SO SÁNH TỪ だけ (DAKE), しか (SHIKA) VỚI NHỮNG TỪ TƢƠNG ĐƢƠNG TRONG TIẾNG VIỆT

Luận văn so sánh từ だけ (dake) và しか (shika) trong tiếng Nhật với các từ tương đương tiếng Việt. Nghiên cứu cấu trúc nghĩa, cách dùng và đối chiếu bản dịch.

• Tác giả: Phạm Thị Minh Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thanh Nguyện
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: So Sánh Từ Dake, Shika Với Những Từ Tương Đương Trong Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu và nguồn ngữ liệu
• 1.5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
• 1.6. Bố cục của luận văn
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 2.1.1. Những nghiên cứu liên quan đến từ だけ (dake), しか (shika) trong tiếng Nhật
• 2.1.2. Những nghiên cứu liên quan đến từ “chỉ” biểu thị phạm vi được hạn định trong tiếng Việt
• 2.1.3. Vấn đề nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ
• 2.2. Mục đích nghiên cứu
• 2.3. Nguyên tắc đối chiếu
• 2.4. Các bình diện nghiên cứu đối chiếu
• 2.5. Phạm trừ từ loại trong tiếng Nhật và từ loại trong tiếng Việt
• 2.5.1. Khái niệm từ loại
• 2.5.2. Căn cứ phân chia từ loại trong các ngôn ngữ
• 2.5.3. Hệ thống từ loại trong tiếng Nhật
• 2.5.4. Hệ thống từ loại trong tiếng Việt
• 2.5.5. Trợ từ trong tiếng Nhật
• 2.5.6. Vai trò của trợ từ trong tiếng Nhật
• 2.5.7. Hệ thống trợ từ trong tiếng Nhật
• 2.5.8. Trợ từ trong tiếng Việt
• 2.5.9. Vai trò của trợ từ trong tiếng Việt
• 2.5.10. Hệ thống trợ từ trong tiếng Việt
• 2.6. Tiểu kết chương 1
• 3. CẤU TRÚC NGHĨA VÀ CÁCH SỬ DỤNG TRỢ TỪ だけ (DAKE), しか (SHIKA) TRONG TIẾNG NHẬT
• 3.1. Cấu trúc nghĩa của từ だけ (dake), しか (shika) trong tiếng Nhật
• 3.2. Cấu trúc nghĩa từ だけ (dake)
• 3.3. Cấu trúc nghĩa của từ しか (shika) trong tiếng Nhật
• 3.4. Cách sử dụng từ だけ (dake), しか (shika) trong tiếng Nhật
• 3.4.1. Cách sử dụng từ だけ (dake) trong tiếng Nhật
• 3.4.2. Cách sử dụng từ しか (shika) trong tiếng Nhật
• 3.5. Phân biệt từ だけ (dake), しか (shika) trong tiếng Nhật
• 3.5.1. Sự giống nhau giữa từ だけ (dake), しか (shika) trong tiếng Nhật
• 3.5.2. Sự khác nhau giữa từ だけ (dake), しか (shika) trong tiếng Nhật
• 3.6. Tiểu kết chương 2
• 4. SO SÁNH TỪ だけ (DAKE), しか (SHIKA) TRONG TIẾNG NHẬT VÀ NHỮNG TỪ CÓ NGHĨA TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG TIẾNG VIỆT
• 4.1. Giới thiệu về ngữ liệu so sánh. So sánh bản dịch từ Nhật sang Việt
• 4.2. しか (shika) được dịch sang tiếng Việt là “chỉ”, “chỉ là”, “chỉ có”, “duy nhất”
• 4.3. だけ (dake) được dịch sang tiếng Việt là “chỉ”, “chỉ là”, “chỉ thôi”, “duy nhất”
• 4.4. だけしか (dakeshika) được dịch sang tiếng Việt là “chỉ”
• 4.5. Bản gốc tiếng Nhật có từ だけ (dake), しか (shika) nhưng khi chuyển ngữ sang tiếng Việt thì không dịch
• 4.6. Bản gốc tiếng Nhật không có だけ (dake), しか (shika) khi chuyển ngữ sang tiếng Việt thì lại có “chỉ”, “chỉ là”
• 4.7. So sánh bản dịch từ Việt sang Nhật
• 4.8. “Chỉ”, “chỉ là”, được dịch sang tiếng Nhật là だけ (dake), しか (shika)
• 4.9. “Chỉ có”, được dịch sang tiếng Nhật là だけ (dake), しか (shika)
• 4.10. “Duy nhất” được dịch sang tiếng Nhật là だけ (dake), しか (shika)
• 4.11. “Chỉ vọn vẹn” được dịch sang tiếng Nhật là だけ (dake)
• 4.12. Trong câu tiếng Việt không có từ biểu hiện nghĩa tương đương nhưng được dịch sang tiếng Nhật là だけ (dake), しか (shika)
• 4.13. Trong bản tiếng Việt dùng “chỉ”, “chỉ có”, “chỉ là” khi chuyển nghĩa sang bản tiếng Nhật không dùng từ tương đương
• 4.14. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dake và Shika Cách So Sánh Dùng

Bài viết này tập trung vào việc so sánh hai trợ từ quan trọng trong tiếng Nhật: dake và shika. Đây là hai từ thường gây nhầm lẫn cho người học do đều mang ý nghĩa giới hạn, nhưng lại có cách sử dụng khác nhau. Luận văn này đi sâu vào phân tích cú pháp, ngữ nghĩa, và sắc thái biểu đạt của dake và shika, đồng thời đối chiếu với các từ tương đương tiếng Việt. Mục tiêu là cung cấp một cái nhìn toàn diện, giúp người học nắm vững cách sử dụng chính xác và hiệu quả hai trợ từ này, tránh những sai sót thường gặp. Qua đó góp phần nâng cao năng lực tiếng Nhật và khả năng giao tiếp tự tin. Bài viết tham khảo luận văn ngôn ngữ học về so sánh từ Dake, Shika và những từ tương đương trong Tiếng Việt của tác giả Phạm Thị Minh Tâm.

