Xây dựng show nghệ thuật phục vụ du khách từ truyền thuyết, cổ tích Việt Nam

Đề tài nghiên cứu cách xây dựng show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ du khách từ kho tàng truyện cổ tích, truyền thuyết Việt Nam giàu bản sắc.

• Tác giả: Vũ Thị Dịu
• Người hướng dẫn: Ths. Bùi Thanh Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Văn Hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn Hóa Du Lịch
• Đề tài: Xây dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ khách du lịch từ những câu chuyện truyền thuyết và cổ tích Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Bí quyết biến cổ tích Việt thành show nghệ thuật hút khách

Việt Nam sở hữu một kho tàng văn học dân gian đồ sộ, trong đó truyện cổ tích và truyền thuyết là những viên ngọc quý giá, phản ánh tâm hồn và lịch sử dân tộc. Việc khai thác nguồn tài nguyên này để xây dựng các show nghệ thuật từ cổ tích Việt cho khách du lịch không chỉ là một hướng đi sáng tạo mà còn là phương pháp hiệu quả để tạo ra một trải nghiệm văn hóa Việt Nam (authentic cultural experience Vietnam) độc đáo. Theo nghiên cứu của Vũ Thị Dịu (2013) trong khóa luận “Xây dựng các show diễn nghệ thuật nhỏ phục vụ khách du lịch từ những câu chuyện truyền thuyết và cổ tích Việt Nam”, các câu chuyện này chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc, phản ánh tiến trình lịch sử, phong tục tập quán và tình yêu quê hương đất nước. Khi được chuyển thể thành các chương trình biểu diễn, chúng trở thành cầu nối văn hóa sống động, giúp du khách quốc tế tiếp cận và thấu hiểu sâu hơn về văn hóa dân gian Việt Nam. Các show diễn này, dù ngắn gọn (15-40 phút), nhưng cô đọng được tinh hoa câu chuyện, kết hợp với âm nhạc, trang phục và nghệ thuật sân khấu để tạo ra ấn tượng mạnh mẽ. Thay vì đọc qua sách vở, du khách được “sống” trong không gian cổ tích, chứng kiến những nhân vật như Tấm, Cám, Thạch Sanh bằng xương bằng thịt. Đây là cách biến di sản văn hóa phi vật thể thành một sản phẩm du lịch hấp dẫn, vừa mang tính giáo dục, vừa có giá trị giải trí cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về các sản phẩm du lịch có chiều sâu văn hóa.

1.1. Khai thác kho tàng di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam

Truyện cổ tích và truyền thuyết là một phần quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam, được UNESCO công nhận về giá trị bảo tồn. Những câu chuyện như “Con Rồng Cháu Tiên”, “Sự tích Bánh chưng, Bánh giầy” hay “Thánh Gióng” không chỉ là giải trí mà còn là những trang sử truyền miệng, giải thích về nguồn gốc dân tộc và ca ngợi những chiến công dựng nước, giữ nước. Việc khai thác kho tàng này để tạo ra các show diễn văn hóa cho người nước ngoài là một cách bảo tồn và phát huy di sản hiệu quả. Mỗi câu chuyện đều hàm chứa những lớp lang ý nghĩa, những bài học đạo đức và triết lý nhân sinh của người Việt. Chuyển thể chúng thành nghệ thuật biểu diễn giúp các giá trị này không bị mai một theo thời gian mà còn được lan tỏa rộng rãi đến cộng đồng quốc tế, góp phần định vị Việt Nam như một điểm đến du lịch văn hóa hấp dẫn.

1.2. Giá trị của việc sân khấu hóa truyện cổ tích dân gian

Việc sân khấu hóa truyện cổ tích mang lại giá trị to lớn trên cả phương diện văn hóa và kinh tế. Về văn hóa, nó giúp tái hiện lịch sử và các giá trị truyền thống một cách trực quan, sinh động. Khán giả, đặc biệt là du khách, có thể cảm nhận được cái hồn của dân tộc qua từng điệu múa, lời ca và diễn xuất. Các vở diễn như vở diễn Tấm Cám hay kịch Sơn Tinh Thủy Tinh không chỉ kể lại câu chuyện mà còn là một bài học về đạo lý “ở hiền gặp lành”, “ác giả ác báo” hay tinh thần quật cường chống lại thiên tai của người Việt. Về kinh tế, đây là một sản phẩm du lịch độc đáo, làm phong phú thêm các hoạt động giải trí về đêm tại Hà Nội/TPHCM. Nó tạo ra doanh thu, việc làm cho các nghệ sĩ và góp phần phát triển bền vững ngành du lịch bằng cách tạo ra các sản phẩm không phụ thuộc hoàn toàn vào tài nguyên thiên nhiên.

