Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp tại THPT Anh Sơn 1

SKKN cấp tỉnh: Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp tại trường THPT Anh Sơn 1. Bài viết chia sẻ kinh nghiệm, giải pháp thực tế.

• Tác giả: Lê Thị An
• Trường học: Trường THPT Anh Sơn 1
• Chuyên ngành: Chủ nhiệm
• Đề tài: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT Anh Sơn 1
• Loại tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm
• Năm xuất bản: 2023-2024
• Địa điểm: Anh Sơn

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• I. PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu
• 3. Mục đích nghiên cứu
• 4. Tính mới của đề tài, đóng góp của đề tài
• 5. Phƣơng pháp nghiên cứu
• II. PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1. Cơ sở khoa học
• 1.1. Vị trí, vai trò của giáo viên chủ nhiệm và công tác chủ nhiệm lớp trong nhà trƣờng.
• 2. Nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm trong các trƣờng phổ thông.Cơ sở thực tiễn. Thực trạng chất lƣợng đội ngũ giáo viên chủ nhiệm ở các trƣờng phổ thông. Thực trạng công tác chủ nhiệm lớp trong các nhà trƣờng. Quan điểm của học sinh về giáo viên chủ nhiệm
• 3. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp ở trƣờng THPT Anh Sơn 1. Khảo sát đặc điểm học sinh ở lớp chủ nhiệm để đề ra biện pháp giáo dục phù hợp. Lựa chọn và phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ lớp, cán bộ Đoàn. Đổi mới nội dung, hình thức sinh hoạt lớp. Chú trọng công tác tƣ vấn cho học sinh, tăng cƣờng các biện pháp giáo dục kỷ luật tích cực. Phối hợp giữa gia đình, nhà trƣờng, xã hội trong giáo dục học sinh. Tổ chức và tham gia các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm. Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất. Mục đích khảo sát
• 4. Nội dung và phƣơng pháp khảo sát
• 4.1. Nội dung khảo sát
• 4.2. Đối tƣợng khảo sát
• 5. Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất. Sự cấp thiết của các giải pháp đã đề xuất
• 6. Tính khả thi của các giải pháp đề xuất
• 7. Khả năng ứng dụng và hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm. Kết quả khảo sát về sự thay đổi nhận thức của học sinh lớp chủ nhiệm
• 8. Đánh giá hiệu quả triển khai các giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh thông qua công tác chủ nhiệm lớp. Khả năng ứng dụng, triển khai kết quả sáng kiến kinh nghiệm.
• III. PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 1. Kiến nghị, đề xuất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan vai trò giải pháp chủ nhiệm lớp THPT hiệu quả

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, đặc biệt với định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, vai trò của Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. GVCN không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là 'linh hồn' của lớp học, người định hướng nhân cách và phát triển năng lực toàn diện cho học sinh. Một giáo viên chủ nhiệm giỏi có khả năng xây dựng nên một tập thể lớp vững mạnh, góp phần tạo nên một môi trường giáo dục tích cực. Công tác chủ nhiệm không đơn thuần là quản lý hành chính, mà là một quá trình sư phạm phức tạp, đòi hỏi sự đầu tư về thời gian, trí tuệ và tâm huyết. Hiệu quả của công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục đạo đức, kỹ năng sư phạm và khả năng thích ứng của học sinh sau khi tốt nghiệp. Chính vì vậy, việc tìm kiếm và áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả chủ nhiệm lớp THPT là một nhiệm vụ cấp thiết. Các giải pháp này cần tập trung vào việc thấu hiểu tâm lý học sinh THPT, xây dựng kế hoạch chủ nhiệm khoa học, và đổi mới phương pháp tiếp cận để tạo ra một lớp học hạnh phúc, nơi mỗi học sinh đều được phát triển tối đa tiềm năng của mình. Đây là nền tảng để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục toàn diện, giúp học sinh không chỉ giỏi về kiến thức mà còn hoàn thiện về nhân cách, sẵn sàng cho các bậc học cao hơn hoặc tham gia vào cuộc sống lao động.

