Quyết Định Hình Phạt Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận án tiến sĩ luật học phân tích quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về quy định pháp lý hiện hành.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Quyết Định Hình Phạt Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT
• 1.1. Khái niệm và ý nghĩa của quyết định hình phạt
• 1.2. Các nguyên tắc quyết định hình phạt
• 1.2.1. Nguyên tắc pháp chế XHCN trong quyết định hình phạt
• 1.2.2. Nguyên tắc nhân đạo XHCN trong quyết định hình phạt
• 1.2.2.1. Nguyên tắc cá thể hoá hình phạt trong quyết định hình phạt
• 1.2.3. Nguyên tắc công bằng trong quyết định hình phạt
• 1.3. Mối liên hệ giữa quyết định hình phạt và một số vấn đề khác của luật hình sự
• 1.3.1. Mối liên hệ giữa quyết định hình phạt với mục đích của hình phạt
• 1.3.2. Mối liên hệ giữa quyết định hình phạt với hệ thống hình phạt
• 1.3.3. Mối liên hệ giữa quyết định hình phạt với định tội danh
• 1.3.4. Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về chế định quyết định hình phạt từ sau Cách mạng tháng Tám đến nay
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC CĂN CỨ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT
• 2.1. Nội dung và ý nghĩa của các căn cứ quyết định hình phạt
• 2.2. Căn cứ thứ nhất - Các qui định của Bộ luật hình sự
• 2.3. Căn cứ thứ hai - Tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội
• 2.4. Căn cứ thứ ba - Nhân thân người phạm tội
• 2.5. Căn cứ thứ tư - Các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự. Thực tiễn áp dụng các căn cứ quyết định hình phạt trong những năm gần đây
• 3. CHƯƠNG 3: QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG NHỮNG TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT
• 3.1. Quyết định hình phạt nhẹ hơn qui định của BLHS
• 3.2. Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội
• 3.3. Quyết định hình phạt trong trường hợp có nhiều bản án
• 3.4. Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 3.5. Quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm
• 3.6. Quyết định hình phạt trong trường hợp người chưa thành niên phạm tội
• 3.7. Quyết định hình phạt trong trường hợp đặc biệt khác
• KẾT LUẬN
• NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quyết Định Hình Phạt trong Luật Hình Sự VN

Quyết định hình phạt là một khâu quan trọng trong hoạt động xét xử hình sự của Tòa án. Nó quyết định số phận pháp lý của người phạm tội, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Quyết định hình phạt không chỉ là sự áp dụng pháp luật mà còn thể hiện chính sách hình sự của Nhà nước, nhằm trừng trị, răn đe và giáo dục người phạm tội, đồng thời phòng ngừa tội phạm. Việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định pháp luật về quyết định hình phạt có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ trật tự an toàn xã hội. Theo Dương Tuyết Miên, quyết định hình phạt là một hình thức biểu hiện cụ thể của trách nhiệm hình sự, hình phạt có vai trò quan trọng trong việc răn đe và phòng chống tội phạm.

1.1. Khái Niệm Quyết Định Hình Phạt Theo Luật Hình Sự

Quyết định hình phạt có thể hiểu là việc Tòa án lựa chọn hình phạt cụ thể (bao gồm hình phạt chính và hình phạt bổ sung) với mức độ cụ thể trong phạm vi pháp luật quy định để áp dụng cho người phạm tội. Hình phạt là công cụ đắc lực của Nhà nước trong cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm. Việc nâng cao hiệu quả của hình phạt phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó yếu tố quyết định hình phạt giữ vai trò quan trọng hàng đầu.

1.2. Ý Nghĩa Quyết Định Hình Phạt Trong Tư Pháp Hình Sự

Quyết định hình phạt mang ý nghĩa to lớn trong hệ thống tư pháp hình sự, bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Việc quyết định hình phạt đúng đắn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào pháp luật và Nhà nước. Theo Nghị quyết số 08/NQ-TW, chất lượng công tác tư pháp chưa ngang tầm, vẫn còn tình trạng bỏ lọt tội phạm, làm oan người vô tội. Việc hoàn thiện pháp luật hình sự, trong đó có các quy định về quyết định hình phạt đóng vai trò quan trọng.

