Giải pháp phát triển kỹ năng ứng phó trào lưu độc hại cho học sinh THPT Cửa Lò 2

SKKN cấp tỉnh Cửa Lò 2: Giải pháp phát triển kỹ năng ứng phó trào lưu độc hại trên mạng xã hội cho học sinh THPT. Nâng cao nhận thức, phòng tránh nguy cơ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh
• Trường học: Sở Giáo Dục Và Đào Tạo Nghệ An
• Chuyên ngành: Kĩ năng sống
• Đề tài: Một số giải pháp góp phần phát triển kỹ năng ứng phó với các trào lưu độc hại trên mạng xã hội cho học sinh THPT Cửa Lò 2
• Loại tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm
• Năm xuất bản: 2023-2024
• Địa điểm: Cửa Lò

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lí do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Đối tượng, khách thể nghiên cứu
• 4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Tính mới của đề tài
• PHẦN NỘI DUNG
• 1. Chương I: Khái niệm mạng xã hội, trào lưu, hot trend, đú trend
• 1.1. Các khái niệm
• 2. Một số mạng xã hội phổ biến nhất hiện nay
• 3. Một số trào lưu độc hại trên mạng xã hội
• 4. Vai trò của công tác giáo dục kĩ năng ứng phó với trào lưu độc hại trên mạng xã hội cho học sinh trong trường phổ thông
• II. Chương II: Thực trạng về kĩ năng ứng phó với trào lưu nguy hại trên mạng xã hội của học sinh
• 1. Một số nhận định về kỹ năng ứng phó với trào lưu nguy hại trên mạng xã hội của học sinh hiện nay
• 2. Thực trạng nhận thức của giáo viên và học sinh về vai trò của KN ứng phó với trào lưu độc hại trên MXH của học sinh THPT
• 3. Thực trạng của việc hình thành và giáo dục KN ứng phó với trào lưu độc hại trên MXH cho HS THPT
• 4. Nguyên nhân và hậu quả khi HS thiếu KN ứng phó với trào lưu độc hại trên MXH
• 4.1. Nguyên nhân HS thiếu KN ứng phó với trào lưu độc hại trên MXH
• 4.2. Hậu quả khi học sinh thiếu KN ứng phó với trào lưu độc hại trên MXH
• III. Chương III: Một số giải pháp góp phần phát triển kỹ năng ứng phó với trào lưu độc hại trên mạng xã hội cho học sinh trường THPT Cửa Lò 2
• 1. Những nguyên tắc để xây dựng giải pháp
• 2. Đảm bảo tính mục đích giáo dục
• 3. Đảm bảo sự phù hợp với đặc điểm tâm lý và nhân cách HS THPT
• 4. Đảm bảo tính khả thi
• 5. Một số giải pháp góp phần phát triển KN ứng phó với trào lưu độc hại trên MXH cho học sinh THPT Cửa Lò 2
• 6. Nâng cao nhận thức cán bộ quản lí, GV, HS và PH về tầm quan trọng của việc giáo dục và phát triển KN ứng phó với trào lưu độc hại trên MXH cho học sinh
• 7. Nâng cao hiệu quả công tác giáo dục học tập rèn luyện các phẩm chất cho học sinh trường THPT Cửa Lò 2
• 8. Sử dụng nền tảng MXH Tiktok, Youtuber, facebook để chia sẻ các trào lưu lành mạnh, giá trị tốt đẹp của cuộc sống
• 9. Lồng ghép trong giờ sinh hoạt lớp
• 10. Lồng ghép giáo dục KN ứng phó với trào lưu độc hại trên MXH vào các tiết học và các hoạt động trải nghiệm
• 11. Phối hợp với tổ tư vấn tâm lí, thành lập tổ phản ứng nhanh để phát hiện, ngăn ngừa hỗ trợ học sinh trước các trào lưu độc hại trên MXH
• 12. Giáo dục thông qua các hoạt động tình nguyện
• 13. Phối hợp chặt chẽ với phụ huynh học sinh trong việc giúp học sinh ứng phó với trào lưu độc hại trên mạng xã hội
• IV. Chương IV: Thực nghiệm sư phạm
• 1. Mục đích thực nghiệm
• 2. Nhiệm vụ của thực nghiệm
• 3. Đối tượng và thời gian thực nghiệm
• 4. Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 5. Kết quả thực nghiệm
• 5.1. Kết quả định tính
• 5.2. Kết quả định tính
• 6. Hiệu quả của đề tài
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Toàn cảnh về ứng phó trào lưu độc hại cho học sinh

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của học sinh THPT. Theo báo cáo của UNICEF, có đến 89% trẻ em Việt Nam từ 12-17 tuổi sử dụng Internet, với thời lượng từ 5-7 tiếng mỗi ngày. Môi trường này mang lại nhiều lợi ích về kết nối và tri thức, nhưng cũng tiềm ẩn vô số rủi ro từ các trào lưu nguy hiểm. Các nền tảng như TikTok, Facebook, YouTube với thuật toán đề xuất thông minh có thể vô tình hoặc cố ý lan truyền các xu hướng tiêu cực, gây ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức và hành vi của lứa tuổi học sinh. Việc ứng phó trào lưu độc hại cho học sinh THPT không còn là vấn đề của riêng gia đình hay nhà trường, mà đã trở thành một yêu cầu cấp thiết của toàn xã hội. Nội dung này đòi hỏi một chiến lược tổng thể, kết hợp giữa giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cấp 3, nâng cao nhận thức và xây dựng một môi trường số an toàn. Sự thiếu hụt kỹ năng ứng phó có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, từ ảnh hưởng sức khỏe tinh thần học đường đến các hành vi vi phạm pháp luật. Do đó, việc trang bị cho các em một 'vắc-xin số' để tự bảo vệ mình là nhiệm vụ trọng tâm, giúp các em không chỉ 'học để biết, học để làm' mà còn 'học để tồn tại và chung sống' trong thế giới số phức tạp.

1.1. Nhận diện các xu hướng tiêu cực trên mạng xã hội

Các xu hướng tiêu cực trên mạng xã hội xuất hiện dưới nhiều hình thức đa dạng và ngày càng tinh vi. Có thể kể đến các thử thách độc hại TikTok như 'thử thách bất tỉnh' (blackout challenge) khuyến khích người chơi tự làm mình ngạt thở, hay 'thử thách Cá voi xanh' với 50 nhiệm vụ nguy hiểm mà đỉnh điểm là tự sát. Bên cạnh đó là các trào lưu ăn uống phản khoa học như mukbang thực phẩm sống, nội tạng chưa qua chế biến, gây nguy hại trực tiếp đến sức khỏe. Một dạng khác là các trào lưu mang tính bắt nạt trực tuyến (cyberbullying), đùa cợt trên nỗi sợ của người khác như 'trào lưu dọa ma trẻ em Pontianak'. Nguy hiểm hơn, tài liệu nghiên cứu chỉ ra sự xuất hiện của các trào lưu 'Nói là làm', thách thức người tham gia thực hiện các hành động dại dột, phản cảm để câu 'like', 'view'. Thậm chí, việc lạm dụng các ứng dụng AI chỉnh sửa ảnh cũng tiềm ẩn nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân, bị kẻ xấu lợi dụng cho mục đích lừa đảo. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu này là bước đầu tiên và quan trọng nhất để bảo vệ học sinh.