1.1. Vị trí trung tâm của giáo viên chủ nhiệm trong nhà trường

Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) được xem là cầu nối đa chiều, liên kết giữa Ban giám hiệu, các giáo viên bộ môn, học sinh và phụ huynh. Theo Điều 27 Thông tư 32/TT-BGDĐT, GVCN chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý, giáo dục và tổ chức mọi hoạt động của lớp. Họ không chỉ thực hiện các quyết định quản lý của hiệu trưởng mà còn là người trực tiếp nuôi dưỡng, hình thành nhân cách cho học sinh. Một giáo viên chủ nhiệm giỏi được ví như một 'hiệu trưởng nhỏ', có tầm ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của một tập thể lớp. Vai trò này đòi hỏi GVCN phải là một nhà giáo dục, một nhà tâm lý và cả một nhà 'ngoại giao' tài ba trong việc điều phối các mối quan hệ, tạo ra một môi trường học tập đồng thuận và tiến bộ.

1.2. Mục tiêu cốt lõi của công tác chủ nhiệm lớp hiện đại

Mục tiêu của công tác chủ nhiệm trong giai đoạn mới không chỉ dừng lại ở việc duy trì nề nếp lớp học. Nó hướng tới việc xây dựng một môi trường giáo dục toàn diện, nơi học sinh được phát triển cả về phẩm chất và năng lực. Các mục tiêu chính bao gồm: giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách công dân; phát triển khả năng tự học và học tập suốt đời; định hướng nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích của từng cá nhân. Để đạt được điều này, các sáng kiến kinh nghiệm nhấn mạnh việc GVCN phải trở thành người bạn đồng hành, người tư vấn đáng tin cậy, giúp học sinh vượt qua các khó khăn trong học tập và cuộc sống, từ đó góp phần tạo ra một thế hệ học sinh năng động, sáng tạo và có trách nhiệm.

II. Phân tích thách thức thực trạng công tác chủ nhiệm lớp

Thực tiễn cho thấy công tác chủ nhiệm lớp ở bậc THPT đang đối mặt với nhiều khó khăn và áp lực. Nhiều giáo viên coi đây là một công việc vất vả, chiếm nhiều thời gian và không phải ai cũng sẵn sàng đảm nhận. Áp lực đến từ nhiều phía: từ Ban giám hiệu về thành tích, từ phụ huynh về sự tiến bộ của con em, và từ chính sự phức tạp trong tâm lý học sinh THPT. Khảo sát tại trường THPT Anh Sơn 1 cho thấy có đến 13% giáo viên không thích làm chủ nhiệm. Nguyên nhân sâu xa đến từ việc thiếu các công cụ hỗ trợ hiệu quả, phương pháp quản lý lớp học truyền thống không còn phù hợp, và sự gia tăng các vấn đề xã hội như bạo lực học đường, tệ nạn xã hội len lỏi vào môi trường giáo dục. Đặc biệt, việc xử lý học sinh cá biệt là một trong những thách thức lớn nhất, với 52% giáo viên được khảo sát thừa nhận đây là công việc khó khăn nhất. Việc thiếu sự phối hợp với phụ huynh một cách chặt chẽ cũng là một rào cản lớn. Thực trạng này đòi hỏi phải có những giải pháp nâng cao hiệu quả chủ nhiệm lớp THPT một cách hệ thống và thực chất, bắt đầu từ việc bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ GVCN và đổi mới phương pháp tiếp cận giáo dục.

2.1. Áp lực đa chiều và những khó khăn của giáo viên

GVCN phải đối mặt với một khối lượng công việc đồ sộ, từ giảng dạy chuyên môn đến các công việc 'không tên' liên quan đến quản lý lớp. Áp lực thành tích, yêu cầu đổi mới liên tục theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 và sự kỳ vọng lớn từ xã hội tạo ra một gánh nặng tâm lý không nhỏ. Một số giáo viên còn cứng nhắc trong phương pháp, nặng về xử lý kỷ luật mà chưa chú trọng đến các biện pháp giáo dục mang tính xây dựng. Tài liệu nghiên cứu chỉ ra rằng nhà trường đôi khi chưa thực sự coi trọng việc bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ GVCN, dẫn đến việc nhiều người cảm thấy lúng túng khi xử lý các tình huống sư phạm phức tạp, đặc biệt là trong tư vấn tâm lý học đường.