1.1. Dake và Shika Vấn Đề Thường Gặp Khi Học Tiếng Nhật

Nhiều người học tiếng Nhật gặp khó khăn trong việc phân biệt dake và shika. Sách giáo trình thường chỉ giải thích ngắn gọn, thiếu ví dụ cụ thể và ngữ cảnh rõ ràng. Dẫn đến việc sử dụng sai, ảnh hưởng đến ý nghĩa câu nói. Theo luận văn của Phạm Thị Minh Tâm, sách giáo trình thường thiếu ví dụ không có ngữ cảnh cụ thể như như bài 11 trong sách みんなの日本語, I (p.59), bài 27 trong sách みんなの日本 語, II (p.23) của nhiều tác giả 2001). Dake và shika tuy cùng diễn tả sự giới hạn nhưng lại có những khác biệt tinh tế về mức độ trang trọng, văn phong và cách kết hợp với các thành phần khác trong câu. Việc nắm vững những khác biệt này rất quan trọng để sử dụng tiếng Nhật một cách tự nhiên và chính xác.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Về Dake và Shika

Mục tiêu của nghiên cứu này là làm rõ sự khác biệt giữa dake và shika về mặt ngữ pháp tiếng Nhật và cách chúng được sử dụng trong các tình huống giao tiếp khác nhau. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc phân tích cấu trúc, ý nghĩa, và cách hai trợ từ này tương tác với các thành phần khác trong câu. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc so sánh dake và shika với các từ tương đương tiếng Việt, đặc biệt là từ 'chỉ', từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt. Nghiên cứu cũng xem xét sự ảnh hưởng của văn phong và sắc thái biểu đạt đến việc lựa chọn giữa dake và shika.

II. Dake vs Shika Phân Tích Cấu Trúc và Ý Nghĩa Chi Tiết

Để hiểu rõ sự khác biệt giữa dake và shika, cần đi sâu vào phân tích cấu trúc ngữ pháp và ý nghĩa của từng từ. Dake thường được sử dụng để nhấn mạnh một đối tượng hoặc hành động duy nhất, trong khi shika lại mang ý nghĩa loại trừ, thường đi kèm với một động từ ở thể phủ định. Việc hiểu rõ cách dùng và ý nghĩa của từng từ là cơ sở để phân biệt chúng một cách chính xác. Luận văn này cung cấp một phân tích chi tiết về cấu trúc và ý nghĩa của dake và shika, dựa trên các ví dụ cụ thể và ngữ cảnh sử dụng thực tế. Quan trọng hơn hết, chúng ta cần phân biệt được sự giống và khác nhau giữa chúng.

2.1. Cấu Trúc Nghĩa và Cách Sử Dụng Của Dake Trong Tiếng Nhật

Từ dake thường đứng sau một danh từ hoặc cụm danh từ, và mang ý nghĩa 'chỉ', 'mỗi'. Nó được sử dụng để giới hạn phạm vi của một hành động hoặc trạng thái. Ví dụ: 'Watashi wa coffee dake nomimasu' (Tôi chỉ uống cà phê). Trong câu này, dake nhấn mạnh rằng người nói chỉ uống cà phê, không uống các loại đồ uống khác. Dake có thể kết hợp với nhiều loại từ khác nhau, bao gồm danh từ, động từ, tính từ và phó từ. Điều này cho thấy tính linh hoạt và đa dạng trong cách sử dụng của dake trong ngữ pháp tiếng Nhật. Việc nắm vững các cách kết hợp khác nhau của dake là rất quan trọng để sử dụng nó một cách chính xác và tự nhiên.

2.2. Cấu Trúc Nghĩa và Cách Sử Dụng Của Shika Trong Tiếng Nhật

Khác với dake, shika luôn đi kèm với một động từ ở thể phủ định. Nó mang ý nghĩa 'không...mà thôi', 'không...ngoại trừ'. Ví dụ: 'Watashi wa nihongo shika wakarimasen' (Tôi chỉ hiểu tiếng Nhật). Trong câu này, shika nhấn mạnh rằng người nói không hiểu bất kỳ ngôn ngữ nào khác ngoài tiếng Nhật. Shika thường được sử dụng để diễn tả một tình huống tiêu cực hoặc hạn chế. Việc sử dụng shika đòi hỏi sự chú ý đến cấu trúc ngữ pháp và ý nghĩa của câu, vì nó có thể thay đổi hoàn toàn ý nghĩa nếu sử dụng sai cách. Theo Teramura Hideo, từ しか (shika) trong cấu trúc “X shika P nai”, ngoài đề cập đến đối tượng là X trước しか(shika) thì nó phủ định hết các đối tượng khác là P và được sử dụng trong câu phủ định.

2.3. Phân Biệt Sắc Thái Biểu Đạt Giữa Dake và Shika

Ngoài sự khác biệt về cấu trúc và ý nghĩa, dake và shika còn có những khác biệt tinh tế về sắc thái biểu đạt. Dake thường mang tính trung lập, không thể hiện cảm xúc rõ ràng. Trong khi đó, shika thường được sử dụng để diễn tả sự hối tiếc, thất vọng, hoặc bất lực. Ví dụ, câu '5千円しか入っていなかったので、７千円シャツは 買えませんでした。' (Vì tôi chỉ có 5000 yên nên không thể mua cái áo 7000 yên) thể hiện sự tiếc nuối. Iori Isao 庵雄功 (2001), cho rằng X し か ~ な い (shika~nai) biểu hiện sự hối tiếc, như trong ví dụ. Việc lựa chọn giữa dake và shika phụ thuộc vào cảm xúc và ý định của người nói. Nắm vững những sắc thái này giúp người học tiếng Nhật diễn đạt ý một cách chính xác và tinh tế hơn.

III. Hướng Dẫn Cách Sử Dụng Dake và Shika Chuẩn Xác Nhất

Để sử dụng dake và shika một cách chuẩn xác, cần nắm vững các quy tắc ngữ pháp và ý nghĩa của từng từ. Hãy bắt đầu bằng việc xác định ý nghĩa mà bạn muốn truyền đạt. Nếu bạn chỉ muốn nhấn mạnh một đối tượng hoặc hành động duy nhất, hãy sử dụng dake. Nếu bạn muốn diễn tả sự loại trừ hoặc hạn chế, hãy sử dụng shika kèm theo một động từ ở thể phủ định. Hãy luôn kiểm tra lại câu của bạn để đảm bảo rằng cấu trúc ngữ pháp và ý nghĩa là chính xác. Thực hành thường xuyên với các bài tập và ví dụ sẽ giúp bạn làm quen với cách sử dụng dake và shika trong các tình huống khác nhau.

3.1. Khi Nào Nên Dùng Dake Hướng Dẫn Chi Tiết

Dake được sử dụng khi bạn muốn nhấn mạnh rằng chỉ có một đối tượng hoặc hành động cụ thể nào đó là đúng hoặc phù hợp. Nó thường được sử dụng trong các câu khẳng định, và không mang ý nghĩa tiêu cực. Ví dụ, 'Kare wa coffee dake sukida' (Anh ấy chỉ thích cà phê) có nghĩa là anh ấy không thích các loại đồ uống khác ngoài cà phê. Dake thường được sử dụng để trả lời các câu hỏi 'Cái gì?' hoặc 'Ai?'. Cách dùng chính xác của dake giúp câu văn trở nên rõ ràng và mạch lạc hơn.

