Nghiên Cứu Sự Dung Hợp Giữa Phật Giáo và Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên Của Người Việt Hiện Nay

Luận án tiến sĩ nghiên cứu sự dung hợp giữa phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người việt hiện nay qua khảo cứu tại, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Phan Nhật Trinh (Thích Nguyên Hạnh)
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Hữu Vui
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Tôn giáo học
• Đề tài: Sự Dung Hợp Giữa Phật Giáo Và Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên Của Người Việt Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ KHÁI NIỆM
• 1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.1.1. Nguồn tài liệu của Luận án
• 1.1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. KHÁI QUÁT VỀ PHẬT GIÁO, TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA NGƯỜI VIỆT HIỆN NAY VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Khái quát chung về Phật giáo
• 1.2.2. Sự tiếp nhận Phật giáo của người Việt
• 1.2.3. Quan niệm tổ tiên trong Phật giáo. Bản chất tín ngƣỡng thờ cúng tổ tiên của ngƣời Việt hiện nay
• 1.2.4. Đạo lý cội nguồn và văn hóa tâm linh con người
• 1.2.5. Đạo lý nhân văn và sự cố kết nhân tâm trong gia đình - làng xã - đất nước
• 1.2.6. Vài nét về địa bàn nghiên cứu. Phường Nhật Tân và chùa Tào Sách
• 1.2.7. Phường Bồ Đề và chùa Bồ Đề
• 1.2.8. Phường Hoàng Liệt và chùa Pháp Vân
• 1.2.9. Tiểu kết chương 2
• 2. CHƯƠNG 2: BIỂU HIỆN SỰ DUNG HỢP GIỮA PHẬT GIÁO VÀ TÍN NGƢỠNG THỜ CÖNG TỔ TIÊN CỦA NGƢỜI VIỆT HIỆN NAY (QUA KHẢO CỨU TẠI MỘT SỐ CHÙA Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI)
• 2.1. Biểu hiện sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngƣỡng thờ cúng tổ tiên trong đời sống tinh thần của ngƣời Việt
• 2.2. Biểu hiện trong thực hành tín ngưỡng
• 2.3. Biểu hiện trong nghi lễ thờ cúng
• 2.4. Biểu hiện trong cuộc sống thường ngày
• 2.5. Biểu hiện sự dung hợp Phật giáo và tín ngƣỡng thờ cúng tổ tiên trong cách thức bài trí ngôi chùa
• 2.5.1. Biểu hiện trong kiến trúc
• 2.5.2. Biểu hiện trong cách thức bài trí thờ tự
• 2.6. Những vấn đề đặt ra từ sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngƣỡng thờ cúng tổ tiên của ngƣời Việt hiện nay
• 2.7. Tiểu kết chương 3
• 3. CHƯƠNG 3: XU HƢỚNG PHÁT TRIỂN, GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA CỦA SỰ DUNG HỢP GIỮA PHẬT GIÁO VÀ TÍN NGƢỠNG THỜ CÖNG TỔ TIÊN CỦA NGƢỜI VIỆT
• 3.1. Xu hƣớng phát triển của sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngƣỡng thờ cúng tổ tiên của ngƣời Việt
• 3.2. Những giải pháp nhằm phát huy những giá trị văn hóa của sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngƣỡng thờ cúng tổ tiên của ngƣời Việt
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm phát huy những giá trị văn hóa của sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngƣỡng thờ cúng tổ tiên của ngƣời Việt
• 3.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Dung Hợp Giữa Phật Giáo Và Tín Ngưỡng Thờ Cúng Tổ Tiên

Sự dung hợp giữa Phật giáo Việt Nam và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt tại Hà Nội là một chủ đề phong phú và đa dạng. Phật giáo đã du nhập vào Việt Nam từ rất sớm và đã hòa quyện với các tín ngưỡng bản địa, đặc biệt là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Điều này không chỉ thể hiện trong các nghi lễ tôn giáo mà còn trong đời sống hàng ngày của người dân. Sự kết hợp này tạo nên một nền văn hóa tâm linh phong phú, phản ánh sự tôn trọng đối với tổ tiên và những giá trị nhân văn của Phật giáo.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Sự Dung Hợp Giữa Phật Giáo Và Tín Ngưỡng

Phật giáo được truyền vào Việt Nam từ đầu Công nguyên qua nhiều con đường khác nhau. Sự tiếp nhận này không chỉ đơn thuần là việc du nhập một tôn giáo mới mà còn là sự hòa quyện với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đã có từ trước. Các nhà sư đã mang theo những triết lý và giáo lý của Phật giáo, đồng thời cũng tiếp thu và tôn trọng các giá trị văn hóa bản địa. Điều này đã tạo ra một sự dung hợp độc đáo giữa hai hệ thống tín ngưỡng.

