Luận văn tổ chức hoạt động ngoại khóa dạy học Lịch sử THPT Thanh Hà

Dưới đây là các meta tags cho bài viết: { "ai_description": "Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Thanh Hà Hải

• Tác giả: Nguyễn Thị Tâm
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Đình Tùng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm lịch sử
• Đề tài: Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Thanh Hà – Hải Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử

Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử là một phương pháp giáo dục bổ sung, giúp học sinh tiếp cận kiến thức lịch sử một cách trực quan và sinh động. Hoạt động này góp phần nâng cao hứng thú học tập, phát triển năng lực nhận thức độc lập và rèn luyện kỹ năng hành động cho học sinh. Với mục tiêu giáo dục toàn diện, hoạt động ngoại khóa trở thành cầu nối giữa nhà trường và xã hội, tạo điều kiện cho học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.1. Đặc điểm của hoạt động ngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử có đặc điểm là tự nguyện, linh hoạt và đa dạng. Học sinh có thể lựa chọn tham gia các hoạt động phù hợp với sở thích và năng lực của mình. Các hình thức tổ chức đa dạng như tham quan di tích, phỏng vấn nhân chứng, nghiên cứu tài liệu, tổ chức sự kiện kỷ niệm, v.v. Điều này tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận với nhiều nguồn tài liệu, hiện vật lịch sử, từ đó hình thành thế giới quan khoa học và đạo đức, tư tưởng chính trị.

1.2. Vai trò và ý nghĩa

Hoạt động ngoại khóa đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện học sinh. Nó giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, rèn luyện kỹ năng hành động và giao tiếp. Đồng thời, hoạt động này góp phần giáo dục thái độ, tinh thần đoàn kết, hữu nghị, và củng cố, bổ sung kiến thức về các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Với tính chất trung tâm văn hóa và khoa học-kỹ thuật, hoạt động ngoại khóa môn lịch sử tạo cơ hội gắn kết nhà trường với cộng đồng địa phương.

II. Phân tích thực trạng và vấn đề

Thực tế cho thấy, nhận thức về nhiệm vụ của hoạt động ngoại khóa trong đội ngũ giáo viên còn chưa đầy đủ. Nhiều giáo viên chưa coi trọng các hoạt động ngoại khóa, tập trung chủ yếu vào các môn học chính. Điều này dẫn đến việc triển khai hoạt động ngoại khóa qua loa, thiếu hiệu quả. Tuy nhiên, nhận thức của cán bộ quản lý về vai trò của hoạt động ngoại khóa là rất cao, và họ đã nỗ lực để nâng cao chất lượng các hoạt động này.

2.1. Thực trạng nhận thức của giáo viên

Qua phỏng vấn, có 60% giáo viên được phỏng vấn cho rằng nhiệm vụ của hoạt động ngoại khóa là quan trọng và rất quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn 26.7% giáo viên cho rằng nhiệm vụ này chỉ là bình thường, và 13.3% cho rằng nó không quan trọng bằng các tiết học trên lớp. Điều này cho thấy sự thiếu nhất quán trong nhận thức của đội ngũ giáo viên về vai trò của hoạt động ngoại khóa.

2.2. Giải pháp nâng cao nhận thức

Để nâng cao nhận thức của giáo viên về nhiệm vụ của hoạt động ngoại khóa, cần có sự chỉ đạo và hướng dẫn từ cán bộ quản lý. Họ có vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng tính tích cực, chủ động cho giáo viên và học sinh, giúp họ nhận thức rõ hơn về vai trò của hoạt động ngoại khóa trong giáo dục toàn diện.

III. Giải pháp và phương pháp tổ chức

Để cải thiện thực trạng và nâng cao chất lượng hoạt động ngoại khóa, cần có những giải pháp và phương pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường sự phối hợp giữa các bộ môn, tạo điều kiện cho học sinh vận dụng kiến thức liên môn vào hoạt động ngoại khóa. Thứ hai, cần đa dạng hóa các hình thức tổ chức, kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, tạo sự hấp dẫn và hứng thú cho học sinh. Cuối cùng, cần có sự giám sát và đánh giá thường xuyên để đảm bảo chất lượng và hiệu quả của hoạt động ngoại khóa.

