Chương I: Hành cung Thiên Trường xưa, Phủ Thiên Trường xưa và nay. Chương II đi sâu vào các lễ hội truyền thống tại đền Trần, chùa Tháp. Đây là cơ sở quan trọng để khai thác nội dung sử dụng vào quá trình dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh. Ngoài ra còn rất nhiều cuốn sách khác đề cập đến triều Trần và công trình kiến trúc đền Trần - chùa Tháp.
Những kiến thức trong các cuốn sách đó là cơ sở quan trọng để khai thác nội dung sử dụng vào quá trình dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh. Ngoài ra vấn để này còn được nghiên cứu qua các tạp chí, luận văn, luận án các văn bản hướng dẫn như: Trần Bá Hoành với các bài “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm” trên tạp chí NCGD số 1/1994,“Dạy học tích cực” trên tạp chí NCGD số 3/1996 nhấn mạnh thế nào là dạy học lấy HS làm trung tâm, chỉ ra đặc trưng của dạy học tích cực. Tiêu biểu Nguyễn Văn Ninh với bài viết “Vận dụng phương pháp đóng vai trong dạy học lịch sử ở trường THPT nhằm phát triển toàn diện học sinh” trên tạp chí giáo dục số 33/2014 đã làm rõ khái niệm đóng vai, phương pháp đóng vai, đưa ra một số biện pháp về phương pháp đóng vai và ý nghĩa vai trò của phương pháp dạy học này trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông. Tác giả Hoàng Thanh Hải viết trong tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 5, năm 1997 đã nêu ra hình thức, biện pháp để “Giáo dục ý thức tôn trọng và bảo vệ phát huy giá trị di sản văn hóa cho HS qua môn Lịch sử”.
Tuy nhiên, trong các công trình nghiên cứu trên mới chỉ đề cập đến hình thức và biện pháp sử dụng di tích lịch sử - văn hóa. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cục di sản văn hóa đã ra “Tạp chí Di sản văn hóa’’ đề cập đến các vấn đề lý luận về di sản văn hóa, bảo tồn và phát triển di sản văn hóa vật thể và phi vật thể nói chung. Như vậy, các công trình khoa học đã từng bước khẳng định vị trí và vai trò của di sản văn hóa trong lịch sử. Di sản văn hóa địa phương gắn liền với sự phát triển lịch sử góp phần không nhỏ vào sự phát triển chung của đất nước.
Trong “Kỷ yếu Hội thảo hệ thống năng lực chung cốt lõi của học sinh cho chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam” của Bộ GD và ĐT Hà Nội - 2012, đã tập hợp nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu về giáo dục, PPDH, đưa ra các mô hình giáo dục tiên tiến của các nước như Đức, Pháp, Niudilan, Singapo…từ đó các tác giả đã xác định khung năng lực chung cốt lõi cho chương trình giáo dục phổ thông sau 2015. Hướng dẫn số Số: 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL ngày 16 tháng 01 năm 2013 về sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm GDTX có trình bày Phương thức tổ chức dạy học các nội dung di sản văn hóa trong trường phổ thông, trung tâm GDTX như: Dạy học trên lớp hoặc tổ chức các hoạt động ngoại khóa tại nhà trường; dạy học tại nơi có di sản văn hóa; tổ chức tham quan - trải nghiệm di sản văn hóa; dạy học thông qua các phương tiện truyền thông, đa phương tiện;… Được sự hỗ trợ của UNESSCO, Bộ GD&ĐT đã biên soạn cuốn tài liệu "Sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông’’. Tài liệu đã đề cập đến khái niệm di sản văn hóa, đặc điểm, phân loại di sản, ý nghĩa của di sản đối với hoạt động dạy học, giáo dục phổ thông, những di sản thường được sử dụng trong dạy học và các hình thức tổ chức dạy học. phương pháp sử dụng di sản trong dạy học.và một số ví dụ minh họa.
Bên cạnh nội dung lý luận là các thiết kế các bài học sử dụng di sản trong dạy học bậc THCS và THPT của các môn học trong đó có môn Lịch sử nhằm mục đích minh họa cho phần lý luận chung “Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm 2015” đã nêu lên quan điểm, mục tiêu, yêu cầu cần đạt khi xây dựng chương trình phổ thông, biểu hiện phẩm chất và năng lực chung của học sinh phổ thông trong 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đó có: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực tính toán, năng lực công nghệ thông tin và truyền thông. Trong Luận án Tiến sĩ giáo dục của tác giả Hoàng Thanh Hải viết về: "Sử dụng di tích trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường THCS", đã đề cập đến cơ sở lý luận và những hình thức, biện pháp trong việc sử dụng di tích. Ngoài ra, tác giả đã có nhiều bài viết bàn về việc hình thức sử dụng di tích trong dạy học lịch sử, giáo dục ý thức HS qua di sản như "Tổ chức hướng dẫn HS phổ thông tham gia lễ hội xuân tại các di tích lịch sử văn hóa”. Luận án “Phát triển chương trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực người học” của Lương Việt Thái, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (2011) đã đề xuất phương hướng tổ chức chương trình, xác định nội dung, phương pháp, phương tiện giáo dục theo định hướng phát triển năng lực.
