Chương 1 DIEU KIEN TỰ NHIÊN VA LICH SỬ HÌNH THÀNH LANG CO DUONG LAM, VIET NAM VA LANG CO DUONG MY, TRUNG QUOC 1. Điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái của làng cỗ Đường Lâm, Việt Nam và Dương Mỹ, Trung Quốc Điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái là một trong nhân tố quan trọng trong việc hình thành nên những đặc trưng văn hoá của bất cứ một làng nào. Chính vì vậy mà chúng tôi đã chọn yếu tố này. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ xét yếu tố này trong sự tác động của con người với môi trường tự nhiên sinh thái để hình thành văn hoá.
Theo tác giả Trần Quốc Vượng thì “con người tôn tại trong tự nhiên, bởi vậy, mối quan hệ giữa con người và tự nhiên cũng là một mặt cơ bản của đời sống văn hoá” [20, tr. Nhiều nhà nghiên cứu gọi là địa văn hoá. Như vậy có nghĩa là nghiên cứu địa lí gắn liền với văn hoá. Văn hoá có thê hiểu là toàn bộ những mối quan hệ của chúng ta với sáng tạo trong thực tiễn, trong sự tương tác của con người đối với tự nhiên.
Điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái của làng cỗ Đường Lâm Việt Nam VỊ trí địa lý Làng cô Đường Lâm trước đây thuộc thị xã Sơn Tây, tỉnh Hà Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội). Đường Lâm cách Hà Nội khoảng khoảng 50km về phía Tây. Lang này nam bên bờ phía Nam của sông Hong, cạnh Quốc lộ 32 giao với Quốc lộ 21. Vào tháng 5 năm 2006, làng Đường Lâm được nhà nước Việt Nam công nhận là Di tích lịch sử văn hoá quốc gia.
Đây là làng cô đầu tiên ở Việt Nam được nhận danh hiệu này [34]. Phía Tây và Tây Bắc của làng giáp xã Cam Thượng, Ba Vì, Hà Nội. Phía Tây Nam giáp xã Xuân Sơn. Phía Nam giáp với xã Thanh Mỹ và phía Đông Nam giáp phường Trung Hưng.
Phía Bắc giáp huyện Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc. Theo số liệu mà chúng tôi thu thập được qua quá trình thực địa và từ trang du lịch của địa phương thì “xã 17 Đường Lâm gồm 09 thôn. Khu vực khoanh vùng bảo vệ di tích là 05 thôn gốm: Mông Phụ (khu vực I), Đông Sang, Cảm Thịnh, Dodi Giúp, Cam Lâm (khu vực II). Đương Lâm có điện tích 800,25 ha, dân số hơn 8000 người ”[35] Giao thông Duong Lâm toa lạc ở một vi trí thuận lợi về đường bộ và đường thuỷ.
Đường Quốc lộ 32 nối Hà Nội với Sơn Tây. Từ Hà Nội đi về Sơn Tây khoảng 50 km. Ngoài ra Đường Lâm còn có đường sông thuận lợi đó là dòng sông Cái (Sông Hồng). Như vậy, Đường Lâm vừa gần sông vừa gần thủ đô của Hà Nội.
Đây chính là điều kiện để phát triển du lịch, giao lưu văn hoá. Ngoài ra, Đường Lâm còn có con sông Con bắt nguồn từ Ba Vì chảy vào sông Bôi rồi vào chảy nhập vào sông Day ở Gián Khau, Ninh Bình. Vào năm 2013, cầu Trung Hà được xây dựng nên việc đi đến Đường Lâm dễ dàng hơn. Hệ thống sông Hồng và sông Tích chảy qua địa bàn xã Đường Lâm tạo điều kiện cho có nhiều đất phù sa phát triển nông nghiệp và thuận lợi cho giao thông.
Khí hậu Khi nói về điều kiện tự nhiên chúng ta phải nói đến thời tiết, khí hậu của lang. Đây chính là yếu tố làm ảnh hưởng nhiều đến yếu tố văn hoá, đời sống và con người của làng. Đường Lâm nam ở gần vùng núi Ba Vì nên khí hậu rất ôn hoà. Một năm có 4 mùa là mùa xuân, mùa hè, mùa thu và mùa đông.