1.2. Phân tích tâm lý lứa tuổi học sinh THPT dễ bị ảnh hưởng

Lứa tuổi học sinh THPT là giai đoạn chuyển tiếp tâm lý phức tạp, 'không phải trẻ con song cũng chưa trở thành người lớn thực sự'. Các em có nhu cầu khẳng định bản thân rất lớn nhưng lại thiếu vốn sống và kinh nghiệm. Mạng xã hội cung cấp một không gian lý tưởng để thể hiện cá tính mà không sợ bị phán xét trực tiếp. Tâm lý tò mò, sợ bỏ lỡ (FOMO - Fear Of Missing Out), và áp lực từ bạn bè khiến các em dễ dàng 'đu trend' một cách mù quáng, chỉ để không bị cho là 'chậm nhịp thời đại'. Theo tài liệu gốc, nhu cầu được chú ý và tương tác là động lực chính thúc đẩy giới trẻ tham gia các trào lưu. Bên cạnh đó, các thuật toán gây nghiện của những nền tảng như TikTok liên tục đề xuất nội dung tương tự, tạo ra một vòng lặp khiến người dùng khó thoát ra, dần dần bị 'nhiễm độc' thụ động từ các nội dung xấu. Sự thiếu giám sát từ gia đình và việc chưa được trang bị đầy đủ văn hóa ứng xử trên mạng càng khiến các em trở thành mục tiêu dễ bị tổn thương.

II. Thực trạng ứng phó trào lưu độc hại và hậu quả nghiêm trọng

Thực trạng về kỹ năng ứng phó trào lưu độc hại cho học sinh THPT hiện nay cho thấy nhiều lỗ hổng đáng báo động. Một khảo sát tại trường THPT Cửa Lò 2 chỉ ra rằng có tới 89,01% học sinh từng tham gia các trào lưu trên mạng xã hội, nhưng phần lớn không phân biệt được đâu là xu hướng tích cực hay tiêu cực. Đáng chú ý, có đến 66,67% học sinh tự học cách sử dụng mạng xã hội, trong khi chỉ 12,48% được học từ nhà trường. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu hụt kỹ năng nền tảng. Ví dụ, chỉ 4,51% học sinh 'thường xuyên' sử dụng tư duy phản biện để phân biệt thông tin, và 25,07% 'không bao giờ' sử dụng các công cụ quản lý quyền riêng tư. Sự thiếu hụt này để lại những hậu quả nặng nề. Các tác hại của trào lưu xấu không chỉ dừng lại ở mặt thể chất mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe tinh thần học đường. Nhiều học sinh trở thành nạn nhân của bắt nạt trực tuyến, rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý, lo âu, trầm cảm. Hơn nữa, việc tiếp xúc với thông tin sai lệch và nội dung bạo lực có thể làm lệch lạc nhân cách, dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật ngoài đời thực.

2.1. Đánh giá mức độ nhận thức của giáo viên và học sinh

Khảo sát cho thấy có sự chênh lệch trong nhận thức. Về phía giáo viên, 80% cho rằng kỹ năng ứng phó với trào lưu độc hại là 'rất quan trọng'. Điều này thể hiện sự đánh giá cao của đội ngũ nhà giáo về vai trò của việc bảo vệ thanh thiếu niên trên không gian mạng. Tuy nhiên, về phía học sinh, dù 78,59% thừa nhận tầm quan trọng của kỹ năng này, vẫn còn tới 21,41% xem đây là kỹ năng 'không quan trọng'. Con số này là một lời cảnh báo, cho thấy một bộ phận không nhỏ học sinh vẫn chưa ý thức được đầy đủ các rủi ro tiềm ẩn. Việc nâng cao nhận thức cho học sinh là nhiệm vụ cấp bách, cần được thực hiện một cách bài bản và có hệ thống, thay vì chỉ mang tính hình thức. Nếu không thay đổi được suy nghĩ và quan điểm của nhóm học sinh này, mọi giải pháp giáo dục đều khó có thể đạt hiệu quả như mong muốn.

2.2. Hậu quả về sức khỏe tâm lý và hành vi lệch chuẩn

Việc thiếu kỹ năng ứng phó với trào lưu độc hại dẫn đến những hậu quả đa chiều. Về sức khỏe, các thử thách nguy hiểm có thể gây thương tích vĩnh viễn hoặc tử vong. Về tâm lý, việc liên tục tiếp xúc với các nội dung tiêu cực, thông tin sai lệch và áp lực phải 'đu trend' gây ra căng thẳng, lo âu, suy giảm nhận thức và các vấn đề về sức khỏe tinh thần học đường. Tài liệu nghiên cứu nhấn mạnh, việc này có thể 'làm lệch lạc về hành vi, nhân cách sống của thanh thiếu niên'. Nhiều trường hợp đã được ghi nhận, từ việc học sinh ném đá vào ô tô trên cao tốc (Vĩnh Phúc) do bắt chước video TikTok, đến việc trở thành nạn nhân của lừa đảo hoặc bị lôi kéo vào các hoạt động vi phạm pháp luật. Những tác hại của trào lưu xấu không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân học sinh mà còn tạo ra gánh nặng cho gia đình và gây bất ổn cho xã hội.

III. Phương pháp ứng phó trào lưu độc hại từ nhà trường

Nhà trường đóng vai trò trung tâm trong việc xây dựng 'lá chắn' vững chắc để ứng phó trào lưu độc hại cho học sinh THPT. Một trong những giải pháp hiệu quả nhất là lồng ghép giáo dục kỹ năng số vào các hoạt động chính khóa và ngoại khóa. Trách nhiệm của nhà trường không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn phải trang bị cho học sinh năng lực tự vệ trên không gian mạng. Tài liệu 'Sáng kiến kinh nghiệm' đề xuất việc tích hợp nội dung về an ninh mạng cho giới trẻ vào các môn học như Tin học (bài 'An toàn trên không gian mạng'), Giáo dục quốc phòng và an ninh (bài 'Một số hiểu biết chung về an ninh mạng'), và Ngữ văn (viết bài nghị luận về vấn đề xã hội). Bên cạnh đó, các giờ sinh hoạt lớp cần được tận dụng để tổ chức các chuyên đề chuyên sâu, giúp học sinh nhận diện thông tin sai lệch, thảo luận về văn hóa ứng xử trên mạng và thực hành các kỹ năng phản biện. Việc thành lập các tổ tư vấn tâm lý, tổ phản ứng nhanh để kịp thời phát hiện và hỗ trợ các trường hợp bị ảnh hưởng cũng là một giải pháp mang tính chiến lược, thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến sức khỏe tinh thần học đường.