II. Vấn Đề Khó Khăn Trong Quyết Định Hình Phạt Hiện Nay

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật hình sự, hoạt động quyết định hình phạt vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Các quy định của pháp luật còn mang tính khái quát cao, chưa cụ thể, rõ ràng, gây khó khăn cho việc áp dụng thống nhất. Bên cạnh đó, một số quy định chưa theo kịp sự phát triển của đời sống kinh tế - xã hội, dẫn đến những bất cập trong thực tiễn xét xử. Sai sót phổ biến của các Tòa án chủ yếu ở hoạt động quyết định hình phạt. Trong nhiều trường hợp, Tòa án quyết định hình phạt quá nhẹ hoặc quá nặng cho bị cáo, làm giảm lòng tin vào pháp luật.

2.1. Sự Thiếu Rõ Ràng Trong Quy Định Pháp Luật Về Hình Phạt

Một số điều luật quy định về các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự còn chung chung, khó xác định, dẫn đến việc áp dụng không thống nhất giữa các Tòa án. Sự thiếu rõ ràng này ảnh hưởng trực tiếp đến việc cá thể hóa hình phạt, một nguyên tắc quan trọng trong luật hình sự.

2.2. Bất Cập Giữa Luật Và Thực Tiễn Xét Xử Tội Phạm

Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế - xã hội dẫn đến sự xuất hiện của nhiều loại tội phạm mới, với tính chất, mức độ nguy hiểm khác nhau. Pháp luật hình sự cần phải được sửa đổi, bổ sung kịp thời để đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

2.3. Áp Lực Từ Dư Luận Và Mong Muốn Của Người Dân

Đôi khi các thẩm phán phải đưa ra các quyết định dưới áp lực dư luận, mong muốn của người dân, đặc biệt đối với các vụ án nghiêm trọng gây bức xúc trong xã hội. Việc này có thể ảnh hưởng đến tính khách quan và công bằng của bản án.

III. Hướng Dẫn Nguyên Tắc Quyết Định Hình Phạt Theo Luật VN

Việc quyết định hình phạt phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc cơ bản của luật hình sự, nhằm bảo đảm sự công bằng, khách quan và nhân đạo. Các nguyên tắc này bao gồm: nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa, nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa, nguyên tắc cá thể hóa hình phạt và nguyên tắc công bằng. Việc áp dụng đúng đắn các nguyên tắc này là cơ sở để đưa ra những bản án đúng pháp luật, có tính răn đe và giáo dục cao.

3.1. Nguyên Tắc Pháp Chế XHCN Tuân Thủ Luật Khi Quyết Định

Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa đòi hỏi việc quyết định hình phạt phải dựa trên cơ sở pháp luật, không được trái với các quy định của pháp luật. Mọi hành vi phạm tội phải được xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

3.2. Nguyên Tắc Nhân Đạo XHCN Coi Trọng Yếu Tố Con Người

Nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa đòi hỏi việc quyết định hình phạt phải xem xét đến hoàn cảnh gia đình, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Mục tiêu của hình phạt không chỉ là trừng trị mà còn là giáo dục, cải tạo người phạm tội trở thành người có ích cho xã hội.

3.3. Nguyên Tắc Cá Thể Hóa Hình Phạt Xét Xử Từng Trường Hợp

Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt đòi hỏi việc quyết định hình phạt phải xem xét đến tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội và các tình tiết liên quan khác. Mỗi trường hợp phạm tội cần được xem xét một cách cụ thể, chi tiết để đưa ra mức hình phạt phù hợp, bảo đảm sự công bằng và hiệu quả.

IV. Cách Xác Định Tình Tiết Giảm Nhẹ Tăng Nặng TNHS

Các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến việc quyết định hình phạt. Việc xác định đúng các tình tiết này giúp Tòa án đưa ra những bản án công bằng, khách quan, phản ánh đúng bản chất của vụ án và hành vi phạm tội. Việc hiểu rõ và áp dụng chính xác các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng là vô cùng quan trọng đối với các thẩm phán.

