Đặt vấn đề), Thân bài (Giải quyết vấn đề) và Kết luận (Kết thúc vấn đề). Phần Mở bài: Cần trình bày được vấn đề đặt ra trong bài làm (nội dung đề bài) để người đọc có thể biết được bài làm đề cập tới nội dung chính nào, tránh tình trạng mở bài dài nhưng không đúng chủ đề hay làm lạc đề. Cần có phần dẫn dắt nhất định để đi vào bài một cách tự nhiên, tránh gò bó, gượng ép gây cảm giác khó chịu cho người đọc. Theo đánh giá chung, mở bài sáng tạo, tự nhiên thường được đánh giá cao và gây ấn tượng đầu tiên đối với người chấm bài.
Về hình thức phần mở bài thường là một đoạn văn ngắn gọn, nội dung nêu lên những những ý khái quát của đề bài, nó có nhiệm vụ khơi gợi dẫn dắt vấn đề cần nghị luận. Có thể mở bài theo hai cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Phần Thân bài: Được xem như phần chính, phần xương sống của cả bài viết bởi nó làm nhiệm vụ giải quyết những vấn đề chính của đề bài đặt ra. Phần này thường trả lời cho các câu hỏi: Vấn đề đó nghĩa là gì? Vấn đề là đúng hay sai, tại sao? Trong thực tế cuộc sống, nó diễn ra phổ biến như thế nào? Cần làm gì để phát huy những mặt tốt và hạn chế những tiêu cực (nếu là 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mặt xấu) đó trong xã hội hiện nay? Cần làm gì và làm như thế nào để góp phần hiện thực hóa nó vào trong thực tế? Đây là những yêu cầu cơ bản trong việc viết một thân bài của dạng bài NLXH.
Phần kết bài: Tuy ngắn nhưng nó có vai trò vô cùng quan trọng vì nó khép lại vấn đề mà cả bài viết bài đang đề cập tới và mở rộng ra những ý kiến cá nhân nhằm làm người đọc có những liên tưởng rõ hơn về cả bài viết. Đặc trưng Đặc trưng đầu tiên khi đề cập đến văn bản NLXH là tính nghị luận của văn bản. Các vấn đề đưa ra bàn luận bằng các sử dụng lý lẽ dẫn chứng để làm nổi bật vấn đề, dẫn chứng càng xác thực bao nhiêu lý lẽ càng chặt chẽ thì càng làm tăng sức thuyết phục bấy nhiêu, văn phong sử dụng mang tính mẫu mực cao. Các luận điểm, luận cứ đưa ra là một chỉnh thể logic nhất quán về nội dung để tạo thành một lập luận soi sáng vấn đề cần bàn luận.
Thứ hai là phương diện ngôn ngữ, nếu như ngôn ngữ trong văn bản nghị luận văn học thiên về tính nghệ thuật giàu hình tượng, giàu sắc thái biểu cảm thì ngôn ngữ trong văn bản nghị luận xã hội phải là ngôn ngữ được chọn lọc mang tính chuẩn mực. Ngôn ngữ phải mang phong cách ngôn ngữ chính luận. Nó luôn đòi hỏi phải đảm bảo tính chính xác chặt chẽ, điều này phù hợp với mục đích diễn đạt trong văn nghị luận làm rõ vấn đề thuộc về chân lý để thuyết phục người đọc người nghe. Bởi vậy mà ngôn ngữ sử dụng trong NLXH phải phản ánh rõ và chính xác quá trình tư duy để đạt đến việc nhận thức chân lý.
Vì vậy mà nó đòi hỏi người viết cần hết sức đúng và nhất quán các thuật ngữ từ ngữ một cách chính xác, sử dụng các kiểu câu và mở rộng thành phần câu hợp lý khi trình bày lý lẽ. Không chỉ lý trí mà còn cả tình cảm, cảm xúc. Thông qua đó HS sẽ được rèn giũa cách lựa chọn từ để lập luận được chặt chẽ tăng khả năng thuyết phục của bài viết. Phương diện thứ ba là đề tài và nội dung đề cập đến phải mang tính thời sự, xã hội nóng hổi.
Đề tài đó phải liên quan đến thực tế đời sống hàng ngày, là vấn đề mọi người đang quan tâm, muốn tìm hiểu và tìm cách giải 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyết để mang lại sự hữu ích cho xã hội. Các vấn đề thời sự nóng hổi thì có nhiều nhưng quan trọng là phải tìm được vấn đề phù hợp với tâm lý lứa tuổi của các em, đó cũng là bài học để các em ngày càng lớn hơn và có thêm kinh nghiệm sống cho mình. Một phương diện nữa là dẫn chứng sử dụng trong bài văn NLXH phải gắn liền với thực tiễn đời sống. Điều đó đòi hỏi người viết không chỉ học trong sách vở mà phải biết tự tìm hiểu nhừng tri thức trong cuộc sống hàng ngày.
Đó là tất cà những điều các em được trải nghiệm trong cuộc sống hàng ngày. Đó có thể là một câu nói một cử chỉ hành vi, một việc làm tuy rất nhỏ nhưng lại mang đến những bài học nhân sinh lớn lao cho các em. HS cũng cần mài sắc cho mình các giác quan để nhận thấy cuộc sống đang biến đổi từng ngày để thu lượm cho mình những dấn chứng xác đáng cho bài viết. “Dẫn chứng phải mang tính chính xác tiêu biểu và chon lọc”[24, tr.