3.1. Phối hợp liên môn

Hoạt động ngoại khóa là cơ hội để học sinh vận dụng kiến thức liên môn. Vì vậy, cần có sự phối hợp giữa các bộ môn, đặc biệt là giữa lịch sử với ngữ văn, địa lý, và giáo dục công dân. Điều này giúp học sinh có cái nhìn toàn diện về các sự kiện lịch sử, và vận dụng kiến thức một cách hiệu quả.

3.2. Đa dạng hóa hình thức tổ chức

Để tạo sự hứng thú và thu hút học sinh, cần đa dạng hóa các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa. Có thể kết hợp giữa tham quan thực tế, phỏng vấn, nghiên cứu tài liệu, và tổ chức sự kiện. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp học sinh hiểu sâu hơn về các sự kiện lịch sử, và tạo động lực học tập.

IV. Kết luận và ứng dụng

Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử là một phương pháp giáo dục hiệu quả, giúp học sinh phát triển toàn diện. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự nhận thức đầy đủ về vai trò của hoạt động ngoại khóa từ cả giáo viên và học sinh. Đồng thời, cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện thực trạng và nâng cao chất lượng hoạt động ngoại khóa. Với sự phối hợp liên môn, đa dạng hóa hình thức tổ chức, và giám sát đánh giá thường xuyên, hoạt động ngoại khóa sẽ trở thành một công cụ giáo dục mạnh mẽ, góp phần vào sự phát triển của học sinh và cộng đồng.

4.1. Ứng dụng trong thực tiễn

Các giải pháp và phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa có thể được áp dụng tại các trường trung học phổ thông, đặc biệt là trường Thanh Hà, Hải Dương. Bằng cách nâng cao nhận thức, phối hợp liên môn, và đa dạng hóa hình thức tổ chức, nhà trường có thể tạo ra những hoạt động ngoại khóa hấp dẫn và hiệu quả, góp phần vào sự phát triển toàn diện của học sinh.

4.2. Hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa. Có thể kết hợp với công nghệ, sử dụng các công cụ trực tuyến để tạo ra những hoạt động ngoại khóa mới, hấp dẫn hơn. Đồng thời, cần có sự đánh giá và phản hồi từ học sinh để cải thiện chất lượng hoạt động ngoại khóa, và đảm bảo sự phù hợp với nhu cầu và sở thích của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dạy học môn Lịch sử tại trường phổ thông giữ vai trò then chốt trong việc bồi dưỡng thế giới quan khoa học, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy có tới 77,6% học sinh đánh giá Lịch sử là môn học quan trọng nhưng lại có tới 62% học sinh biểu lộ thái độ thờ ơ, thiếu hứng thú học tập do phương pháp giảng dạy trên lớp còn nặng nề về truyền thụ một chiều. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa nhận thức về tầm quan trọng của bộ môn và thái độ học tập thụ động của học sinh thông qua đổi mới phương pháp giáo dục.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và đề xuất các hình thức, biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa gắn với chủ đề kỷ niệm 90 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam giai đoạn 1930 - 2020. Nghiên cứu tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính khả thi của mô hình ngoại khóa trong việc phát triển năng lực nhận thức độc lập và khơi gợi niềm đam mê lịch sử. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trong năm học 2019 - 2020 tại trường Trung học phổ thông Thanh Hà, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương – ngôi trường có quy mô 33 lớp với 1.365 học sinh. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp bộ giải pháp sư phạm chuẩn hóa giúp nâng cao tỷ lệ học sinh yêu thích bộ môn, đồng thời nâng tỷ lệ hứng thú của học sinh đối với các chủ đề lịch sử dân tộc lên trên 75%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên lý giáo dục học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn sản xuất và đời sống xã hội. Cơ sở tâm lý - giáo dục học của đề tài kế thừa học thuyết phản xạ tìm tòi vô điều kiện và hứng thú nhận thức của Ivan Pavlov, quan điểm của M. N. Shardakov về tính ham hiểu biết, cùng hệ thống 15 hình thức ngoại khóa lịch sử theo nguồn nhận thức của tác giả A. A. Vaghin. Đề tài cũng vận dụng thuyết đa trí tuệ của Howard Gardner được Thomas Armstrong hệ thống hóa, khẳng định học sinh cần học tập thông qua trải nghiệm thực tế thay vì chỉ tiếp thu qua câu chữ giáo khoa.

