THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ PHÂN TÍCH HỌC THUẬT: SÁCH GIÁO KHOA GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH LỚP 11 (BỘ SÁCH CÁNH DIỀU)


Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Sách giáo khoa Giáo dục quốc phòng và an ninh 11 (thuộc bộ sách Cánh Diều) là tài liệu học tập chính khóa trong chương trình giáo dục phổ thông cấp Trung học phổ thông tại Việt Nam. Cuốn sách do Nhà xuất bản Đại học Sư phạm phối hợp cùng Công ty Cổ phần Đầu tư Xuất bản - Thiết bị Giáo dục Việt Nam (VEPIC) phát hành. Đội ngũ tác giả biên soạn gồm: PGS.TS. Nguyễn Thiện Minh và TS. Hướng Xuân Thạch (đồng Tổng Chủ biên), Nguyễn Trọng Dân (Chủ biên), cùng các tác giả Hoàng Tuấn Anh, Hoàng Lê Nam, Nguyễn Thanh Sơn và Lương Hồng Sinh.

Hội đồng Quốc gia thẩm định tài liệu được thành lập theo Quyết định số 2370/QĐ-BGDĐT ngày 24-8-2022 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, do Trung tướng, GS.TS. Trần Hữu Phúc (Nguyên Cục trưởng Cục Nhà trường, Bộ Tổng Tham mưu, Bộ Quốc phòng) làm Chủ tịch Hội đồng và Thiếu tướng, PGS.TS. Nguyễn Văn Chung (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Chính trị, Bộ Quốc phòng) làm Phó Chủ tịch Hội đồng.

Nội dung cuốn sách được biên soạn bám sát Chương trình giáo dục phổ thông môn Giáo dục quốc phòng và an ninh ban hành kèm theo Thông tư số 46/2020/TT-BGDĐT ngày 24-11-2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Mục tiêu học tập của sách xác định cụ thể:

  • Hình thành và phát triển năng lực nhận thức các vấn đề quốc phòng, an ninh;
  • Phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng quân sự đã học vào đời sống và hoạt động học đường;
  • Xây dựng phẩm chất và trách nhiệm công dân trong việc thực hiện nghĩa vụ quân sự, bảo vệ chủ quyền biên giới, lãnh thổ và giữ gìn trật tự an toàn xã hội.

Cấu trúc giáo trình tiếp nối mạch nội dung của lớp 10, tổ chức thành chuỗi bài học gắn liền với 5 hoạt động sư phạm cố định: Mở đầu, Khám phá, Luyện tập (hoặc Thực hành), Vận dụng và cung cấp thông tin mở rộng tại mục Em có biết?.


Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung sách gồm 10 bài học và phần Bảng giải thích một số thuật ngữ (trang 71), phân bổ theo 4 mạch chủ đề chính:

  1. Một số hiểu biết chung về quốc phòng và an ninh:

    • Bài 1: Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (trang 5): Trình bày mục tiêu, quan điểm trong Chiến lược bảo vệ Tổ quốc; Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982); Luật Biển Việt Nam năm 2012; quy chế các vùng biển và biên giới quốc gia.
    • Bài 2: Luật Nghĩa vụ quân sự và trách nhiệm của học sinh (trang 12): Quy định độ tuổi, thủ tục đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu, các diện tạm hoãn, miễn gọi nhập ngũ và nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân.
    • Bài 3: Phòng chống tệ nạn xã hội ở Việt Nam trong thời kì hội nhập quốc tế (trang 19): Phân loại tội phạm, tội phạm công nghệ cao và các tệ nạn ma túy, cờ bạc, mại dâm, mê tín dị đoan.
    • Bài 4: Một số vấn đề về vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường (trang 25): Định nghĩa an ninh môi trường, biến đổi khí hậu, an ninh lương thực và các chế tài xử phạt hành chính, hình sự.
  2. Một số hiểu biết về phòng thủ dân sự, kiến thức phổ thông về phòng không nhân dân:

    • Bài 5: Kiến thức phổ thông về phòng không nhân dân (trang 31): Cơ cấu tổ chức lực lượng chuyên môn, hoạt động phòng không thời bình, thời chiến và các biện pháp sơ tán, phòng tránh.
  3. Kĩ thuật chiến đấu bộ binh:

    • Bài 6: Giới thiệu một số loại súng bộ binh, thuốc nổ, vật cản và vũ khí tự tạo (trang 38): Khảo sát súng trường CKC, súng tiểu liên AK, thuốc nổ TNT, thuốc nổ C4, đồ dùng gây nổ và phương pháp tháo lắp súng AK.
    • Bài 7: Pháp luật về quản lí vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ (trang 48): Khái niệm vũ khí quân dụng (nhóm 1 và nhóm 2), súng săn, vũ khí thô sơ, thể thao.
    • Bài 10: Kĩ thuật sử dụng lựu đạn (trang 64): Cung cấp các thao tác quy chuẩn khi sử dụng lựu đạn.
  4. Chiến thuật bộ binh:

    • Bài 8: Lợi dụng địa hình, địa vật (trang 54) và Bài 9: Nhìn, nghe, phát hiện địch, chỉ mục tiêu, truyền tin liên lạc, báo cáo (trang 58): Rèn luyện phương pháp quan sát, giữ bí mật và truyền tin trên chiến trường.

Progression logic của giáo trình vận động từ nhận thức pháp lý - thể chế (bảo vệ chủ quyền, pháp luật quốc phòng) đến hiểu biết phòng thủ diện rộng (phòng không nhân dân, bảo vệ môi trường), sau đó đi vào kỹ năng thao tác vũ khí cá nhân và kỹ chiến thuật trên thực địa.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Cơ sở pháp lý nhà nước: Dẫn chiếu Điều 1, Điều 11 Hiến pháp 2013; Công ước UNCLOS 1982 (phê chuẩn ngày 23-6-1994); Luật Biển Việt Nam số 18/2012/QH13; Luật Nghĩa vụ quân sự số 78/2015/QH13; Luật Biên phòng số 66/2020/QH14; Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14; Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
  • Nguyên lý quân sự và cơ học súng đạn: Cấu tạo 11 bộ phận chính của súng tiểu liên AK, nguyên lý trích khí thuốc phản lực; cấu trúc kíp nổ thường 10 cỡ; đặc tính lý - hóa của thuốc nổ TNT (nóng chảy ở 81 °C, nổ ở 350 °C) và thuốc nổ C4 (chịu nhiệt từ -30 °C đến 50 °C, cháy nổ ở 201 °C); tốc độ cháy trung bình của dây cháy chậm (1 cm/s).
  • Khái niệm và ranh giới địa lý quân sự: Nội thủy, lãnh hải (12 hải lý), vùng tiếp giáp lãnh hải (12 hải lý), vùng đặc quyền kinh tế (200 hải lý tính từ đường cơ sở), thềm lục địa (ranh giới ngoài không quá 350 hải lý); khu vực biên giới trên không (chiều rộng 10 km tính từ đường biên giới quốc gia trở vào).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật quân sự: Quy trình 7 bước tháo súng và 7 bước lắp súng tiểu liên AK; kỹ thuật nhận diện, kiểm tra các đồ dùng gây nổ (nụ xùy, dây cháy chậm, kíp nổ); phân loại vật cản nổ và vật cản không nổ.
  • Kỹ năng phân tích, nhận định pháp lý: Phân tích điều kiện tạm hoãn, miễn gọi nhập ngũ (khoản độ tuổi 18 đến 25 tuổi, kéo dài đến hết 27 tuổi đối với sinh viên cao đẳng, đại học); nhận diện 9 nhóm hành vi phạm tội sử dụng công nghệ cao quy định từ Điều 285 đến 294 Bộ luật Hình sự; phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo Luật Bảo vệ môi trường.
  • Kỹ năng thực hành dân sự: Kỹ năng sơ tán, phân tán tại chỗ, ẩn nấp hầm trú ẩn chữ A; quy trình báo cáo, chỉ mục tiêu và thông báo khi mốc quốc giới bị hư hại hoặc có sự cố an ninh.