II. Thách thức khi tạo trải nghiệm văn hóa Việt Nam đích thực

Mặc dù tiềm năng rất lớn, việc xây dựng các show nghệ thuật từ cổ tích Việt cho khách du lịch phải đối mặt với không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là khoảng trống trên thị trường du lịch. Theo phân tích, các sản phẩm du lịch hiện tại chủ yếu tập trung vào dịch vụ cơ bản như lưu trú, ăn uống và tham quan, trong khi nhu cầu về giải trí và trải nghiệm văn hóa sâu sắc, đặc biệt là các hoạt động giải trí về đêm tại Hà Nội/TPHCM, vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ. Du khách quốc tế thường có ít lựa chọn ngoài việc dạo phố hoặc vào các quán bar. Các chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian truyền thống như múa rối nước tuy đặc sắc nhưng đôi khi có thời lượng dài, rào cản ngôn ngữ và chưa được quảng bá đủ mạnh để tiếp cận rộng rãi du khách. Hơn nữa, việc tạo ra một vietnamese folklore show chất lượng đòi hỏi sự đầu tư lớn về kịch bản, sân khấu, diễn viên và công tác quảng bá. Việc thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các công ty lữ hành và các nhà hát truyền thống cũng là một rào cản, khiến sản phẩm khó đến được với đúng đối tượng khách hàng. Để vượt qua những thách thức này, cần có một chiến lược đồng bộ, từ khâu sáng tạo nội dung đến tổ chức biểu diễn và truyền thông, nhằm tạo ra những sản phẩm vừa giữ được bản sắc dân tộc, vừa phù hợp với thị hiếu của khán giả hiện đại.

2.1. Nhu cầu hoạt động giải trí về đêm chưa được đáp ứng

Tại các trung tâm du lịch lớn như Hà Nội và TPHCM, các hoạt động giải trí về đêm dành cho du khách quốc tế còn khá hạn chế. Sau một ngày tham quan, du khách thường tìm kiếm những trải nghiệm văn hóa nhẹ nhàng, hấp dẫn để khép lại một ngày. Tuy nhiên, thị trường hiện nay thiếu vắng những show diễn quy mô nhỏ, linh hoạt về thời gian và địa điểm. Các chương trình biểu diễn buổi tối thường diễn ra tại các nhà hát cố định, đòi hỏi du khách phải di chuyển và sắp xếp lịch biểu diễn từ trước. Việc phát triển các show nghệ thuật nhỏ, có thể biểu diễn ngay tại khách sạn, nhà hàng hoặc các không gian công cộng sẽ lấp đầy khoảng trống này, mang lại một lựa chọn giải trí văn hóa tiện lợi và độc đáo.

2.2. Hạn chế của các chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian

Các loại hình biểu diễn nghệ thuật dân gian như Chèo, Tuồng, Cải lương là tinh hoa của sân khấu Việt Nam nhưng lại gặp khó khăn trong việc tiếp cận khán giả đại chúng, đặc biệt là người nước ngoài. Nguyên nhân chính là do rào cản ngôn ngữ, thời lượng biểu diễn dài và nội dung mang tính hàn lâm, khó cảm thụ nếu không có kiến thức nền. Để khắc phục, các show diễn nghệ thuật mới cần được xây dựng với thời lượng ngắn gọn, tập trung vào các lớp kịch giàu hành động, hình ảnh và cảm xúc. Việc sử dụng ngôn ngữ hình thể, âm nhạc và đặc biệt là cung cấp show diễn có phụ đề tiếng Anh là yếu tố bắt buộc để đảm bảo một trải nghiệm văn hóa Việt Nam (authentic cultural experience Vietnam) trọn vẹn cho mọi đối tượng du khách.