2.2. Quan điểm và kỳ vọng của học sinh về giáo viên chủ nhiệm

Học sinh THPT ngày nay có những mong muốn rất khác về người thầy chủ nhiệm của mình. Kết quả khảo sát trên 120 học sinh cho thấy, các em mong muốn GVCN là người 'vừa nghiêm khắc, vừa gần gũi' (41%). Các em xem GVCN như một người bạn lớn, một chỗ dựa tinh thần để có thể chia sẻ những khó khăn. Tuy nhiên, một thực tế đáng buồn là có đến 61% học sinh không thích giờ sinh hoạt lớp vì nội dung nhàm chán, lặp đi lặp lại. Điều này cho thấy khoảng cách giữa GVCN và học sinh vẫn còn tồn tại. Việc không thấu hiểu tâm lý học sinh THPT có thể dẫn đến hiệu quả giáo dục thấp, khiến các em thiếu động lực phấn đấu và không xem GVCN là người đồng hành đáng tin cậy.

III. Bí quyết xây dựng nền tảng quản lý lớp học vững chắc

Một trong những giải pháp nâng cao hiệu quả chủ nhiệm lớp THPT nền tảng là xây dựng một hệ thống quản lý lớp học khoa học và hiệu quả. Điều này không chỉ là việc duy trì kỷ luật, mà là cả một nghệ thuật xây dựng tập thể lớp đoàn kết và tự quản. Nền tảng này được bắt đầu từ việc GVCN phải nắm vững thông tin về từng học sinh. Quá trình này đòi hỏi sự quan sát tinh tế và các phương pháp khảo sát bài bản. Tiếp theo, việc lựa chọn và trao quyền cho đội ngũ cán bộ lớp là một bước đi chiến lược. Một ban cán sự có năng lực, trách nhiệm sẽ là 'cánh tay đắc lực', giúp GVCN triển khai công việc và duy trì nề nếp lớp học. Cuối cùng, không thể thiếu sự phối hợp với phụ huynh. Mối liên kết chặt chẽ giữa 'gia đình - nhà trường' tạo thành một mạng lưới giáo dục vững chắc, giúp nắm bắt và hỗ trợ học sinh kịp thời, đặc biệt là với các học sinh cá biệt. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp này sẽ tạo ra một môi trường học tập ổn định, nơi mọi hoạt động giáo dục khác có thể được triển khai một cách thuận lợi và đạt hiệu quả cao.

3.1. Khảo sát đặc điểm học sinh để có biện pháp giáo dục phù hợp

Bước đầu tiên và quan trọng nhất trong công tác chủ nhiệm là tìm hiểu kỹ lưỡng về học sinh. GVCN cần thu thập thông tin qua nhiều kênh: hồ sơ học bạ, sơ yếu lý lịch, trao đổi với giáo viên cũ và đặc biệt là sử dụng phiếu khảo sát chi tiết. Phiếu khảo sát cần bao gồm thông tin về hoàn cảnh gia đình, năng lực học tập, sở trường, sở thích và cả những định hướng ban đầu về nghề nghiệp. Dựa trên dữ liệu này, GVCN có thể xây dựng một kế hoạch chủ nhiệm cá nhân hóa, đề ra các biện pháp giáo dục phù hợp với từng nhóm đối tượng, từ đó phát huy điểm mạnh và khắc phục điểm yếu cho mỗi học sinh.

3.2. Lựa chọn và phát huy vai trò tự quản của đội ngũ cán bộ lớp

Đội ngũ cán bộ lớp là cầu nối quan trọng giữa GVCN và tập thể. Việc lựa chọn không nên áp đặt mà cần dựa trên sự tín nhiệm của cả lớp, thông qua hình thức tự ứng cử hoặc giới thiệu. Các tiêu chí lựa chọn cần bao gồm: đạo đức tốt, gương mẫu, năng nổ, có năng lực học tập và nhận được sự tin tưởng của bạn bè. Sau khi lựa chọn, GVCN cần tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ năng quản lý, giao tiếp và xử lý tình huống. Trao quyền tự quản cho cán bộ lớp trong việc theo dõi nề nếp, tổ chức các hoạt động nhỏ sẽ giúp các em trưởng thành hơn, đồng thời giảm tải công việc cho GVCN, góp phần xây dựng tập thể lớp vững mạnh.