1.2. Đặc Điểm Của Sự Dung Hợp Trong Đời Sống Tâm Linh

Sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên thể hiện rõ nét trong các nghi lễ và phong tục tập quán của người dân. Người Việt thường tổ chức các lễ hội tại chùa, nơi mà cả hai tín ngưỡng đều được tôn vinh. Các nghi lễ thờ cúng tổ tiên thường được thực hiện song song với các hoạt động tôn thờ Phật, tạo nên một không gian tâm linh phong phú và đa dạng.

II. Những Thách Thức Trong Sự Dung Hợp Giữa Phật Giáo Và Tín Ngưỡng

Mặc dù sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên mang lại nhiều giá trị tích cực, nhưng cũng không thiếu những thách thức. Sự phát triển của kinh tế thị trường và các yếu tố xã hội hiện đại đã tạo ra những biến tướng trong hoạt động tín ngưỡng. Nhiều người có thể hiểu sai hoặc lạm dụng các nghi lễ, dẫn đến sự mất cân bằng trong việc thực hành tín ngưỡng.

2.1. Biến Tướng Trong Nghi Lễ Tín Ngưỡng

Sự biến tướng trong các nghi lễ thờ cúng tổ tiên có thể thấy rõ trong việc lạm dụng các hình thức cúng bái, dẫn đến việc mất đi ý nghĩa tâm linh vốn có. Nhiều người tham gia vào các nghi lễ chỉ vì phong trào hoặc áp lực xã hội, không còn sự tôn trọng và thành tâm như trước.

2.2. Ảnh Hưởng Của Kinh Tế Thị Trường Đến Tín Ngưỡng

Kinh tế thị trường đã tạo ra một môi trường cạnh tranh trong các hoạt động tín ngưỡng, dẫn đến việc một số chùa và cơ sở thờ tự chạy theo lợi nhuận. Điều này có thể làm giảm giá trị tâm linh của các hoạt động thờ cúng, khiến cho người dân không còn cảm nhận được sự linh thiêng trong các nghi lễ.

III. Phương Pháp Nâng Cao Giá Trị Văn Hóa Của Sự Dung Hợp

Để phát huy những giá trị văn hóa của sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, cần có những phương pháp cụ thể. Việc giáo dục và nâng cao nhận thức cho cộng đồng về ý nghĩa của sự dung hợp này là rất quan trọng. Các hoạt động văn hóa, lễ hội cần được tổ chức một cách bài bản và có sự tham gia của các nhà nghiên cứu, chuyên gia.

3.1. Tổ Chức Các Hoạt Động Văn Hóa Tôn Giáo

Các hoạt động văn hóa tôn giáo như lễ hội, hội thảo cần được tổ chức thường xuyên để nâng cao nhận thức của cộng đồng về sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Những hoạt động này không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo cơ hội cho người dân giao lưu, học hỏi.

3.2. Giáo Dục Về Ý Nghĩa Tâm Linh

Giáo dục về ý nghĩa tâm linh của sự dung hợp giữa hai tín ngưỡng cần được đưa vào chương trình học tại các trường học. Điều này sẽ giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và tâm linh của dân tộc, từ đó gìn giữ và phát huy những giá trị này trong tương lai.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Sự Dung Hợp Trong Đời Sống

Sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống hàng ngày. Nhiều gia đình vẫn duy trì thói quen thờ cúng tổ tiên bên cạnh việc thực hành các nghi lễ Phật giáo. Điều này tạo nên một không gian tâm linh phong phú và đa dạng, phản ánh sự tôn trọng đối với cả hai hệ thống tín ngưỡng.

4.1. Thực Hành Tín Ngưỡng Trong Gia Đình

Nhiều gia đình Việt Nam vẫn duy trì thói quen thờ cúng tổ tiên bên cạnh việc thực hành các nghi lễ Phật giáo. Điều này không chỉ thể hiện lòng hiếu thảo mà còn tạo ra một không gian tâm linh phong phú, nơi mà cả hai tín ngưỡng đều được tôn vinh.