3.1. Lồng ghép giáo dục kỹ năng số vào chương trình học

Giải pháp này tập trung vào việc tích hợp kiến thức một cách tự nhiên và hệ thống. Ví dụ, trong môn Tin học 10, các bài học về 'An toàn trên không gian mạng' và 'Ứng xử trong môi trường số' trực tiếp trang bị cho học sinh kỹ năng bảo mật thông tin, nhận diện lừa đảo và tôn trọng bản quyền. Môn Giáo dục quốc phòng và an ninh cung cấp kiến thức nền tảng về Luật An ninh mạng, giúp các em hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình. Các giờ sinh hoạt lớp theo chủ đề, như 'Nhận diện thông tin xấu độc' hay 'Kỹ năng ứng phó trào lưu nguy hiểm', tạo không gian để học sinh thảo luận, xem video tình huống và thực hành xử lý vấn đề. Việc lồng ghép này đảm bảo tất cả học sinh đều được tiếp cận kiến thức, biến an ninh mạng cho giới trẻ trở thành một phần không thể thiếu của giáo dục toàn diện.

3.2. Vai trò của tổ tư vấn tâm lý và đội phản ứng nhanh

Để hỗ trợ kịp thời, sáng kiến kinh nghiệm nhấn mạnh việc thành lập Tổ tư vấn tâm lý và Tổ phản ứng nhanh. Tổ tư vấn tâm lý học đường không chỉ giúp đỡ các em bị ảnh hưởng bởi trào lưu độc hại mà còn tư vấn cho phụ huynh về cách quản lý và đồng hành cùng con. Tổ phản ứng nhanh, bao gồm giáo viên và các học sinh nòng cốt (lớp trưởng, bí thư chi đoàn), có nhiệm vụ nắm bắt nhanh các xu hướng trong học sinh, khoanh vùng những em có nguy cơ cao để có biện pháp can thiệp sớm. Sự kết hợp này tạo ra một mạng lưới bảo vệ đa tầng, giúp nhà trường luôn nắm bắt thông tin nhanh nhất, từ đó ngăn chặn kịp thời các xu hướng tiêu cực trên mạng xã hội trước khi chúng lan rộng và gây ra hậu quả đáng tiếc, góp phần đảm bảo một môi trường học đường an toàn.

IV. Hướng dẫn ứng phó trào lưu độc hại Vai trò phụ huynh

Sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường là yếu tố then chốt để ứng phó trào lưu độc hại cho học sinh THPT thành công. Vai trò của phụ huynh không chỉ là giám sát mà còn là đồng hành, lắng nghe và định hướng. Cha mẹ cần chủ động nâng cao nhận thức của chính mình về các rủi ro trên không gian mạng để có thể trò chuyện cởi mở với con về các thử thách độc hại TikTok hay những xu hướng tiêu cực trên mạng xã hội. Thay vì cấm đoán cực đoan, phụ huynh nên thiết lập các quy tắc rõ ràng về thời gian sử dụng thiết bị điện tử, đồng thời hướng dẫn con cách cài đặt quyền riêng tư, chặn các nội dung không phù hợp. Việc thường xuyên trao đổi thông tin với giáo viên chủ nhiệm giúp phụ huynh nắm bắt được những biểu hiện bất thường của con ở trường. Nghiên cứu chỉ ra rằng, sự quan tâm và định hướng đúng đắn từ gia đình là liều 'vắc-xin' hiệu quả nhất, giúp học sinh xây dựng bộ lọc thông tin vững chắc và đủ bản lĩnh để từ chối những lời rủ rê tiêu cực, góp phần bảo vệ thanh thiếu niên trên không gian mạng từ gốc rễ.

4.1. Phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường

Sự phối hợp này cần được thực hiện một cách thường xuyên và thực chất. Thông qua các buổi họp phụ huynh, nhà trường cần chia sẻ cụ thể về các trào lưu nguy hiểm đang phổ biến và hướng dẫn cha mẹ cách nhận biết dấu hiệu con em mình bị ảnh hưởng. Ngược lại, phụ huynh cần chủ động thông báo cho giáo viên chủ nhiệm về những thay đổi tâm lý, hành vi của con tại nhà. Việc tạo ra các kênh liên lạc hai chiều hiệu quả (như nhóm Zalo, sổ liên lạc điện tử) giúp thông tin được trao đổi kịp thời. Khi gia đình và nhà trường cùng chung một mục tiêu và phương pháp giáo dục, hiệu quả bảo vệ thanh thiếu niên trên không gian mạng sẽ được nhân lên gấp bội.

4.2. Cách cha mẹ đồng hành và xây dựng niềm tin với con

Đồng hành thay vì áp đặt là chìa khóa. Cha mẹ nên dành thời gian tìm hiểu về các nền tảng mạng xã hội mà con đang sử dụng, thậm chí cùng con trải nghiệm một cách có kiểm soát. Hãy tạo ra một không khí cởi mở để con có thể thoải mái chia sẻ về những gì con thấy trên mạng mà không sợ bị la mắng hay phán xét. Lắng nghe một cách chân thành sẽ giúp cha mẹ hiểu được nguyên nhân sâu xa đằng sau mong muốn 'đu trend' của con. Từ đó, cha mẹ có thể phân tích cho con hiểu về tác hại của trào lưu xấu và cùng con tìm kiếm những hoạt động giải trí lành mạnh khác. Xây dựng được niềm tin vững chắc là nền tảng để con cái tìm đến cha mẹ đầu tiên khi gặp phải vấn đề trên không gian mạng.