3.3. Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ với gia đình học sinh

Sự phối hợp với phụ huynh là yếu tố quyết định thành công của quá trình giáo dục. GVCN cần chủ động xây dựng các kênh liên lạc hiệu quả như nhóm Zalo, sổ liên lạc điện tử, và các buổi họp phụ huynh được chuẩn bị nội dung chu đáo. Thông tin trao đổi cần mang tính hai chiều, không chỉ thông báo về các vi phạm mà còn ghi nhận sự tiến bộ, chia sẻ các phương pháp giáo dục tại nhà. Đối với những trường hợp đặc biệt, việc trao đổi riêng hoặc đến thăm nhà học sinh sẽ thể hiện sự quan tâm sâu sắc, từ đó xây dựng được lòng tin và sự hợp tác tích cực từ phía gia đình, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong việc giáo dục học sinh.

IV. Phương pháp đổi mới hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục

Để công tác chủ nhiệm không còn nhàm chán và thực sự có tác động sâu sắc đến học sinh, việc đổi mới các hoạt động giáo dục là yêu cầu bắt buộc. Thay vì những giờ sinh hoạt lớp khô khan chỉ để phê bình và triển khai kế hoạch, GVCN cần biến chúng thành những diễn đàn mở, nơi học sinh được thảo luận, tranh biện và thể hiện bản thân. Việc tổ chức hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm thực tế là một giải pháp nâng cao hiệu quả chủ nhiệm lớp THPT cực kỳ hiệu quả. Những hoạt động này không chỉ củng cố kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng mềm, tăng cường sự đoàn kết và tạo ra những kỷ niệm đẹp. Song song đó, việc áp dụng các biện pháp kỷ luật tích cực thay cho trừng phạt sẽ giúp học sinh nhận ra lỗi sai trong một môi trường tôn trọng, từ đó tự giác sửa chữa. Các sáng kiến kinh nghiệm thành công đều cho thấy, khi học sinh được tham gia vào các hoạt động ý nghĩa và được đối xử một cách công bằng, tích cực, các em sẽ có động lực học tập và rèn luyện tốt hơn, góp phần tạo nên một lớp học hạnh phúc.

4.1. Đổi mới nội dung hình thức sinh hoạt lớp theo chủ đề

Giờ sinh hoạt lớp cần được thiết kế lại theo các chủ đề thiết thực, gắn liền với cuộc sống của học sinh như: 'Văn hóa ứng xử', 'Nói không với thuốc lá điện tử', 'Xây dựng tình bạn đẹp'. Hình thức tổ chức đa dạng hóa bằng các hoạt động như diễn đàn, tiểu phẩm, hái hoa dân chủ, trò chơi... sẽ thu hút sự tham gia của học sinh. Sáng kiến kinh nghiệm tại THPT Anh Sơn 1 cho thấy, khi đổi mới, giờ sinh hoạt trở thành tiết học được mong chờ, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên và rèn luyện nhiều kỹ năng quan trọng như giao tiếp, hợp tác, tư duy phản biện.

4.2. Tăng cường hoạt động ngoại khóa và trải nghiệm sáng tạo

Việc tổ chức hoạt động ngoại khóa như tham quan các di tích lịch sử, hoạt động tình nguyện, vệ sinh môi trường, hay các hội chợ 'Xuân gắn kết' giúp học sinh học đi đôi với hành. Những trải nghiệm này giáo dục lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và hình thành các kỹ năng sống cần thiết. GVCN đóng vai trò là người đồng hành, cùng tham gia với học sinh sẽ giúp mối quan hệ thầy trò trở nên gần gũi hơn, tạo sự gắn kết và thấu hiểu lẫn nhau, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục một cách toàn diện.

4.3. Áp dụng các biện pháp giáo dục kỷ luật tích cực

Đối với học sinh cá biệt hoặc vi phạm, thay vì các hình phạt mang tính áp đặt, GVCN nên áp dụng kỷ luật tích cực. Nguyên tắc của phương pháp này là giúp học sinh hiểu ra hành vi sai trái của mình và tự chịu trách nhiệm để sửa chữa, thay vì gây tổn thương về thể chất hay tinh thần. Các hình thức có thể là: làm vệ sinh công cộng, chép lại bài, hoặc tham gia các hoạt động phục vụ cộng đồng. Cách tiếp cận này đề cao sự khoan dung, công bằng và mang tính xây dựng, giúp học sinh tiến bộ một cách bền vững và duy trì mối quan hệ tích cực với giáo viên.