III. Hướng dẫn xây dựng kịch bản show diễn từ truyện cổ Việt

Để tạo ra một show nghệ thuật từ cổ tích Việt cho khách du lịch thành công, khâu xây dựng kịch bản đóng vai trò then chốt. Quá trình này không phải là sao chép nguyên văn câu chuyện, mà là một sự chắt lọc và sáng tạo nghệ thuật. Theo đề xuất trong nghiên cứu của Vũ Thị Dịu (2013), việc đầu tiên là phải lựa chọn được những câu chuyện hoặc những lớp truyện có tính xung đột cao, giàu kịch tính và dễ tạo hiệu ứng sân khấu. Các câu chuyện quen thuộc như Tấm Cám, Sơn Tinh Thủy Tinh, Thạch Sanh là những lựa chọn lý tưởng. Kịch bản cần được cấu trúc ngắn gọn, tập trung vào cao trào và những chi tiết đắt giá nhất, đủ để truyền tải thông điệp chính của tác phẩm trong khoảng thời gian 30 phút. Yếu tố hài hước, dí dỏm cần được lồng ghép khéo léo để tạo sự thư giãn và kết nối với khán giả. Quan trọng hơn cả, kịch bản phải làm nổi bật được những giá trị cốt lõi của văn hóa dân gian Việt Nam: lòng nhân ái, tinh thần quả cảm, triết lý nhân quả. Lời thoại nên được tối giản, nhường chỗ cho diễn xuất hình thể, âm nhạc và vũ đạo. Điều này không chỉ giúp vượt qua rào cản ngôn ngữ mà còn làm tăng tính phổ quát của câu chuyện, giúp du khách từ mọi nền văn hóa đều có thể cảm nhận và thấu hiểu.

3.1. Lựa chọn tích truyện đặc sắc Vở diễn Tấm Cám kịch Sơn Tinh Thủy Tinh

Việc lựa chọn tích truyện quyết định 50% thành công của show diễn. Vở diễn Tấm Cám có thể tập trung vào phân cảnh Tấm đi trẩy hội, đánh rơi hài và cảnh nhà vua thử hài tìm vợ. Lớp truyện này vừa có không khí lễ hội dân gian, vừa có yếu tố lãng mạn và kịch tính, dễ dàng tạo ra tiếng cười và sự đồng cảm. Tương tự, kịch Sơn Tinh Thủy Tinh nên khai thác màn hai vị thần dâng sính lễ cầu hôn công chúa Mỵ Nương. Đây là cảnh có thể phô diễn sự sáng tạo trong đạo cụ, kỹ xảo sân khấu (tái hiện cảnh dâng núi, hô mưa gọi gió) và thể hiện được khát vọng chinh phục thiên nhiên của người Việt cổ. Việc chọn những trích đoạn giàu hình ảnh và hành động như vậy sẽ giúp show diễn hấp dẫn và dễ hiểu mà không cần quá nhiều lời thoại.

3.2. Yếu tố then chốt để tạo kịch bản show diễn văn hóa hấp dẫn

Một kịch bản show diễn văn hóa cho người nước ngoài hấp dẫn cần hội tụ ba yếu tố: cảm xúc, hình ảnh và thông điệp. Cảm xúc được tạo ra từ sự tương phản giữa cái thiện và cái ác, niềm vui và nỗi buồn của nhân vật. Hình ảnh được xây dựng qua trang phục, sân khấu, ánh sáng và vũ đạo, tạo nên một không gian nghệ thuật đậm bản sắc. Thông điệp là giá trị nhân văn cốt lõi được gửi gắm, ví dụ như tinh thần đoàn kết, lòng hiếu thảo hay sức mạnh của công lý. Kịch bản phải cân bằng được ba yếu tố này trong một thời lượng ngắn, tạo ra một trải nghiệm cô đọng nhưng sâu sắc. Đặc biệt, kết thúc của show diễn phải mang lại cảm giác lạc quan, vui vẻ, đúng với tinh thần của truyện cổ tích là cái thiện luôn chiến thắng, để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng du khách.

IV. Phương pháp tổ chức show diễn nghệ thuật dân gian hiệu quả

Tổ chức một show nghệ thuật từ cổ tích Việt cho khách du lịch đòi hỏi sự kết hợp khoa học và đồng bộ giữa nhiều yếu tố, từ không gian biểu diễn đến con người và công nghệ. Địa điểm tổ chức cần linh hoạt, không chỉ giới hạn trong các nhà hát truyền thống mà có thể diễn ra tại khách sạn, khu nghỉ dưỡng, hoặc các không gian ngoài trời gắn liền với điểm du lịch. Sân khấu cần được thiết kế tối giản nhưng giàu tính biểu tượng, sử dụng các vật liệu dân gian như tre, nứa, lụa để tạo không khí Việt Nam. Âm nhạc là linh hồn của show diễn, cần ưu tiên sử dụng nhạc cụ dân tộc như đàn bầu, sáo trúc, trống cơm, được hòa âm phối khí mới mẻ để phù hợp với tai nghe hiện đại. Trang phục và hóa trang phải thể hiện đúng tính cách nhân vật và bối cảnh lịch sử. Yếu tố con người, tức diễn viên, không nhất thiết phải là những nghệ sĩ gạo cội mà có thể là các diễn viên trẻ, năng động, có khả năng biểu đạt tốt qua hình thể. Cuối cùng, việc ứng dụng công nghệ như ánh sáng, âm thanh hiện đại và đặc biệt là hệ thống phụ đề tiếng Anh trên màn hình LED là yếu tố sống còn để đảm bảo show diễn tiếp cận được đông đảo du khách quốc tế.