3.2. Khi Nào Nên Dùng Shika Mẹo Hay Từ Chuyên Gia

Shika được sử dụng khi bạn muốn nhấn mạnh rằng chỉ có một đối tượng hoặc hành động cụ thể nào đó là có thể hoặc chấp nhận được, và thường đi kèm với một cảm xúc tiêu cực. Ví dụ, 'Jikan ga shika arimasen' (Tôi chỉ có ít thời gian) có nghĩa là tôi không có nhiều thời gian và tôi cảm thấy tiếc nuối hoặc lo lắng về điều đó. Shika luôn đi kèm với một động từ ở thể phủ định. Cách dùng chính xác của shika giúp bạn diễn tả cảm xúc một cách chân thực và tinh tế hơn.

3.3. Tránh Lỗi Sai Thường Gặp Với Dake và Shika

Một lỗi sai thường gặp là sử dụng shika trong câu khẳng định. Điều này là sai, vì shika luôn phải đi kèm với một động từ ở thể phủ định. Một lỗi sai khác là sử dụng dake khi muốn diễn tả một cảm xúc tiêu cực. Trong trường hợp này, nên sử dụng shika. Hãy luôn chú ý đến cấu trúc ngữ pháp và ý nghĩa của câu khi sử dụng dake và shika. Luyện tập thường xuyên và tìm kiếm sự phản hồi từ người bản xứ sẽ giúp bạn tránh những lỗi sai này.

IV. Dake và Shika Ứng Dụng Thực Tế và So Sánh Đối Chiếu

Việc nắm vững lý thuyết là quan trọng, nhưng việc áp dụng dake và shika vào thực tế còn quan trọng hơn. Phần này sẽ tập trung vào việc phân tích các ví dụ thực tế từ các tài liệu tiếng Nhật khác nhau, bao gồm sách giáo trình, phim ảnh, và các cuộc hội thoại hàng ngày. Bên cạnh đó, chúng ta cũng sẽ so sánh đối chiếu cách sử dụng dake và shika với các từ tương đương tiếng Việt, đặc biệt là từ 'chỉ', để hiểu rõ hơn về những điểm tương đồng và khác biệt. Thực hành dịch thuật và kiểm tra sẽ giúp bạn củng cố kiến thức và nâng cao năng lực tiếng Nhật.

4.1. Phân Tích Ví Dụ Thực Tế Về Cách Dùng Dake và Shika

Xem xét cách dake và shika được sử dụng trong các tài liệu tiếng Nhật thực tế giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách dùng của chúng. Ví dụ, trong phim hoạt hình, một nhân vật có thể nói 'Ore wa tsuyoku naru dake da!' (Tôi chỉ cần trở nên mạnh mẽ hơn!). Câu này nhấn mạnh rằng nhân vật chỉ cần tập trung vào việc trở nên mạnh mẽ hơn, không quan tâm đến những thứ khác. Ngược lại, trong một cuộc hội thoại hàng ngày, một người có thể nói 'okane ga sukoshi shika arimasen' (Tôi chỉ có ít tiền), thể hiện sự tiếc nuối vì không có nhiều tiền. Việc phân tích các ví dụ này giúp chúng ta nắm bắt sắc thái biểu đạt và văn phong của dake và shika.

4.2. So Sánh Dake và Shika Với Từ Chỉ Trong Tiếng Việt

Từ 'chỉ' trong tương đương tiếng Việt có thể được sử dụng để dịch cả dake và shika, nhưng không phải lúc nào cũng chính xác. Dake thường tương ứng với 'chỉ' khi nhấn mạnh một đối tượng hoặc hành động duy nhất. Ví dụ, 'coffee dake' có thể dịch là 'chỉ cà phê'. Tuy nhiên, shika thường tương ứng với 'chỉ' khi đi kèm với một ý nghĩa tiêu cực hoặc hạn chế. Ví dụ, 'okane ga sukoshi shika arimasen' có thể dịch là 'Tôi chỉ có ít tiền' (và tôi cảm thấy tiếc vì điều đó). Việc so sánh đối chiếu này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những điểm tương đồng và khác biệt giữa dake, shika, và 'chỉ'.

4.3. Bài Tập Thực Hành Dịch Câu Chứa Dake và Shika

Dịch các câu chứa dake và shika là một cách tuyệt vời để thực hành và củng cố kiến thức. Hãy thử dịch các câu sau sang tiếng Việt: 'Hon wo yomu dake desu' (Tôi chỉ đọc sách), 'Eigo shika hanasemasen' (Tôi chỉ nói tiếng Anh). Sau đó, hãy kiểm tra lại bản dịch của bạn với người bản xứ hoặc giáo viên để đảm bảo tính chính xác. Thực hành thường xuyên sẽ giúp bạn tự tin hơn khi sử dụng dake và shika trong giao tiếp thực tế.

V. Bí Quyết Nắm Vững Dake và Shika Cho Kỳ Thi JLPT

Việc hiểu rõ và sử dụng thành thạo dake và shika là rất quan trọng để đạt điểm cao trong kỳ thi JLPT. Các câu hỏi liên quan đến dake và shika thường xuất hiện trong phần ngữ pháp và đọc hiểu. Hãy ôn tập kỹ lý thuyết, thực hành nhiều bài tập, và làm quen với các dạng câu hỏi thường gặp. Tham khảo các giáo trình và tài liệu học tiếng Nhật uy tín, đặc biệt là các tài liệu tập trung vào ngữ pháp tiếng Nhật. Tìm kiếm các nguồn học tiếng Nhật online và tham gia các diễn đàn học tiếng Nhật để trao đổi kinh nghiệm và giải đáp thắc mắc.

5.1. Ôn Tập Ngữ Pháp Dake và Shika Cho Kỳ Thi JLPT

Tập trung vào việc ôn tập cấu trúc ngữ pháp và ý nghĩa của dake và shika. Hãy đảm bảo rằng bạn hiểu rõ khi nào nên sử dụng dake và khi nào nên sử dụng shika, cũng như cách chúng kết hợp với các thành phần khác trong câu. Xem lại các ví dụ và bài tập đã làm để củng cố kiến thức. Luyện tập phân tích các câu có chứa dake và shika để hiểu rõ hơn về ý nghĩa và sắc thái biểu đạt của chúng.

5.2. Luyện Giải Đề Thi JLPT Mẫu Về Dake và Shika

Làm quen với các dạng câu hỏi thường gặp trong kỳ thi JLPT là rất quan trọng. Hãy tìm kiếm các đề thi mẫu và tập trung vào các câu hỏi liên quan đến dake và shika. Phân tích các câu trả lời đúng và sai để rút ra kinh nghiệm. Luyện tập giải đề thi mẫu thường xuyên sẽ giúp bạn tự tin hơn khi bước vào kỳ thi chính thức. Chú ý đến thời gian làm bài để có thể hoàn thành bài thi một cách hiệu quả.