4.1. Danh Sách Tình Tiết Giảm Nhẹ TNHS Trong Luật Hình Sự

Bộ luật Hình sự quy định cụ thể các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như: người phạm tội tự thú, ăn năn hối cải, thành khẩn khai báo, tự nguyện bồi thường thiệt hại, phạm tội trong tình trạng bị kích động về tinh thần, phạm tội do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, phạm tội vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người phạm tội là người già, phụ nữ có thai, người tàn tật, người có công với cách mạng, v.v.

4.2. Các Tình Tiết Tăng Nặng TNHS Theo Quy Định Pháp Luật

Bộ luật Hình sự cũng quy định cụ thể các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự như: phạm tội có tổ chức, phạm tội có tính chất côn đồ, phạm tội vì động cơ đê hèn, phạm tội đối với trẻ em, người già, phụ nữ có thai, người tàn tật, phạm tội nhiều lần, tái phạm nguy hiểm, phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, v.v.

4.3. Cách Áp Dụng Tình Tiết Giảm Nhẹ Tăng Nặng Trong Thực Tế

Tòa án cần xem xét kỹ lưỡng các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự trong từng vụ án cụ thể, đánh giá một cách khách quan, toàn diện để đưa ra quyết định hình phạt phù hợp. Tòa án phải giải thích rõ lý do áp dụng hoặc không áp dụng các tình tiết này trong bản án.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Quyết Định Hình Phạt

Để nâng cao hiệu quả hoạt động quyết định hình phạt, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật hình sự, bảo đảm tính minh bạch, rõ ràng, cụ thể của các quy định. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định còn bất cập, chưa phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư, giúp họ nắm vững các quy định của pháp luật, áp dụng đúng đắn trong thực tiễn xét xử.

5.1. Sửa Đổi Bổ Sung Các Quy Định Pháp Luật Hình Sự

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự, bảo đảm tính rõ ràng, cụ thể, dễ áp dụng. Cần quy định rõ ràng hơn về các loại hình phạt, mức hình phạt, bảo đảm sự công bằng, khách quan.

5.2. Nâng Cao Năng Lực Cho Cán Bộ Tư Pháp Hình Sự

Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư, giúp họ nắm vững các quy định của pháp luật, áp dụng đúng đắn trong thực tiễn xét xử. Cần tổ chức các hội thảo, tọa đàm trao đổi kinh nghiệm về hoạt động quyết định hình phạt.

5.3. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Hoạt Động Xét Xử

Cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động xét xử của Tòa án các cấp, kịp thời phát hiện, xử lý các sai sót, vi phạm trong hoạt động quyết định hình phạt. Cần công khai, minh bạch các bản án đã có hiệu lực pháp luật để nhân dân giám sát.

VI. Kết Luận Quyết Định Hình Phạt Và Tương Lai Tư Pháp VN

Quyết định hình phạt đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam. Việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực áp dụng pháp luật về quyết định hình phạt là yếu tố then chốt để bảo đảm sự công bằng, khách quan, nhân đạo trong hoạt động xét xử. Một hệ thống tư pháp hình sự hiệu quả góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Quyết Định Hình Phạt Công Bằng

Quyết định hình phạt công bằng không chỉ bảo vệ quyền lợi của người phạm tội mà còn củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật và công lý. Một bản án công bằng là nền tảng cho sự ổn định và phát triển của xã hội.