V. Đánh giá hiệu quả từ sáng kiến kinh nghiệm chủ nhiệm lớp

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả chủ nhiệm lớp THPT tại trường THPT Anh Sơn 1 đã mang lại những kết quả tích cực và có thể đo lường được. Hiệu quả của các sáng kiến kinh nghiệm được thể hiện rõ rệt qua sự thay đổi trong nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh, cũng như sự đồng thuận cao từ đội ngũ giáo viên. Các khảo sát sau khi triển khai cho thấy, học sinh trở nên tự tin, tích cực và có trách nhiệm hơn. Các vấn đề về nề nếp lớp học được cải thiện, tình trạng vi phạm nội quy giảm đáng kể. Đặc biệt, mối quan hệ giữa thầy và trò trở nên gắn bó, thân thiện hơn, góp phần xây dựng một môi trường 'trường học thân thiện, học sinh tích cực'. Các số liệu từ khảo sát tính cấp thiết và khả thi cho thấy các giải pháp đề xuất đều được đánh giá cao, đặc biệt là giải pháp 'Phối hợp giữa gia đình, nhà trường, xã hội' (điểm cấp thiết 3.73/4) và 'Đổi mới nội dung, hình thức sinh hoạt lớp' (điểm khả thi 3.55/4). Những kết quả này là minh chứng rõ ràng cho tính đúng đắn và hiệu quả của việc đổi mới công tác chủ nhiệm.

5.1. Chuyển biến tích cực trong nhận thức và kỹ năng của học sinh

Sau khi áp dụng các giải pháp, kết quả khảo sát trên 120 học sinh cho thấy những thay đổi ấn tượng. 93,3% học sinh trở nên tự tin, tích cực tham gia các hoạt động tập thể. 97,5% hiểu rõ hơn về các biện pháp bảo vệ sức khỏe và có thêm nhiều kiến thức qua hoạt động trải nghiệm. Đáng chú ý, 81,6% học sinh bày tỏ 'Rất hài lòng' với các hoạt động mà GVCN và nhà trường tổ chức. Điều này chứng tỏ, các phương pháp mới không chỉ giúp quản lý lớp học tốt hơn mà còn thực sự đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của học sinh, giúp các em phát triển toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng và nhân cách.

5.2. Phản hồi và đánh giá từ đội ngũ giáo viên cán bộ quản lý

Khảo sát 80 cán bộ quản lý và giáo viên cho thấy sự đồng thuận cao về tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp. Tất cả các giải pháp đều được đánh giá ở mức 'Cấp thiết' hoặc 'Rất cấp thiết'. Về tính khả thi, các giải pháp như 'Khảo sát đặc điểm học sinh', 'Đổi mới sinh hoạt lớp' và 'Phối hợp các bên' đều được đánh giá 'Rất khả thi'. Phản hồi từ 50 giáo viên cũng cho thấy 98% nhận định các giải pháp giúp hạn chế hiện tượng học sinh vi phạm nội quy và bạo lực học đường, 96% cho rằng chúng giúp rèn luyện sự tự tin cho đội ngũ cán bộ lớp. Đây là cơ sở vững chắc để nhân rộng mô hình này.

VI. Kết luận kiến nghị nhằm tối ưu công tác chủ nhiệm lớp

Công tác chủ nhiệm lớp là một nghệ thuật sư phạm đòi hỏi sự tận tâm, sáng tạo và không ngừng học hỏi. Các giải pháp nâng cao hiệu quả chủ nhiệm lớp THPT được trình bày trong sáng kiến kinh nghiệm đã chứng minh tính hiệu quả qua thực tiễn. Việc kết hợp hài hòa giữa tìm hiểu sâu sắc học sinh, xây dựng đội ngũ cán bộ tự quản, đổi mới hoạt động giáo dục và phối hợp đa chiều giữa các lực lượng giáo dục đã tạo ra một mô hình toàn diện. Mô hình này không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt về quản lý lớp học mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là hình thành nhân cách và phát triển năng lực cho học sinh. Để tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, cần có sự đầu tư và quan tâm hơn nữa từ các cấp quản lý. Việc nhân rộng các mô hình hiệu quả, tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề để chia sẻ kinh nghiệm chủ nhiệm và ghi nhận xứng đáng nỗ lực của các giáo viên chủ nhiệm giỏi sẽ là động lực quan trọng. Tương lai của giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng của đội ngũ GVCN, những người thầy, người cô đang ngày đêm âm thầm cống hiến để tạo ra những thế hệ công dân ưu tú cho đất nước.