5.3. Mẹo Làm Bài Thi JLPT Nhận Biết Dake và Shika

Khi gặp một câu hỏi về dake và shika, hãy bắt đầu bằng việc xác định ý nghĩa mà câu muốn truyền đạt. Nếu câu nhấn mạnh một đối tượng hoặc hành động duy nhất, hãy chọn dake. Nếu câu diễn tả sự loại trừ hoặc hạn chế, hãy chọn shika kèm theo một động từ ở thể phủ định. Hãy luôn kiểm tra lại câu trả lời của bạn để đảm bảo rằng cấu trúc ngữ pháp và ý nghĩa là chính xác. Đọc kỹ hướng dẫn và ví dụ trong đề thi để tránh những sai sót không đáng có.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Về Dake Shika

Luận văn này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan và chi tiết về dake và shika, hai trợ từ quan trọng trong ngữ pháp tiếng Nhật. Chúng ta đã cùng nhau phân tích cấu trúc ngữ pháp, ý nghĩa, cách dùng, và sắc thái biểu đạt của dake và shika, đồng thời so sánh đối chiếu với các từ tương đương tiếng Việt. Hy vọng rằng những kiến thức và kỹ năng mà bạn đã học được trong bài viết này sẽ giúp bạn sử dụng dake và shika một cách tự tin và chính xác hơn. Việc nghiên cứu dake và shika vẫn còn nhiều tiềm năng để khám phá. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích sự thay đổi của dake và shika theo thời gian, hoặc so sánh dake và shika với các từ tương tự trong các ngôn ngữ khác. Việc khám phá những khía cạnh mới của dake và shika sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ngôn ngữ Nhật và văn hóa Nhật Bản.

6.1. Tổng Kết Những Điểm Khác Biệt Chính Giữa Dake và Shika

Để tổng kết, dake được sử dụng để nhấn mạnh một đối tượng hoặc hành động duy nhất, trong khi shika lại mang ý nghĩa loại trừ, thường đi kèm với một động từ ở thể phủ định. Dake thường mang tính trung lập, không thể hiện cảm xúc rõ ràng, trong khi shika thường được sử dụng để diễn tả sự hối tiếc, thất vọng, hoặc bất lực. Nắm vững những điểm khác biệt này là chìa khóa để sử dụng dake và shika một cách chính xác và hiệu quả.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiềm Năng Về Dake và Shika Trong Tương Lai

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích sự thay đổi của dake và shika theo thời gian, hoặc so sánh dake và shika với các từ tương tự trong các ngôn ngữ khác. Nghiên cứu cũng có thể khám phá vai trò của dake và shika trong việc thể hiện bản sắc văn hóa Nhật Bản. Việc khám phá những khía cạnh mới của dake và shika sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ngôn ngữ Nhật và văn hóa Nhật Bản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và nhu cầu học tiếng Nhật ngày càng tăng tại Việt Nam, việc nghiên cứu sâu về các từ ngữ đặc trưng trong tiếng Nhật và so sánh với tiếng Việt trở nên cấp thiết. Theo ước tính, từ năm học 2016-2017, tiếng Nhật đã được đưa vào giảng dạy tại một số trường tiểu học, trung học cơ sở và phổ thông ở Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho việc học ngoại ngữ thứ hai. Tuy nhiên, các tài liệu nghiên cứu và sách học tiếng Nhật bằng tiếng Việt còn hạn chế, đặc biệt là về các trợ từ như だけ (dake) và しか (shika) – những từ biểu thị phạm vi giới hạn trong câu.

Luận văn tập trung nghiên cứu so sánh từ だけ (dake), しか (shika) trong tiếng Nhật với các từ tương đương trong tiếng Việt, nhằm làm rõ cấu trúc, ngữ nghĩa và cách sử dụng của chúng. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tài liệu giảng dạy tiếng Nhật tại các trường đại học và trung tâm tiếng Nhật ở Việt Nam, cùng các tác phẩm văn học Nhật Bản được dịch sang tiếng Việt. Mục tiêu chính là giúp người học tiếng Nhật, đặc biệt là sinh viên, tránh nhầm lẫn khi sử dụng hai từ này, đồng thời hỗ trợ việc giảng dạy tiếng Nhật và tiếng Việt cho người học hai ngôn ngữ.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giao tiếp, dịch thuật và giảng dạy tiếng Nhật tại Việt Nam, đồng thời góp phần bổ sung cơ sở lý luận cho các công trình nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu. Qua đó, luận văn cũng cung cấp các số liệu thống kê và ví dụ minh họa cụ thể, giúp làm rõ sự khác biệt và tương đồng giữa hai ngôn ngữ trong việc biểu thị phạm vi giới hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu và ngữ pháp tiếng Nhật, tập trung vào phân tích trợ từ trong tiếng Nhật và từ tương đương trong tiếng Việt. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết phân loại trợ từ tiếng Nhật: Dựa trên công trình của các học giả như Teramura Hideo, Numata Yoshiko, và Ootsuki Fumihiko, trợ từ だけ (dake) và しか (shika) được phân tích về mặt cú pháp và ngữ nghĩa, trong đó だけ (dake) thường dùng trong câu khẳng định, còn しか (shika) thường đi kèm với câu phủ định và mang sắc thái cảm xúc như sự tiếc nuối hoặc hối tiếc. Ngoài ra, các trợ từ được phân loại theo chức năng và cách kết hợp với các thành phần câu khác nhau.

2. Lý thuyết về trợ từ và phó từ trong tiếng Việt: Dựa trên các nghiên cứu của Hoàng Phê, Diệp Quang Ban, và Phạm Hùng Việt, từ "chỉ" trong tiếng Việt được xem là trợ từ biểu thị phạm vi giới hạn, có chức năng nhấn mạnh và thể hiện thái độ của người nói. Từ này có thể đứng trước danh từ, động từ hoặc giới từ để biểu thị sự hạn định.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: trợ từ, phó từ, phạm vi giới hạn, cấu trúc ngữ pháp, ngữ nghĩa, và ngữ dụng. Luận văn cũng sử dụng mô hình đối chiếu ngôn ngữ để phân tích sự tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ trong việc sử dụng các từ biểu thị phạm vi giới hạn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu đối chiếu kết hợp với phương pháp miêu tả và phân tích ngữ nghĩa – ngữ dụng. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm các sách giáo trình tiếng Nhật phổ biến tại Việt Nam như “みんなの日本語”, “初級日本語”, các giáo trình trung cấp, từ điển mẫu câu tiếng Nhật, cùng các tác phẩm văn học Nhật Bản được dịch sang tiếng Việt như “Mắt Biếc”, “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, và các tác phẩm nghiên cứu ngữ pháp tiếng Nhật của các học giả Nhật Bản và Việt Nam.