4.2. Vai Trò Của Chùa Trong Đời Sống Tâm Linh

Chùa không chỉ là nơi thờ Phật mà còn là nơi diễn ra các hoạt động thờ cúng tổ tiên. Nhiều người dân đến chùa không chỉ để cầu nguyện mà còn để thực hiện các nghi lễ thờ cúng tổ tiên, tạo nên một không gian tâm linh đa dạng và phong phú.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Sự Dung Hợp

Sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt tại Hà Nội đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa này là rất cần thiết trong bối cảnh hiện đại. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng để gìn giữ và phát triển những giá trị tâm linh này cho các thế hệ mai sau.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, sự dung hợp giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên có thể sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Các hoạt động văn hóa tôn giáo sẽ ngày càng được chú trọng, tạo ra một không gian tâm linh phong phú cho người dân.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Việc Bảo Tồn

Cộng đồng cần có trách nhiệm trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của sự dung hợp này. Các tổ chức, cá nhân cần tích cực tham gia vào các hoạt động văn hóa tôn giáo để gìn giữ những giá trị tâm linh cho thế hệ mai sau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Mục lục, nội dung chính của luận gồm 4 chương, 12 tiết. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU, LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ KHÁI NIỆM 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Nguồn tài liệu của Luận án - Luận án sử dụng Kinh điển Phật học và một số sách gốc; Từ điển Phật học, Từ điển bách khoa Việt Nam,… - Luận án kế thừa những kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng nói chung và với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên nói riêng của các tác giả đi trước.

- Tài liệu của Luận án còn bao gồm những tài liệu điền dã (phỏng vấn sâu, các ghi chép quan sát, tham dự). - Luận án cũng kế thừa các Báo cáo tổng kết, số liệu thống kê của cấp ủy, chính quyền và các ban ngành đoàn thể ở các địa phương được khảo sát. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Khác với các tôn giáo ngoại nhập khác, Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ rất sớm và bằng con đường hòa bình nên đã gắn bó chặt chẽ với mỗi người dân Việt. Trong quá trình phát triển, Phật giáo có ảnh hưởng lớn đến nền văn hóa dân tộc trên các phương diện phong tục tập quán, lối sống, nếp sống, đặc biệt là văn hóa, tư tưởng.

Do vậy, từ trước đến nay đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề này. Tuy nhiên, trước thời kỳ đổi mới, do những nhận thức tả khuynh về tôn giáo, tín ngưỡng nói chung, về Phật giáo nói riêng, nên phần lớn những nghiên cứu về Phật giáo chủ yếu xoay quanh lĩnh vực Phật giáo với lịch sử tư tưởng Việt Nam. Chủ đề nghiên cứu về Phật giáo với tín ngưỡng thờ cúng truyền truyền thống nói chung và với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên nói riêng hầu như trống vắng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Từ những năm 1990 trở lại đây, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chính sách đổi mới trong lĩnh vực tôn giáo, được cụ thể hóa về tư duy, nhận thức đối với tôn giáo và công tác tôn giáo.