V. Kết quả thực tiễn từ giải pháp ứng phó trào lưu độc hại

Hiệu quả của các giải pháp ứng phó trào lưu độc hại cho học sinh THPT đã được chứng minh qua thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Cửa Lò 2. Sau một thời gian áp dụng đồng bộ các biện pháp, kết quả khảo sát cho thấy sự cải thiện đáng kể về kỹ năng của học sinh. Mức độ 'thường xuyên' sử dụng các kỹ năng ứng phó đã tăng lên rõ rệt. Cụ thể, kỹ năng sử dụng tư duy phản biện để phân biệt thông tin (Kỹ năng 6) tăng từ 4,51% lên 11,83%. Kỹ năng cài đặt quyền riêng tư và quản lý tài khoản (Kỹ năng 1) tăng từ 6,48% lên 18,31%. Ngược lại, tỉ lệ học sinh 'không bao giờ' sử dụng các kỹ năng này đã giảm mạnh. Đáng chú ý, kỹ năng nhận biết lừa đảo (Kỹ năng 4) được cải thiện ấn tượng khi mức độ sử dụng 'thường xuyên' và 'thỉnh thoảng' tăng cao. Những con số này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của đề tài, cho thấy khi được trang bị kiến thức và kỹ năng đúng cách, học sinh hoàn toàn có khả năng tự bảo vệ thanh thiếu niên trên không gian mạng một cách chủ động và hiệu quả.

5.1. Phân tích số liệu trước và sau khi áp dụng giải pháp

Bảng số liệu từ thực nghiệm cho thấy một bức tranh tích cực. Trước khi áp dụng, tỉ lệ học sinh 'không bao giờ' sử dụng kỹ năng quản lý tài khoản là 25,07%, sau khi áp dụng chỉ còn 4,23%. Tương tự, tỉ lệ 'không bao giờ' sử dụng tư duy phản biện giảm từ 25,06% xuống còn 8,18%. Sự thay đổi này không chỉ là những con số mà còn phản ánh sự chuyển biến trong nhận thức và hành vi của học sinh. Các em đã chủ động hơn trong việc kiểm soát thông tin cá nhân và hình thành thói quen xem xét, đánh giá nội dung trước khi tin tưởng và làm theo. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy các giải pháp như lồng ghép vào giờ học, sinh hoạt chủ đề và phối hợp với phụ huynh đã tác động trực tiếp và mang lại kết quả đo lường được.

5.2. Đánh giá tính cấp thiết và khả thi của các sáng kiến

Một khảo sát sâu hơn với 170 cán bộ, giáo viên và học sinh đã được thực hiện để đánh giá tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp. Kết quả cho thấy sự đồng thuận cao. Các giải pháp như 'Sử dụng nền tảng MXH để chia sẻ trào lưu lành mạnh' và 'Phối hợp chặt chẽ với phụ huynh' đều được đánh giá ở mức 'Rất cấp thiết' (điểm trung bình 3.56/4) và 'Rất khả thi'. Điều này cho thấy các biện pháp đề xuất không chỉ đúng đắn về mặt lý thuyết mà còn phù hợp với điều kiện thực tiễn tại các trường THPT. Sự ủng hộ từ chính đối tượng thụ hưởng và thực thi là một yếu tố quan trọng, đảm bảo các sáng kiến này có thể được nhân rộng và phát huy hiệu quả lâu dài trong tương lai.

Nội dung chính

Ứng Phó Trào Lưu Độc Hại Cho Học Sinh THPT: Cẩm Nang Giáo Dục Kỹ Năng Sống Và An Toàn Số

Tổng quan nghiên cứu

Trong kỷ nguyên số, không gian mạng đã trở thành môi trường sinh hoạt thứ hai của giới trẻ. Theo báo cáo từ UNICEF, khoảng 89% trẻ em Việt Nam từ 12–17 tuổi sử dụng Internet hàng ngày với thời lượng trung bình từ 5 đến 7 tiếng. Sự phát triển bùng nổ của các nền tảng xuyên biên giới như TikTok, Facebook, YouTube mang lại kho tàng tri thức khổng lồ. Tuy nhiên, mặt trái của nó là sự xâm nhập của hàng loạt nội dung phản cảm, bạo lực và độc hại.

Hiện tượng "đu trend" mù quáng đang đe dọa trực tiếp đến tâm lý, sức khỏe và nhân cách của lứa tuổi học sinh trung học phổ thông (THPT). Nhiều thử thách nguy hiểm như trào lưu tự hại, bạo lực mạng, ngôn từ thù ghét hay khoe thân phản cảm đã gây ra những hệ lụy đau lòng trong đời thực. Trong khi đó, công tác đảm bảo an toàn mạng tại các trường phổ thông hiện nay phần lớn chỉ dừng lại ở lý thuyết chung chung, thiếu các giải pháp thực hành chuyên sâu.

Nhằm lấp đầy khoảng trống cấp thiết này, đề tài sáng kiến kinh nghiệm "Một số giải pháp góp phần phát triển kỹ năng ứng phó với các trào lưu độc hại trên mạng xã hội cho học sinh THPT Cửa Lò 2" (tác giả: Nguyễn Thị Minh, Trần Thị Lệ Hằng, Phùng Thị Trúc – Sở GD&ĐT Nghệ An, năm học 2023–2024) đã được triển khai. Công trình mang đến một hệ sinh thái giải pháp đồng bộ, kết hợp giữa lý luận tâm lý học sư phạm, điều tra thực nghiệm chuẩn mực và quy trình can thiệp đa chiều. Nghiên cứu tạo ra "vắc-xin số" vững chắc giúp học sinh chủ động nhận diện, phòng ngừa và loại bỏ tác động tiêu cực từ mạng xã hội.

---

Nội dung chi tiết

Cơ sở lý luận và thực trạng trào lưu độc hại đối với học sinh THPT

Mạng xã hội vận hành dựa trên các thuật toán đề xuất nội dung thông minh, liên tục kích thích sự tò mò và dễ dẫn đến hành vi nghiện màn hình. Ở lứa tuổi THPT (15–18 tuổi), cấu trúc tâm lý đang trong giai đoạn chuyển tiếp, các em luôn có nhu cầu khẳng định bản thân nhưng lại thiếu hụt vốn sống và kỹ năng tự vệ. Điều này dẫn đến hội chứng sợ bỏ lỡ (FOMO), khiến học sinh dễ bị cuốn theo các trào lưu độc hại mà không lường trước hậu quả.

Tài liệu đã hệ thống hóa và phân loại các nhóm trào lưu nguy hiểm đang phổ biến trên môi trường số hiện nay:

• Trào lưu thử thách gây tổn hại thể xác và tính mạng: Thử thách MoMo (kích động tự sát), Thử thách Cá voi xanh (Blue Whale Challenge), Thử thách bất tỉnh (Blackout challenge) hay trào lưu bịt miệng bằng băng dính khi ngủ.
• Trào lưu bạo lực, thách thức chuẩn mực xã hội: Trào lưu "Việt Nam nói là làm" (#noilalam) dẫn đến các hành vi quá khích như đốt lửa tự thiêu, nhảy cầu, ném đá vào phương tiện giao thông.
• Trào lưu ẩm thực lệch chuẩn: Mukbang đồ sống, ăn nuốt dị vật, kết hợp thực phẩm bừa bãi gây nguy hại tiêu hóa.
• Trào lưu phản cảm và rủi ro an ninh thông tin: Đu trend khoe thân lố lăng, trào lưu chuyển ảnh anime bằng AI tiềm ẩn nguy cơ lộ lọt dữ liệu sinh trắc học và bị lợi dụng bởi công nghệ Deepfake.