6.2. Hướng Phát Triển Của Pháp Luật Về Quyết Định Hình Phạt

Pháp luật về quyết định hình phạt cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng cá thể hóa, nhân đạo hóa, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Cần nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để xây dựng một hệ thống pháp luật tiên tiến, phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Chế định trách nhiệm hình sự giữ vị trí trung tâm trong hệ thống pháp luật hình sự, trong đó hình phạt là hình thức biểu hiện cụ thể và là công cụ của Nhà nước trong công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm. Hiệu quả của hình phạt phụ thuộc trực tiếp vào hoạt động quyết định hình phạt của Tòa án. Tại thời điểm nghiên cứu, pháp luật hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt đang trong giai đoạn hoàn thiện; một số quy định còn mang tính khái quát cao, chưa thực sự chặt chẽ hoặc chưa theo kịp sự phát triển kinh tế - xã hội. Thực tiễn áp dụng cho thấy sai sót phổ biến của Tòa án tập trung ở khâu quyết định hình phạt, khi một số bản án tuyên quá nặng hoặc quá nhẹ, làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật. Thực trạng này đã được nêu rõ trong Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về việc chất lượng công tác tư pháp chưa ngang tầm yêu cầu, còn tình trạng làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm. Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định là: trước thời điểm năm 2003, khoa học luật hình sự Việt Nam chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống toàn bộ chế định quyết định hình phạt từ phương diện lý luận đến thực tiễn xét xử.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là trên cơ sở phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành, thực tiễn áp dụng và tham khảo pháp luật hình sự của một số quốc gia, đưa ra các đề xuất nhằm hoàn thiện quy định về quyết định hình phạt, góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt.

Nhiệm vụ nghiên cứu được luận án xác định cụ thể gồm hai nội dung:

1. Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của chế định quyết định hình phạt trong lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam; làm rõ các vấn đề lý luận chung về quyết định hình phạt và quyết định hình phạt trong những trường hợp đặc biệt, có so sánh với quy định tương ứng trong luật hình sự của một số nước.
2. Nghiên cứu, đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định của luật hình sự về quyết định hình phạt; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự.

Đối tượng nghiên cứu là chế định quyết định hình phạt dưới góc độ luật hình sự. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 cùng các số liệu, thực tiễn xét xử tại các Tòa án nhân dân ở Việt Nam.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong khoa học pháp lý Việt Nam, chế định quyết định hình phạt đã được đề cập trong một số giáo trình, sách chuyên khảo và bài báo khoa học:

• Sách chuyên khảo và giáo trình: Tác phẩm của PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa trong cuốn Hình phạt trong luật hình sự Việt Nam (NXB Chính trị quốc gia, 1995); công trình của PGS.TS. Võ Khánh Vinh trong cuốn Tội phạm học, luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam (NXB Chính trị quốc gia, 1995); Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (phần chung) do TS. Uông Chu Lưu biên soạn (NXB Giáo dục, 1997); Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (NXB Công an nhân dân, 2001); sách Trách nhiệm hình sự và hình phạt (NXB Công an nhân dân, 2001).
• Luận văn, luận án: Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Trần Văn Sơn (1996) về quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam; luận án tiến sĩ luật học của tác giả Trần Thị Quang Vinh (2002) về các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự; sách chuyên khảo của ThS. Phạm Thanh Bình (2000) về các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
• Các bài báo trên tạp chí chuyên ngành: Bài viết của TS. Nguyễn Văn Hiện (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 5/1999); TSKH. Lê Cảm (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 1+2/1989 và số 10/2001); PGS. Trần Văn Độ (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 5/1989); PGS.TS. Võ Khánh Vinh (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 8/1990; Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 12/1999 cùng Lê Văn Đệ); Quách Thanh Vinh (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 12/1992); Phạm Thanh Bình (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 8/1995); Trần Văn Dũng (Tạp chí Luật học, số 5/2000); ThS. Phạm Mạnh Hùng (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 3/2001; Tạp chí Kiểm sát, số 4/2001); Vi Thành Long (Tạp chí Tòa án, số 10/2001); Lê Anh Xuân (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 1/2002).

