mở đầu cho việc học tập của một đề mục hoặc một chương trình. Nhiệm vụ của nó là phải làm cho học sinh thích thú học tập đề mục ấy và tích lũy tài liệu đã quan sát được, những tài liệu này có thể cung cấp những cái rất có giá trị, đó là tài liệu có thể dựa vào sau khi học tập đề mục ấy…”[7;201]. Đề cập đến mối liên hệ giữa giờ học nội khóa với HĐNK và vai trò của nó, trong cuốn “Những cơ sở lý luận dạy học tập 2” B.Exxipôp đã khẳng định “Giữa công việc học tập bắt buộc và hoạt động ngoại khóa có mối liên hệ qua lại, có tính kế thừa” và “công tác ngoại khóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc thực hiện mối liên hệ giữa dạy học với đời sống, với thực tiễn” [6;249]. Ở Liên Xô trước đây, công tác ngoại khóa trong dạy học rất được coi trọng, được đề cập chủ yếu trong tác phẩm “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” (Nxb Giáo dục, Matxcơva,1972,Tài liệu dịch) của A.
Ông đã xác định nội dung HĐNK khá hợp lí với việc phân loại các hoạt động này theo nguồn nhận thức, đó là lời nói GV, sử dụng các tài liệu thành văn và đồ dùng trực quan.A Vaghin đã đề ra 15 hình thức HĐNK với nhiều nội dung khác nhau, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tới đọc sách, tham gia công tác lịch sử địa phương, tham quan di tích. Trong “Khuyến nghị” số 1283 của Nghị viện thuộc Hội đồng Châu Âu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (nay là cộng đồng Châu Âu) về những vấn đề liên quan đến lịch sử và việc học tập lịch sử ở Châu Âu, ngày 22/01/1996 đã nhấn mạnh “Cần phải kết hợp các hình thức khác nhau trong học tập lịch sử (học trong sách giáo khoa, trên truyền hình, bằng hiện vật trưng bày, tham quan bảo tàng v. Không có ưu tiên một cách độc đoán cho một hình thức nào. Những công việc mới về thông tin phải được hội nhập đầy đủ trong quá trình này.
Những tiêu chí giáo dục và khoa học thích hợp cho việc lựa chọn sử dụng tài liệu phải được đảm bảo… Phải tạo thuận lợi cho một tác động qua lại lớn nhất giữa ảnh hưởng của việc tiến hành bài nội khóa và hoạt động ngoại khóa đối với khả năng đánh giá lịch sử của thế hệ trẻ. Thí dụ, qua các nhà bảo tàng (đặc biệt các bảo tàng lịch sử), qua những con đường văn hóa, và qua du lịch nói chung để bồi dưỡng kiến thức học sinh". Điều này cho thấy giáo dục các nước từ rất sớm đã coi trọng việc kết hợp chặt chẽ giữa giờ học nội khóa với hoạt động ngoại khóa. Như vậy, các nhà giáo dục nước ngoài đã sớm quan tâm đến HĐNK trong dạy học, đều đã khẳng định được tầm quan trọng của HĐNK, đồng thời cũng đề xuất được các hình thức, phương pháp ngoại khóa trong dạy học nói chung và DHLS nói riêng và xem đây là một trong những PPDH hiệu quả góp phần vào việc nâng cao chất lượng DHLS trong nhà trường.
Song các tác giả đều chưa đề cập cụ thể đến vấn đề tổ chức HĐNK về các nhân vật cụ thể. Đây là cơ sở để chúng tôi có định hướng và đi sâu nghiên cứu đề tài. Tài liệu trong nước Ở nước ta, Chủ tịch Hồ chí Minh kính yêu đã nhiều lần nhắn nhủ thầy cô giáo cần chú ý giáo dục nhiều mặt: đức, trí, thể, mỹ, lao động cho HS. Trong “Thư gửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc” , Người đã đề cập đến việc học và chơi hay nói cụ thể hơn là phải kết hợp “học” đi đôi với “hành” trong dạy học: “Trong lúc học cũng cần làm cho các cháu vui, trong lúc vui cũng cần làm cho các cháu học.
Ở trong nhà trường, trong xã hội, các cháu đều vui, đều học”. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong các cuốn “ Giáo dục học” của Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt, Nxb Giáo dục, 1987; “ Giáo dục học đại cương” của Phạm Viết Vượng – Đặng Vũ Hoạt, Nxb Đại học sư phạm, 1996, phần Lý luận dạy học có hệ thống các phương pháp giảng dạy cho HS. Các tác giả đều cho rằng: “Cùng với những hoạt động chính khóa của nhà trường thì cần phải coi trọng các hoạt động ngoại khóa cho học sinh. Đây là hình thức đưa các em vào thực tiễn cuộc sống, hoạt động để từ đó tạo cho các em thói quen vốn sống thực tế và những hành vi văn minh” [6].
Như vậy, các tác giả đã khẳng định tầm quan trọng của HĐNK trong dạy học, hoạt động này góp phần giúp các em được thực hành, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống. Trong giáo trình “Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm” của Lê Văn Hồng, Nxb Đại học Sư phạm, 1997, tác giả cũng đã khẳng định vai trò tổ chức, điều khiển của người thầy trong việc thường xuyên tổ chức hoạt động ngoại khóa: “Người thầy giáo vừa phải giảng dạy trên lớp, đồng thời phải biết tổ chức các nhiệm vụ khác nhau ngoài giờ học, trong đó có hoạt động ngoại khóa cho học sinh”. Trong cuốn “Những vấn đề cơ bản của giáo dục học hiện đại”, Nxb ĐHSP Hà Nội, 1999, tác giả Thái Duy Tuyên đã đề cập tới một số khía cạnh của HĐNK nhằm nâng cao chất lượng bài học ở nhà trường phổ thông. Có thể nói, các tài liệu về giáo dục học, tâm lí học và PPDH mặc dù thể hiện qua ngôn từ và cách diễn đạt khác nhau nhưng đều có chung một nội dung là đề cao vai trò và sự cần thiết của việc thực hiện công tác ngoại khóa trong dạy học.
