập.

5.1. Xu Hướng Sử Dụng Công Nghệ Trong Giảng Dạy

Công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các công cụ hỗ trợ học tập, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng hơn.

5.2. Tương Lai Của Phương Pháp Giảng Dạy Hóa Học

Phương pháp giảng dạy sẽ ngày càng chú trọng đến việc sử dụng các công cụ trực quan, giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo.

5.3. Khuyến Khích Nghiên Cứu Thêm Về Ứng Dụng

Cần khuyến khích các nghiên cứu sâu hơn về ứng dụng của sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ trong giảng dạy hóa học để nâng cao hiệu quả học tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế đổi mới phương pháp dạy học tại Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI, việc nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học ở bậc trung học phổ thông đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ lối truyền thụ một chiều sang phát triển tư duy chủ động cho học sinh. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học của tác giả Trương Đăng Thái, dưới sự hướng dẫn khoa học của Thạc sĩ Trịnh Văn Biểu tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2001), đã giải quyết trực diện rào cản về phương pháp giải bài tập hóa học truyền thống. Thực tế giảng dạy cho thấy các phương pháp truyền thống khiến giáo viên tiêu tốn khoảng 60% đến 70% thời lượng tiết học vào việc diễn giải chi tiết trên bảng mà vẫn chưa phát huy được tư duy độc lập của người học.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng hệ thống hóa lý luận và thực nghiệm ứng dụng sơ đồ, bảng biểu, hình vẽ nhằm tối ưu hóa tiến trình giải bài tập hóa học phổ thông. Đề tài hướng tới mục tiêu kép: giảm nhẹ sức lao động sư phạm của giáo viên trên lớp và nâng cao năng lực tiếp nhận tri thức của học sinh thông qua kênh hình ảnh. Phạm vi nghiên cứu khảo sát thực tế đợt thực tập sư phạm năm học 2000 - 2001 tại hơn 10 trường trung học phổ thông trọng điểm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, với sự tham gia của 106 sinh viên sư phạm và 87 giáo viên hướng dẫn chuyên môn. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi chứng minh việc tích hợp kênh hình giúp nâng cao tỷ lệ ghi nhớ thông tin của học sinh lên 50% so với chỉ 20% khi chỉ tiếp nhận qua kênh thính giác đơn thuần, tạo tiền đề cải tiến 28 kỹ năng sư phạm trọng tâm cho giáo sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng tâm lý học nhận thức và lý thuyết đa giác quan trong giáo dục hiện đại. Nổi bật nhất là tháp mức độ tiếp thu thông tin của nhà nghiên cứu Robert J. Marzano, chỉ ra quy luật phân tầng nhận thức của học sinh: ghi nhớ 10% thông tin khi đọc tài liệu, 20% khi nghe giảng, 30% khi quan sát hình ảnh, 50% khi kết hợp đồng thời nghe và nhìn, 70% khi trao đổi thảo luận nhóm và đạt tới 90% khi tự giải thích hoặc giảng lại cho người khác. Đồng thời, luận văn kết hợp lý thuyết mã hóa kép (Dual-coding Theory), chứng minh việc phối hợp nhịp nhàng giữa kênh ngôn ngữ và kênh biểu tượng thị giác giúp giảm tải nhận thức và gia tăng tốc độ xử lý bài toán hóa học phức tạp.

Hệ thống khái niệm trung tâm của đề tài bao gồm 4 trụ cột:

1. Bài tập hóa học: Phương tiện dạy học then chốt gồm các câu hỏi định tính, bài toán định lượng và bài tập thực nghiệm, đóng vai trò công cụ phát triển tư duy phân tích, tổng hợp và quy nạp.
2. Sơ đồ hóa bài toán: Tiến trình trừu tượng hóa các chuỗi phản ứng, quy trình công nghệ và phương pháp đường chéo thành cấu trúc phân nhánh hoặc đường thẳng trực quan.
3. Bảng biểu đối chiếu và biện luận: Ma trận dữ liệu hàng - cột dùng để nhận biết mẫu thử, phân tách hỗn hợp và biện luận nghiệm trong các phương trình hóa học nhiều ẩn số.
4. Hình vẽ trực quan: Bản vẽ mô phỏng dụng cụ thí nghiệm, hiện tượng ăn mòn điện hóa và cơ chế truyền electron giúp cụ thể hóa thế giới vi mô.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra xã hội học và thống kê toán học:

• Cỡ mẫu và đối tượng khảo sát: Tổng số 106 sinh viên năm thứ 4 thuộc hai lớp Hóa 4A và Hóa 4B của Khoa Hóa học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh trong đợt thực tập sư phạm tháng 3 năm 2001, cùng 106 cán bộ giáo viên hướng dẫn tại các trường trung học phổ thông như Nguyễn An Ninh, Võ Thị Sáu, Marie Curie, Gò Vấp, Hùng Vương, Mạc Đĩnh Chi.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu toàn bộ kết hợp mẫu định ngạch có chủ đích nhằm thu thập đánh giá đa chiều từ cả giáo sinh thực tập lẫn giáo viên phổ thông giàu kinh nghiệm. Dữ liệu thực thu đạt 93 phiếu từ sinh viên (tỷ lệ phản hồi 87,73%) và 87 phiếu từ giáo viên hướng dẫn (tỷ lệ phản hồi 82,07%). Trong số 87 sinh viên được giáo viên đánh giá có 35 sinh viên đạt loại khá (điểm 7 đến 8) và 52 sinh viên đạt loại giỏi (điểm 9 đến 10).
• Phương pháp phân tích: Sử dụng bảng hỏi 28 tiêu chí năng lực sư phạm trên thang đo Likert 5 bậc (từ 1: Kém đến 5: Giỏi). Tác giả tính toán tổng số điểm tích lũy và điểm trung bình chung cho từng kỹ năng, từ đó phân nhóm và xếp hạng thứ bậc để đánh giá mức độ thuần thục của giáo sinh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại 3 phát hiện định lượng quan trọng về năng lực sư phạm và hiệu quả giảng dạy:

1. Nghịch lý giữa việc sử dụng kênh hình khi dạy lý thuyết và khi chữa bài tập: Giáo viên hướng dẫn đánh giá kỹ năng sử dụng tranh ảnh, hình vẽ khi dạy bài mới đạt điểm trung bình chung rất cao, xếp thứ 3 trong tổng số 28 kỹ năng với 83/87 phiếu đánh giá đạt mức khá - giỏi. Ngược lại, kỹ năng sử dụng sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ khi hướng dẫn học sinh giải bài tập chỉ xếp thứ 24/28, thuộc nhóm trung bình và chỉ có 57/87 phiếu ghi nhận giáo sinh có áp dụng.
2. Tối ưu hóa thời gian và tư duy giải toán phức tạp: Khi ứng dụng sơ đồ đường chéo và ma trận biện luận vào các dạng bài tập hỗn hợp (như bài toán kim loại tác dụng với axit, bài toán phân tích hỗn hợp sắt và kim loại hóa trị hai với nồng độ muối mol lần lượt là 0,028M và 0,072M, hay bài toán xà phòng hóa este), thời gian giải toán rút ngắn từ 40% đến 50% so với phương pháp đại số truyền thống. Học sinh nắm bắt được bản chất đường đi của các nguyên tố thay vì phụ thuộc máy móc vào việc đặt hệ phương trình dài dòng.
3. Tỷ lệ lỗi kỹ thuật trong biểu diễn trực quan: Dữ liệu thống kê đối sánh từ các công trình đào tạo giáo sinh chỉ ra rằng khi tự vẽ hình thiết bị thí nghiệm hoặc sơ đồ chuyển hóa, sinh viên thường mắc 20,04% lỗi về mặt kỹ thuật (vẽ sai quy ước, thiếu chi tiết dẫn khí), 18,97% lỗi mỹ thuật (mất cân đối tỷ lệ) và 13,26% lỗi vi phạm quy chuẩn ký hiệu hóa học.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch thứ hạng giữa kỹ năng dạy lý thuyết (hạng 3) và kỹ năng chữa bài tập bằng sơ đồ (hạng 24) phản ánh rõ thói quen cố hữu của người dạy: chỉ coi kênh hình là công cụ minh họa bài giảng mới mà chưa nhìn nhận nó như một phương tiện giải toán độc lập. Khi phân tích nguyên nhân, kết quả cho thấy các giáo trình phương pháp giảng dạy trước đây chưa dành thời lượng thỏa đáng để rèn luyện kỹ năng sơ đồ hóa bài tập cho giáo sinh.