Nếu như trước đây, tôn giáo bị coi là có hại, cần đấu tranh để xóa bỏ, thì nay được coi là một bộ phận cấu thành văn hóa, cần phát triển; tôn giáo là nhu cầu tâm linh, tình cảm của nhân dân, còn tồn tại lâu dài; đạo đức tôn giáo có nhiều điều còn phù hợp với công cuộc xây dựng xã hội mới… Trên cơ sở đó, một số công trình bài viết về Phật giáo với tín ngưỡng thờ cúng đã khởi sắc, song còn rất hạn chế, nhiều khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu. Tựu chung lại, các tác phẩm liên quan đến đề tài Luận án có thể chia thành ba lĩnh vực sau: - Các nghiên cứu về Phật giáo - Các nghiên cứu về tín ngưỡng thờ cúng truyền thống - Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ cúng của người Việt nói chung và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên nói riêng Trước hết, nghiên cứu về Phật giáo và Phật giáo Việt Nam, có công trình tiểu biểu: Lê Mạnh Thát (2001) với “Lịch sử Phật giáoViệt Nam” (2 tập); Nguyễn Lang (2008) với “Việt Nam Phật giáo sử luận” (3 tập); Nguyễn Tài Thư (Chủ biên, 1989) với “Lịch sử Phật giáo Việt Nam”; (2 tập); Thánh Nghiêm (1995, Bản dịch) “Lịch sử Phật giáo thế giới”; Tịnh Hải (1992, Bản dịch) “Lịch sử Phật giáo thế giới”; Thích Thanh Kiểm (1989) “Lịch sử Phật giáo Ấn Độ”,… Phải nói rằng các công trình khoa học nêu trên đã “khám phá” rất cặn kẽ, rành mạch và chuẩn xác về Phật giáo Việt Nam cũng như Phật giáo thế giới. Trong đó, Phật giáo Việt Nam được coi như một thực thể tinh thần đã tồn tại hàng nghìn năm và không phải với tư cách một tôn giáo ngoại nhập, mà đã được bản địa hóa từ rất lâu và vẫn thường xuyên được bản địa hóa để 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trở thành một phần tâm linh của dân tộc Việt Nam. Bên cạnh đó, Phật giáo Việt Nam còn là một thành tố quan trọng của văn hóa, tư tưởng, luôn vận động và phát triển trong suốt tiến trình lịch sử.

Thứ hai, liên quan trực tiếp đến nghiên cứu vấn đề tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, từ trước đến nay trên thế giới và Việt Nam đã có một số công trình nổi bật như: X.Tôcarev (1994) “Các hình thức tôn giáo sơ khai và sự phát triển của chúng”; Léopold Cadiere (1997, Bản dịch) “Về văn hóa và tín ngưỡng truyền thống người Việt”; Vũ Quỳnh (1992) “Lĩnh Nam trích quái”; Lý Tế Xuyên (1992) “Việt điện U linh”; Phan Kế Bính (1995) “Việt Nam phong tục”; Toan Ánh (1996) “Phong tục thờ cúng trong gia đình Việt Nam”; Vũ Ngọc Khánh (1996) “Tín ngưỡng làng xã”; Đặng Nghiêm Vạn (Chủ biên, 1996), "Về tôn giáo tín ngưỡng Việt Nam hiện nay", và (2001), "Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam", Nguyễn Đức Lữ (1999), “Hiện tượng mê tín dị đoan ở nước ta hiện nay, thực trạng, biểu hiện và đặc điểm”, Nguyễn Minh San (1998), “Tiếp cận tín ngưỡng dân dã Việt Nam”Trần Đăng Sinh (2002) “Những khía cạnh triết học trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên”; Trương Thìn (2010) “Nghi lễ thờ cúng tổ tiên, đền chùa miếu phủ”…(Xem tài liệu tham khảo) Đây là những công trình nghiên cứu công phu, tập hợp tất cả các vấn đề về phong tục tập quán cũng như tục thờ cúng tổ tiên của người Việt dưới nhiều góc độ khác nhau. Qua đó các tác giả khẳng định, mỗi dân tộc có một nền văn hóa với bản sắc riêng. Những yếu tố cơ bản cấu thành bản sắc của mỗi nền văn hóa đó là phong tục, tập quán và nghi lễ dân gian truyền thống. Sự lưu giữ trường tồn phong tục tập quán trong một nền văn hóa nói lên sức sống của dân tộc.

Do vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ ba, nghiên cứu về mối quan hệ giữa Phật giáo với tín ngưỡng của người Việt có tác phẩm, bài viết như: Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Phân Viện nghiên cứu Phật học (1989), Phật giáo và văn hóa dân tộc; Hà Văn Tấn (2005), Đến với lịch sử văn hóa Việt Nam; Nguyễn Hồng Dương (2004), Tôn giáo trong mối quan hệ văn hóa và phát triển ở Việt Nam; Nguyễn Duy Hinh, Lê Đức Hạnh (2011), Phật giáo trong văn hóa Việt Nam; Hạnh Nguyên (2013), Phật giáo trong lòng người Việt… Bên cạnh đó còn có các bài viết của Trần Quốc Vượng (1986), “Mấy ý kiến về Phật giáo và văn hóa dân tộc” trong Mấy vấn đề về Phật giáo và lịch sử tư tưởng Việt Nam; Phan Đại Doãn (1986), “Vài nét về Phật giáo và làng xã” trong Mấy vấn đề về Phật giáo và lịch sử tư tưởng Việt Nam; Vũ Thanh Huân (1986), “Mấy nét của Phật giáo Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử”, (trong Mấy vấn đề về Phật giáo và lịch sử tư tưởng Việt Nam)… và những bài viết khác đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo như Minh Chi (2001), “Về xu hướng thế tục hóa và dân tộc hóa của Phật giáo”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 3, tr. (26 - 29); Hoàng Thu Hương (2006), “Về mối quan hệ giữa nhu cầu của người đi lễ chùa và dịch vụ bán đồ lễ” (Qua khảo sát thực tế tại chùa Quán Sứ và chùa Hà ở Hà Nội), Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 2, tr. 51 - 55; Nguyễn Thị Minh Ngọc (2008), “Phật giáo dân gian: con đường nhập thế của Phật giáo Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 8, tr.