Ba khái niệm trung tâm được làm rõ gồm: hoạt động ngoại khóa lịch sử, hứng thú nhận thức và năng lực hành động sáng tạo. Hoạt động ngoại khóa môn Lịch sử được định vị là hoạt động giáo dục tự nguyện ngoài giờ lên lớp, bổ sung và hỗ trợ đắc lực cho dạy học nội khóa nhằm thực hiện đồng thời 3 nhiệm vụ cơ bản: giáo dưỡng tri thức, giáo dục đạo đức chính trị và phát triển toàn diện nhân cách học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu triển khai trên cỡ mẫu khảo sát thực trạng gồm 20 giáo viên dạy Lịch sử và 250 học sinh tại 4 cụm trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Hải Dương, bao gồm: Trung học phổ thông Thanh Hà, Trung học phổ thông Tứ Kỳ, Trung học phổ thông Gia Lộc và Trung học phổ thông Chí Linh. Đồng thời, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 16 giáo viên chủ nhiệm tại trường Trung học phổ thông Thanh Hà.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm bao quát các trường đại diện cho các vùng địa bàn khác nhau của tỉnh Hải Dương, bảo đảm tính đại diện cao cho đối tượng khảo sát. Tác giả kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận với phương pháp điều tra thực tiễn qua phiếu hỏi, quan sát sư phạm và thực nghiệm đối chứng. Lý do lựa chọn việc kết hợp phân tích thống kê mô tả tần số, tỷ lệ phần trăm với phân tích định tính là nhằm đo lường chính xác thực trạng trước thực nghiệm, cũng như đánh giá khách quan mức độ chuyển biến tâm lý của học sinh sau hoạt động trải nghiệm. Timeline nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9 năm 2019 đến tháng 5 năm 2020, trong đó giai đoạn khảo sát thực trạng hoàn thành trong học kỳ 1 và thực nghiệm sư phạm tiến hành vào đầu năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại 4 phát hiện căn bản về thực trạng dạy và học môn Lịch sử tại các trường trung học phổ thông:

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn giữa nhận thức và mức độ yêu thích môn học của học sinh. Dù có tới 77,6% học sinh khẳng định Lịch sử là môn học quan trọng, chỉ có 38% học sinh thực sự yêu thích, trong khi có tới 62% học sinh cảm thấy thờ ơ hoặc chán nản trước các tiết học truyền thống.

Thứ hai, tần suất tổ chức hoạt động ngoại khóa còn thấp và thiếu tính thường xuyên. Khảo sát chỉ ra có 35% giáo viên hiếm khi hoặc chưa bao giờ tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh, 50% giáo viên chỉ thỉnh thoảng tiến hành, và có tới 28,4% học sinh phản ánh chưa từng được tham gia bất kỳ hoạt động ngoại khóa lịch sử nào.

Thứ ba, các hình thức tổ chức ngoại khóa còn đơn điệu, thiếu sự đột phá. Có 50% giáo viên chỉ lựa chọn hình thức tham quan di tích lịch sử văn hóa, 30% áp dụng hình thức đóng vai nhân vật, và chỉ có 5% giáo viên tổ chức cho học sinh trải nghiệm tại các làng nghề truyền thống.

Thứ tư, nhận thức của đội ngũ giáo viên chủ nhiệm còn chưa đồng đều. Trong số 16 giáo viên chủ nhiệm được phỏng vấn, có 60% đánh giá hoạt động ngoại khóa là rất quan trọng, nhưng vẫn còn 13,3% giáo viên nhận định hoạt động này không quan trọng và lo ngại ảnh hưởng tới kết quả ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông quốc gia.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên xuất phát từ áp lực thi cử đè nặng lên các môn học cơ bản, khiến giáo viên có xu hướng cắt xén thời lượng hoạt động ngoài giờ để tập trung dạy lý thuyết trên lớp. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt quy trình tổ chức bài bản khiến giáo viên gặp lúng túng trong khâu xây dựng kịch bản và chuẩn bị kinh phí.