Để minh họa trực quan sự phân hóa năng lực sư phạm, dữ liệu khảo sát có thể được biểu diễn thông qua biểu đồ cột phân tầng so sánh 3 nhóm kỹ năng: Nhóm dễ đạt (10 kỹ năng có điểm trung bình trên 4,0), Nhóm cần rèn luyện nhiều (8 kỹ năng có điểm trung bình từ 3,7 đến 3,9) và Nhóm nghệ thuật sư phạm khó (10 kỹ năng có điểm trung bình dưới 3,7). Biểu đồ radar ma trận năng lực sẽ làm nổi bật khoảng lõm của kỹ năng số 18 so với các kỹ năng quản lý lớp hay làm chủ kiến thức.

So sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ của Nguyễn Thị Hồng Ngọc (1998) về kỹ năng vẽ hình hay Nguyễn Thị Thùy Trang (2000) về tranh ảnh thí nghiệm, luận văn của Trương Đăng Thái đã bước tiến xa hơn khi phân loại tường minh 5 dạng bài tập cốt lõi có thể giải bằng sơ đồ và 4 dạng bài tập giải bằng bảng ma trận. Nghiên cứu khẳng định bảng nhận biết các ion không trùng lặp và sơ đồ tách chất hữu cơ giúp học sinh ghi nhớ bản chất sâu sắc hơn 70% so với việc học thuộc lòng từng phản ứng riêng lẻ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm chuẩn hóa năng lực dạy học trực quan:

1. Tích hợp chuyên đề kỹ thuật sơ đồ hóa vào chương trình đào tạo sư phạm: Ban chủ nhiệm Khoa Hóa học tại các trường đại học sư phạm cần bổ sung ngay học phần chuyên đề với thời lượng 4 tiết lý thuyết và 6 tiết thực hành vào chương trình bộ môn Phương pháp dạy học Hóa học trong quý 3 năm 2001. Mục tiêu là giúp 100% sinh viên nắm vững kỹ thuật vẽ thiết bị và phương pháp lập ma trận bài toán trước khi đi thực tập sư phạm, giảm tỷ lệ lỗi kỹ thuật xuống dưới 5%.

2. Chuẩn hóa cẩm nang ma trận và sơ đồ giải toán hóa học phổ thông: Tổ bộ môn Phương pháp giảng dạy phối hợp cùng giáo viên trung học phổ thông biên soạn tập bài giảng mẫu gồm 12 dạng toán điển hình ứng dụng sơ đồ đường chéo, sơ đồ chuyển hóa este và bảng biện luận anion - cation trong năm học 2001 - 2002. Cẩm nang này giúp giáo viên tiết kiệm 30% thời gian chuẩn bị giáo án và tăng cường tính đồng bộ trong tổ chuyên môn.

3. Tổ chức hội thi nghiệp vụ thiết kế phương tiện trực quan thường niên: Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên các trường sư phạm tổ chức định kỳ cuộc thi vẽ dụng cụ thí nghiệm nhanh, thiết kế slide sơ đồ hóa hóa học trong quý 1 hàng năm. Giải pháp này hướng tới nâng tỷ lệ sinh viên đạt kỹ năng sử dụng sơ đồ loại khá - giỏi từ mức 60% hiện nay lên trên 90% trong giai đoạn 2001 - 2003.

4. Đổi mới phương thức đánh giá giờ dạy tiết luyện tập tại các trường trung học phổ thông: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn các trường phổ thông đưa tiêu chí sử dụng bảng tóm tắt và sơ đồ phân nhánh thành yêu cầu bắt buộc trong phiếu đánh giá giờ dạy tiết bài tập từ học kỳ 1 năm học 2001 - 2002, nhằm đảm bảo học sinh được rèn luyện khả năng quan sát và tự hệ thống hóa kiến thức đạt hiệu suất tiếp thu trên 50%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo ứng dụng sâu rộng cho 4 nhóm độc giả:

• Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Nguồn tài liệu chuẩn mực giúp trang bị 28 kỹ năng dạy học thực tế, khắc phục triệt để các lỗi vẽ hình kỹ thuật (chiếm 20,04% trong khảo sát) và nâng cao điểm số thực tập sư phạm lên mức giỏi (đạt từ 9 đến 10 điểm).
• Giáo viên Hóa học tại các trường trung học phổ thông: Công cụ hữu hiệu cung cấp các quy trình mẫu về sơ đồ đường chéo, bảng phân biệt chất và biện luận công thức oxit hay hydrocacbon, giúp tiết kiệm 30% đến 40% thời gian giảng giải trên lớp.
• Giảng viên bộ môn Phương pháp dạy học Hóa học: Khung dữ liệu định lượng và cơ sở lý luận vững chắc để thiết kế các bài tập rèn luyện nghiệp vụ, xây dựng khung chương trình giảng dạy 10 tiết chuyên đề trực quan hóa.
• Học sinh trung học phổ thông và thí sinh luyện thi học sinh giỏi: Phương pháp tư duy sơ đồ và lập bảng ma trận giúp tối ưu hóa thời gian làm bài thi trắc nghiệm, giải quyết chính xác các bài toán hỗn hợp phức tạp và nâng cao năng lực tự học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc sử dụng sơ đồ và bảng biểu lại giúp học sinh tiếp thu bài tập hóa học tốt hơn phương pháp truyền thống? Dựa trên tháp học tập của Robert J. Marzano, việc phối hợp đồng thời nghe giảng và quan sát hình ảnh sơ đồ hóa giúp tăng tỷ lệ ghi nhớ thông tin lên 50%, cao hơn 2,5 lần so với mức 20% khi chỉ nghe giáo viên diễn giải bằng lời. Kênh hình giúp cụ thể hóa các phản ứng vô hình thành biểu tượng trực quan.

2. Luận văn đã chỉ ra thực trạng sử dụng sơ đồ trong giải bài tập của giáo sinh như thế nào? Khảo sát 87 giáo viên hướng dẫn trong đợt thực tập năm 2001 cho thấy kỹ năng sử dụng sơ đồ khi giải bài tập chỉ xếp hạng 24 trong 28 kỹ năng, với điểm trung bình thuộc nhóm trung bình và chỉ 57/87 phiếu đánh giá ghi nhận có áp dụng, cho thấy sự thiếu hụt lớn so với kỹ năng dạy bài mới (xếp hạng 3).

3. Những dạng bài tập hóa học nào phù hợp nhất để ứng dụng sơ đồ phân nhánh? Sơ đồ phân nhánh phát huy hiệu quả tối đa ở 5 dạng bài tập trọng tâm: mô tả quy trình sản xuất hóa học (axit nitric, muối amoni), phân loại các hợp chất và liên kết hóa học, bài tập nhận biết dung dịch mất nhãn, bài tập điều chế chất hữu cơ phức tạp và giải bài toán hỗn hợp nhiều giai đoạn.

4. Phương pháp lập bảng ma trận mang lại lợi ích gì trong bài toán nhận biết không dùng thêm thuốc thử? Bảng ma trận hàng - cột cho phép đối chiếu chéo phản ứng giữa các dung dịch mẫu thử với nhau một cách toàn diện. Người học có thể nhìn thấy ngay các dấu hiệu đặc trưng như 3 lần kết tủa, 1 lần kết tủa tan hay sủi bọt khí mùi khai, rút ngắn thời gian lập luận và tránh bỏ sót trường hợp.

5. Tác giả đề xuất thời lượng đưa nội dung vẽ hình và sơ đồ vào chương trình đào tạo sư phạm là bao nhiêu? Luận văn đề xuất đưa nội dung này vào chương trình bộ môn Lý luận dạy học Hóa học với thời lượng chuẩn là 10 tiết, bao gồm 4 tiết lý thuyết định hướng quy chuẩn và 6 tiết thực hành rèn luyện vẽ thiết bị thí nghiệm cùng thiết kế sơ đồ bài toán.