+-------------------------------------------------------------------+
|               THỰC TRẠNG KỸ NĂNG MẠNG CỦA HỌC SINH THPT           |
+-------------------------------------------------------------------+
|  [66.67%] Học sinh tự học dùng MXH (chỉ 12.48% học từ nhà trường) |
|  [89.01%] Đã từng tham gia hoặc làm theo các trào lưu mạng        |
|  [21.41%] Coi kỹ năng ứng phó trào lưu độc hại là "không quan trọng"|
|  [ 4.51%] Thường xuyên sử dụng tư duy phản biện để lọc thông tin  |
+-------------------------------------------------------------------+

Khảo sát thực tiễn trên 355 học sinh tại trường THPT Cửa Lò 2 cho thấy thực trạng đáng báo động. Dù 80% giáo viên nhận thức được tầm quan trọng sống còn của kỹ năng số, vẫn có đến 21.41% học sinh xem nhẹ kỹ năng ứng phó. Đáng chú ý, có 66.67% học sinh tự mày mò sử dụng mạng xã hội và chỉ 4.51% học sinh duy trì thường xuyên thói quen sử dụng tư duy phản biện khi tiếp cận thông tin. Sự thiếu hụt kỹ năng này dẫn đến nhiều hệ lụy tiêu cực: làm suy giảm kết quả học tập, rối loạn tâm sinh lý, lệch lạc nhân cách và gia tăng nguy cơ vi phạm pháp luật an ninh mạng.

---

Hệ thống 8 giải pháp phát triển kỹ năng ứng phó toàn diện

Dựa trên ba nguyên tắc cốt lõi: đảm bảo tính mục đích giáo dục, phù hợp đặc điểm tâm lý lứa tuổi và đảm bảo tính khả thi, nhóm tác giả đã thiết lập hệ thống 8 giải pháp sư phạm đột phá:

                            HỆ THỐNG 8 GIẢI PHÁP
[GIÁO DỤC CHÍNH KHÓA]       [TRUYỀN THÔNG TÍCH CỰC]        [HỖ TRỢ & KẾT NỐI]
 1. Nâng cao nhận thức       3. Lan tỏa "Lấy cái đẹp        6. Thành lập Tổ phản
    pháp luật an ninh mạng      dẹp cái xấu" trên MXH          ứng nhanh & Tư vấn
 2. Bồi dưỡng phẩm chất      4. Đổi mới Sinh hoạt lớp          tâm lý học đường
    theo GDPT 2018              theo chuyên đề             7. Hoạt động tình nguyện
 5. Tích hợp liên môn        8. Phối hợp Gia đình -            gắn kết thực tế
    (Tin, GDQP, Văn, GDCD)      Nhà trường - Xã hội

1. Nâng cao nhận thức đa phương diện: Quán triệt Luật An toàn thông tin mạng và Luật An ninh mạng cho đội ngũ cán bộ, giáo viên, phụ huynh và học sinh. Phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an địa phương tổ chức các buổi tuyên truyền chuyên đề về an toàn số và quản trị dữ liệu cá nhân.
2. Nâng cao hiệu quả rèn luyện phẩm chất theo Chương trình GDPT 2018: Xây dựng các tiêu chí đánh giá chuẩn mực, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ lớp, Bí thư chi đoàn nhằm bồi dưỡng lòng trung thực và tinh thần trách nhiệm.
3. Chiến dịch truyền thông "Lấy cái đẹp dẹp cái xấu" trên không gian mạng: Sử dụng chính các nền tảng TikTok, Facebook, YouTube để chia sẻ các trào lưu lành mạnh (như "Dọn rác check-in", "Mỗi ngày một cuốn sách", "Tự hào lịch sử"). Phương pháp này giúp lấn át nội dung xấu độc bằng các thông điệp nhân văn, tích cực.
4. Đổi mới giờ sinh hoạt lớp theo các chuyên đề định hướng: Thiết kế giáo án tương tác theo quy trình 4 bước (Chuyển giao nhiệm vụ - Thực hiện - Báo cáo/Thảo luận - Kết luận). Hai chuyên đề tiêu biểu gồm: "Nhận diện thông tin xấu độc trên mạng xã hội" và "Ứng phó với các trào lưu nguy hại".
5. Tích hợp giáo dục kỹ năng số vào các môn học chính khóa:
   • Môn Tin học (Lớp 10 & 11): Rèn luyện thao tác bảo mật tài khoản cá nhân, phòng chống mã độc và kỹ thuật phân quyền riêng tư.
   • Môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh: Phân tích các thủ đoạn "diễn biến hòa bình" và nâng cao cảnh giác trước các thông tin xuyên tạc.
   • Môn Ngữ văn & Giáo dục công dân/GDKT&PL: Lồng ghép các đề bài nghị luận xã hội về lối sống ảo, văn hóa ứng xử trên mạng và trách nhiệm công dân số.
6. Thành lập Tổ phản ứng nhanh và Ban tư vấn tâm lý học đường: Thiết lập không gian phòng tư vấn trực tiếp kết hợp fanpage hỗ trợ trực tuyến để kịp thời phát hiện, xử lý các dấu hiệu khủng hoảng tâm lý hoặc bắt nạt qua mạng.
7. Tổ chức các hoạt động tình nguyện thực tế: Đưa học sinh gắn kết với đời sống thực thông qua các chương trình ý nghĩa như "Hoa phượng đỏ", "Xuân yêu thương", chăm sóc di tích lịch sử và tham gia đề án "Bảo tồn, phát triển hoa cúc biển Cửa Lò". Qua đó, các em tìm thấy giá trị đích thực thay vì đắm chìm trong thế giới ảo.
8. Phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội: Duy trì kênh liên lạc liên tục giữa Giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh để quản lý thời gian sử dụng thiết bị số, hỗ trợ uốn nắn các hành vi bất thường của học sinh.

---

Kết quả thực nghiệm sư phạm và đánh giá tính khả thi

Nhóm nghiên cứu đã thực hiện quy trình thực nghiệm sư phạm nghiêm ngặt trên 355 học sinh trường THPT Cửa Lò 2 trong năm học 2023–2024. Số liệu định lượng được thu thập qua bài test anket chuẩn hóa và xử lý bằng phương pháp thống kê toán học (phần mềm SPSS và Microsoft Excel).