25 - 32; Nguyễn Thị Minh Ngọc (2008), “Dịch vụ Phật giáo: hoạt động mang tính dân gian và là cách thức để giải quyết nhu cầu tâm linh tín đồ của Phật giáo Việt Nam đương đại” (Nghiên cứu trường hợp Hà Nội) trong: Sự biến đổi của tôn giáo tín ngưỡng ở Việt Nam hiện nay,… Qua các tác phẩm, bài viết nêu trên, chúng tôi đặc biệt chú ý đến các bài viết của Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Trần Lâm Biền. Qua nghiên cứu, các tác giả chỉ ra sự hỗn dung Phật giáo với tín ngưỡng thờ cúng của người 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Việt trong lịch sử. Theo Trần Quốc Vượng, Phật giáo truyền vào nước ta từ đầu Công nguyên với trung tâm Phật giáo lớn là Luy Lâu, Thuận Thành, Bắc Ninh (còn gọi là vùng Dâu), bằng hai con đường: (1), đường biển nối liền Giao Châu với Thiên Trúc; (2) đường biển và đường bộ nối liền Luy Lâu với các trung tâm Phật giáo của Trung Hoa như Bành Thành (Hoa Nam), Lạc Dương (Hoa Bắc). Con đường bộ dọc lưu vực sông Hồng nối Giao Châu với Vân Nam và qua đó với Tây Tạng, Trung Á.

Nhiều nhà sư Trung Á, Tây Tạng qua đường này đến Việt Nam và ngược lại, nhiều nhà sư Việt Nam qua con trường này đến Trung Á, Tây Tạng. Đây cũng là nguyên nhân giải thích cho Phật giáo Việt Nam dòng Thiền nhưng không có một giai đoạn nào trong lịch sử mang sắc thái thuần túy mà pha trộn nhiều các yếu tố khác, cụ thể là Mật giáo và có nguyên nhân nữa là nền tảng phương thuật của người Việt cổ. Vua Hùng như sử chép là một phương sĩ và Hán Vũ Đế cũng ca ngợi rằng người Việt giỏi phương thuật. Cũng chính vì vậy, khi xem, xét lịch sử tôn giáo VN nói chung, lịch sử Phật giáo Việt Nam nói riêng thì nên nghĩ tới cái tinh thần cơ bản của nó là hỗn dung tôn giáo[Xem 142, tr.

Trần Quốc Vượng và Hà Văn Tấn đều cho rằng, tín ngưỡng thờ Nữ thần có trước rồi Phật giáo mới du nhập vào và phát triển trên nền tảng đó. Theo Trần Quốc Vượng, ngôi chùa cổ xưa được dựng trên nền tảng của một ngôi đền là trung tâm tôn giáo xưa của bộ lạc Dâu và ban đầu chất chùa và chất đền vẫn song song tồn tại, sau đó mới đan xen vào nhau. Dù sau này chùa lấn át đền, nhưng làm biến dạng, biến chất nữ thần Dâu, song nó cũng không gột sạch, thanh lọc hóa được hoàn toàn cái chất tín ngưỡng nguyên thủy tiền Phật giáo của trung tâm tôn giáo này [Xem 142, tr. Các ngôi chùa quanh đó, chùa Bà Đậu, Bà Giàn, Bà Tướng, chùa Tổ, chùa Mãn xá…cũng đều mang tính chất hỗn dung văn hóa tương tự.

Điều đó cũng thể 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.