4.1. Thiết kế không gian và sân khấu nhà hát truyền thống

Không gian biểu diễn ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm của khán giả. Thay vì sân khấu hộp kính trang trọng, các show diễn này có thể được đặt trong không gian mở, gần gũi với thiên nhiên hoặc trong kiến trúc của một nhà hát truyền thống được cách điệu. Sân khấu có thể được thiết kế theo mô hình "chiếu chèo" xưa, nơi khoảng cách giữa diễn viên và khán giả được rút ngắn, tạo sự tương tác cao. Các đạo cụ như cổng làng, cây đa, mái đình nên được sử dụng như những biểu tượng văn hóa. Sự kết hợp giữa không gian kiến trúc Việt và nội dung biểu diễn sẽ tạo ra một hiệu ứng cộng hưởng, giúp du khách đắm chìm hoàn toàn vào thế giới của câu chuyện, mang lại một trải nghiệm văn hóa Việt Nam chân thực.

4.2. Tầm quan trọng của âm nhạc trang phục và cách biểu diễn

Âm nhạc, trang phục và cách biểu diễn là ba trụ cột tạo nên cái hồn cho một vietnamese folklore show. Âm nhạc dân tộc với những giai điệu ngũ cung đặc trưng có khả năng khơi gợi cảm xúc mạnh mẽ. Trang phục, từ áo tứ thân, yếm đào đến áo dài, khăn xếp, không chỉ làm đẹp cho diễn viên mà còn là một hình thức quảng bá văn hóa trực quan. Cách biểu diễn cần kết hợp giữa tính ước lệ của sân khấu truyền thống và sự biểu cảm hiện đại. Diễn viên phải sử dụng ngôn ngữ hình thể linh hoạt để khắc họa tâm lý nhân vật, giúp khán giả quốc tế dù không hiểu tiếng vẫn có thể nắm bắt được diễn biến và thông điệp của vở kịch.

4.3. Cung cấp show diễn có phụ đề tiếng Anh cho người nước ngoài

Để thực sự trở thành một sản phẩm du lịch quốc tế, việc cung cấp show diễn có phụ đề tiếng Anh là điều kiện tiên quyết. Phụ đề không chỉ dịch lời thoại mà cần tóm tắt ngắn gọn bối cảnh, ý nghĩa của các hành động hay các chi tiết văn hóa đặc trưng. Phụ đề có thể được trình chiếu trên màn hình LED hai bên sân khấu hoặc thông qua ứng dụng trên điện thoại thông minh. Ngoài tiếng Anh, việc cung cấp thêm các ngôn ngữ phổ biến khác như Pháp, Trung, Hàn, Nhật sẽ mở rộng đáng kể đối tượng khán giả. Đây là một sự đầu tư nhỏ nhưng mang lại hiệu quả rất lớn trong việc phá bỏ rào cản ngôn ngữ, giúp show diễn văn hóa cho người nước ngoài trở nên dễ tiếp cận và thân thiện hơn.

V. Top show nghệ thuật thành công và kết quả nghiên cứu

Thực tế đã chứng minh mô hình show nghệ thuật từ cổ tích Việt cho khách du lịch là một hướng đi đúng đắn và đầy tiềm năng. Các chương trình nghệ thuật thực cảnh như Tinh hoa Bắc Bộ hay các show diễn đương đại lấy cảm hứng từ văn hóa Việt như À Ố Show đã gặt hái được những thành công vang dội, thu hút hàng triệu lượt khách trong và ngoài nước. Tinh hoa Bắc Bộ tái hiện đời sống nông thôn Bắc Bộ qua các hoạt cảnh dân gian trên một sân khấu mặt nước quy mô, sử dụng chất liệu từ múa rối nước và các làn điệu dân ca. Trong khi đó, À Ố Show sử dụng xiếc tre và các đạo cụ dân dã để kể câu chuyện về sự chuyển mình của Việt Nam từ làng quê ra thành thị. Sự thành công của các show diễn này cho thấy nhu cầu của thị trường đối với các sản phẩm giải trí văn hóa chất lượng cao là rất lớn. Chúng không chỉ mang lại doanh thu khổng lồ mà còn trở thành một công cụ quảng bá hình ảnh đất nước hiệu quả, góp phần nâng tầm vị thế của Việt Nam trên bản đồ du lịch thế giới. Kết quả này khẳng định rằng, việc đầu tư bài bản vào biểu diễn nghệ thuật dân gian được làm mới sẽ tạo ra những sản phẩm du lịch bền vững và có sức cạnh tranh cao.