Dữ liệu khảo sát nhận thức có thể được trình bày rõ nét qua bảng ma trận 3 nhóm nhiệm vụ giáo dục nhận thức, giáo dục rèn luyện kỹ năng và giáo dục thái độ với 11 tiêu chí cụ thể. Đồng thời, sự chuyển biến tích cực của học sinh trước và sau thực nghiệm mô hình Dạ hội lịch sử kỷ niệm 90 năm thành lập Đảng có thể được minh họa trực quan bằng biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ hứng thú, phản ánh sự gia tăng vượt bậc của nhóm học sinh rất hứng thú từ mức dưới 20% trước thực nghiệm lên trên 75% sau thực nghiệm.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu giáo dục thực nghiệm gần đây về đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, khẳng định phương pháp trải nghiệm thực tiễn giúp học sinh ghi nhớ sự kiện sâu sắc hơn hẳn cách học thuộc lòng truyền thống. Hoạt động ngoại khóa không chỉ củng cố khối lượng tri thức về mốc son lịch sử năm 1930 mà còn phát triển năng lực tự quản, kỹ năng làm việc nhóm và tinh thần trách nhiệm của học sinh đối với quê hương.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát huy tối đa hiệu quả của hoạt động ngoại khóa trong dạy học Lịch sử, luận văn đưa ra 4 giải pháp cụ thể:

Đa dạng hóa các hình thức tổ chức ngoại khóa: Tổ bộ môn Lịch sử cần chủ động xây dựng và luân phiên áp dụng các mô hình dạ hội lịch sử, thi tìm hiểu sân khấu hóa, tham quan bảo tàng và nói chuyện chuyên đề dưới cờ. Mục tiêu đặt ra là 100% học sinh các khối lớp được tham gia ít nhất 2 chuyên đề ngoại khóa lịch sử trong mỗi năm học, hoàn thành trước tháng 12 hàng năm.

Chuẩn hóa quy trình thiết kế hồ sơ dạy học trải nghiệm: Ban giám hiệu nhà trường cùng tổ chuyên môn tổ chức các đợt tập huấn phương pháp sư phạm định kỳ, nâng tỷ lệ giáo viên làm chủ kỹ năng thiết kế kịch bản ngoại khóa lên mức 85% trong khung thời gian 18 tháng triển khai.

Tăng cường nguồn lực xã hội hóa giáo dục: Đoàn Thanh niên trường học phối hợp chặt chẽ với Hội phụ huynh học sinh và chính quyền địa phương nhằm tạo nguồn kinh phí hỗ trợ, cam kết duy trì từ 2 đến 3 hoạt động tập thể quy mô toàn trường mỗi năm học theo kế hoạch năm học đã được phê duyệt.

Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hải Dương cần ban hành văn bản hướng dẫn cho phép sử dụng kết quả tham gia ngoại khóa và sản phẩm thu hoạch để quy đổi thành điểm đánh giá thường xuyên môn Lịch sử, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ học sinh thờ ơ môn học xuống dưới 20% trong giai đoạn 2021 - 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Giáo viên Lịch sử tại các trường trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp quy trình tổ chức dạ hội lịch sử 4 bước và hệ thống câu hỏi khảo sát thực tế để đổi mới giờ học, chuyển hóa các mốc sự kiện phức tạp thành hoạt động sân khấu hóa hấp dẫn cho học sinh.

Cán bộ quản lý giáo dục và Hiệu trưởng nhà trường: Vận dụng số liệu khảo sát từ 76 cán bộ giáo viên tại trường Trung học phổ thông Thanh Hà nhằm xây dựng quy chế phân bổ thời lượng hợp lý, bảo đảm sự cân bằng giữa chương trình chính khóa và các hoạt động trải nghiệm thực tế.