• Phương pháp phân tích: Phân tích cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng của từ だけ (dake), しか (shika) trong tiếng Nhật và từ "chỉ" trong tiếng Việt. So sánh các cấu trúc câu, sắc thái cảm xúc, và cách sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau. Sử dụng thống kê tần suất xuất hiện và khảo sát các ví dụ minh họa trong ngữ liệu.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2023, với quá trình thu thập dữ liệu, phân tích và viết luận văn kéo dài khoảng 6 tháng.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Lựa chọn các câu có chứa trợ từ だけ (dake), しか (shika) trong các giáo trình và tác phẩm văn học tiêu biểu, cùng các câu dịch sang tiếng Việt có sử dụng từ "chỉ" để đảm bảo tính đại diện và đa dạng ngữ cảnh.

Phương pháp đối chiếu được thực hiện theo nguyên tắc bảo đảm tính nhất quán trong mô hình phân tích, đồng thời đặt các phương tiện ngôn ngữ trong hệ thống và bối cảnh giao tiếp để làm rõ sự khác biệt và tương đồng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khác biệt về cấu trúc và sắc thái cảm xúc giữa だけ (dake) và しか (shika)

   • だけ (dake) thường xuất hiện trong câu khẳng định, biểu thị phạm vi giới hạn một cách trung tính hoặc tích cực. Ví dụ: “百円だけある” (Chỉ có một trăm yên) – thể hiện sự đủ hoặc thỏa mãn.
   • しか (shika) thường đi kèm với câu phủ định, mang sắc thái tiêu cực, hối tiếc hoặc tiếc nuối. Ví dụ: “百円しかない” (Chỉ có một trăm yên thôi) – thể hiện sự thiếu hụt hoặc không đủ.
     Tỷ lệ sử dụng だけ (dake) trong câu khẳng định chiếm khoảng 70%, trong khi しか (shika) xuất hiện trong câu phủ định chiếm khoảng 80% trong ngữ liệu khảo sát.

2. Sự khác biệt trong cách sử dụng với lượng từ và câu điều kiện

   • しか (shika) có thể kết hợp với lượng từ như “いくらか” (một ít), ví dụ: “お金をいくらかしか持ってない” (Chỉ mang theo một ít tiền).
   • だけ (dake) không phù hợp khi kết hợp với lượng từ trong các trường hợp này.
   • Trong câu điều kiện, だけ (dake) được sử dụng phổ biến hơn, ví dụ: “それだけあれば十分だ” (Nếu chỉ có từng này thì đủ), trong khi しか (shika) không được dùng trong cấu trúc điều kiện thông thường.

3. Tương đồng và khác biệt với từ "chỉ" trong tiếng Việt

   • Từ "chỉ" trong tiếng Việt có chức năng tương đương với cả だけ (dake) và しか (shika) trong tiếng Nhật, biểu thị phạm vi giới hạn và nhấn mạnh.
   • Tuy nhiên, "chỉ" trong tiếng Việt không phân biệt rõ ràng sắc thái cảm xúc như trong tiếng Nhật. Ví dụ, câu “Chỉ còn có hai ngàn thôi” có thể mang sắc thái tiếc nuối hoặc trung tính tùy ngữ cảnh, trong khi tiếng Nhật phải chọn しか (shika) hoặc だけ (dake) tương ứng.
   • Khoảng 65% các câu dịch từ tiếng Nhật sang tiếng Việt giữ nguyên từ "chỉ", nhưng có khoảng 20% trường hợp bản gốc tiếng Nhật không có だけ (dake) hoặc しか (shika) nhưng bản dịch tiếng Việt lại thêm từ "chỉ" để làm rõ nghĩa.

4. Vai trò của trợ từ trong việc biểu thị ý nghĩa và sắc thái trong câu

   • Trợ từ だけ (dake) và しか (shika) không chỉ giới hạn phạm vi mà còn thể hiện thái độ, cảm xúc của người nói.
   • Ví dụ, trong câu “財布の中に５千円しか入っていなかったので、７千円のシャツは買えませんでした” (Chỉ có 5 ngàn yên trong ví nên không thể mua áo 7 ngàn yên), しか (shika) thể hiện sự tiếc nuối.
   • Trong khi đó, câu “財布の中に５千円だけ入っていたので、７千円のシャツは買えませんでした” (Chỉ có 5 ngàn yên trong ví nên không thể mua áo 7 ngàn yên) dùng だけ (dake) không mang sắc thái cảm xúc tiêu cực.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt trong cách sử dụng だけ (dake) và しか (shika) phản ánh đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của tiếng Nhật, trong đó sắc thái cảm xúc và thái độ người nói được thể hiện rõ qua trợ từ. Điều này khác biệt với tiếng Việt, nơi từ "chỉ" mang tính trung tính hơn và không phân biệt rõ sắc thái cảm xúc trong nhiều trường hợp.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các công trình trước đây của Teramura Hideo và Numata Yoshiko, đồng thời bổ sung thêm các ví dụ thực tế từ các tác phẩm văn học và giáo trình tiếng Nhật tại Việt Nam. Việc phân tích các cấu trúc câu và sắc thái cảm xúc giúp người học tiếng Nhật hiểu rõ hơn về cách sử dụng trợ từ, tránh nhầm lẫn và nâng cao hiệu quả giao tiếp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất sử dụng だけ (dake) và しか (shika) trong các loại câu (khẳng định, phủ định) và bảng so sánh các ví dụ minh họa sắc thái cảm xúc giữa hai trợ từ này. Bảng so sánh cũng làm rõ sự tương đồng và khác biệt với từ "chỉ" trong tiếng Việt, giúp người học dễ dàng tiếp cận và áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy chi tiết về trợ từ だけ (dake) và しか (shika)

   • Động từ hành động: Giảng viên cần cung cấp nhiều ví dụ minh họa có ngữ cảnh cụ thể để sinh viên hiểu rõ sắc thái và cách sử dụng khác nhau của hai trợ từ này.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ sinh viên sử dụng đúng trợ từ trong bài kiểm tra lên 80% trong vòng 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ môn Ngôn ngữ Nhật tại các trường đại học.

2. Phát triển tài liệu học tập song ngữ có chú giải sắc thái cảm xúc

   • Soạn thảo tài liệu song ngữ Nhật-Việt giải thích chi tiết về trợ từ và từ tương đương, kèm theo ví dụ thực tế từ văn học và giao tiếp hàng ngày.
   • Timeline: Hoàn thành trong 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Nhà xuất bản giáo dục và các trung tâm đào tạo tiếng Nhật.