Về tài liệu quốc tế, vấn đề quyết định hình phạt được phản ánh trong các tác phẩm: Sue Titus Reid (Criminal Justice, Macmillan Publishing Company, 1991); G. W. Paton và J. Paton (An Introduction to the Criminal Law in Australia, London); P. W. Low (Criminal Law, West Publishing Co.); Patrick R. Anderson và Donald J. Newman (Introduction to Criminal Justice, McGraw-Hill, 1993); Nigel Walker (Why Punish?, Oxford University Press); Cesare Beccaria (Bàn về tội phạm và hình phạt, 1764); Andrew von Hirsch (Doing Justice); Khuyến nghị số R(92)17 năm 1992 của Ủy ban Bộ trưởng thuộc Hội đồng Châu Âu về tính tương xứng của hình phạt.

Các công trình trong và ngoài nước nêu trên chủ yếu tiếp cận quyết định hình phạt ở từng khía cạnh riêng biệt hoặc trình bày như một chương mục trong các tài liệu tổng quát. Luận án của tác giả Dương Tuyết Miên định vị là công trình nghiên cứu chuyên biệt ở cấp độ tiến sĩ luật học, khảo sát toàn diện và có hệ thống toàn bộ chế định quyết định hình phạt từ lịch sử, lý luận, so sánh luật học đến thực tiễn áp dụng tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận án dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước Việt Nam.

Khung phân tích lý thuyết của đề tài bao gồm:

• Khái niệm quyết định hình phạt theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp: Luận án xác định quyết định hình phạt là hoạt động thực tiễn của Tòa án (Hội đồng xét xử) thực hiện sau khi định tội danh nhằm xác định biện pháp xử lý tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội. Hoạt động này bao gồm việc xem xét miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, xác định khung hình phạt và tuyên loại, mức hình phạt cụ thể.
• Hệ thống 4 nguyên tắc chỉ đạo: Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN), nguyên tắc nhân đạo XHCN, nguyên tắc cá thể hóa hình phạt và nguyên tắc công bằng.
• Mối liên hệ nội tại giữa quyết định hình phạt với mục đích hình phạt (kết hợp trừng trị và giáo dục), hệ thống hình phạt và hoạt động định tội danh.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được sử dụng gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Làm rõ các khái niệm, quy định pháp luật và quan điểm khoa học.
• Phương pháp lịch sử: Phân tích sự hình thành, biến đổi của chế định qua các thời kỳ lập pháp.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu quy định của pháp luật Việt Nam với luật hình sự quốc tế và khuyến nghị của Hội đồng Châu Âu.
• Phương pháp khảo sát, thống kê và điều tra xã hội học: Khảo sát thực tế lấy ý kiến của 216 thẩm phán công tác tại các Tòa án nhân dân thuộc ba miền Bắc, Trung, Nam (Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng, Hà Tây, Sơn La, Đà Nẵng, Bình Dương, An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp).

Nguồn dữ liệu của luận án bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam từ sau năm 1945 (các Sắc lệnh, Sắc luật số 03-SL/1976, Pháp lệnh năm 1967, Pháp lệnh năm 1970, Bộ luật Hình sự năm 1985 và Bộ luật Hình sự năm 1999); các báo cáo tổng kết thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân tối cao (năm 1959, 1965-1968, Công văn số 3-NCPL năm 1976) và kết quả phiếu điều tra xã hội học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề chung về quyết định hình phạt

Chương 1 làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng, hệ thống nguyên tắc, mối liên hệ pháp lý và tiến trình lịch sử lập pháp của chế định quyết định hình phạt:

• Khái niệm và ý nghĩa: Thuật ngữ "lượng hình" trước đây được thay thế bằng "quyết định hình phạt" từ Bộ luật Hình sự năm 1985. Luận án phân tích việc định khung hình phạt, miễn trách nhiệm hình sự (Điều 25 BLHS 1999) và miễn hình phạt (Điều 54 BLHS 1999) thuộc về giai đoạn quyết định hình phạt vì các hoạt động này diễn ra sau khi đã hoàn thành việc định tội danh. Quyết định hình phạt đúng có ba ý nghĩa: nâng cao hiệu quả hình phạt; là cơ sở pháp lý đầu tiên để đạt được mục đích hình phạt; củng cố pháp chế và trật tự pháp luật XHCN.
• Các nguyên tắc quyết định hình phạt: Tác giả xác lập hệ thống gồm 4 nguyên tắc:
  1. Nguyên tắc pháp chế XHCN: Tòa án phải căn cứ các điều khoản của Bộ luật Hình sự (Điều 26, 28, 45), bảo đảm mục đích hình phạt (Điều 27), tuân thủ điều kiện áp dụng từng loại hình phạt và viện dẫn đầy đủ căn cứ pháp lý trong bản án.
  2. Nguyên tắc nhân đạo XHCN: Thể hiện chính sách khoan hồng (Điều 3, Điều 29), không áp dụng tù chung thân hoặc tử hình đối với người chưa thành niên, phụ nữ có thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi (Điều 34, 35); cân nhắc đặc điểm tâm sinh lý và hoàn cảnh khó khăn của bị cáo.
  3. Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt: Mức hình phạt phải tương xứng với tính chất nguy hiểm của tội phạm, mức độ tham gia của từng người trong đồng phạm, giai đoạn phạm tội (chuẩn bị, chưa đạt) và các đặc điểm nhân thân.
  4. Nguyên tắc công bằng: Bảo đảm mọi người bình đẳng trước pháp luật (Điều 3); thống nhất tiêu chí đánh giá mức độ nguy hiểm và nhân thân giữa các Tòa án trên phạm vi toàn quốc; cân nhắc toàn diện các tình tiết, không bỏ sót.
• Mối liên hệ với các chế định khác:
  • Với mục đích của hình phạt: Hình phạt chứa đựng hai mặt thống nhất là trừng trị và giáo dục/cải tạo; trừng trị công minh là phương tiện để đạt mục đích giáo dục. Số liệu khảo sát thực tế 216 thẩm phán được tổng hợp tại bảng dưới đây:

Quan điểm về mục đích của hình phạt	Số lượng thẩm phán (người)	Tỷ lệ (%)
Hình phạt có mục đích trừng trị và giáo dục người phạm tội	206	94,0%
Hình phạt không có mục đích trừng trị, chỉ có mục đích giáo dục	8	3,6%
Hình phạt chỉ có mục đích trừng trị, không có mục đích giáo dục	3	1,3%
Tổng cộng	216	100%

• Với hệ thống hình phạt: Tính đa dạng của các loại hình phạt chính, hình phạt bổ sung và trật tự sắp xếp tăng dần về mức độ nghiêm khắc tạo cơ sở pháp lý để Tòa án lựa chọn hình phạt phù hợp.
• Với định tội danh: Định tội danh đúng là tiền đề xác định khung hình phạt; quyết định hình phạt sai làm triệt tiêu giá trị thực tế của việc định tội danh đúng.
• Khái quát lịch sử lập pháp từ năm 1945: Luận án phân tích các bản tổng kết ngành Tòa án năm 1959, giai đoạn 1965-1968, Pháp lệnh năm 1967, 1970; Sắc luật số 03-SL/1976 (tại miền Nam, từng quy định căn cứ "lương tri cách mạng"); bản tổng kết theo Công văn số 3-NCPL năm 1976. Phân tích sự chuyển biến từ Điều 37 BLHS 1985 (dùng tên gọi "Nguyên tắc quyết định hình phạt") sang Điều 45 BLHS 1999 ("Căn cứ quyết định hình phạt") nhằm bảo đảm tính chính xác về mặt khoa học pháp lý.