5.1. Phân tích case study Từ múa rối nước đến Tinh hoa Bắc Bộ

Múa rối nước là loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo và là một trong những show diễn đầu tiên thành công với khách du lịch. Tuy nhiên, Tinh hoa Bắc Bộ đã nâng tầm mô hình này lên một đẳng cấp mới. Show diễn kết hợp giữa yếu tố truyền thống và công nghệ trình diễn hiện đại, quy tụ hàng trăm diễn viên là những người nông dân bản địa, tạo nên một trải nghiệm văn hóa Việt Nam chân thực và sống động. Sự thành công của nó cho thấy khán giả quốc tế không chỉ muốn xem nghệ thuật, họ muốn cảm nhận và trở thành một phần của câu chuyện văn hóa. Đây là bài học kinh nghiệm quý báu cho việc phát triển các show diễn nhỏ hơn, linh hoạt hơn từ truyện cổ tích.

5.2. Hiệu quả kinh doanh du lịch và quảng bá văn hóa dân gian

Các show diễn thành công mang lại hiệu quả kép. Về kinh doanh, chúng tạo ra một nguồn doanh thu ổn định, tăng chi tiêu trung bình của du khách và kéo dài thời gian lưu trú của họ. Các dịch vụ đi kèm như bán đồ lưu niệm, ẩm thực cũng phát triển theo. Về quảng bá văn hóa, mỗi show diễn là một “đại sứ văn hóa”, giới thiệu vẻ đẹp của văn hóa dân gian Việt Nam một cách trực tiếp và ấn tượng. Những hình ảnh đẹp từ các vở diễn được du khách chia sẻ trên mạng xã hội, tạo ra hiệu ứng truyền thông lan tỏa tự nhiên, góp phần xây dựng thương hiệu quốc gia và thu hút thêm nhiều du khách đến với Việt Nam.

VI. Tương lai cho show nghệ thuật từ cổ tích tại điểm đến Việt

Tương lai của show nghệ thuật từ cổ tích Việt cho khách du lịch rất rộng mở, hứa hẹn sẽ trở thành một sản phẩm chủ lực của ngành du lịch văn hóa. Để hiện thực hóa tiềm năng này, cần có những giải pháp đồng bộ và chiến lược. Trước hết, cần có sự liên kết chặt chẽ hơn giữa các đơn vị lữ hành, khách sạn và các đoàn nghệ thuật để đưa các show diễn vào chương trình tour một cách hệ thống. Công tác quảng bá cần được đẩy mạnh trên các nền tảng trực tuyến quốc tế, website du lịch và mạng xã hội. Việc xây dựng một hệ thống bán vé xem show nghệ thuật trực tuyến tiện lợi, minh bạch về giá và lịch biểu diễn là cực kỳ quan trọng. Nhà nước cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ các đơn vị nghệ thuật tư nhân đầu tư, sáng tạo các sản phẩm mới. Về lâu dài, cần xây dựng các trung tâm nghệ thuật biểu diễn chuyên nghiệp tại các thành phố du lịch trọng điểm, tạo thành một hệ sinh thái giải trí văn hóa đa dạng. Khi đó, Việt Nam sẽ không chỉ được biết đến với cảnh đẹp thiên nhiên mà còn là một điểm đến du lịch văn hóa hàng đầu, nơi du khách có thể tìm thấy những trải nghiệm tinh thần sâu sắc và khó quên.

6.1. Giải pháp quảng bá và bán vé xem show nghệ thuật hiệu quả

Để tiếp cận du khách quốc tế, công tác quảng bá phải chuyên nghiệp. Cần xây dựng website đa ngôn ngữ, sản xuất các video trailer hấp dẫn và hợp tác với các blogger du lịch, các đại lý du lịch trực tuyến (OTA) toàn cầu. Hệ thống bán vé xem show nghệ thuật nên được tích hợp trên các nền tảng này, cho phép du khách đặt vé dễ dàng trước chuyến đi. Việc đưa ra các gói combo vé xem show kết hợp với tour tham quan hoặc bữa tối cũng là một chiến lược kinh doanh thông minh để tăng sức hấp dẫn và tối ưu hóa doanh thu. Cung cấp thông tin rõ ràng về lịch biểu diễn và nội dung show diễn sẽ giúp du khách dễ dàng lên kế hoạch cho chuyến đi của mình.