3. Tổ chức các buổi hội thảo, workshop về ngữ pháp đối chiếu tiếng Nhật – tiếng Việt

   • Mục tiêu nâng cao nhận thức và kỹ năng giảng dạy cho giáo viên và người học.
   • Target metric: Tổ chức ít nhất 4 sự kiện trong năm học tới.
   • Chủ thể thực hiện: Khoa Ngôn ngữ học và các trung tâm ngoại ngữ.

4. Ứng dụng công nghệ trong việc luyện tập và kiểm tra trợ từ

   • Phát triển phần mềm hoặc ứng dụng di động giúp người học luyện tập sử dụng だけ (dake), しか (shika) và từ "chỉ" trong các ngữ cảnh khác nhau.
   • Timeline: Phát triển và thử nghiệm trong 18 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Các công ty công nghệ giáo dục phối hợp với các trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên ngành Ngôn ngữ Nhật và Ngôn ngữ học

   • Lợi ích: Hiểu sâu sắc về trợ từ trong tiếng Nhật và từ tương đương trong tiếng Việt, nâng cao kỹ năng ngôn ngữ và dịch thuật.
   • Use case: Sử dụng trong học tập, làm luận văn, và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giáo viên tiếng Nhật và tiếng Việt

   • Lợi ích: Cung cấp kiến thức nền tảng và ví dụ thực tế để giảng dạy hiệu quả hơn, giúp học sinh tránh nhầm lẫn khi sử dụng trợ từ.
   • Use case: Soạn giáo án, thiết kế bài giảng, tổ chức các buổi học chuyên đề.

3. Biên phiên dịch viên và dịch giả

   • Lợi ích: Hiểu rõ sắc thái ngữ nghĩa và ngữ dụng của trợ từ để dịch chính xác và tự nhiên hơn giữa tiếng Nhật và tiếng Việt.
   • Use case: Dịch sách, phim, tài liệu chuyên ngành, văn bản giao tiếp.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu

   • Lợi ích: Bổ sung cơ sở lý luận và dữ liệu thực nghiệm cho các nghiên cứu về trợ từ và ngữ pháp so sánh giữa tiếng Nhật và tiếng Việt.
   • Use case: Phát triển các công trình nghiên cứu, bài báo khoa học, luận án.

Câu hỏi thường gặp

1. Từ だけ (dake) và しか (shika) khác nhau như thế nào về mặt ngữ pháp?
   だけ (dake) thường dùng trong câu khẳng định để biểu thị phạm vi giới hạn một cách trung tính hoặc tích cực, trong khi しか (shika) đi kèm với câu phủ định và mang sắc thái tiêu cực hoặc tiếc nuối. Ví dụ: “百円だけある” (Chỉ có một trăm yên – đủ) và “百円しかない” (Chỉ có một trăm yên thôi – không đủ).

2. Từ "chỉ" trong tiếng Việt có hoàn toàn tương đương với だけ (dake) và しか (shika) không?
   Từ "chỉ" trong tiếng Việt tương đương về mặt ý nghĩa giới hạn phạm vi, nhưng không phân biệt rõ sắc thái cảm xúc như trong tiếng Nhật. Do đó, khi dịch, cần chú ý ngữ cảnh để chọn trợ từ phù hợp trong tiếng Nhật.

3. Khi nào nên dùng だけ (dake) thay vì しか (shika)?
   Nên dùng だけ (dake) khi muốn biểu thị giới hạn mà không mang sắc thái tiêu cực hoặc hối tiếc, thường trong câu khẳng định hoặc điều kiện. しか (shika) dùng khi muốn nhấn mạnh sự thiếu hụt hoặc cảm xúc tiếc nuối, thường trong câu phủ định.

4. Có thể dùng しか (shika) trong câu điều kiện không?
   Không phổ biến. しか (shika) thường không dùng trong câu điều kiện thông thường, trong khi だけ (dake) có thể dùng thoải mái trong các câu điều kiện như “それだけあれば十分だ” (Nếu chỉ có từng này thì đủ).

5. Làm thế nào để học viên tiếng Nhật tránh nhầm lẫn khi sử dụng だけ (dake) và しか (shika)?
   Học viên nên chú ý đến cấu trúc câu (khẳng định hay phủ định), sắc thái cảm xúc và ngữ cảnh sử dụng. Việc luyện tập qua các ví dụ thực tế, bài tập có ngữ cảnh rõ ràng và tham khảo tài liệu đối chiếu sẽ giúp tránh nhầm lẫn hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ đặc điểm cấu trúc, ngữ nghĩa và ngữ dụng của trợ từ だけ (dake) và しか (shika) trong tiếng Nhật, đồng thời so sánh với từ "chỉ" trong tiếng Việt.
• Phát hiện chính là だけ (dake) dùng trong câu khẳng định với sắc thái trung tính hoặc tích cực, còn しか (shika) dùng trong câu phủ định với sắc thái tiêu cực hoặc tiếc nuối.
• Từ "chỉ" trong tiếng Việt tương đương về mặt ý nghĩa giới hạn nhưng không phân biệt sắc thái cảm xúc rõ ràng như tiếng Nhật.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy, học tập và dịch thuật tiếng Nhật – tiếng Việt, đồng thời bổ sung cơ sở lý luận cho nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu.
• Các bước tiếp theo bao gồm phát triển tài liệu giảng dạy chi tiết, tổ chức hội thảo chuyên đề và ứng dụng công nghệ hỗ trợ học tập trợ từ trong tiếng Nhật.

Call-to-action: Các nhà nghiên cứu, giảng viên và người học tiếng Nhật nên áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập, đồng thời tiếp tục mở rộng nghiên cứu về các trợ từ khác trong tiếng Nhật và tiếng Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày vài nét về tình hình nghiên cứu có liên quan đến đối tượng nghiên cứu của luận văn qua các quan niệm của một số học giả thế giới, Nhật Bản và ở Việt Nam. Chương 2 mô tả cấu trúc nghĩa của từ だけ (dake) và しか (shika) trong tiếng Nhật thông qua các kết hợp trong sử dụng. Chương 3 phân tích, đối chiếu từ だけ (dake) và しか (shika) trong tiếng Nhật và với từ “chỉ” trong tiếng Việt có nghĩa tương đương. 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong phần này chúng tôi xin trình bày về tình hình nghiên cứu của vấn đề qua quan điểm của các học giả thế giới, Nhật Bản và Việt Nam.1 Những nghiên cứu liên quan đến từ だけ (dake),しか (shika) trong tiếng Nhật Nghiên cứu về だけ (dake),しか (shika) trong tiếng Nhật đã có một số công trình như sau: dẫn theo「日本研究者育年報 15」2011:p57) Teramura Hideo 寺村秀夫 (1991:165) nghiên cứu phân tích だけ (dake),し か (shika) từ khía cạnh cú pháp và ngữ nghĩa, đồng thời chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa chúng.

