Chương I. Khái niệm mạng xã hội, trào lưu, hot trend, đú trend 1.1 Các khái niệm Mạng xã hội (social network) là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn (forum), trò chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch vụ tương tự khác. (Khoản 22 Điều 3 Nghị định 72/2013/NĐ-CP) Trào lưu là việc một bộ phận hay yếu tố nào đó của lối sống nảy sinh trong quá trình phát triển, không phân biệt giai cấp, dân tộc, tôn giáo, quốc tịch… thu hút đông đảo quần chúng tham gia Hot trend trong tiếng Anh có nghĩa là xu hướng nóng hổi, thịnh hành, mới lạ, được nhiều người quan tâm. Xu hướng này thường chỉ khả dụng trong một khoảng thời gian giới hạn, trở nên HOT khi được phát hành và giảm dần khi các xu hướng hấp dẫn khác xuất hiện.
Sử dụng từ hot trend khi có một sự vật, sự việc được nhiều người quan tâm và theo dõi đặc biệt là với những người làm kinh doanh nếu không nắm bắt xu hướng thì sẽ khó đứng vững trong thời buổi công nghệ phát triển mạnh như hiện nay. Đú trend đã trở thành một từ rất quen thuộc trong giới trẻ vì chúng đã phản ánh một phần văn hoá cuộc sống hiện đại, trong sự phát triển công nghệ và mạng xã hội hiện nay. Thông qua việc “đú trend”, giới trẻ sẽ thể hiện cá tính, tham gia vào cộng đồng và tìm kiếm sự chú ý, tương tác với nhau. Bên cạnh đó, việc cập nhật những xu hướng mới cũng giúp cho giới trẻ tiếp thu thông tin, những sản phẩm, dịch vụ trào lưu mới nhằm đáp ứng nhu cầu giải trí, tương tác và học tập.
Một số mạng xã hội phổ biến nhất hiện nay - Facebook: Hiện Facebook là mạng xã hội phổ biến nhất hiện nay. Mạng xã hội này có lượng người dùng khủng, được phát hành miễn phí, sử dụng được trên nhiều nền tảng, thiết bị (điện thoại, máy tính bảng, ứng dụng, máy tính…), tạo tài khoản và đăng nhập bằng cả email, số điện thoại khiến nó càng dễ dàng tiếp cận người dùng. Cũng như các mạng xã hội khác, facebook là mạng xã hội giúp mọi người liên kết với nhau, chia sẻ hình ảnh… - Zalo: Zalo có các ứng dụng chính gồm: Gửi file dung lượng cao, không giới hạn; chat (cá nhân và nhóm); tích hợp luôn cả mạng xã hội; tích hợp mua sắm online; nạp tiền điện thoại, thanh toán hoá đơn…So với Facebook phải tải thêm phần mềm chat riêng là Message thì Zalo tích hợp đồng thời cả chat, gọi điện thoại, video và mạng xã hội, mua sắm… trên cùng một phần mềm, tạo điều kiện 4 thuận lợi cho người dùng cũng như không tốn quá nhiều dung lượng nếu điện thoại có bộ nhớ hạn chế. - Instagram: Instragram là mạng xã hội chuyên được sử dụng để chia sẻ ảnh và tạo những tin video ngắn, lưu trữ những hình ảnh, video đẹp của mình và bạn bè.
Ngoài ra, ứng dụng này còn có nhiều công cụ, hiệu ứng tạo ảnh, chỉnh sửa ảnh đẹp, được giới trẻ rất ưa chuộng. Ứng dụng này cũng tích hợp ứng dụng nhắn tin, comment trong từng ảnh, video được chia sẻ, giúp bạn bè có thể giao lưu, kết nối với nhau. Và đặc biệt, Instagram có tính năng bảo mật là chỉ những tài khoản theo dõi mới có thể thấy được ảnh, video được người dùng khác chia sẻ mà không phải mọi tài khoản đều có thể công khai. - Youtube: Mạng xã hội Youtube là một trong các sản phẩm của Google, là mạng xã hội chuyên dùng để chia sẻ các video.