Cán bộ Đoàn Thanh niên trong các cơ sở giáo dục: Ứng dụng kịch bản kỷ niệm 90 năm ngày thành lập Đảng để tổ chức các phong trào thi đua chính trị, sinh hoạt dưới cờ thu hút 100% đoàn viên thanh niên tham gia chủ động và hào hứng.

Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Sư phạm Lịch sử: Kế thừa hệ thống lý luận gồm 15 hình thức ngoại khóa và phương pháp phân tích mẫu điều tra từ 250 đối tượng để phục vụ công tác nghiên cứu học thuật và hoàn thiện các đề tài khóa luận, luận văn sau đại học.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn giải quyết vấn đề cốt lõi nào trong thực trạng dạy học Lịch sử hiện nay? Luận văn giải quyết căn bản nghịch lý khi có tới 77,6% học sinh đánh giá môn Lịch sử rất quan trọng nhưng 62% lại thờ ơ, không yêu thích. Bằng giải pháp đổi mới hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu giúp học sinh chuyển từ thụ động ghi nhớ sang chủ động khám phá, khắc phục triệt để tình trạng dạy chay ở 35% lớp học khảo sát.

Quy mô và đối tượng khảo sát thực tiễn của đề tài được triển khai ra sao? Đề tài tiến hành điều tra trên quy mô 20 giáo viên Lịch sử và 250 học sinh thuộc 4 trường trung học phổ thông tại Hải Dương gồm Thanh Hà, Tứ Kỳ, Gia Lộc, Chí Linh. Tác giả còn phỏng vấn sâu 16 giáo viên chủ nhiệm tại trường Trung học phổ thông Thanh Hà nhằm thu thập dữ liệu đa chiều, bảo đảm tính xác thực của nghiên cứu.

Vì sao tác giả lựa chọn chủ đề 90 năm thành lập Đảng để thực nghiệm sư phạm? Chủ đề kỷ niệm 90 năm ngày thành lập Đảng vào năm 2020 gắn liền với dấu mốc lịch sử năm 1930 trong chương trình Lịch sử lớp 12. Việc đưa sự kiện này vào dạ hội giúp 440 học sinh khối 12 tiếp cận tư liệu lịch sử sống động, từ đó khắc sâu kiến thức trọng tâm và bồi dưỡng lý tưởng cách mạng vững vàng.

Hoạt động ngoại khóa có gây ảnh hưởng tiêu cực đến quỹ thời gian ôn thi không? Nghiên cứu khẳng định ngoại khóa không làm ảnh hưởng thời gian nếu được lập kế hoạch khoa học. Kết quả từ 1.365 học sinh trường Trung học phổ thông Thanh Hà chứng minh hoạt động trải nghiệm giúp củng cố kiến thức sâu sắc hơn, hỗ trợ học sinh ghi nhớ sự kiện nhanh chóng và đạt kết quả kiểm tra cao hơn so với chỉ học lý thuyết.

Mô hình dạ hội lịch sử trong luận văn có thể nhân rộng tại các trường khác không? Mô hình hoàn toàn có thể nhân rộng tại 100% các trường trung học phổ thông có điều kiện tương đồng. Dựa trên tỷ lệ 85% giáo viên ủng hộ và quy trình 4 bước tinh gọn, các trường có quy mô từ 30 đến 35 lớp học đều có thể áp dụng linh hoạt theo ngân sách và tình hình thực tế địa phương.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học Lịch sử bậc trung học phổ thông, khẳng định ngoại khóa là bộ phận hợp thành tất yếu của quá trình giáo dục toàn diện.
• Cung cấp nguồn dữ liệu khảo sát thực tiễn tin cậy từ 20 giáo viên và 250 học sinh tại tỉnh Hải Dương, phản ánh chính xác các thuận lợi và rào cản trong công tác giáo dục lịch sử địa phương.
• Thử nghiệm thành công mô hình Dạ hội lịch sử kỷ niệm 90 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, tạo bước chuyển biến đột phá về thái độ và hứng thú học tập của học sinh khối 12.
• Đề ra kế hoạch hành động trong giai đoạn 2 năm học 2020 - 2022 nhằm chuyển giao và áp dụng rộng rãi quy trình tổ chức ngoại khóa tại 100% các trường phổ thông trên địa bàn.
• Kêu gọi các cấp quản lý và giáo viên bộ môn mạnh dạn thay đổi tư duy sư phạm, tích cực tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo để đưa lịch sử dân tộc thấm sâu vào tâm thức của thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945 và sự ra đời của nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Các sự kiện này đã đƣợc tìm hiểu trong giờ nội khóa, song do thời gian của một tiết học chỉ có thể tìm hiểu đƣợc những nét căn bản về các sự kiện lịch sử, điều này đã 2 dẫn đến việc HS không hiểu sâu sắc. Cho nên, tăng cƣờng tổ chức các hoạt động ngoại khóa là một trong những giải pháp giúp HS hiểu sâu sắc hơn về các sự kiện, nhân vật có đóng góp to lớn cho lịch sử dân tộc. Năm 2020, cả nƣớc có nhiều hoạt động thiết thực kỉ niệm 90 năm ngày thành lập Đảng cộng sản Việt Nam nhằm nâng cao nhận thức, niềm tự hào về truyền thống đấu tranh vẻ vang của Đảng và nhân dân ta.