6.1. Đúc kết những bài học kinh nghiệm chủ nhiệm quý báu

Qua quá trình nghiên cứu và áp dụng, một số bài học kinh nghiệm chủ nhiệm cốt lõi được rút ra. Thứ nhất, sự thấu hiểu học sinh là chìa khóa của mọi thành công. Thứ hai, trao quyền và tin tưởng vào khả năng tự quản của học sinh sẽ tạo ra những kết quả bất ngờ. Thứ ba, sự sáng tạo trong phương pháp tổ chức hoạt động sẽ biến những giờ học khô khan trở nên hấp dẫn. Cuối cùng, sự phối hợp đồng bộ và nhất quán giữa nhà trường, gia đình và xã hội là nền tảng không thể thiếu để giáo dục học sinh một cách toàn diện. Những bài học này cần được xem là kim chỉ nam cho mọi GVCN trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình.

6.2. Đề xuất phát triển đội ngũ và nhân rộng mô hình hiệu quả

Để các giải pháp được áp dụng rộng rãi và bền vững, cần có những đề xuất cụ thể. Về phía nhà trường, cần thường xuyên tổ chức các chuyên đề bồi dưỡng kỹ năng sư phạm, kỹ năng tư vấn tâm lý học đường cho GVCN. Cần có cơ chế khen thưởng, động viên kịp thời những giáo viên chủ nhiệm giỏi, có nhiều cống hiến. Về phía các cấp quản lý, cần tạo điều kiện để các sáng kiến kinh nghiệm hay được chia sẻ, lan tỏa giữa các trường. Cha mẹ học sinh cũng cần được nâng cao nhận thức về vai trò của mình, tích cực hợp tác với nhà trường để cùng giáo dục con em. Việc triển khai đồng bộ các kiến nghị này sẽ góp phần xây dựng một đội ngũ GVCN vững mạnh, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện của giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài Thực hiện Nghị quyết 29 - NQ/TW, chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 đã đề ra nhiệm vụ: “Chƣơng trình giáo dục trung học phổ thông giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với ngƣời lao động, ý thức và nhân cách công dân; khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời; khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động; khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới”. Để phát triển những phẩm chất, năng lực của ngƣời học, đòi hỏi đội ngũ giáo viên nhất là giáo viên chủ nhiệm (GVCN) không ngừng học tập để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Bởi GVCN lớp là ngƣời có vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức, nhân cách của học sinh (HS).

Họ không chỉ là ngƣời trung gian làm cầu nối giữa nhà trƣờng và học sinh, phụ huynh, chịu trách nhiệm thực hiện mọi quyết định quản lý của hiệu trƣởng đối với lớp và các thành viên trong lớp, mà còn là ngƣời góp phần không nhỏ hình thành và nuôi dƣỡng nhân cách học sinh, những chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc. Một GVCN giỏi sẽ xây dựng đƣợc một lớp giỏi, nhiều lớp giỏi sẽ xây dựng thành một tập thể vững mạnh. GVCN trên thực tế phải thực hiện rất nhiều công việc, vừa là giáo viên giảng dạy bộ môn, vừa trực tiếp quản lí, giáo dục học sinh lớp mình chủ nhiệm. Nhiều giáo viên cho rằng, công tác chủ nhiệm lớp là công việc bận rộn, vừa dễ, vừa khó, vừa đơn giản vừa phức tạp, là một công việc khó khăn vất vả, chiếm nhiều thời gian, sức lực của mỗi giáo viên.

Tùy theo quan niệm về trách nhiệm của GVCN và tâm huyết nghề nghiệp mà mỗi GVCN thực hiện công tác chủ nhiệm ở các mức độ và theo những cách rất đa dạng, khác nhau. Nếu chỉ làm tròn vai của một giáo viên chủ nhiệm bình thƣờng công việc sẽ không đến nỗi vất vả, sáng thứ 2 triển khai kế hoạch tuần, cuối tuần tổng kết đánh giá xếp loại. Trong tuần giao cho ban cán sự lớp theo dõi báo cáo với GVCN, GVCN trao đổi với phụ huynh về tình hình học sinh. Nếu không tiến bộ cuối kỳ, cuối năm hạ loại hạnh kiểm.