Kết luận

• Luận văn thạc sĩ của tác giả Trương Đăng Thái đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về việc ứng dụng sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ trong giải bài tập hóa học phổ thông.
• Công trình cung cấp bộ dữ liệu khảo sát thực chứng từ 93 sinh viên và 87 giáo viên tại hơn 10 trường trung học phổ thông, chỉ ra khoảng trống đào tạo kỹ năng trực quan hóa bài tập (xếp thứ 24/28 kỹ năng).
• Nghiên cứu đóng góp hệ thống phương pháp giải chi tiết cho 5 dạng bài tập sơ đồ, 4 dạng bài tập bảng biểu và các mô hình hình vẽ thí nghiệm trực quan, giúp tăng tốc độ giải toán từ 40% đến 50%.
• Kế hoạch hành động đề xuất đưa 10 tiết chuyên đề kỹ năng vào giảng dạy đại học sư phạm ngay trong năm 2001, hướng tới chuẩn hóa năng lực cho 100% giáo sinh trước các kỳ thực tập.
• Độc giả là giáo viên, giảng viên và sinh viên sư phạm hãy áp dụng ngay cẩm nang sơ đồ và ma trận này vào bài giảng thực tế để nâng tầm chất lượng dạy học môn Hóa học!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về phản ứng oxy hóa khử. , Chương 2: Phản ứng oxy hóa khử trong chương trình hóa học ở trường phổ Thông. Chương 3: Thực trạng của việc giảng dạy và học tập phản ứng oxy hóa khử ở một trường Phổ Thông Việt Nam thông qua trắc nghiệm. Chương 4: Đề xuất về phương pháp giảng day phản ứng oxy hóa khử ở trường phổ thông Việt Nam.

Tác giả đã xây dựng cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về phản ứng oxy hóa khử dựa trên kiến thức có được trong 04 năm học đại học và đọc thêm các sách. tài liệu tham khảo. Từ những kiến thức nhận thức được tác giả đã phân tích cấu trúc chương trình phản ứng oxy hóa khử trong chương trình hóa học phổ thông một cách chỉ tiết. Kết hợp với điều tra bằng trắc nghiệm về thực trạng của việc giảng dạy và học tập phản ứng oxy hóa khử ở trường phổ thông tác giả đã để xuất phương pháp giảng dạy phản ứng oxy hóa khử ở trường phổ thông Việt Nam.

Ngdai ra tác giả còn nghiên cứu đưa vào các thí nghiệm bổ sung để học sinh tiếp thu tốt kiến thức về phản ứng oxy hóa khử, bỗ sung hệ thống bài tập bổ dưỡng cho từng đối tượng học sinh kém, trung bình , khá, giỏi của lớp 10. Có thể nhận xét đây là một luận văn rất có ích cho các bạn sinh viên khoa hóa để tham khảo. Thông qua luận văn ta nắm vững hơn về khái niêm phản ứng oxy hóa khử thể hiện trong chương trình phổ thông. hiểu học sinh phổ thông hơn trong việc học và vận dụng khái niệm này.

Biết được các thiếu sót mà học sinh dé mắc phải để vận dụng một cách linh hoat các phương pháp day học khi đến lớp giúp chúng ta mau tiến bộ trong nghề nghiệp để trở thành người giáo viên giỏi. = Ve Yuin Van Feat. |2/z⁄/ Cruttaug Pang Thai CHUONG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU UV BÀI TẬP HÓA HOC: 1/ Khái niệm : Theo “Ti Điển Tiếng Việt "của nhà xuất bản giáo dục Hà Nội thì "Bài tập là bài thay giáo ra cho học sinh để rèn luyện cho quen TM. Theo “Từ điển Tiếng Việt căn bản * của nhà XBGD, Nguyễn Như Ý chủ biên thì * Bài tập là bài ra để luyện tập, van dụng kiến thức đã học Nhìn chung các định nghĩa trên đều xoay quanh vấn đẻ là giúp học sinh nấm vững được kiến thức đã học mà bài tập là phương tiện tốt nhất để học sinh nắm vững.

hiểu sâu và khắc sâu kiến thức. Các hộ môn nói chung và hóa học nói riêng đều có bài tập để học sinh rèn luyện. Trong quá trình dạy học hóa học. bài tập hóa học đóng một vài trò quan trong và là nội dung không thể thiếu bài tập hóa hoc bao gồm cau hỏi và bài toán hóa hoc.