6.2. Hướng tới một điểm đến du lịch văn hóa bền vững cho Việt Nam

Phát triển các show diễn nghệ thuật từ cổ tích không chỉ là tạo ra sản phẩm du lịch mà còn là góp phần xây dựng một điểm đến du lịch văn hóa bền vững. Sự bền vững thể hiện ở việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể, tạo ra sinh kế cho cộng đồng địa phương (khi họ tham gia vào các vai trò diễn viên, sản xuất đạo cụ), và giảm áp lực lên các tài nguyên thiên nhiên. Một hệ sinh thái du lịch văn hóa mạnh mẽ, với các show diễn chất lượng làm nòng cốt, sẽ tạo ra một bản sắc riêng cho du lịch Việt Nam, thu hút những dòng khách chi tiêu cao và có ý thức, đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa và xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho trang sử hào hùng, giải thích cho chúng ta về nguồn gốc của dân tộc. Trong sự giải thích nòi giống ấy chứa đựng tình nghĩa đồng bào của dân tộc Việt Nam. Muôn con đều từ bào thai, từ bọc trăm trứng của mẹ Âu Cơ mà ra, đều là anh em ruột thịt một nhà. Cuộc sống làm ăn đã khiến anh em kẻ lên non người xuống biển, xong tình máu mủ thì ngàn đời làm sao có thể thay đổi được.

Câu truyện cha Rồng mẹ Tiên đó bao đời nay vẫn là sợi dây bền chặt, gắn kết các dân tộc Việt Nam trong lịch sử gian nan và vinh quang, là tiếng gọi đoàn kết mỗi khi non sông có giặc nhòm ngó. Nòi giống Rồng Tiên ấy là sự kết hợp của khí thiêng sông núi, mang niềm tự hào dân tộc sâu xa từ ngàn xưa cho đến mãi mai sau. Qua truyền thuyết mỗi người trong chúng ta có quyền tự hào về nòi giống Lạc Hồng của mình,truyện cũng là lời nhắc nhở những thế hệ tiếp bước về tình đoàn kết, về hai tiếng “ đồng bào”. Đặc điểm thiên nhiên Việt Nam có nhiều biến đổi thất thường, chợt nắng, chợt mưa.

Cha ông từ buổi bình minh dựng nước đã luôn phải đối đầu, chống trọi và tìm cách vượt lên trên tự nhiên. Người Việt chống thiên nhiên chính là chống hạn hán và lũ lụt. Truyền thuyết “ Sơn Tinh – Thủy Tinh” đã minh chứng cho sức mạnh quật cường ấy. Sức mạnh của chàng là sức mạnh của nhân dân.

Trong truyền thuyết ngoài lớp lịch sử phản ánh công cuộc trị thủy của cha ông, có lẽ còn có một lớp lịch sử phản ánh quá trình định cư của cư dân miền núi xuống đồng bằng ven sông biển và cuộc đánh trả dai dẳng, quyết liệt của cư dân bản địa. Cuộc di dân thôn tính đất đai ven sông của người Việt được hình tượng hóa bằng mối tình tay ba giữa hai chàng trai và một cô gái đẹp. Điều đó thể hiện tâm hồn thơ mộng của cha ông ta, hình ảnh cô gái đẹp theo quan niệm người cổ tượng trưng cho đất, cuộc tranh giành 18 người đẹp cũng là cuộc đấu tranh giành đất đã được hình tượng hóa và thơ mộng hóa. Cùng với việc giải thích, phản ánh quá trình dựng nước, truyền thuyết còn phản ánh, đề cao cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của cộng đồng người Việt suốt chiều dài lịch sử vẻ vang và hào hùng.

Nước Văn Lang được hình thành nằm án ngữ ở hành lang phía đông của bán đảo Đông Dương. Vị trí địa lý này thuận lợi cho sự phát triển thông thương, buôn bán và thực tế Văn Lang cũng là một cộng đồng phát triển hùng cường nhưng cũng luôn phải đối đầu với những cuộc chiến tranh xâm lấn của ngoại bang. Nên có thể nói, lịch sư dân tộc là lịch sử của những cuộc chiến và là những cuộc chiến tranh chính nghĩa nhuộm máu hùng khí. Do điều kiện lịch sử đó đã khiến cho cộng đồng người Việt từ khi dựng nước đã sớm hình thành ý thức bảo vệ đất nước,tinh thần đoàn kết.