Theo các tác giả, công tác ngoại khóa sẽ giúp HS được gắn bó, gần gũi với thực tiễn hơn chứ không phải chỉ khô khan, đơn thuần qua lời giảng của GV trong lớp học. Nghiên cứu của các tác giả còn cho thấy công tác ngoại khóa góp phần vào sự hình thành nhân cách và phát triển toàn diện HS trong dạy học ở trường phổ thông. Cũng như các nhà giáo dục, các nhà giáo dục lịch sử quan tâm sâu sắc đến vấn đề tổ chức HĐNK cho HS. Tiêu biểu như trong cuốn “Phương pháp 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dạy học lịch sử” của các tác giả Phan Ngọc Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, xuất bản năm 2002 đã khẳng định “Hoạt động ngoại khóa đóng một vai trò quan trọng, có tác dụng to lớn đối với việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông”.
Các tác giả cũng đã đưa ra hình thức tổ chức, cách thức tiến hành HĐNK nhằm mang lại hiệu quả DHLS cao nhất. Những hình thức tổ chức, cách thức tiến hành HĐNK đó được đưa ra mang tầm khái quát, lý luận chung, định hướng cho hoạt động DHLS. Trong cuốn "Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở Trung học cơ sở" của Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, xuất bản năm 1999 cũng đã đưa ra việc tiến hành HĐNK là một trong những biện pháp để phát huy tính tích cực của HS trong DHLS ở trường Trung học cơ sở (THCS). Các tác giả Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, Nguyễn Phan Quang trong cuốn " Công tác ngoại khóa thực hành môn lịch sử trường phổ thông" (NXB Giáo dục, HN, 1968 đã nhấn mạnh ý nghĩa của HĐNK lịch sử và giới thiệu một số hình thức ngoại khóa thực hành bộ môn lịch sử ở trường phổ thông.
Cuốn “Một số chuyên đề về phương pháp dạy học lịch sử” của Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tường (đồng chủ biên) cho rằng: các hoạt động ngoại khóa như dạ hội lịch sử, xây dựng phòng học bộ môn, phòng truyền thống của trường, trò chơi, đố vui lịch sử, triển lãm, báo tường nhân các ngày lễ lớn tham quan di tích,“hành quân theo bước chân người anh hùng”…các hình thức này rèn luyện kỹ năng thực hành bộ môn, nâng cao kiến thức, tư tưởng trong học lịch sử. Trong cuốn " Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ môn Lịch sử", Nguyễn Thị Côi (Chủ biên), Nxb Đại học quốc gia Hà Nội 1995 đã viết: " Việc rèn luyện năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa và công tác công ích xã hội sẽ góp phần đắc lực vào thực hiện nguyên lý học đi đôi với hành, gắn liền nhà trường với đời sống xã hội. Tiến hành những hoạt động này giúp chúng ta thực hiện được mục đích của việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông là giúp học sinh hiểu rõ quá khứ, hiểu sâu sắc hiện tại và tiên đoán được tương lai và 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hành động thực tiễn. Chính vì vậy, đây là công việc cần thiết mà học sinh phải tham gia tích cực, giáo viên phải tổ chức thực hiện tốt" [11;189].
Như vậy, có thể thấy để thực hiện tốt mục tiêu và nhiệm vụ của dạy học thì không chỉ có tiến hành các giờ học nội khóa mà còn phải tổ chức và thực hiện tốt các HĐNK bộ môn lịch sử ở nhà trường phổ thông. Tác giả Nguyễn Thị Côi trong cuốn "Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông" xuất bản năm 2006 cũng đã đưa việc tổ chức HĐNK là một trong những biện pháp nhằm tăng cường các hoạt động hỗ trợ bài học trên lớp góp phần vào việc nâng cao hiệu quả DHLS ở trường phổ thông. Tác giả đã nêu rất rõ bên cạnh việc tiến hành bài học nội khóa - hình thức dạy học cơ bản, còn có HĐNK. HĐNK sẽ làm phong phú, sâu sắc những kiến thức lịch sử mà HS đã thu nhận được trong giờ nội khóa; giúp các em tìm hiểu những vấn đề về lịch sử địa phương và tiến hành công tác công ích xã hội.
Trong cuốn “Hệ thống thao tác sư phạm trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông” tác giả Kiều Thế Hưng nhấn mạnh: “Cần hiểu rằng các hoạt động ngoại khóa nằm trong chương trình được quy định chứ không phải là việc làm tùy tiện. Ngoại khóa không chỉ làm cho học sinh hiểu sâu sắc hơn kiến thức đã học mà còn giúp vận dụng những kiến thức thu được trong nhà trường vào cuộc sống…”. Tuy nhiên, đây là công việc đòi hỏi lòng nhiệt tình và khả năng hoạt động sáng tạo của đông đảo GV đang quan tâm đến vấn đề mang đặc trưng nghề nghiệp này.