Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG CÂU LẠC BỘ, ĐỘI NHÓM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 1. Các khái niệm về nghề nghiệp 1. Nghề nghiệp Lựa chọn nghề nghiệp là một hoạt động quan trọng của cuộc sống con người. Nó quan trọng đến mức ai đó đã từng khẳng định “Trong cuộc đời con người có hai việc không được sai đó là chọn việc để làm và chọn người để cưới”.
Lựa chọn được nghề nghiệp theo đúng thế mạnh, sở thích, đam mê, năng lực của bản thân đóng vai trò quyết định đến thành bại của một cuộc đời con người. Vậy thế nào là nghề nghiệp? Khái niệm nghề nghiệp có nhiều thuật ngữ liên quan. Người ta có thể gọi nghề nghiệp với những thuật ngữ như nghề, nghiệp hay chuyên môn. Nghề có khá nhiều những cách hiểu khác nhau, nhưng cơ bản thì chúng ta có thể hiểu như sau: Nghề là một công việc được thực hiện thường xuyên.
Nó ổn định để đem lại nguồn thu nhập cho một người trong một khoảng thời gian nào đó. Tất nhiên nghề không chỉ dùng để kiếm tiền duy trì cuộc sống mà thông qua nghề con người có thể bộc lộ những phẩm chất, năng lực và đóng góp những giá trị cho xã hội. Trong quá trình làm nghề, con người sẽ không ngừng học hỏi, trau dồi các kiến thức kĩ năng từ đó tạo nên những sản phẩm khác nhau, chất lượng khác nhau. Quá trình đó sẽ đem lại lợi ích cho cộng đồng.
Một nghề có thể bao gồm nhiều những chuyên môn khác nhau. Ví dụ nghề giáo viên có thể có chuyên môn về các lĩnh vực toán, văn, vật lí, kinh tế, xã hội, tâm lý…; nghề bán hàng có các chuyên môn như tư vấn, chăm sóc khách hàng… Nghiệp được hiểu là một công việc đã được xác định là đam mê, được con người lựa chọn gắn bó lâu dài và mong muốn cống hiến cho công việc đó. Để có nghiệp cần một kế hoạch dài và mất thời gian để thực hiện nó. Chuyên môn là kiến thức, kĩ năng hay kinh nghiệm của người nào đó trong một lĩnh vực cụ thể, chuyên nghiệp.
Chuyên môn cần trải qua quá trình đào tạo, học hỏi trong môi trường nhất định. Qua quá trình này con người sẽ có những năng lực thể chất và tinh thần nhất định. Từ đó tạo ra những sản phẩm có giá trị. Những chuyên môn này giúp con người thăng tiến trong một vị trí công việc.
Theo thống 4 skkn kê hiện nay thế giới có chưa đến 2000 nghề nhưng lại có tới khoảng 40.000 chuyên môn khác nhau. Theo từ điển bách khoa toàn thư mở Wikipedia “Nghề nghiệp là một lĩnh vực hoạt động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội”. Như vậy, nghề nghiệp thường được hiểu là một việc làm có tính ổn định, đem lại thu nhập để duy trì và phát triển cuộc sống của mỗi người. Nghề nghiệp không chỉ là con đường để kiếm sống mà đó còn là con đường để thể hiện và khẳng định giá trị cho bản thân.
Trong giới hạn đề tài sáng kiến, chúng tôi sử dụng khái niệm nghề nghiệp theo cách định nghĩa này. Khái niệm nghề nghiệp có lịch sử hình thành rất lâu dài. Dưới thời Trung Cổ, trên thế giới chỉ có 3 ngành nghề được xã hội công nhận và đặt tên là thần học, y học và pháp luật. Đến khoảng cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18, hàng loạt các ngành nghề khác cũng được cả nước Mỹ thừa nhận.