So sánh mức độ thực hành kỹ năng số trước và sau thực nghiệm

STT	Nhóm kỹ năng ứng phó cốt lõi	Mức độ thường xuyên (Trước)	Mức độ thường xuyên (Sau)	Mức độ không bao giờ (Trước)	Mức độ không bao giờ (Sau)
KN1	Quản lý quyền riêng tư và đối tượng xem trên MXH	6.48%	18.31% (↑ 11.83%)	25.07%	4.23% (↓ 20.84%)
KN2	Giới hạn và kiểm soát thời gian sử dụng MXH	15.77%	17.70% (↑ 1.93%)	20.85%	9.62% (↓ 11.23%)
KN3	Thiết lập quy tắc ứng xử trực tuyến văn minh	17.46%	20.56% (↑ 3.10%)	21.69%	7.61% (↓ 14.08%)
KN4	Nhận biết kẻ lợi dụng, lừa đảo, khiêu khích	9.29%	16.62% (↑ 7.33%)	20.28%	2.26% (↓ 18.02%)
KN5	Phòng tránh các tình huống nguy hiểm trên mạng	9.58%	16.90% (↑ 7.32%)	19.15%	3.38% (↓ 15.77%)
KN6	Sử dụng tư duy phản biện để đánh giá thông tin	4.51%	11.83% (↑ 7.32%)	25.06%	8.18% (↓ 16.88%)

Số liệu thực nghiệm minh chứng rõ rệt: Tỷ lệ học sinh sử dụng thường xuyên các kỹ năng tự bảo vệ đều tăng trưởng vượt bậc, trong đó kỹ năng tư duy phản biện tăng gấp gần 3 lần (từ 4.51% lên 11.83%). Ngược lại, nhóm học sinh hoàn toàn "không có kỹ năng" giảm mạnh xuống mức tối thiểu (đặc biệt KN1 giảm từ 25.07% xuống chỉ còn 4.23%).

          ĐÁNH GIÁ TÍNH CẤP THIẾT & KHẢ THI (THANG ĐIỂM 4.0)
3.0    Tính cấp thiết          Tính khả thi
     (Khảo sát trên 170 Cán bộ quản lý, Giáo viên và Học sinh)

Bên cạnh đó, cuộc khảo sát mở rộng trên 170 cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh đã khẳng định tính ưu việt của đề tài. Điểm đánh giá tính cấp thiết trung bình đạt từ 3.46 đến 3.56/4.0, và tính khả thi đạt từ 3.49 đến 3.57/4.0. Hai giải pháp được đánh giá cao nhất là "Sử dụng nền tảng MXH để lan tỏa giá trị tốt đẹp" (3.57 điểm) và "Phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình" (3.56 điểm).

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu là cẩm nang thực hành sư phạm giá trị dành cho các nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ quản lý và Ban Giám hiệu các trường THPT: Cung cấp khung định hướng chiến lược để xây dựng mô hình "Trường học an toàn số – Trường học hạnh phúc", tích hợp đồng bộ công tác an ninh mạng vào kế hoạch năm học.
• Giáo viên chủ nhiệm và Giáo viên bộ môn (Tin học, GDQP-AN, GDCD, Ngữ văn): Sở hữu ngân hàng bài giảng tích hợp, giáo án sinh hoạt lớp theo chuyên đề và các tình huống thực tiễn để tổ chức hoạt động trải nghiệm hấp dẫn.
• Cán bộ Đoàn Thanh niên và Chuyên viên tư vấn tâm lý học đường: Nắm bắt quy trình xây dựng Tổ phản ứng nhanh, phương pháp truyền thông tương tác và kỹ thuật tham vấn tâm lý cho học sinh bị ảnh hưởng bởi mạng xã hội.
• Phụ huynh học sinh: Hiểu rõ tâm sinh lý thanh thiếu niên trong thời đại số, từ đó trang bị phương pháp đồng hành, kiểm soát thời gian trực tuyến của con một cách tinh tế và hiệu quả.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Kỹ năng ứng phó với trào lưu độc hại trên mạng xã hội gồm những năng lực cốt lõi nào?

Kỹ năng ứng phó bao gồm 6 năng lực trọng tâm: quản trị quyền riêng tư cá nhân; kiểm soát thời gian trực tuyến; xây dựng văn hóa giao tiếp văn minh; nhận diện hành vi lừa đảo, khiêu khích; phòng ngừa tình huống nguy hiểm và vận dụng tư duy phản biện để sàng lọc nội dung xấu độc.

2. Làm thế nào để nhà trường tích hợp giáo dục an toàn mạng vào các môn học chính khóa?

Nhà trường có thể lồng ghép khéo léo qua môn Tin học (bảo mật dữ liệu, an toàn số), môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh (Luật An ninh mạng), môn GDCD/GDKT&PL (chuẩn mực đạo đức, pháp lý) và môn Ngữ văn (nghị luận xã hội về hiện tượng đu trend ảo).

3. Tại sao học sinh THPT rất dễ bị dẫn dắt bởi các trào lưu nguy hiểm trên TikTok?

Học sinh THPT đang trong giai đoạn phát triển tâm lý mạnh mẽ, luôn khao khát thể hiện cái tôi và tìm kiếm sự công nhận. Hội chứng sợ bỏ lỡ (FOMO) kết hợp cùng thuật toán phân phối nội dung gây nghiện của TikTok khiến các em dễ bị lôi kéo theo xu hướng đám đông.

4. Khi nào tổ chức giáo dục cần kích hoạt Tổ phản ứng nhanh và can thiệp tâm lý?

Tổ phản ứng nhanh cần can thiệp ngay khi phát hiện học sinh có các dấu hiệu bất thường: tham gia thử thách nguy hại, bị bạo lực/bắt nạt trực tuyến, có biểu hiện hoảng loạn tâm lý, trầm cảm, hoặc chia sẻ nội dung tiêu cực, tự hại trên trang cá nhân.

5. Phương pháp "Lấy cái đẹp dẹp cái xấu" trên không gian mạng học đường được triển khai ra sao?

Nhà trường thành lập các trang truyền thông do chính học sinh và Đoàn trường quản lý, chủ động sản xuất các video ngắn, infographic lan tỏa thông điệp nhân văn như thử thách đọc sách, bảo vệ môi trường, văn hóa ứng xử để đẩy lùi thông tin độc hại.

---

Kết luận

Sáng kiến kinh nghiệm của nhóm tác giả trường THPT Cửa Lò 2 đã giải quyết triệt để một vấn đề nóng bỏng của giáo dục hiện đại. Nghiên cứu khẳng định rằng việc trang bị năng lực số và kỹ năng tự vệ cho học sinh là nhiệm vụ cấp bách không thể tách rời trong Chương trình GDPT 2018.