Để làm tốt một bài văn nghị luận đòi hỏi người viết cần hội tụ trong mình nhiều yếu tố như cần có hiểu biết về các tin tức, thời sự nóng hổi đang diễn ra hàng ngày, có những kiến thức về truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc từ ngàn xưa để lại. Người viết cũng cần trang bị cho mình thêm nhiều vốn sống ở nhiều lĩnh vực trong xã hội để bài viết vừa phong phú lại vừa sâu sắc. Ngoài ra người viết cũng cần sử dụng các thao tác nghị luận, có phương pháp luận để làm bài để bài viết sao cho ngắn súc tích chặt chẽ giàu sức thuyết phục với người đọc người nghe. Việc phân chia các dạng bài nghị luận xã hội ở trường phổ thông 1.
Nghị luận về một tư tưởng đạo lý * Khái luận chung về kiểu bài nghị luân về tư tưởng đạo lý Nghị luận về một tư tưởng đạo lí là quá trình kết hợp những thao tác lập luận để làm rõ những vấn đề tư tưởng đạo lí trong cuộc đời. Đề tài của nghị luận về tư tưởng, đạo lí là vô cùng phong phú, bao gồm: Các vấn đề về nhận thức như lí tưởng, mục đích sống,… Các vấn đề về tâm hồn, tính cách như: Lòng yêu nước, lòng nhân ái, vị tha, bao dung, ðộ lýợng,… Tính trung thực, dũng cảm, chãm chỉ, cần cù, thái độ hòa nhã, khiêm 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về các quan hệ gia đình như tình mẫu tử, anh em. Về quan hệ xã hội như tình đồng bào, tình thầy trò, bạn bè,… Về cách ứng xử, những hành động của mỗi người trong cuộc sống.
Kiểu bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lý hướng cho HS trong việc rèn luyện nhân cách, giúp các em có cái nhìn tinh tế hơn trước các vấn đề của cuộc sống. GV đưa ra những quan điểm đúng đắn tiến bộ để từ đó giúp các em có suy nghĩ đúng hành động đúng phù hợp với chuẩn mực của xă hội. Thông qua kiểu bài này các em sẽ thấy thấm thía hơn câu nói văn học chính là nhân học, dạy văn cũng chính là dạy người. Để làm sao cho mỗi bạn HS đều thấm nhuần được tư tưởng đạo lý, biết yêu thương, biết chia sẻ, biết vươn lên mỗi khi vấp ngã trong đường đời đầy chông gai này.
Cũng từ kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lý, GV sẽ rèn cho HS các kỹ năng và thao tác tổng hợp thông tin, lập luận và vận dụng các kỹ năng lập luận vào vào viết bài văn nhằm đáp ứng yêu cầu học tập phần làm văn nói riêng và yêu cầu xã hội đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn đời sống. Thông qua đề văn HS cần xác định được được vấn đề nghị luận ở đây là gì, nó được thể hiện ra sao, nguồn gốc, nguyên nhân của các tư tưởng đó. Tuy nhiên cũng cần nhìn vấn đề quan điểm đạo đức đó sao cho phù hợp với từng thời đại, chỉ ra các điểm còn sai lệch chậm tiến và phát huy những mặt ưu điểm đúng đắn tiến bộ của nó. Từ đó rút ra bài học về tư tưởng đạo lý, để áp dụng vào thực tiễn cuộc sống.
* Dàn bài chung của bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí: Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần bàn luận. Thân bài - Giải thích tư tưởng, đạo lí cần bàn luận. - Nêu lên các biểu hiện mang tính khái quát để làm rõ hơn cho phần giải thích. - Phân tích: + Trình bày các giá trị của tư tưởng, đạo lí.
+ Ảnh hưởng của nó đối với đời sống. 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chứng minh: Đưa ra các dẫn chứng. - Đề xuất ý kiến: Giới thiệu một số phương hướng, phương pháp, cách thức rèn luyện và học tập. - Bình luận: Nêu phản đề + Đặt vấn đề ngược lại với tư tưởng, đạo lí được nêu.
+ Giải thích sơ lượt. + Ảnh hưởng của nó đối với đời sống. + Hệ quả - Liên hệ bản thân: Rút ra bài học cho bản thân và cộng đồng xã hội. Kết bài: Khẳng định vấn đề.
*Một số đề bài về tư tưởng đạo lý - Hãy phát biểu ý kiến của mình về mục đích học tập do UNESCO đề xướng: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình”. - Suy nghĩ của em về triết lí sau: “Đừng xin người khác con cá, mà hãy tìm học cách làm cần câu và cách câu cá”. - Trả lời câu hỏi điều tra của nhà bác học Hantơn, nhà bác học Đacuyn nói về kinh nghiệm thành công của mình như sau: “Tôi nghĩ rằng tất cả những gì có giá trị một chút, tôi đều đã thu nhận được bằng cách tự học.” Bình luận câu nói trên. Anh (chị) có suy nghĩ gì về con đường học tập sắp tới của mình? - “Nếu đứa trẻ dửng dưng với những gì đang diễn ra trong trái tim của nguời bạn, người anh em, của bố mẹ mình hoặc của bất cứ một đồng bào nào mà em gặp, nếu đứa trẻ không biết đọc trong mắt người khác điều đang xảy ra trong trái tim người đó thì đứa trẻ chẳng bao giờ trở thành con người chân chính.” Anh (chị) có suy nghĩ gì về câu nói trên.
Nghị luận về một hiện tượng đời sống xã hội * Khái luận chung về kiểu bài nghị luận về một hiện tượng đời sống 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kiểu bài này hướng vào việc nghị luận về một hiện tượng, sự kiện xảy ra trong đời sống. Vấn đề đó có thể có ý nghĩa tích cực cũng có thể tác động tiêu cực đến xã hội.