Nhiệt độ trung bình ở đây khoảng 25 độ, ngày trước nhiệt độ trung bình khoảng 27 độ nhưng ngày nay do ảnh hưởng của hiện tượng nóng lên toàn cầu thì nhiệt độ trung bình có thể lên đến 29 độ; lượng mưa trung bình khoảng 1800-2000mm, nhưng phân bố không đều. Như vậy, Đường Lâm có điều kiện khí hậu và thời tiết thuận lợi để phát triển nông nghiệp. Địa hình, đất đai Đường Lâm nămở trên gò đôi với dòng sông ở ba mặt, có đá ong, đá vôi và là nguồn vật liệu xây dựng được dự trữ rất lớn. Ngoài ra lang nằm trên bậc thêm phù sa cô, không băng phăng.
Điều kiện tự nhiên và môi trường sinh thái của làng Dương Mỹ, Trung Quốc. Làng cô Dương Mỹ là một trong những làng cô thuộc Trung Quốc. Làng thuộc quyền quản lý của thành phố Nam Ninh, thủ phủ của khu tự trị dân tộc Choang Quang Tây, va nằm ở thị tran Giang Tây, quận Giang Nam, phía Tây Nam, thành phố Nam Ninh. Vĩ độ 22°5150N kinh độ 108°0400'E Ủy ban thôn cách Chính quyền nhân dân Làng cô Dương Mỹ 16km, cách Chính quyền nhân dân quận Giang Nam 36km và cách Chính quyền nhân dân thành phố Nam Ninh 49 km.
Làng Dương Mỹ có diện tích khoảng 7 cây số vuông và sống cùng nhau trong thời gian ồn định lâu dài [31, tr. Ở làng cổ Duong Mỹ vừa dựa vào đôi núi và gần sông. Lang này trở nên đặc biệt bởi vì có khá nhiều nét nhà cổ, bia cô, đền cổ, cầu tàu cô v. Phía Đông tiếp giáp với Làng Đồng Giang, và phía Tây bắc giáp Tả Giang và Làng Mã Luân., phía Tay Nam giáp sông Ta Giang va Làng Hạ Lăng, phía Nam giáp Làng Trí Tín và phía bắc giáp sông Ta Giang va Làng Dai Than.
Làng cổ Dương Mỹ được lọt vào danh mục làng lịch sử nồi tiếng của Trung Quốc và danh mục làng truyền thống Trung Quốc vào năm 2010 và năm 2012. Vi trí địa lý Làng Dương Mỹ nằm ngay trên con sông Tả Giang nổi tiếng ở Quảng Tây, Trung Quốc. Bị Tả Giang bao phủ 3 mặt ở phía Tây, phía Bắc và Phía Đông như hình chữ U úp ngược lại. Tả Giang tiếng Trung (tiếng Trung: 23T; bính âm: Zuðjiãng).
Sông Tả Giang có một điểm vô cùng đặc biệt vi là có hai phụ lưu là sông Bằng và sông Kỳ Cùng đều có thường nguồn ở phía Đông Bắc Việt Nam. Hai phụ lưu nay gặp nhau ở địa phận huyện Long Châu, Sùng Tả. Sông Tả Giang không chi mang phù sa cho vùng làng cổ này mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc buôn bán và giao thương để phát triển kinh tế. Vùng này đã đạt đến sự phén thịnh nhất vào nhà Minh và nha Thanh.
19 Giao thông Làng Dương Mỹ có điều kiện giao thông thuận tiện: dọc theo tuyến đường thủy Tả Giang, đi lên có thé đến Phủ Tuy, Sùng Tả và Long Châu, đi xuống là Cửa Tam Giang (điểm giao nhau của 3 sông Tả Giang, Hữu Giang và Ung Giang) và rẽ vào cửa sông Hữu Giang sẽ đến Long An, Điền Đông, Điền Dương, Bách Sắc v. Xuôi dọc theo sông Ung Giang, có thể đến Nam Ninh, Ngô Châu, Quảng Châu, Hồng Kông và những nơi khác ở trung hạ lưu của lưu vực sông Châu Giang. Do vị trí địa lý chính yếu, làng Dương Mỹ dưới thời nhà Tống là khu vực biên giới quyền lực giữa vương triều trung nguyên với các thế lực địa phương như: An Nam, Đại Lý. Đây là một địa thế quân sự quyết định thế trận, nó là chiến trường tranh giành của các thế lực dau tranh.