Tại đây, người dùng có thể đăng tải nhiều video với các dung lượng khác nhau. Thông qua Youtube, người dùng có thể tìm kiếm nhiều video ở nhiều mảng khác nhau: Phim ảnh, ẩm thực, trend… Hiện, Youtube là mạng xã hội phổ biến trên toàn thế giới. Đặc biệt, người dùng đăng tải video trên Youtube có thể bật kiếm tiền từ các quảng cảo trên trang Youtube và các video của Youtube. - Tiktok: Đây là mạng xã hội còn khá “non trẻ” so với các mạng xã hội nêu trên.
Tuy ra đời sau nhưng Tiktok lại có sự phát triển vô cùng mạnh mẽ bởi người dùng dễ dàng tạo tài khoản bằng số điện thoại hoặc email, mã QR hoặc bằng liên kết với các mạng xã hội khác như Facebook, Twitter, Line, KakaoTalk, Instagram… Khi sử dụng Tiktok, người dùng sẽ dễ dàng tạo ra những video ngắn với kho nhạc free khổng lồ cùng với hiệu ứng cực đẹp và dán nhãn (sticker) phong phú, đa dạng kết hợp với nhiều bộ lọc màu đẹp. Một số trào lưu độc hại trên mạng xã hội Trào lưu mukbang, phần ăn khổng lồ, trào lưu ăn uống độc hại Trào lưu này xuất phát từ Hàn Quốc rồi lan rộng tại nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Những mâm đồ ăn này đa phần có kích thước lớn đặc biệt là các loại hải sản tươi sống như: bạch tuộc, tôm hùm, gỏi bò khô, cá sống, đuông dừa, đuông chà là… Để tạo ra sự cuốn hút, nhiều video thêm các âm thanh tiếng nhai, nghiền, nuốt thức ăn. Điển hình như tài khoản TikToker T.H, đăng một video chủ đề mukbang “Bạch tuộc sống bơi trong hồ” thu hút được hơn 5 triệu lượt xem.
Đoạn video này quay lại cảnh những con bạch tuộc vẫn còn sống, đang bơi trong một chậu thủy tinh. Sau đó, chỉ cần một chén nước chấm xốt dầu mè, người này lấy các tua bạch tuộc sống còn ngoe nguẩy bỏ vào miệng để ăn. Chưa đầy vài phút, người này đã ăn hết hai con bạch tuộc sống. Trào lưu từ những mâm đồ ăn này đã tạo ra những làn sóng trái chiều bởi nó liên tục biến tướng trở thành những mâm đồ ăn đầy “độc hại” như: trà sữa, hải sản, đồ tươi sống không qua nấu chín, nội tạng sống, giun đất hoặc kết hợp các món 5 không liên quan như phô mai trộn nước mắm, kem ốc quế ăn cùng bún bò, trà sữa trân châu nấu chung với mì tôm; rau má trộn mắm ruốc xoài non, mì sống trộn với các nguyên liệu xúc xích, xốt kem tươi hay phô mai trộn với nước mắm, kem ốc quế ăn với bún bò, sữa chua với mì tôm… Trào lưu ăn uống "bậy" trên TikTok Trào lưu: “Việt Nam - Nói là làm” Cách đây không lâu, người dùng mạng xã hội Facebook không khỏi bất ngờ vì lời tuyên bố của tài khoản mang tên N.
trên Facebook cá nhân: "Bức hình này đủ 40.000 like sẽ đổ xăng từ trên người xuống, lấy hộp quẹt tự đốt người rồi nhảy cầu Tân Hóa! Đủ like sẽ làm, tôi nói là làm. Share mạnh để có cái hay hấp dẫn mà xem". Bài viết thu hút gần 100.000 like (thích) cùng hàng nghìn bình luận cổ vũ lẫn thách thức anh chàng thực hiện hành động nguy hiểm. Ngay sau đó, mạng xã hội xuất hiện clip nam thanh niên tự tẩm xăng, châm lửa cháy và nhảy xuống sông.