Và đây cũng là mảnh đất sản sinh ra những con người khổng lồ và tập thể anh hùng trong lịch sử dân tộc. Nhân vật anh hùng tiêu biểu là Gióng. Gióng là anh hùng tập trung ý chí, tinh thần đoàn kết và sức mạnh của liên minh bộ lạc. Gióng lớn lên nhờ có sự góp công, gắng sức của cả cộng đồng.

Nhân dân nuôi Gióng lớn từ ba nong cà, bảy nong cơm, để từ đó Gióng lớn lên khỏe mạnh và tài dũng. Gióng là đại diện xuất sắc của cả cộng đồng. Tất cả tạo thành một cuộc ra trận rầm rộ, điệp trùng, một cuộc biểu dương lực lượng và ý chí của một dân tộc non trẻ chống ngoại xâm. Gióng cũng là bài ca chiến trận đẹp nhất, là sản phẩm tinh thần đoàn kết của cộng đồng trong lịch sử dựng nước buổi đầu của dân tộc.

Không phải ngẫu nhiên các tác giả dân gian lại để cây kiếm sắt trong tay Gióng gãy, vì cây kiếm là sản phẩm của triều đình nó biểu trưng cho sức mạnh của triều đình nhưng sức mạnh ấy là có hạn. Khi kiếm gãy thứ đã giúp Gióng đánh tan quân thù chính là những bụi tre ngà dọc hai bên đường. Những bụi tre ấy tượng trưng cho sức mạnh tập thể, dức mạnh của nhân dân luôn luôn thường trực và mỗi khi tổ quốc cần là sức mạnh ấy trỗi dậy mạnh 19 mẽ. Mỗi nơi Gióng đi qua đều để lại dấu tích như minh chứng cho cuộc đấu tranh oai hùng của cả cộng đồng.

Truyền thuyết và truyện cổ tích còn là một trang sử dài về những sự kiện trọng đại của dân tộc được gìn giữ và lưu truyền qua nhiều thời đại cho đến ngày nay. Nó phản ánh sinh động và dồi dào về từng giai đoạn của dân tộc. Từ nhóm truyện về vua Hùng, An Dương Vương, các tướng lĩnh như Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lí Thương Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Yết Kiêu, Phạm Ngũ Lão, Lê Lợi,…đến những truyện về Bà Chúa Kho, bà hàng nước, ông đánh dậm, người nô bộc,… Tất cả đều nêu lên ý chí giữ gìn độc lập và tinh thần quyết chống giặc của mọi người dân Việt. Phản ánh tình yêu quê hương đất nước.

Bằng con mắt lạc quan, tâm hồn bay bổng, cha ông ta đã thể hiện tình yêu quê hương, đất nước của người Việt của mình thông qua các tác phẩm tự sự dân gian trong đó có các tác phẩm truyện cổ tích và truyền thuyết. Đọc các tác phẩm đó ta thấy hiện lên một Việt Nam với núi cao hùng vĩ, rừng rậm sông dài, với những cánh đồng khoai lúa mướt xanh và những rặng tre như lũy như thành. Một khung cảng làng quê mang đậm phong vị Việt Nam. Trong khung cảnh thiên nhiên ấy là những con người thông minh, cần cù, sáng tạo, khỏe mạnh và kiên cường sống chan hòa với thiên nhiên và cộng đồng làng xã.

Nguyễn Khoa Điềm đã thật tinh tế và sâu sắc khi phát hiện ra cái thần của cảnh vật thiên nhiên, đất nước gắn với những truyện “ngày xửa ngày xưa”: “Những người vợ nhớ chồng, còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu, Cặp vợ chồng yêu nhau góp lên hòn Trống Mái. Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại Chín mươi chín con voi góp mình dựng đất tổ Hùng Vương” … Tình yêu quê hương đất nước còn được thể hiện qua tinh thần chống giặc ngoại xâm. Từ các ông vua, các tướng lĩnh dòng dõi quý tộc hết lòng vì 20 nước đến những danh tướng xuất thân áo vải, đan sọt, bán dầu, đánh cá và cả những thường dân, đàn bà, con trẻ đều đã góp mình bảo vệ “đất nước muôn đời”. Cùng với việc ngợi ca những chiến công dựng nước, truyền thuyết và truyện cổ tích còn ngợi ca chiến công chinh phục và thắng đoạt tự nhiên của con dân Việt.