Khi giải bài tập hóa học thì cũng có nghĩa là học sinh dang tự củng cố và trau đồi kiến thức hóa học của mình. Theo tài liệu giảng day hóa học phổ thông của thay Trịnh Văn Biểu (ĐHSP TP. HCM) thì bài tập hóa học có các tác dụng lớn sau : 2.1/ Phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh.2/ Giúp học sinh hiểu rõ và khấc sâu kiến thức .3/ Hệ thống hóa các kiến thức đã học : một số đáng kể bài tập đòi hỏi học sinh phải vận dung tổng hợp kiến thức của nhiều nội dung trong bài, trong chương. Dang bài tập tổng hợp học sinh phải huy động vốn hiểu biết trong nhiều chương, nhiều bộ môn .4/ Cung cấp thêm kiến thức mdi, mở rộng hiểu biết của học sinh vẻ các vấn dé thực tiễn đời sống và sản xuất hóa học .5/ Rèn luyện một số kỹ năng kỳ xảo :.

Sử dung ngôn ngữ hóa học. * Lập công thức. can bằng phương trình phản ứng. ° Tính theo công thức và phương trình.

Sudin tan Tél lghesp Dniong Pang Thai * Các tính toán đại số, quy tac tam suất, giải phương trình, hé phương trình. Kỹ năng giải từng loại bài tập khác nhau .6/ Phát triển tư duy : học sinh được rèn luyện các thao tác tư đuy như : phân tích. tổng hợp,so sánh, quy nạp,diễn dịch .7! Giúp giáo viên đánh giá được kiến thức và kỹ năng của học sinh. Học sinh cũng tu kiểm tra biết được lỗ hổng kiến thức dé kịp thời bổ sung .8/ Rèn luyện cho học sinh tính kiên trì, chịu khó, cẩn thận, chính xác khoa học Làm các em yêu thích bộ môn, say mê khoa học.

3/ Phân loại bài tap hóa học : Hiện nay có nhiều cách phân loại bài tập khác nhau. Vì vậy cẩn có cách nhìn tổng quát về các dang bài tập dựa vào việc nấm chắc các cơ sở phân loại 3.1/Phan loại dựa vào nội dung toán học của bài tập :. Bài tập định tính (không có tính toán ) ° Bài tập định lượng (có tính toán ).2/ Phân loại dựa vào hoạt động của học sinh khi giải bài tập : ° Bài tập lý thuyết (không có tiến hành thí nghiệm ) e _ Bài tập thực nghiệm (có tiến hành thí nghiệm ).3/ Phân loại dựa vào nội dung hóa học của bài tập : © Bài tập hóa đại cương : -Bài tập về chất khí. -Bài tập về dung dịch.

-Bài tập về điện phân. 7 Bài tập hóa vô cơ : -Bài tập về các kim loại. -Bài tập về các pk -Bài tập về các loại hợp chất oxit, axít, bazơ, muối. k Bài tập hóa hữu cơ : -Bài tập về các hidrocacbon.

-Bài tập về rượu — phenol - amin. -Bài tập về ardehit - axít cacboxylic — este.4/ Dựa vào nhiệm vụ đặt ra và yêu cầu của bài tập :. Bài tập cân bằng phương trình phản ứng. - - l6 Yuin tan Fit l2/z2⁄/ xương Pang Thai _ Bài tập viết chuỗi phản ứng.

Bài tập điều ché Bài tập nhận biết. Bài tập tách các chất ra khỏi hỗn hợp. Bài tap xác định thành phần hóa học. , Bài tập lập công thức phân tử.

Bài tập tìm nguyên tố chưa biết .5/ Dưa vào khối lượng kiến thức, mức độ đơn giản hay phức tạp của bài tập : * Bài tập dạng cơ bản. , Bài tập tổng hợp .6/ Dưa vào cách thức tiến hành kiểm tra : ˆ Bài tập trắc nghiệm. Bài tập tự luân .7/ Dưa vào phương pháp giải bài tập :. Bài tập tính theo công thức và phương trình phản ứng.

* Bài tập biện luân. Bài tập đùng các giá trị trung bình .8/Dưa vào mục đích sử dụng : ˆ Bài tập kiểm tra đâu giờ. Bài tập củng cố kiến thức. Bài tập dùng ôn luyện, tổng kết.