Trong đó, tác giả chú trọng đến những năng lực, kỹ năng cần cho HS suốt đời như năng lực hợp tác, năng lực GQVĐ, năng lực giao tiếp, năng lực sáng tạo…và phải sáng tạo hướng dẫn học sinh giải quyết các tình huống, bối cảnh thực tiễn. Luận văn của Khổng Thị Thu: “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (thế kỉ XV đến giữa thế kỉ XIX) ở trường THPT- chương trình chuẩn” đã trình bày khái niệm, nội dung và vai trò ý nghĩa, một số biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT. Qua luận văn này có thể sử dụng để tham khảo về mặt lí thuyết về hình thành năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Tuy nhiên luận văn chỉ đi sâu vào năng lực giải quyết vấn đề và không khai thác sâu về đề tài sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt.
Luận văn của Trương Quốc Tám: “Sử dụng các di tích quốc gia đặc biệt trong dạy học lịch sử địa phương ở tỉnh Quảng Ninh”. Đề tài đã trình bày định nghĩa, vai trò, các hình thức, biện pháp sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt trong dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Quảng Ninh. Luận văn của Lê Vân Anh: “Nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử địa phương ở trường trung học phổ thông tỉnh Nam Định” đã trình bày về thực 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trạng, nội dung và thiết kế giáo án dạy học lịch sử địa phương tỉnh Nam Định: Về di tích lịch sử, làng nghề và lễ hội. Trong đó di tích đền Trần và lễ hội đền Trần là một nội dung trong phần di tích và lễ hội.
Khóa luận của sinh viên Trần Thị Thanh Dung - VH 902: “Tìm hiểu việc tổ chức, quản lý, khai thác lễ Khai ấn đền Trần với phát triển du lịch tỉnh Nam Định” đã khái quát về Nam Định, tìm hiểu về cụm di tích lịch sử đền Trần và lễ Khai ấn đền Trần. Các công trình nghiên cứu kể trên là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho đề tài nghiên cứu của tôi. Tuy nhiên, các tài liệu trên mới chỉ đi vào 1 trong hai khía cạnh mà đề tài của tôi đề cập đến: Có tài liệu đề cập đến các phương pháp dạy học để hình thành năng lực, có tài liệu thì viết về di tích lịch sử đền Trần - chùa Phổ Minh mà chưa có tài liệu hoàn chỉnh nào khai thác nội dung của di tích lịch sử quốc gia đặc biệt đền Trần - chùa Phổ Minh trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Nam Định. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu. Quá trình sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Nam Định. Phạm vi nghiên cứu. Về nội dung: Đề tài tập trung vào việc phân tích tầm quan trọng của di tích lịch sử quốc gia đặc biệt và vai trò, ý nghĩa của việc phát triển năng lực cho học sinh, những hình thức, biện pháp sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Nam Định.
Về hình thức tổ chức dạy học: Cả bài học nội khóa và ngoại khóa. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về phạm vi điều tra, khảo sát thực trạng: Tôi tiến hành khảo sát thực trạng tại 3 trường THPT: THPT Ngô Quyền, THPT Chuyên Lê Hồng Phong và THPT Nguyễn Khuyến thành phố Nam Định. Về phạm vi thực nghiệm: Tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Nguyễn Khuyến - TP. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.
Trên cơ sở khẳng định tầm quan trọng của di tích lịch sử quốc gia đặc biệt và vai trò, ý nghĩa của việc hình thành năng lực cho học sinh, đề tài lựa chọn nội dung và đề xuất những hình thức, biện pháp sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Nam Định. Tìm hiểu cơ s ở lý luận; khảo sát, đánh giá thực trạng việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho học sinh nói chung và dạy học tại địa phương Nam Định nói riêng. Nghiên cứu nội dung phần lịch sử Việt Nam và nội dung di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tỉnh Nam Định và đề xuất những hình thức, biện pháp sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Nam Định. Thực nghiệm và đánh giá tính hiệu quả, khả thi của việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông tỉnh Nam Định.