Bản thân tác giả đƣợc giao nhiệm vụ là giáo viên bộ môn lịch sử và kiêm nhiệm thêm nhiệm vụ bí thƣ Đoàn trƣờng THPT Thanh Hà. Mỗi năm học tác giả thƣờng tổ chức rất nhiều các hoạt động ngoại khóa cho học sinh, giúp học sinh đƣợc tham gia trải nghiệm, rèn luyện tính tập thể, làm việc tổ, đội nhóm và đem lại hiệu quả rất cao. Với cƣơng vị là giáo viên dạy môn lịch sử tác giả mong muốn đƣợc tổ chức các hoạt động ngoại khóa của bộ môn để làm sâu sắc và phong phú kiến thức của học sinh khi tham gia giờ học nội khóa, góp phần gây hứng thú trong học tập lịch sử. Từ thực tế và nhận thức đƣợc tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa về những lí do nếu trên tác giả chọn vấn đề: “Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử ở trƣờng trung học phổ thông Thanh Hà – Hải Dƣơng (nhân kỉ niệm 90 năm ngày thành lập Đảng cộng sản Việt Nam)” làm đề tài luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành phƣơng pháp dạy học Lịch sử.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề Ngoại khóa là hình thức tổ chức dạy học có tác dụng tích cực trên cả ba mặt: giáo dƣỡng, giáo dục và phát triển cho học sinh. Trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng, hoạt động ngoại khóa là vấn đề quan trọng và cần thiết nhằm đa dạng hóa các hình thức dạy học và tạo hứng thú trong học tập cho học sinh. Vấn đề này đã đƣợc các nhà giáo dục học, giáo dục lịch sử trong và ngoài nƣớc nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Trong cuốn Giáo dục học của Cairôp (bản dịch của Khu học xá, NXB Sự thật, HN 1960), khi đề cập tới các hình thức ngoại khóa, tác giả cho rằng cần có kế hoạch về việc xây dựng các HĐNK kĩ càng.

Cairôp cho rằng “Ngoại khóa để thu hút HS, làm cho họ hứng thú và đi đến kết luận rằng công tác ngoại khóa cần được suy nghĩ kĩ và tiến hành ở tất cả các lớp trong hệ thống giáo dục mà không được mang tính chất thất thường”. Trong cuốn “Tư duy của học sinh” (Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1970), tác giả M.N Sacdacop cho rằng: “Trong sự phát triển của tƣ duy tính ham hiểu biết giữ một vai trò vô cùng đặc biệt, nó là động lực thúc đẩy và đồng thời cũng là sự hiển thị trình độ của tƣ duy đang hình thành”. Theo học thuyết Páp Lốp về hoạt động thần kinh lạc quan thì “hiểu biết xuất hiện trên cơ sở của phản xạ tìm tòi vô điều kiện, sự phát triển về sau của tính ham hiểu biết là nhờ có việc học tập và giáo dục. Tính ham hiểu biết trở thành cơ sở của việc hình thành những hứng thú nhận thức trong suốt cả thời kỳ học tập”.