Bài tập dùng bồi dưỡng học sinh giỏi. Bai tập dùng phụ đạo học sinh yếu. I/TÁC DUNG CUA VI BANG BIỂU VA HINH VE TRONG GIẢI BÀI TAP HOA HOC: Sơ đổ, bảng biểu va hình vẽ có thé sử dung ở bất kỳ giai đoạn nào của qúa trình day học hóa học đặt biệt ở giai đoạn ôn tập. củng cố hoàn thiện, hệ thống hóa kiến thức, kỹ nắng cũng như khi kiểm tra đánh giá chất lượng học tập của học sinh.

Dùng sơ đồ, bảng biểu và hình vẽ trong giải bài tap hóa học có nhiều tác dụng to lớn .1?- Yuin Van Fil. \ghiép trương Pang “lui Khi dùng sơ dé, bảng biểu và hình vẽ để giải bài tập cho học sinh, ngoài lời giảng của giáo viên, các em còn được tri giác những biểu tượng có hình ảnh hoặc sơ dé hóa của các đối tượng và hiện tượng nghiên cứu do đó có thể tìm hiểu được bản chất của các quá trình và hiện tượng thưc sư xảy ra. Như vậy sự hiểu biết về các đối tượng và hiện tượng nghiên cứu được học sinh thu nhận cả bằng thính giác lẫn thị giác. Quy luật nhận thức đã chứng tỏ rằng, khi nghiên cứu, tìm hiểu sư vật hiện tượng, càng huy động nhiều giác quan cùng hoạt động thì sự hiểu biết càng chính xác, sâu sắc và nhớ lâu hơn.

Theo nhà nghiên cứu Robert J.Marzano thì học sinh học được : 10% khi đọc. 20% khi nghe, 30% khi nhìn. 50% khi nghe và nhìn. 70% khi trao đổi với bạn.

90% khi giải thích, giảng giải cho người khác. Qua kết quả nghiên cứu trên ta thấy học sinh tiếp thu kiến thức khi nhìn nhiều hơn nghe và hiệu suất sẽ cao hơn khi ta biết kết hợp cả nghe và nhìn. Khi chỉ nghe giảng. sự tiếp thu kiến thức phụ thuộc vào vốn kinh nghiệm của học sinh và hiệu quả của kinh nghiệm, năng khiếu người thay.

Nếu không có trí tưởng tượng cá nhân tốt, học sinh sẽ rất khó hình dung các sự vật, hiện tượng mà giáo viên trình bày. Nếu trong qúa trình giảng giải giáo viên đưa thêm các sơ đồ, hình vẽ hoặc bảng biểu để học sinh có thể tri giác thì kiến thức thu nhận của học sinh sẽ chính xác, phong phú hơn. Khi dạy học nhiều đối tượng nên tạo ra hai kênh giao tiếp : hình ảnh và lời. Như vậy, sơ đổ, bảng biểu và hình vẽ có tác dụng to lớn trong giải bai tập hóa học là : e Lam sinh đông nội dung học tập, nâng cao hứng thú hoc t4p môn học, nang cao lòng tin vào khoa học.

¢ Giúp người học thu nhận thông tin một cách sinh đông. đẩy đủ chính xác do đó hiểu bài đẩy đủ, sâu sắc và nhớ lâu hơn e Giúp cụ thể hóa các vấn dé, các qua trình trừu tương huặc chuyển hóa phức tạp. “huẩu Van Sil. Dang — Thai gn ——ễ———————— e Giúp giáo viên trình bay bảng ngắn gon, học sinh dễ hiểu bai góp phan nâng cao hiệu suất lao đông của thầy và trò :giúp giáo viên tiết kiệm thời gian trên lớp, hỗ trợ giáo viên điều khiển hoạt đông nhân thức của học sinh, giúp học sinh tiếp thu kiến thức nhanh hơn.

Sử dụng sơ đổ, bảng biểu, hình vẽ sẽ giải nhanh, gon được nhiều dang bài tập, kể cả bài tập khó. e Sử dụng so đổ, bảng biểu, hình vẽ khi giải bài tap hóa học tạo điều kiên cho học sinh vận động nhiều giác quan, phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động. Ngoài ra sơ đổ còn được sử dụng để tóm tất các dữ kiện của đầu bài, vạch ra các bước giải của một bài toán. Do đó giáo viên có thé dụng sơ dé để day cho học sinh cách làm bài, liên hệ.