Lạc Long Quân diệt Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh; Sơn Tinh dâng núi trị thủy đều là những minh chứng cho tính cách người Việt. Kiên cường, không khuất phục dù là trong cuộc chiến không cân sức với tự nhiên. Vượt lên trên tự nhiên hoang dã, khắc nghiệt, khai phá những vùng đất mới, tìm ra những giống cây trồng mới, thuần dưỡng những vật nuôi mới, hình tượng của Lạc Long Quân, Sơn Tinh, An Tiêm, Lang Liêu….là những hình tượng khổng lồ, đẹp đẽ. Việt Nam đẹp biết bao hiện lên thông qua những con người mà ở họ, theo quan niệm thẩm mỹ của nhân dân, hội tụ cả tài năng, đức tính và ngoại hình hoàn hảo.

Họ là những người lao động chân chính, tài năng. Họ chiến thắng kẻ thù, thực hiện ước mơ là nhờ ở tài năng lao động. Những người lao động dù lúc đầu có bị kinh rẻ, dù có bị lợi dụng, bóc lột và bị tước đoạt hạnh phúc thì cuối cùng họ đều được trân trọng, được đề cao và hưởng hạnh phúc xứng đáng với tài năng của mình. Họ lúc đầu có thể chỉ là người tài năng, người tốt nhưng cuối cùng họ đều trở thành những người hoàn hảo cả về nội dung, hình thức như chàng Sọ Dừa.

Không chỉ có tài năng, truyện cổ tích, truyền thuyết còn ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của những con người là con Rồng cháu Tiên. Họ sống chan chứa tình người, hàng xóm láng giềng, sống trọng tình (cha mẹ- con cái, vợ- chồng, anh- em, ….) và yêu tự do. Bà hàng nước tốt bụng sẵn sàng cưu mang cô Tấm (Tấm Cám) khi không biết cô là người như thế nào, ở đâu và tại sao lại chui ra từ một quả thị, nàng Tô Thị (Sự tích đá Vọng Phu) vẫn luôn gửi niềm tin vào người chồng, vẫn chung thủy tới mức bồng con ngóng chồng tới 21 hoa đá vẫn hướng về nơi chiến trận xa xôi. Họ là những người tốt, thật thà tới mức ta ngỡ như họ ngốc nghếch.

Anh Khoai (Cây tre trăm đốt) bị lừa hết lần này đến lần khác nhưng anh vẫn không hề nghi ngờ gì ông chủ, vẫn luôn tin rằng ông sẽ gả con gái cho mình để quyết tâm lên rừng tìm “cây tre trăm đốt” về làm lễ vật, cô Tấm dù bị dì và em hãm hại không phải chỉ một lần nhưng vẫn luôn yêu thương và coi họ là người thân của mình. Nhưng không phải vậy, họ thật thà chứ không hề ngốc nghếch, họ luôn tin vào chân lí “ở hiền gặp lành”. Đó là niềm tin cũng như là lí tưởng sống của bao thế hệ người Việt Nam. Nhìn chung thông qua các tác phẩm truyền thuyết và truyện cổ tích thì các tác giả dân gian đã gửi gắm vào đó tình yêu quê hương đất nước Việt Nam dưới nhiều cấp độ và khía cạch khác nhau.

Từ tình yêu lớn lao là tình yêu Tổ quốc, tinh thần thượng võ đến tình yêu thiên nhiên, hoa cỏ và tình người chan chứa. Dù ở khía cạnh nào, cấp độ nào đi nữa ta cũng luôn thấy ẩn hiện trong mỗi câu chuyện một đất nước Việt Nam thật kì vĩ, lớn lao nhưng cũng thật bình dị, thân thương, tâm hồn Việt Nam trong sáng và hiền hòa, con người Việt Nam chất phác, đôn hậu và nồng ấm biết bao. Phản ánh những phong tục tập quán của dân tộc Có thể khẳng định không ở đâu như ở các tác phẩm văn học, trong đó các tác phẩm truyền thuyết và truyện cổ tích, lại phản ánh một cách rõ nét về những truyền thống tốt đẹp của dân tộc được hun đúc từ ngàn xưa cho đến ngày nay. Lịch sử của dân tộc là lịch sử của những cuộc chiến tranh vệ quốc và vì luôn sống trong cảnh mất mát, đau thương mà người Việt không bao giờ quên ơn những người đã có công với dân tộc, với nhân dân.