Nhiều bạn trẻ liên tục đăng tải những lời tuyên bố với hashtag #noilalam, và "ra giá" số like cần để đăng những bức ảnh hoặc video có nội dung gây sốc, phản cảm. Một loạt những dòng chữ theo phong trào xuất hiện trên mạng: "Đủ 1.000 like sẽ mặc quần áo con gái đi vòng quận 8", "60 like và 15.000 share sẽ mặc đồ lót nhảy cầu và uống hết một ca nước sông", "Chỉ cần 10 like để phóng cả người và xe xuống cống". Nhiều cô gái còn thản nhiên câu like bằng những bức ảnh hoặc clip nóng như "20.000 bình luận để xem video lột đồ", "5.000 like thôi sẽ chụp ảnh lộ nguyên vòng một tặng anh em". Trào lưu đọa ma trẻ em (Trào lưu Pontianak) Với trào lưu nhốt trẻ trong phòng kín hay đeo mặt nạ để dọa trẻ như hiện nay lại không phải nhằm giáo dục trẻ mà chỉ với mục đích mua vui, giải trí của một bộ phận thì là một hành động càng phải lên án hơn.
Với những trò dọa nạt như vậy sẽ khiến nhiều trẻ bị ảnh hưởng tâm lý. Hành vi này thể hiện sự kém văn hóa của giới trẻ khi lấy nỗi sợ hãi của người khác để giải tỏa stress của bản thân. Đây là một trò đùa, "đu trend" mà không có sự cân nhắc đến nội dung này có ảnh hưởng như thế nào. Nó thể hiện sự thiếu nhận thức và văn hóa của bộ phận giới trẻ hiện nay".
6 Trào lưu dọa ma trẻ em Trào lưu chia sẻ hình AI: Trào lưu chỉnh sửa ảnh bằng trí tuệ nhân tạo (AI) theo phong cách anime đã trở thành "hot trend" trên mạng xã hội. Nhiều người thích thú "đua trend" biến ảnh thật thành ảnh anime. Tuy nhiên, đại diện Cục An toàn thông tin đưa ra cảnh báo về nguy cơ mất an toàn thông tin với người dùng khi sử dụng ứng dụng chỉnh sửa ảnh phong cách anime. Việc tập trung các hình ảnh tại một nơi sẽ có nguy cơ bị lộ lọt, tấn công bởi hacker.
Nếu kho ảnh rơi vào tay kẻ xấu, chúng có thể dùng deepfake để tạo ảnh và video giả mạo cho các mục đích khác nhau, thậm chí lừa đảo. Trào lưu chia sẻ ảnh AI Thử thách MoMo MoMo - nhân vật với hình dáng búp bê có đôi mắt lồi, miệng rộng, làn da nhợt nhạt, thực chất là một tác phẩm điêu khắc có tên “Chim mẹ” của nghệ sĩ Nhật Bản - Keisuke Aisawa. Tác phẩm được trưng bày vào năm 2016 tại Phòng triển lãm Vanilla ở Tokyo. Tuy nhiên, hình ảnh kinh dị này đã được kẻ xấu sử dụng cho một thử thách khiến người chơi có thể trầm cảm và nung nấu ý định tự sát.
Trong hình dáng MoMo, kẻ xấu sẽ liên lạc với người chơi qua Messenger hoặc WhatApps, buộc họ làm theo những hành động có thể gây hại cho bản thân. 7 Thử thách MoMo được phát hiện lần đầu vào tháng 7 năm 2018 bởi một YouTuber tên ReignBot. Thử thách này nhắm mục tiêu vào các thanh thiếu niên, trẻ em nhỏ tuổi. Nếu người chơi từ chối thực hiện, bọn chúng sẽ buông những lời đe dọa khủng khiếp.
Tin nhắn của những kẻ này còn đi kèm những ngôn từ uy hiếp, hình ảnh đẫm máu thay cho sự cảnh cáo. Hiện trường nơi nạn nhân thực hiện thử thách Momo dẫn đến tử vong Thử thách bất tỉnh" (blackout challenge, thử thách bất tỉnh) phổ biến trên nền tảng mạng xã hội TikTok, khuyến khích người chơi tự bóp cổ mình bằng các vật dụng trong nhà cho đến khi bất tỉnh và quay lại cảnh khi họ tỉnh lại. Hành động này nguy hiểm đến mức nó có thể gây tổn thương não hoặc tử vong.