Dựa trên học thuyết Mác - Lê Nin và hoạt động thần kinh cao cấp của I.Pavlop, nhà tâm lý học Xô Viết đã xem xét hứng thú của con ngƣời nhƣ là một trong những nhận thức phản ánh hiện thực khách quan. Hứng thú đƣợc bộc lộ bằng thái độ lựa chọn các đối tƣợng hoạt động, bằng các khuynh hƣớng đặc biệt hƣớng tới các đối tƣợng. Trong cuốn “Tâm lý học cá nhân” (tập 1, Nxb Giáo dục, Hà Nội,1971), A.G Côvaliốp đã viết về hứng thú học tập. Tác giả coi hứng thú là một thái độ đặc thù của một cá nhân đối với một đối tƣợng nào đó, trên cơ sở đó đề ra những phƣơng pháp giáo dục tích cực.Vaghin trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” (NXB Giáo dục, Matxcơva, 1972, Tài liệu dịch) đã khẳng định nội dung của hoạt động ngoại khóa rất phong phú, phân loại các hoạt động 4 này theo nguồn nhận thức: lời nói giáo viên, sử dụng các tài liệu thành văn và đồ dung trực quan, đồng thời tác giả cũng đƣa ra 15 hình thức hoạt động ngoại khóa trong đó nhấn mạnh đến hình thức đọc sách, tham gia công tác lịch sử địa phƣơng, tham quan di tích.

Trong lĩnh vực khoa học giáo dục, tác giả G.Sukina trong cuốn “Vấn đề hứng thú trong khoa học giáo dục” (Tài liệu dịch- Tổ tƣ liệu trƣờng CĐSP Hà Nội, 1973) cũng đã đề cập đến vấn đề hình thành hứng thú nhận thức trong giảng dạy, từ đó tác giả xác định các cơ sở để phát triển hứng thú. Tác giả cũng chỉ ra các yếu tố có tác dụng đến sự kích thích hình thành hứng thú nhận thức của học sinh trong quá trình học tập. Cũng bàn về hứng thú, cuốn “Từ hứng thú đến tài năng” (Nxb Phụ nữ, 1975) tác giả L.Xlôvâytrich, cho rằng hứng thú đó là sự phát triển nhân cách cũng nhƣ tài năng của học sinh. Cuốn sách góp phần làm cho ngƣời đọc hiểu sâu sắc hơn và có cách đánh giá khái quát về hứng thú của học sinh trong quá trình nhận thức.

Cuốn “Dạy học nêu vấn đề” (Nxb Giáo dục - 1977) tác giả I.Lecne đã khẳng định tầm quan trọng của hứng thú đối với nhận thức. Theo tác giả: “lòng ham hiểu biết, thậm chí nhu cầu hiểu biết là điều kiện cần thiết để học tập có kết quả, nhƣng chƣa đủ đối với dạy học nêu vấn đề. Dạy học nêu vấn đề đòi hỏi phải có sự hứng thú với bản thân quá trình nhận thức, đối với quá trình tìm tòi độc lập và sáng tạo”. Cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học” (N.G Đairi chủ biên, NXB Giáo dục, Matxcơva, 1978, tài liệu dịch) các tác giả đã nêu ra ý kiến thay từ “công tác ngoại khóa” bằng từ “hoạt động ngoài lớp” và đề xuất một số nội dung cơ bản của hoạt động ngoài lớp trong dạy học lịch sử.

Vấn đề hứng thú cũng đƣợc I.F Kharlamop đề cập đến trong “Phát huy tính tích cực trong học tập của học sinh như thế nào” (Nxb Giáo dục 1979) tác giả khẳng định tầm quan trọng của hứng thú trong hoạt động dạy học, từ đó tác 5 giả nhấn mạnh sự cần thiết phải gây hứng thú cho học sinh để nâng cao hiệu quả học tập. Trong cuốn “Giáo dục học” tập 2 (Nxb Giáo dục, HN 1979), T. Ilina đã đề cập việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ học. Ông cho rằng, mục đích của các hoạt động này là bổ sung và làm sâu sắc hơn giáo dục chính khoá, trƣớc tiên, nó là “phương tiện để phát hiện đầy đủ năng lực học sinh, làm thức tỉnh hứng thú và thiên hướng của các em đối với hoạt động nào đó và cũng là hình thức tổ chức giải trí cho các em, là cơ sở để quản lí việc thực tập về hành vi đạo đức để xây dựng kinh nghiệm của hành vi này”.