Các điểm đúc kết then chốt:

• Giáo dục kỹ năng ứng phó trào lưu độc hại giúp học sinh tự xây dựng "sức đề kháng số", bảo vệ sức khỏe tâm thần và định hình nhân cách lành mạnh.
• Kết hợp linh hoạt giữa giảng dạy chính khóa, sinh hoạt chuyên đề và hoạt động tình nguyện thực tế mang lại hiệu quả chuyển biến hành vi cao nhất.
• Mối liên kết hữu cơ giữa Nhà trường – Gia đình – Lực lượng chức năng xã hội là chiếc khiên vững chắc nhất bảo vệ học sinh trên không gian mạng.

Mô hình này hoàn toàn có thể nhân rộng tại các trường THPT trên toàn quốc để xây dựng một môi trường học đường an toàn, thông minh và hạnh phúc. Quý thầy cô và bạn đọc quan tâm có thể áp dụng ngay các chuyên đề sinh hoạt và khung giải pháp trên vào thực tế giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Khái niệm mạng xã hội, trào lưu, hot trend, đú trend 1.1 Các khái niệm Mạng xã hội (social network) là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn (forum), trò chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch vụ tương tự khác. (Khoản 22 Điều 3 Nghị định 72/2013/NĐ-CP) Trào lưu là việc một bộ phận hay yếu tố nào đó của lối sống nảy sinh trong quá trình phát triển, không phân biệt giai cấp, dân tộc, tôn giáo, quốc tịch… thu hút đông đảo quần chúng tham gia Hot trend trong tiếng Anh có nghĩa là xu hướng nóng hổi, thịnh hành, mới lạ, được nhiều người quan tâm. Xu hướng này thường chỉ khả dụng trong một khoảng thời gian giới hạn, trở nên HOT khi được phát hành và giảm dần khi các xu hướng hấp dẫn khác xuất hiện.

Sử dụng từ hot trend khi có một sự vật, sự việc được nhiều người quan tâm và theo dõi đặc biệt là với những người làm kinh doanh nếu không nắm bắt xu hướng thì sẽ khó đứng vững trong thời buổi công nghệ phát triển mạnh như hiện nay. Đú trend đã trở thành một từ rất quen thuộc trong giới trẻ vì chúng đã phản ánh một phần văn hoá cuộc sống hiện đại, trong sự phát triển công nghệ và mạng xã hội hiện nay. Thông qua việc “đú trend”, giới trẻ sẽ thể hiện cá tính, tham gia vào cộng đồng và tìm kiếm sự chú ý, tương tác với nhau. Bên cạnh đó, việc cập nhật những xu hướng mới cũng giúp cho giới trẻ tiếp thu thông tin, những sản phẩm, dịch vụ trào lưu mới nhằm đáp ứng nhu cầu giải trí, tương tác và học tập.

Một số mạng xã hội phổ biến nhất hiện nay - Facebook: Hiện Facebook là mạng xã hội phổ biến nhất hiện nay. Mạng xã hội này có lượng người dùng khủng, được phát hành miễn phí, sử dụng được trên nhiều nền tảng, thiết bị (điện thoại, máy tính bảng, ứng dụng, máy tính…), tạo tài khoản và đăng nhập bằng cả email, số điện thoại khiến nó càng dễ dàng tiếp cận người dùng. Cũng như các mạng xã hội khác, facebook là mạng xã hội giúp mọi người liên kết với nhau, chia sẻ hình ảnh… - Zalo: Zalo có các ứng dụng chính gồm: Gửi file dung lượng cao, không giới hạn; chat (cá nhân và nhóm); tích hợp luôn cả mạng xã hội; tích hợp mua sắm online; nạp tiền điện thoại, thanh toán hoá đơn…So với Facebook phải tải thêm phần mềm chat riêng là Message thì Zalo tích hợp đồng thời cả chat, gọi điện thoại, video và mạng xã hội, mua sắm… trên cùng một phần mềm, tạo điều kiện 4 thuận lợi cho người dùng cũng như không tốn quá nhiều dung lượng nếu điện thoại có bộ nhớ hạn chế. - Instagram: Instragram là mạng xã hội chuyên được sử dụng để chia sẻ ảnh và tạo những tin video ngắn, lưu trữ những hình ảnh, video đẹp của mình và bạn bè.

Ngoài ra, ứng dụng này còn có nhiều công cụ, hiệu ứng tạo ảnh, chỉnh sửa ảnh đẹp, được giới trẻ rất ưa chuộng. Ứng dụng này cũng tích hợp ứng dụng nhắn tin, comment trong từng ảnh, video được chia sẻ, giúp bạn bè có thể giao lưu, kết nối với nhau. Và đặc biệt, Instagram có tính năng bảo mật là chỉ những tài khoản theo dõi mới có thể thấy được ảnh, video được người dùng khác chia sẻ mà không phải mọi tài khoản đều có thể công khai. - Youtube: Mạng xã hội Youtube là một trong các sản phẩm của Google, là mạng xã hội chuyên dùng để chia sẻ các video.

Tại đây, người dùng có thể đăng tải nhiều video với các dung lượng khác nhau. Thông qua Youtube, người dùng có thể tìm kiếm nhiều video ở nhiều mảng khác nhau: Phim ảnh, ẩm thực, trend… Hiện, Youtube là mạng xã hội phổ biến trên toàn thế giới. Đặc biệt, người dùng đăng tải video trên Youtube có thể bật kiếm tiền từ các quảng cảo trên trang Youtube và các video của Youtube. - Tiktok: Đây là mạng xã hội còn khá “non trẻ” so với các mạng xã hội nêu trên.

Tuy ra đời sau nhưng Tiktok lại có sự phát triển vô cùng mạnh mẽ bởi người dùng dễ dàng tạo tài khoản bằng số điện thoại hoặc email, mã QR hoặc bằng liên kết với các mạng xã hội khác như Facebook, Twitter, Line, KakaoTalk, Instagram… Khi sử dụng Tiktok, người dùng sẽ dễ dàng tạo ra những video ngắn với kho nhạc free khổng lồ cùng với hiệu ứng cực đẹp và dán nhãn (sticker) phong phú, đa dạng kết hợp với nhiều bộ lọc màu đẹp. Một số trào lưu độc hại trên mạng xã hội Trào lưu mukbang, phần ăn khổng lồ, trào lưu ăn uống độc hại Trào lưu này xuất phát từ Hàn Quốc rồi lan rộng tại nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Những mâm đồ ăn này đa phần có kích thước lớn đặc biệt là các loại hải sản tươi sống như: bạch tuộc, tôm hùm, gỏi bò khô, cá sống, đuông dừa, đuông chà là… Để tạo ra sự cuốn hút, nhiều video thêm các âm thanh tiếng nhai, nghiền, nuốt thức ăn. Điển hình như tài khoản TikToker T.H, đăng một video chủ đề mukbang “Bạch tuộc sống bơi trong hồ” thu hút được hơn 5 triệu lượt xem.