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình triển khai phương pháp dạy học thông qua chu trình hoạt động khép kín gồm 5 giai đoạn:

[Mở đầu] ➔ [Khám phá] ➔ [Luyện tập / Thực hành] ➔ [Vận dụng] ➔ [Em có biết?]
  1. Khởi động nhận thức (Mở đầu): Sử dụng các câu hỏi gợi mở gắn liền với tình huống đời sống hoặc hình ảnh lịch sử (như tư liệu chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không" năm 1972, hoạt động khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự) để định hướng nhiệm vụ học tập.
  2. Hình thành tri thức mới (Khám phá): Khai thác sơ đồ tư duy, văn bản pháp luật và hình vẽ kỹ thuật (sơ đồ các vùng biển, cấu tạo chi tiết súng AK) giúp học sinh tự trích xuất khái niệm và điều luật.
  3. Thực hành và giải quyết tình huống (Luyện tập / Thực hành):
    • Về lý thuyết và pháp luật: Đưa ra các bài tập tình huống có đối thoại đa chiều (các nhân vật giả định A, B, Hùng, Kiên, Lan) nhằm yêu cầu học sinh đối chiếu văn bản quy phạm pháp luật để nhận xét đúng/sai.
    • Về kỹ năng quân sự: Hướng dẫn chi tiết thứ tự động tác thực hành cơ học từng bước một (tháo súng đặt các bộ phận theo thứ tự từ phải qua trái; khi lắp tiến hành ngược lại).
  4. Mở rộng và ứng dụng (Vận dụng): Học sinh xây dựng báo cáo thuyết minh, sưu tầm hình ảnh chuyên đề (ví dụ: mốc tọa độ quốc gia tại các điểm cực đất liền, vũ khí tự tạo Việt Nam).
  5. Đánh giá và tự học (Assessment & Self-study): Giáo viên đánh giá thông qua quan sát thao tác kỹ thuật tại hội thao quân sự học đường và kiểm tra nhận thức pháp lý. Học sinh tự học bằng cách tra cứu Bảng giải thích một số thuật ngữ (trang 71) và tự rèn luyện theo các khung tiêu chuẩn đã được định lượng hóa trong bài giảng.

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Sách giáo khoa Giáo dục quốc phòng và an ninh 11 cập nhật nhiều văn bản quy phạm pháp luật mới trong hệ thống lập pháp của Nhà nước Việt Nam:

  • Hệ thống hóa các văn bản luật mới: Tích hợp Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (Luật số 72/2020/QH14 có hiệu lực từ ngày 01-01-2022); Luật Biên phòng Việt Nam năm 2020 (Luật số 66/2020/QH14 có hiệu lực từ ngày 01-01-2022); Nghị định số 37/2022/NĐ-CP ngày 06-6-2022 về sửa đổi xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng; Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 07-7-2022 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; Nghị định số 70/2019/NĐ-CP về nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân.
  • Tích hợp các vấn đề an ninh phi truyền thống và an ninh mạng: Đưa vào chương trình giảng dạy nội dung phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (chiếm đoạt quyền quản trị, phát tán phần mềm độc hại, can thiệp tài khoản ngân hàng); các vấn đề môi trường gắn với an ninh lương thực, dịch bệnh và di cư tự do.
  • Minh họa hóa hệ thống kỹ thuật quân sự và địa lý biên giới: Dữ liệu giảng dạy được chuẩn hóa bằng sơ đồ các vùng biển theo Luật Biển Việt Nam 2012, hình ảnh thực địa các cột mốc quốc giới (mốc số 66(2) Việt Nam - Trung Quốc, mốc tam giác biên giới Việt Nam - Lào - Campuchia) cùng hệ thống bản vẽ chi tiết từng chi tiết tháo lắp của súng tiểu liên AK và lát cắt cấu tạo nụ xùy, kíp nổ, dây cháy chậm.