Trong sách Giáo dục học, T.Savin đã đề cập nhiều vấn đề chung của giáo dục học từ phƣơng pháp dạy học, hình thức kiểm tra đánh giá, vấn đề tự học cho HS. Trong đó, về bài học, tác giả đƣa ra quan điểm bên cạnh bài học trong giờ lên lớp còn có bài học ngoài giờ lên lớp, đó chính là HĐNK. Ngoài ra, còn có rất nhiều công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý học nhƣ AnaRôô (Mỹ), Saclotta BiuBle (Đức) nghiên cứu về vấn đề hứng thú. Saclotta cho rằng: Vấn đề hứng thú là một hiện tƣợng đặc biệt đến nay vẫn chƣa đƣợc xác định, phức hợp cấu tạo của nó nghiên cứu rất khó vì nguyên nhân hứng thú là đa dạng.

Trong “Khuyến nghị” số 1283 (1996) của Nghị viện thuộc Hội đồng Châu Âu (nay là cộng đồng Châu Âu) về những vấn đề liên quan đến lịch sử và việc học tập lịch sử ở Châu Âu khẳng định “Nội dung của các chƣơng trình lịch sử phải rất mở rộng, phải bao gồm mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, vai trò của cá nhân trong lịch sử”. Trong cuốn Công nghệ hiện đại trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông, Moskva, 2007 (Bản tiếng Nga: М. Xtuđennhikin đã đề cập những nội 6 dung liên quan đến phƣơng pháp dạy học lịch sử, bản chất của dạy học lịch sử, Tác giả đã dành những nội dung quan trọng để bàn về các bài học lịch sử, các phƣơng pháp lịch sử, các hình thức dạy học có liên quan đến HĐNK nhƣ dạy học trực quan, dạy học gắn liền với di tích, thực địa, bảo tàng, dạy học gắn liền với thực tế… từ đó khẳng định nhiệm vụ quan trọng trong dạy học đó là cần phải tạo mối liên hệ chặt chẽ giữa dạy học trên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp. Trong công trình Impact of Extracurricular Activities on Students (Tầm quan trọng của HĐNK đối với sinh viên) của Wilson, Nikki L, trƣờng Đại học Wisconsin-Stout, 2009 đã chỉ ra tầm quan trọng của HĐNK trong quá trình học tập, HĐNK sẽ giúp cho ngƣời học nâng cao trình độ học vấn, có sự tự giác cao hơn, hình thành các kỹ năng nhƣ làm việc nhóm và lãnh đạo,.

Trong cuốn Đa trí tuệ trong lớp học (Lê Quang Long dịch, NXB Giáo dục ấn hành năm 2013) tác giả Thomas Armstrong đã đề cập rất nhiều đến các hoạt động dạy thuyết đa trí tuệ, trong đó có những hoạt động nhƣ đi tham quan, hoạt động trải nghiệm nhanh, chuyện kể, trò chơi… Thomas Armstrong dẫn lời của Rútxô để khẳng định vai trò của hoạt động dạy học trong thực tiễn, trải nghiệm thực tiễn: “trẻ nhỏ không nên học qua lời mà phải qua trải nghiệm, không nên qua sách mà qua cuốn sách trường đời”. Trong cuốn Tám đổi mới để trở thành người giáo viên giỏi, của Giselle O.Martin – Kniep (Lê Văn Canh dịch, NXB Giáo dục, ấn hành năm 2013) đã trình bày về những vấn đề tích hợp liên môn, xây dựng chƣơng trình, phƣơng pháp đánh giá…. Trong Chƣơng 4 của cuốn này tác giả trình bày về Đánh giá sát với thực tế cuộc sống.