Trong đó có: dược, khoa học tính toán bảo hiểm, luật, nha khoa, kỹ thuật xây dựng dân dụng, hậu cần, kiến trúc, kế toán,… Càng ngày xã hội càng phát triển và số nghề nghiệp hay chuyên ngành cũng ngày càng tăng lên. Các chuyên gia trong từng lĩnh vực ra đời và được trả những mức lương, đãi ngộ tương xứng. Tất nhiên những nghề như luật sư hay các kỹ sư cơ khí sẽ kiếm được nhiều tiền hơn nhân viên tòa án hay thợ thủ công lành nghề. Nhưng phải tận đến năm 1908 thì kỹ sư mang tên Frank Parsons mới phát minh ra thuật ngữ chính thức “nghề nghiệp”.
Thuật ngữ này ban đầu chỉ nói đến sự phát triển kỹ năng, kiến thức của cá nhân. Trong một công việc nhất định sau đó được bổ sung và sử dụng hàng ngày cho đến khi định nghĩa của nó được mở rộng như hiện nay. Khái niệm nghề nghiệp có sự thay đổi theo thời gian. Nhiều nghề chỉ thấy có ở nước này nhưng lại không thấy ở nước khác.
Hơn nữa, các nghề trong xã hội luôn ở trong trạng thái biến động do sự phát triển của khoa học và công nghệ. Nhiều nghề cũ mất đi hoặc thay đổi về nội dung cũng như về phương pháp sản xuất. Nhiều nghề mới xuất hiện rồi phát triển theo hướng đa dạng hóa. Theo thống kê gần đây, trên thế giới mỗi năm có tới 500 nghề bị đào thải và khoảng 600 nghề mới xuất hiện.
Ở nước ta, mỗi năm ở cả 3 hệ trường (dạy nghề, trung học chuyên ngiệp và cao đẳng - đại học) đào tạo trên dưới 300 nghề bao gồm hàng nghìn chuyên môn khác nhau. Định hướng nghề nghiệp Như trên đã trình bày, trong xã hội hiện nay, vị trí, giá trị của mỗi nghề nghiệp đều có thể thay đổi. Những nghề đang là xu hướng cũng có lúc sẽ bị cho là lỗi thời không còn được trân trọng hay đón nhận như trước nữa. Do vậy, con người cần xác định đúng nghề nghiệp của mình.
Đối với thế hệ trẻ, việc định hướng nghề nghiệp đóng vai trò rất quan trọng. 5 skkn Định hướng nghề nghiệp là một khái niệm giáo dục toàn diện và liên tục được thiết kế để cung cấp cho các cá nhân (HS, sinh viên) tại các cơ sở đào tạo với các thông tin và kinh nghiệm, giúp họ có sự chuẩn bị tốt cho việc lựa chọn công việc trong tương lai. Như vậy, định hướng nghề nghiệp là khái niệm dùng để chỉ việc cung cấp những kiến thức và thông tin quan trọng liên quan đến việc xác định công việc phù hợp. Việc định hướng này chủ yếu dựa vào hiểu biết, kinh nghiệm.
Từ đó, tư vấn hay bày tỏ những quan điểm cho người có nhu cầu về việc lựa chọn nghề nghiệp tuân theo đam mê, khả năng của bản thân và nhu cầu hiện tại của xã hội. Việc định hướng nghề nghiệp đóng vai trò quan trọng quá trình phát triển sự nghiệp và thành công của mỗi cá nhân. Nếu định hướng nghề nghiệp không đúng sẽ gặp rất nhiều khó khăn, bất lợi trong công việc đã chọn. Người được định hướng có thể sẽ phải làm những công việc mà bản thân không có hứng thú vừa tốn thời gian mà vẫn không thể phát triển khả năng của cá nhân.