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

  • Người học chính: Học sinh lớp 11 đang theo học chương trình Trung học phổ thông trên phạm vi cả nước theo định hướng Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
  • Yêu cầu điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành chương trình môn Giáo dục quốc phòng và an ninh lớp 10, nắm được những khái niệm cơ bản về truyền thống lịch sử quân sự và nền quốc phòng toàn dân.
  • Giảng viên và giáo viên bộ môn: Dùng làm giáo trình chuẩn mực để thiết kế kế hoạch bài dạy (giáo án), tổ chức giờ học lý thuyết trên lớp và điều hành các buổi thực hành tháo lắp súng, huấn luyện chiến thuật ngoài bãi tập hoặc tổ chức hội thao quốc phòng học đường.
  • Mục đích tự học và tra cứu: Tài liệu phục vụ cho học sinh chuẩn bị độ tuổi đăng ký nghĩa vụ quân sự (công dân nam đủ 17 tuổi) tra cứu quy trình pháp lý, thời gian khám tuyển sức khỏe, hồ sơ đăng ký và tìm hiểu quy chế quản lý vũ khí, vật liệu nổ.

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này được thiết kế dành cho đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ giảng dạy và học tập môn Giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh lớp 11 tại các cơ sở giáo dục phổ thông trên toàn quốc.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận?

Học sinh cần nắm vững các nội dung đã học ở môn Giáo dục quốc phòng và an ninh lớp 10, có hiểu biết cơ bản về cơ cấu tổ chức lực lượng vũ trang nhân dân và các quy tắc kỷ luật học đường.

3. Giáo trình này có điểm khác biệt căn bản nào về mặt dữ liệu?

Sách cập nhật toàn diện các đạo luật và nghị định ban hành giai đoạn 2019-2022 (Luật Bảo vệ môi trường 2020, Luật Biên phòng 2020, Nghị định 37/2022/NĐ-CP, Nghị định 45/2022/NĐ-CP) và bổ sung nội dung phòng chống tội phạm công nghệ cao theo Bộ luật Hình sự sửa đổi 2017.

4. Phương pháp tự học và rèn luyện kỹ năng thực hành được hướng dẫn ra sao?

Học sinh tiếp cận nội dung thông qua chuỗi 5 bước học tập trong sách. Đối với các kỹ năng thao tác cơ học (như tháo lắp súng tiểu liên AK), học sinh học tập theo đúng quy trình 7 bước đã được phân tích hình ảnh trực quan và tuân thủ nguyên tắc tháo trước - lắp sau.

5. Có những tài liệu và chỉ dẫn bổ trợ nào được tích hợp trong sách?

Sách tích hợp các sơ đồ kỹ thuật chi tiết, hình ảnh chụp thực địa mốc quốc giới, tư liệu lịch sử, hệ thống điều luật trích dẫn tại chân trang và Bảng giải thích một số thuật ngữ ở trang 71.


Kết luận (150 từ)

Sách giáo khoa Giáo dục quốc phòng và an ninh 11 (Bộ sách Cánh Diều) xác lập cấu trúc tri thức toàn diện từ lý luận pháp luật quốc phòng - an ninh, phòng thủ dân sự cho đến các kỹ năng quân sự bộ binh thực hành. Giáo trình hỗ trợ người học xây dựng lộ trình tiếp cận mạch lạc: nắm vững thể chế và nghĩa vụ công dân, nhận thức các nguy cơ an ninh truyền thống và phi truyền thống, làm chủ kỹ thuật sử dụng súng bộ binh, thuốc nổ và xử lý tình huống thực địa. Các dữ liệu trong sách được chuẩn hóa theo hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành và các nguyên lý kỹ chiến thuật quân sự cơ bản.