Đoạn video này quay lại cảnh những con bạch tuộc vẫn còn sống, đang bơi trong một chậu thủy tinh. Sau đó, chỉ cần một chén nước chấm xốt dầu mè, người này lấy các tua bạch tuộc sống còn ngoe nguẩy bỏ vào miệng để ăn. Chưa đầy vài phút, người này đã ăn hết hai con bạch tuộc sống. Trào lưu từ những mâm đồ ăn này đã tạo ra những làn sóng trái chiều bởi nó liên tục biến tướng trở thành những mâm đồ ăn đầy “độc hại” như: trà sữa, hải sản, đồ tươi sống không qua nấu chín, nội tạng sống, giun đất hoặc kết hợp các món 5 không liên quan như phô mai trộn nước mắm, kem ốc quế ăn cùng bún bò, trà sữa trân châu nấu chung với mì tôm; rau má trộn mắm ruốc xoài non, mì sống trộn với các nguyên liệu xúc xích, xốt kem tươi hay phô mai trộn với nước mắm, kem ốc quế ăn với bún bò, sữa chua với mì tôm… Trào lưu ăn uống "bậy" trên TikTok Trào lưu: “Việt Nam - Nói là làm” Cách đây không lâu, người dùng mạng xã hội Facebook không khỏi bất ngờ vì lời tuyên bố của tài khoản mang tên N.

trên Facebook cá nhân: "Bức hình này đủ 40.000 like sẽ đổ xăng từ trên người xuống, lấy hộp quẹt tự đốt người rồi nhảy cầu Tân Hóa! Đủ like sẽ làm, tôi nói là làm. Share mạnh để có cái hay hấp dẫn mà xem". Bài viết thu hút gần 100.000 like (thích) cùng hàng nghìn bình luận cổ vũ lẫn thách thức anh chàng thực hiện hành động nguy hiểm. Ngay sau đó, mạng xã hội xuất hiện clip nam thanh niên tự tẩm xăng, châm lửa cháy và nhảy xuống sông.

Nhiều bạn trẻ liên tục đăng tải những lời tuyên bố với hashtag #noilalam, và "ra giá" số like cần để đăng những bức ảnh hoặc video có nội dung gây sốc, phản cảm. Một loạt những dòng chữ theo phong trào xuất hiện trên mạng: "Đủ 1.000 like sẽ mặc quần áo con gái đi vòng quận 8", "60 like và 15.000 share sẽ mặc đồ lót nhảy cầu và uống hết một ca nước sông", "Chỉ cần 10 like để phóng cả người và xe xuống cống". Nhiều cô gái còn thản nhiên câu like bằng những bức ảnh hoặc clip nóng như "20.000 bình luận để xem video lột đồ", "5.000 like thôi sẽ chụp ảnh lộ nguyên vòng một tặng anh em". Trào lưu đọa ma trẻ em (Trào lưu Pontianak) Với trào lưu nhốt trẻ trong phòng kín hay đeo mặt nạ để dọa trẻ như hiện nay lại không phải nhằm giáo dục trẻ mà chỉ với mục đích mua vui, giải trí của một bộ phận thì là một hành động càng phải lên án hơn.

Với những trò dọa nạt như vậy sẽ khiến nhiều trẻ bị ảnh hưởng tâm lý. Hành vi này thể hiện sự kém văn hóa của giới trẻ khi lấy nỗi sợ hãi của người khác để giải tỏa stress của bản thân. Đây là một trò đùa, "đu trend" mà không có sự cân nhắc đến nội dung này có ảnh hưởng như thế nào. Nó thể hiện sự thiếu nhận thức và văn hóa của bộ phận giới trẻ hiện nay".

6 Trào lưu dọa ma trẻ em Trào lưu chia sẻ hình AI: Trào lưu chỉnh sửa ảnh bằng trí tuệ nhân tạo (AI) theo phong cách anime đã trở thành "hot trend" trên mạng xã hội. Nhiều người thích thú "đua trend" biến ảnh thật thành ảnh anime. Tuy nhiên, đại diện Cục An toàn thông tin đưa ra cảnh báo về nguy cơ mất an toàn thông tin với người dùng khi sử dụng ứng dụng chỉnh sửa ảnh phong cách anime. Việc tập trung các hình ảnh tại một nơi sẽ có nguy cơ bị lộ lọt, tấn công bởi hacker.

Nếu kho ảnh rơi vào tay kẻ xấu, chúng có thể dùng deepfake để tạo ảnh và video giả mạo cho các mục đích khác nhau, thậm chí lừa đảo. Trào lưu chia sẻ ảnh AI Thử thách MoMo MoMo - nhân vật với hình dáng búp bê có đôi mắt lồi, miệng rộng, làn da nhợt nhạt, thực chất là một tác phẩm điêu khắc có tên “Chim mẹ” của nghệ sĩ Nhật Bản - Keisuke Aisawa. Tác phẩm được trưng bày vào năm 2016 tại Phòng triển lãm Vanilla ở Tokyo. Tuy nhiên, hình ảnh kinh dị này đã được kẻ xấu sử dụng cho một thử thách khiến người chơi có thể trầm cảm và nung nấu ý định tự sát.

Trong hình dáng MoMo, kẻ xấu sẽ liên lạc với người chơi qua Messenger hoặc WhatApps, buộc họ làm theo những hành động có thể gây hại cho bản thân. 7 Thử thách MoMo được phát hiện lần đầu vào tháng 7 năm 2018 bởi một YouTuber tên ReignBot. Thử thách này nhắm mục tiêu vào các thanh thiếu niên, trẻ em nhỏ tuổi. Nếu người chơi từ chối thực hiện, bọn chúng sẽ buông những lời đe dọa khủng khiếp.

Tin nhắn của những kẻ này còn đi kèm những ngôn từ uy hiếp, hình ảnh đẫm máu thay cho sự cảnh cáo. Hiện trường nơi nạn nhân thực hiện thử thách Momo dẫn đến tử vong Thử thách bất tỉnh" (blackout challenge, thử thách bất tỉnh) phổ biến trên nền tảng mạng xã hội TikTok, khuyến khích người chơi tự bóp cổ mình bằng các vật dụng trong nhà cho đến khi bất tỉnh và quay lại cảnh khi họ tỉnh lại. Hành động này nguy hiểm đến mức nó có thể gây tổn thương não hoặc tử vong.