Còn các công việc khác “khoán” cho cán bộ lớp triển khai, thực hiện. Song nếu là GVCN có tâm huyết với nghề, thích làm công tác chủ nhiệm thì nhiệm vụ không dừng lại ở đó, hàng ngày hàng tuần theo dõi tình hình lớp, triển khai thực hiện nhiệm vụ, phối hợp với giáo viên bộ môn, Đoàn thanh niên, cha mẹ học sinh giáo dục, giúp đỡ học sinh tiến bộ. Thƣờng xuyên tổ chức các hoạt động để tạo sân chơi, phát huy năng lực, phẩm chất học sinh, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp thầy – trò. Thông qua các hoạt động giúp các em có thêm nhiều kiến thức, kĩ năng để ứng phó với các tình huống có thể xảy ra.

1 Trong giai đoạn hiện nay, việc triển khai thực hiện chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018, giáo viên chủ nhiệm phải thực hiện rất nhiều công việc, vừa giảng dạy, vừa giáo dục, vừa triển khai các nhiệm vụ do nhà trƣờng phân công, ngoài ra còn có những công việc “không tên”. GVCN cũng phải chịu áp lực từ nhiều phía. Vì vậy một số giáo viên không thích làm chủ nhiệm nên tìm cách để xin nghỉ, hoặc làm miễn cƣỡng. Trong quá trình làm chủ nhiệm đôi lúc giáo viên còn cứng nhắc, nặng về xử lý kỷ luật, chƣa có nhiều giải pháp để nâng cao chất lƣợng giáo dục.

Việc xử lý các tình huống sƣ phạm chƣa hợp lý, khoa học. Vì vậy, trong thời gian qua nhiều vụ việc đáng tiếc liên quan đến học sinh xảy ra nhƣ bạo lực học đƣờng, vô lễ với giáo viên, vi phạm an toàn giao thông, các tệ nạn xã hội, đua đòi ăn chơi, chây lƣời trong học tập, thiếu kĩ năng ứng xử…. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó một phần do các nhà trƣờng chƣa quan tâm đến đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, năng lực chủ nhiệm của một số giáo viên hạn chế, chƣa có nhiều giải pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh. Vì vậy, vẫn còn hiện tƣợng học sinh vi phạm nội quy, an toàn giao thông, bạo lực học đƣờng, thiếu kiến thức, kĩ năng kiểm soát cảm xúc, ứng phó với các tình huống xảy ra.

Xuất phát từ thực tế đó, qua những năm làm công tác chủ nhiệm lớp, học hỏi, đúc rút kinh nghiệm từ đồng nghiệp, chúng tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT Anh Sơn 1”. Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu - Đề tài đƣợc nghiên cứu, triển khai thực hiện ở các lớp chủ nhiệm một số trƣờng học trên địa bàn huyện Anh Sơn. - Giáo viên trực tiếp làm công tác chủ nhiệm lớp. - Học sinh các lớp.

Mục đích nghiên cứu - Sáng kiến kinh nghiệm nhằm giúp nâng cao chất lƣợng công tác chủ nhiệm lớp, góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục học sinh ở trƣờng THPT. - Thông qua sáng kiến này cũng giúp cho giáo viên nói chung, giáo viên chủ nhiệm nói riêng thấy đƣợc vai trò, vị trí của giáo viên chủ nhiệm lớp. Đồng thời, chúng tôi cũng chia sẻ kinh nghiệm làm công tác chủ nhiệm, giúp giáo viên phát huy năng lực, giảm áp lực khi làm công tác chủ nhiệm, góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện học sinh. Tính mới của đề tài, đóng góp của đề tài - Trên cơ sở các văn bản chỉ đạo của cấp trên, đề tài đã nghiên cứu thực trạng công tác chủ nhiệm lớp ở một số trƣờng THPT nhất là trên địa bàn huyện Anh Sơn từ đó thực hiện nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp.

2 - Đề tài đáp ứng đƣợc yêu cầu của Chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018, giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với ngƣời lao động, ý thức và nhân cách công dân; khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời; khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động; khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới. Vận dụng đề tài vào thực tiễn giáo dục trong nhà trƣờng sẽ mang lại hiệu quả cao hơn trong việc giáo dục toàn diện học sinh. Đề tài đƣợc áp dụng nhiều năm và mang lại hiệu quả cao ở trƣờng THPT Anh Sơn 1 và một số trƣờng trên địa bàn Anh Sơn. Đề tài có thể áp dụng rộng rãi ở các trƣờng học và các cấp học, nhất là bậc THPT.

Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc các tài liệu giáo trình có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. - Phƣơng pháp quan sát: Thông qua quan sát quá trình hoạt động, học tập của giáo viên và học sinh. - Phƣơng pháp điều tra: Tìm hiểu thực trạng qua điều tra, khảo sát số liệu, qua kinh nghiệm trao đổi, học tập với đồng nghiệp. Qua trò chuyện, trao đổi với giáo viên và học sinh.

- Phƣơng pháp thống kê: Khảo sát, đánh giá các nhận thức thái độ của giáo viên học sinh về vấn đề nghiên cứu. - Phƣơng pháp thực nghiệm: Kiểm nghiệm tính khả thi của đề tài qua phiếu điều tra, khảo sát, qua kết quả học tập rèn luyện của học sinh. 3 PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học 1.

Vị trí, vai trò của giáo viên chủ nhiệm và công tác chủ nhiệm lớp trong nhà trường. Trong trƣờng học, đơn vị tổ chức cơ bản để giảng dạy và học tập là lớp học. Để quản lý trực tiếp học sinh, nhà trƣờng sẽ phân công một giáo viên giảng dạy làm công tác chủ nhiệm lớp. Giáo viên chủ nhiệm là ngƣời có vai trò quan trọng trong công tác quản lý, giáo dục học sinh.

Giáo viên chủ nhiệm đƣợc coi nhƣ một “Hiệu trƣởng” quản lý, chỉ đạo triển khai các hoạt động liên quan đến học sinh trong lớp, ngoài nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục đạo đức, nhân cách cho học sinh là nhiệm vụ rất quan trọng. Ngoài ra, giáo viên chủ nhiệm là ngƣời tƣ vấn, định hƣớng cho học sinh thực hiện các kế hoạch liên quan đến nhà trƣờng, phối hợp với giáo viên bộ môn, cha mẹ học sinh, Đoàn thanh niên trong việc giáo dục toàn diện học sinh. Chất lƣợng của học sinh trong mỗi lớp học phụ thuộc nhiều yếu tố, song giáo viên chủ nhiệm giữ vai trò quan trọng. Hiệu quả công tác của ngƣời giáo viên chủ nhiệm đƣợc thể hiện thông qua chính sản phẩm giáo dục của mình.

Giáo viên chủ nhiệm có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục học sinh. “Giáo viên chủ nhiệm là nhân vật trung tâm, linh hồn của lớp, tập hợp và đoàn kết học sinh trong tập thể. Giáo viên chủ nhiệm lớp có vai trò to lớn trong tổ chức mọi hoạt động của lớp nhằm giáo dục học sinh”. Nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm trong các trường phổ thông.

Điều 27 Thông tƣ 32/TT- BGDĐT ngày 15 tháng 9 năm 2020 của Bộ giáo dục và đào tạo đã quy định về nhiệm vụ của giáo viên: 1. Thực hiện nhiệm vụ tổ chức các hoạt động dạy học, giáo dục theo kế hoạch giáo dục của nhà trƣờng và kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn; quản lý học sinh trong các hoạt động giáo dục do nhà trƣờng tổ chức; tham gia các hoạt động chuyên môn; chịu trách nhiệm về chất lƣợng, hiệu quả giáo dục. Trau dồi đạo đức, nêu cao tinh thần trách nhiệm, giữ gìn phẩm chất, danh dự, uy tín của nhà giáo; gƣơng mẫu trƣớc học sinh; thƣơng yêu, đối xử công bằng và tôn trọng nhân cách của học sinh; bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của học sinh; đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp. Học tập, rèn luyện để nâng cao sức khỏe, trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, đổi mới phƣơng pháp dạy học, giáo dục 4.

Tham gia tập huấn, bồi dƣỡng chuyên môn, nghiệp vụ. Tham gia công tác phổ cập giáo dục trung học cơ sở ở địa phƣơng. Thực hiện nghĩa vụ công dân, các quy định của pháp luật và của ngành Giáo dục, các quyết định của hiệu trƣởng; thực hiện nhiệm vụ do hiệu trƣởng phân công, chịu sự kiểm tra, đánh giá của hiệu trƣởng và các cấp quản lý giáo dục.