Sự khác biệt về ý nghĩa chức năng giữa だけ (dake), しか (shika). Ông cho rằng だけ (dake) trong cấu trúc “X dake P”, X là nội dung được đề cập trước だけ (dake) và sử dụng trong câu khẳng định P. Từ しか (shika) trong cấu trúc “X shika P nai”, ngoài đề cập đến đối tượng là X trước しか(shika) thì nó phủ định hết các đối tượng khác là P và được sử dụng trong câu phủ định. (1) 百円 だけ ある。 (Phiên âm: hyakuen dake aru) (Tạm dịch: Chỉ có một trăm yên.) (2) 百円 しかない1。 (Phiên âm: hyakuen shika nai) (Tạm dịch: Chỉ một trăm yên.) Cùng có một ý nghĩa là “chỉ có một tră yên” mà ở câu (1) tác giả sử dụng だけ (dake) và động từ ở dạng khẳng định là ある(aru - có, đó là thể nguyên mẫu của động từ) để nói lên tiền còn lại thì có một trăm yên nhưng nó vẫn đủ để làm cái gì đó).

Ngược lại câu (2) tác giả sử dụng しか shika) và động từ ở dạng phủ định 1 Động từ ある(có), khi chia sang thể phủ định là ありません(không), còn thể ngắn của ありません là ない(không có). 7 ない, tiền còn lại thì chỉ còn một trăm yên nên không đủ. Như vậy, cùng ý nghĩa nhưng だけ (dake) được dùng trong cấu trúc khẳng định,しか shika) được dùng trong cấu trúc phủ định. Theo Numata Yoshiko 沼田喜子(1992): (3) 新聞 だけ を 読む。 (Phiên âm: shinbun dake wo yomu) (Tạm dịch: Tôi chỉ đọc báo.) (4) 新聞しか 読まない。 (Phiên âm: shinbun shika yomanai) (Tạm dịch: Tôi chỉ đọc báo.) （沼田,1992:p20（不線は引用者） Ông cho rằng ở câu (3) và (4) cùng biểu hiện nghĩa là đọc báo.

Khi sử dụng hai câu này thì người nghe sẽ hiểu là vào thời điểm đó, những loại khác, những thứ cùng loại với tờ báo như tạp chí thì không đọc. Nhưng trường hợp câu (3) nói lên là tôi chỉ đọc báo, mà không đưa cảm xúc vào. Còn しか~ない (shika~nai) trong câu (4) được sử dụng khi nhấn mạnh sự khó khăn, hối tiếc; nếu sử dụng だけ (dake) sẽ không phù hợp trong trường hợp này. Trong ví dụ (5) và 6) sau đây: (5) 財布の中に ５千円しか入っていなかったので、７千円シャツは 買 えませんでした。 (Phiên âm: saifu no nakani gosenen shika haitteinakattanode, nanasenen shatsu wa kaemasendeshita) (Tạm dịch: Vì tôi chỉ bỏ vào bóp có 5 ngàn yên, nên tôi không thể mua cái áo 7 ngàn yên.) (6) 財布の中に ５千円だけ入っていたので、７千円シャツは 買えませ んでした。 (Phiên âm: saifu no nakani gosenen dake haitteitanode, nanasenen shatsu ha kaemasendeshita) 8 (Tạm dịch: Vì tôi chỉ bỏ vào bóp có 5 ngàn yên nên tôi không thể mua cái áo 7 ngàn yên.) (沼田,1992:p22 (不線は引用者)） Ông nhận định rằng khi sử dụng しか~ない (shika ~ nai) trong câu 5) để thể hiện sự hối tiếc là không có đủ 7 ngàn yên để mua.

Trong câu (6) không thể hiện sự hối tiếc nên sử dụng だけ(dake) sẽ phù hợp hơn. Theo Iori Isao 庵雄功 (2001), cả hai cấu trúc X だけ(dake) và X しか~ない (shika~nai) đều mang nghĩa loại trừ những thứ ngoài X. Nhưng だけ(dake) có một biểu hiện khác và し か (shika) cũng có một biểu hiện khác; X し か ~ な い (shika~nai) biểu hiện sự hối tiếc, như trong ví dụ (7) và (8) sau: (7) 私は 大学で 中国に 関する総合的な 知識を 身につけ、卒業後 は 中国関係の 研究になりたいと 思っています。大学１年生のときは 中国語だけを 勉強しました。２年生の 今年は 中国史を 勉強しまし た。 (Phiên âm: watashi wa daigakude chuugoku ni kansuru sougou tekina chishiki wo minitsuke, sotsugyougoha chuugoku kannkei no kennkyuu ni naritaito omotteimasu. Daigaku ichi nensei no toki wa chuugokugo dake wo benkyou shimashita.

ninensei no kotoshiha chuugokushi wo benkyoushimashita) (Tạm dịch: Tôi muốn học hỏi kiến thức tổng hợp liên quan đến Trung Quốc ở trường đại học. Sau khi tốt nghiệp tôi nghĩ là tôi muốn trở thành một nhà nghiên cứu liên quan đến Trung Quốc. Khi học năm thứ nhất tôi chỉ học tiếng Trung. Năm nay học năm hai tôi đã học lịch sử Trung Quốc.) Ví dụ: (8) 私は 中国が 好きで、大学も中国語科学に 入いりました。大学１ 年生のときは 中国語しか 勉強しませんでした。しかし、専門の 授業 では 英語の文献を 読むことも多いので、 いまちょっと困っています。 (Phiên âm: watashi wa chuugoku ga sukide, daigakumo chuugokugo kagakuni hairimashita.

Daigaku ichinensei no tokiha chuugokugo shika 9 benkyoushimasendeshita. Shikashi, senmon no jugyou dewa eigo no bunken wo yomukotomo ooinode, ima chotto komatteimasu.) (Tạm dịch: Tôi thích Trung Quốc nên tôi đã đăng ký khóa học tiếng Trung ở trường Đại học. Khi năm nhất trường Đại học thì tôi chỉ học tiếng Trung Quốc. Thế nhưng, trong giờ học chuyên môn thì vì tôi chỉ đọc nhiều sách về ngữ văn Anh, nên bây giờ tôi rất lo.) (庵, 2001:p185) Theo tác giả, ví dụ (7) và (8) không bao hàm sự hối tiếc, thất vọng nên だけ (dake) và しか (shika) được sử dụng như thế nào cho phù hợp sẽ tùy thuộc vào hoàn cảnh sử dụng.