Ké từ khi thành lập tân Trung Quốc, Quảng Tây trở thành nơi sinh sống của các dân tộc thiểu số, cơ sở hạ tầng cơ bản có nhiều sự cải thiện. Giao thông đường bộ xung quanh làng Dương Mỹ cũng rất thuận tiện, dọc theo tỉnh lộ và đường sắt, hướng phía Đông có thê đến Nam Ninh, hướng phía Tây là tới tỉnh Vân Nam, hướng phía Nam là tới thành phố Bằng Tường, rồi tới Việt Nam. Tuy nhiên, sau nay hoạt động giao thông đường thủy bị biến đổi do sự thay đổi về địa chất nên hoạt động kinh doanh ở đây bị thu hẹp lại. Làng này đã trải qua một chu trình lịch sử từ khởi nguồn, phát triển, thịnh vượng và suy tàn.
Khí hậu Duong Mỹ nam về phía Tây của thành phố Nam Ninh, có khí hậu nhiệt đới âm gió mùa thuộc khu vực cận nhiệt đới phía Nam, nhiệt độ trung bình hang năm khoảng 21.6°C, nhiệt độ tối đa trung bình vào tháng 1 là 9.3°C, nhiệt độ cao nhất trung bình vào tháng 7 là 33°C, lượng mưa hàng năm khoảng 1.300 mm, độ ẩm tương đối trung bình là 79. Nguồn nhiệt lượng ánh sáng doi dào, lượng mưa nhiêu, mùa hè nóng vừa, mùa đông 20 mát mẻ. Không khí trong lành, núi non trùng điệp, non xanh nước biếc, nhiều cây cô thụ sừng sững, rừng tre trúc bạt ngàn, rừng chuối dài như biển, sen nở thơm ngát, thích hợp cho sự phát triển của các cây trồng cận nhiệt đới chính như mía và chuối. Tài nguyên thiên nhiên Những hòn đá độc đáo, bãi cát dài là đặc trưng cho khung cảnh ven sông của làng Duong Mỹ.
Từ Hà Khách, một nhà vi hành vào thời nhà Minh, đã viết trong cuốn “Ti Hà Khách du ký”Từ Hà Khách du ký khi ông rời huyện Tuyên Hóa vào năm Sùng Hoành thứ 10 ( năm 1657) và vào Tân Ninh Châu từ đường thủy, đi qua địa thế làng Dương Mỹ, ông đã gọi những hòn đá ven hai bờ sông với cái tên “Kỳ thạch” bởi vì có rất nhiều những hòn đá kỳ lạ bên bờ sông lang Dương Mỹ, ví dụ như: “Voi chơi dưới nước”, “Khi nhìn xuống sông”, “Thái công câu cá”, “Công xòe đuôi”, “Cảnh vật Bồng Thái”, “Lôi Phong tích ngọc”, “Đá cóc” và “Đá uyên ương”. Tuy nhiên, với việc xây dựng dự án công trình thủy lợi trên sông Ung Giang, năm 2015 sau khi đập Lão Khẩu hoàn thành để tiết kiệm nước, hầu hết các danh lam thắng cảnh đã bị nhắn chìm. Trong số đó, cảnh quan bãi biển cát vàng đã biến mắt, và vẻ đẹp của nhiều tảng đá kỳ lạ khó còn có thê thưởng ngoạn được. Thảm thực vật, động vật Cây đa cổ thụ, cây sưa, cây tre.
Trong đó, các loại cây ăn quả cận nhiệt đới gồm cây nhãn vàng, vải, xoài xanh, khé. Người dân làng Duong Mỹ có các hoạt động chan nuôi trâu bò, lợn, chó, gà, vịt. Dat nong nghiép Tổng diện tích thôn là 660 ha, có dân số hơn 5500 người với 350,67 ha đất canh tác, trong đó có 166,67 ha ruộng lúa và 184 ha đất khô. Tỷ lệ che phủ rừng của làng Dương Mỹ là 15,81%, diện tích rừng là 160,3 ha, trong đó 21 136,2 ha là đất rừng, 1,4 ha đất cây bụi và 22,7 ha đất trông đôi trọc thích hợp dé trồng rừng.
Rừng thuộc sở hữu cá nhân của người trong thôn [31, tr. Lich sử hình thành làng cỗ Đường Lâm và làng cỗ Dương Mỹ 1.