Nếu người được định hướng là HS, sinh viên đang ngồi trên ghế nhà trường, sẽ rất cần thiết nếu bạn được định hướng nghề nghiệp đúng đắn vì nó sẽ khơi gợi nguồn cảm hứng và niềm đam mê với công việc tương lai. Tại sao phải định hướng nghề nghiệp và làm thế nào để định hướng nghề nghiệp một cách đúng đắn là những câu hỏi được nhiều người quan tâm. Đã có một thời gian dài trong quá khứ, nhiều người vẫn chưa thực sự xem trọng vai trò của định hướng nghề nghiệp và cũng không ít cá nhân định hướng nghề cho thế hệ trẻ chỉ dựa theo “cái mình biết, cái mình muốn” chứ chưa chú ý đến năng lực, đam mê của người được định hướng và nhu cầu công việc của xã hội. Việc định hướng nghề nghiệp đúng đắn đem lại rất nhiều lợi ích.
Thứ nhất, việc xác định được mục tiêu định hướng nghề nghiệp sẽ giúp con người dễ dàng xác định được hướng đi và mục tiêu học tập cho bản thân một cách nhanh chóng. Thứ hai, xác định đúng mục tiêu nghề nghiệp trong tương lai giúp người được định hướng không còn tiếc nuối khi đưa ra những lựa chọn sai lầm, thiếu đúng đắn. Thứ ba, có mục tiêu nghề nghiệp rõ ràng, chính xác giúp người được định hướng tránh mất quá nhiều thời gian và tiền bạc đầu tư vào việc học những kiến thức, những ngành nghề không phù hợp với sở thích và năng lực của bản thân. Vậy làm thế nào để định hướng nghề nghiệp chuẩn? Việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên nên bắt đầu từ khi nào? Theo chúng tôi, ngay từ khi HS đang ngồi trên ghế nhà trường THCS, THPT công tác hướng nghiệp phải được đặc biệt quan tâm.
Để có thể định hướng nghề nghiệp chính xác nhất cần: Một là, tìm hiểu các lĩnh vực nghề nghiệp trong thị trường lao động Việt Nam. Thông qua tìm hiểu, chúng ta sẽ nắm được nhu cầu của xã hội ở mỗi ngành nghề lao động. Ngành nghề nào đang tuyển nhiều nhân sự hay ngành nghề nào có thể phát triển đường dài trong tương lai… Qua việc tìm hiểu các lĩnh vực nghề nghiệp sẽ giúp các HS có định hướng nghề nghiệp bản thân đúng đắn, có cái nhìn 6 skkn thiết thực hơn trong việc đánh giá các công việc hiện nay. Nghề nào nên theo đuổi, xu hướng phát triển của các công việc trong tương lai để có kế hoạch vạch ra cho bản thân những nghề nghiệp phù hợp với nhu cầu của xã hội vừa có cơ hội phát triển và cạnh tranh trên thị trường lao động.
Sau khi xác định chắc chắn hướng đi nghề nghiệp trong tương lai, điều tiếp theo bạn nên làm là tạo cơ hội cho HS bổ sung thêm các kỹ năng để phục vụ cho ngành học, đặc biệt là các kỹ năng mềm. Hai là, xác định được thế mạnh của bản thân. Sau khi có định hướng cũng như vạch ra cho bản thân một danh sách nghề nghiệp triển vọng, đây là lúc HS cần hiểu rõ bản thân xem điểm mạnh của mình nằm ở đâu. Có một thực trạng rằng nhiều HS có quan niệm sai về định hướng nghề nghiệp bản thân theo sở thích.
Tức là cảm thấy thích làm nghề nào thì định hướng theo nghề đó. Tuy nhiên, thế mạnh khác sở thích. HS nên vạch ra các thế mạnh của bản thân để định hướng nghề nghiệp bản thân đúng nhất. Chắc chắn mỗi người sẽ thành công nếu được làm công việc đúng với các thế mạnh của mình.
Vì thế, việc hiểu rõ thế mạnh của bản thân để chọn cho mình một công việc phù hợp là yếu tố rất quan trọng. Ba là, tự trải nghiệm, bổ sung các kỹ năng cần thiết cho ngành nghề.