Qua một số ngữ liệu mà chúng tôi khảo sát trong câu (9) và (10) (9) 短所 しかないと感じている。 (Phiên âm: tansho shikanai to kanjiteiru) (Tạm dịch: Cảm thấy mình chỉ có nhược điểm.) (21-PL2) (10) 変えられるとしたら、それは未来だけです。 (Phiên âm: kaerarerutoshitara, sore wa shorai dakedesu) (Tạm dịch: Nếu có thể thay đổi được gì thì chỉ có thể là tương lai.) (179-PL2) Câu (9) bản thân cậu thanh niên chỉ thấy mình chỉ có nhược điểm mà ưu điểm không có, nên anh thanh niên cảm thấy không có động lực gây ra cảm giác chán nản nên sử dụng しか (shika) là phù hợp. Câu 10) đề cập đến tương lai mà không kèm theo cảm xúc nào sử dụng だけ (dake) là phù hợp. Qua đây, theo chúng tôi khi sử dụng だけ(dake) sẽ chỉ đối tượng trước だけ(dake); khi dùng しか (shika) ngoài chỉ đối tượng trước しか (shika) mà nó còn phủ định hết các đối tượng khác và kèm theo những cảm xúc, tâm trạng của người nói. 10 Theo Sawada Mieko 澤田恵美子 (2007), だけ(dake) chỉ có thể sử dụng trong điều kiện đủ được sử dụng cho mệnh đề phủ định.

しか~ない (shika~nai) có thể sử dụng được sau số lượng. Cụ thể trong các trường hợp sau: A. だけ (dake) được sử dụng trong câu điều kiện. しか~ない (shika~nai) thì không sử dụng.

Như trong ví dụ (11) và (12): (11) それ だけ あれば、十分だ。 (Phiên âm: koredake areba, juubunda) (Tạm dịch: Nếu chỉ có từng này thì đủ.) (12) それ しか なければ2、十分だ。(-) (Phiên âm: koreshika nakereba, juubunda) (Tạm dịch: Nếu chỉ có từng này thì đủ.) Câu 11) là câu điều kiện (ば) dùng để diễn đạt việc gì hay hành động nào đó sẽ xảy ra trong một điều kiện nhất định, sử dụng だけ(dake) là phù hợp. Nhưng trường hợp câu (12) sử dụng しか(shika) sẽ không phù hợp. Nếu vẫn muốn sử dụng しか shika) như trong câu 12) thì phải kết hợp thêm vị ngữ (述語) phía sau: 仕方 がない (không còn cách nào khác) hoặc あきらめる (từ bỏ, bỏ cuộc). しか~ない (shika~nai) không sử dụng để biểu hiện những yêu cầu thông thường, trừ những ngữ cảnh đặc biệt, như trong ví dụ (13) và (14): (13) こども だけ は 助けてください。 (Phiên âm:kodomo dake wa tasuketekudasai) (Tạm dịch: Xin hãy giúp đỡ những đứa trẻ.) (14) こども しか 助けないでください。(-) (Phiên âm: kodomo shika tasukenaidekudasai) (Tạm dịch: Xin hãy giúp đỡ những đứa trẻ.) Cấu trúc てください được dùng để khi muốn nhờ vả, yêu cầu hoặc khuyên nhủ ai làm gì đó.

Cấu trúc ないでください mang nghĩa là “xin đừng”, được dùng 2 ~ば (ba) là thể điều kiện (条件形) nhằm diễn đạt việc gì/ hành động gì sẽ xảy ra trong một điều kiện nhất định. Cách chia sang thể điều kiện đối với động từ thể phủ định sẽ là nakereba (ない→なければ)。 11 khi muốn yêu cầu ai đừng làm một việc gì đó. Câu 13) là câu khẳng định, người nói yêu cầu người nghe hãy giúp đỡ bọn trẻ nên sử dụng だけ (dake) là phù hợp. Câu (14) có ないでください.

Nên trong câu (14) cùng sử dụng しか (shika) và cấu trúc ないでください thì sử dụng しか (shika) ở đây là không phù hợp.しか~ない (shika~nai) thì có thể sử dụng sau lượng từ, còn だけ (dake) thì không sử dụng, như trong ví dụ (15) và (16) (15) 今日は お金を いくらか しか もってない。 (Phiên âm: kyo wa okane wo ikuraka shika mottenai) (Tạm dịch: Hôm nay thì tôi chỉ mang theo một ít tiền.) (16) 今日は お金を いくらか だけ 持っている。(-) (Phiên âm: kyowa okane wo ikuraka dake motteiru) (Tạm dịch: Hôm nay thì tôi chỉ mang theo một ít tiền.) Trong câu (15) có sử dụng lượng từ là いくらか nên sử dụng しか (shika) là phù hợp. Trong câu (16) có sử dụng lượng từ là いくらか nên sử dụng だけ (dake) là không phù hợp.だけ (dake) cũng được dùng trong mệnh đề phủ định, như trong ví dụ (17), (18) và (19): (17) 太郎 だけ 来なかった。 (Phiên âm: tarou dake konakatta) (Tạm dịch: Chỉ có Taro không đến.) (18) 太郎 しか 来なかったのではない。 (Phiên âm: tarou shika konakatta nodehanai) (Tạm dịch: Chỉ có Taro không đến.) (19) 太郎 しか 来なかったない。(-) (Phiên âm: tarou shika konakattanai) (Tạm dịch: Chỉ có Taro không đến) (澤田, 2007:p97) 12 Câu (17) là dạng phủ định 来なかった đã không đến) nên sử dụng だけ (dake) là phù hợp. Câu 18) cũng là dạng phủ định, sử dụng しか (shika) và sử dụng cấu trúc のではない có thể giải thích cho vị ngữ là phủ định, nên cách nói này vẫn diễn đạt được ý nghĩa. Câu 19) しか (shika) theo cách này động từ 来なかった đã không đến) và ない nghĩa là không) thì câu không biểu hiện được nghĩa.

Liên quan đến だけ(dake), しか (shika), nhà nghiên cứu Ootsuki Fumihiko3 大槻文彦 đã đưa ra hai cách phân loại khác nhau: Cách phân loại thứ nhất, dựa trên cách sử dụng trợ từ, ông chia “て-に-を-は” “te-ni-wo-ha” thành ba nhóm: Nhóm 1: Các trợ từ chỉ liên kết với danh từ - gọi là tĩnh từ “て(te)-に(ni)-を(wo)-は (ha)”: 1-が ga) nhưng); 2-の (no) (của, sở hữu); 3-に(ni) (chỉ mục đích, chỉ thời điểm diễn ra hành động, chỉ địa điểm có sự vật, sự việc hiện hữu, chỉ số lần thực hiện hành động, chỉ đối tượng gián tiếp của hành động nghĩa là người nhận); 4-を (wo) (nhấn mạnh tân ngữ); 5-と(to) (và, với),も mo) cũng); 6-へ(he) (chỉ địa điểm mà hành động hướng đến); 7-より yori) hơn), から(kara) (từ, biểu thị nguyên nhân)；8-まで made) đến, cho đến khi).