Chương 2: Các căn cứ quyết định hình phạt

Chương 2 tập trung phân tích nội dung, ý nghĩa của 4 căn cứ quyết định hình phạt theo quy định tại Điều 45 Bộ luật Hình sự năm 1999 và đánh giá thực tiễn áp dụng:

• Căn cứ thứ nhất - Các quy định của Bộ luật Hình sự: Tòa án phải áp dụng đầy đủ các quy phạm tại Phần chung (mục đích, hệ thống hình phạt, điều kiện áp dụng từng loại hình phạt) và Phần các tội phạm (loại chế tài và giới hạn khung hình phạt quy định cho tội danh tương ứng).
• Căn cứ thứ hai - Tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội: Phân tích mức độ xâm hại khách thể được luật hình sự bảo vệ, quy mô hậu quả vật chất và phi vật chất, công cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn phạm tội, địa điểm, thời gian, động cơ, mục đích và mức độ lỗi của người phạm tội.
• Căn cứ thứ ba - Nhân thân người phạm tội: Đánh giá tổng hợp các đặc điểm về quá khứ, hiện tại, tiền án, tiền sự, ý thức chấp hành pháp luật, quá trình công tác, học tập, thành phần xuất thân, hoàn cảnh gia đình và khả năng tự cải tạo của người phạm tội.
• Căn cứ thứ tư - Các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự: Phân tích kỹ thuật áp dụng các tình tiết quy định tại Điều 46 và Điều 48 BLHS 1999; làm rõ vai trò định lượng mức hình phạt trong phạm vi khung của các tình tiết này.
• Thực tiễn áp dụng: Nêu rõ các hạn chế trong thực tiễn xét xử những năm gần đó như việc đánh giá phiến diện nhân thân, nhầm lẫn giữa tình tiết định khung và tình tiết tăng nặng/giảm nhẹ thông thường, dẫn đến tình trạng áp dụng hình phạt thiếu thống nhất giữa các Tòa án địa phương.

Chương 3: Quyết định hình phạt trong những trường hợp đặc biệt

Chương 3 phân tích quy định và thực tiễn xét xử đối với 7 trường hợp quyết định hình phạt mang tính đặc thù:

• Quyết định hình phạt nhẹ hơn quy định của Bộ luật Hình sự (Điều 47 BLHS 1999): Điều kiện áp dụng khi có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 46; nguyên tắc chuyển sang loại hình phạt nhẹ hơn hoặc xử phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng.
• Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội (Điều 50 BLHS 1999): Quy tắc tuyên hình phạt đối với từng tội phạm cụ thể trước khi thực hiện tổng hợp thành hình phạt chung đối với hình phạt tù có thời hạn, tù chung thân, tử hình, phạt tiền và hình phạt bổ sung.
• Quyết định hình phạt trong trường hợp có nhiều bản án (Điều 51 BLHS 1999): Phương thức tổng hợp hình phạt của bản án mới với phần hình phạt chưa chấp hành của bản án trước; nguyên tắc trừ thời gian tạm giữ, tạm giam hoặc thời gian đã chấp hành hình phạt.
• Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt (Điều 52 BLHS 1999): Căn cứ đánh giá mức độ thực hiện ý định phạm tội, nguyên nhân khách quan dẫn đến việc tội phạm không thực hiện được đến cùng và giới hạn mức hình phạt áp dụng.
• Quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm (Điều 53 BLHS 1999): Đánh giá tính chất đồng phạm (giản đơn hay có tổ chức), phân hóa trách nhiệm và mức hình phạt tương ứng với vai trò của người chủ mưu, người cầm đầu, người chỉ huy, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.
• Quyết định hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội (Chương X BLHS 1999): Nguyên tắc bảo đảm tính giáo dục, phòng ngừa; không áp dụng tù chung thân hoặc tử hình; quy định mức trần hình phạt tù có thời hạn theo từng nhóm độ tuổi (từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi và từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi); việc ưu tiên áp dụng các biện pháp tư pháp.
• Quyết định hình phạt trong một số trường hợp đặc biệt khác: Phân tích các trường hợp có sự thay đổi chính sách pháp luật hoặc các tình huống pháp lý đặc thù phát sinh trong thực tế xét xử.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án đạt được các kết quả nghiên cứu:

• Xây dựng và hoàn thiện khái niệm quyết định hình phạt theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp; phân định rõ vị trí của việc định khung hình phạt, miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt trong cấu trúc của hoạt động quyết định hình phạt.
• Làm rõ sự khác biệt giữa "nguyên tắc quyết định hình phạt" (tư tưởng chỉ đạo) và "căn cứ quyết định hình phạt" (đòi hỏi cụ thể trong luật); bổ sung và luận giải toàn diện nguyên tắc công bằng bên cạnh các nguyên tắc pháp chế XHCN, nhân đạo XHCN và cá thể hóa hình phạt.
• Khẳng định mục đích của hình phạt bao gồm hai mặt hữu cơ là trừng trị và giáo dục cải tạo dựa trên cơ sở lý luận và số liệu điều tra thực nghiệm đối với 216 thẩm phán.
• Hệ thống hóa quá trình lập pháp hình sự Việt Nam từ sau năm 1945 về quyết định hình phạt và đối chiếu với các khuyến nghị, quy định quốc tế.

Về mặt thực tiễn và giải pháp, luận án đề xuất:

• Chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến tình trạng áp dụng hình phạt không đồng đều, thiếu chuẩn xác trong thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân.
• Đề xuất các giải pháp lập pháp nhằm sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 liên quan đến căn cứ lượng hình, quy định về áp dụng hình phạt dưới khung (Điều 47), phân hóa vai trò trong đồng phạm (Điều 53) và xử lý hình phạt đối với người chưa thành niên.
• Kiến nghị các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật thông qua việc ban hành nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao nhằm thống nhất đường lối xét xử trên toàn quốc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, đề tài được nghiên cứu chuyên biệt dưới góc độ khoa học luật hình sự thực định, căn cứ chủ yếu vào hệ thống quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 và thực tiễn xét xử tại Việt Nam tính đến giai đoạn năm 2002-2003. Các vấn đề thuộc về thủ tục tố tụng hình sự hoặc giai đoạn thi hành án hình sự chỉ được đề cập ở mức độ liên quan mà không đi sâu phân tích thành chương mục độc lập.

Về hướng nghiên cứu tiếp, luận án mở ra hướng tiếp tục theo dõi, đánh giá thực tiễn áp dụng các căn cứ quyết định hình phạt trong tiến trình cải cách tư pháp theo các nghị quyết của Đảng; nghiên cứu xây dựng các tiêu chí định lượng chi tiết hơn cho việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng nhằm bảo đảm tính công bằng tuyệt đối trong xét xử giữa các vùng miền.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các nhóm đối tượng và hoạt động chuyên môn:

• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Học viên cao học, nghiên cứu sinh, sinh viên luật học và giảng viên có thể sử dụng luận án làm tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu về phần chung luật hình sự, đặc biệt là lý luận về hình phạt và quyết định hình phạt.
• Cơ quan tiến hành tố tụng: Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên và Luật sư có thể tham khảo phương pháp luận phân tích 4 căn cứ định lượng mức án và kỹ năng xử lý các trường hợp quyết định hình phạt đặc biệt (đồng phạm, nhiều bản án, chuẩn bị phạm tội).
• Cơ quan lập pháp và hướng dẫn áp dụng pháp luật: Các cơ quan nghiên cứu của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp có thể sử dụng các lập luận, kiến nghị của luận án phục vụ công tác rà soát, sửa đổi Bộ luật Hình sự và xây dựng các văn bản hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật.

Phần có giá trị tham khảo chuyên sâu nhất là hệ thống 4 nguyên tắc tại Chương 1, phân tích chi tiết 4 căn cứ tại Chương 2 và phương pháp giải quyết 7 trường hợp đặc biệt tại Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân biệt khái niệm quyết định hình phạt theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng như thế nào? Theo nghĩa hẹp, quyết định hình phạt là việc Tòa án lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng cho người phạm tội. Theo nghĩa rộng, quyết định hình phạt bao gồm toàn bộ các hoạt động diễn ra sau khi định tội danh: xác định việc miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt, xác định khung hình phạt, và quyết định loại, mức hình phạt cụ thể trong khung hoặc dưới khung hình phạt.

2. Kết quả khảo sát 216 thẩm phán về mục đích của hình phạt được ghi nhận như thế nào trong luận án? Khảo sát 216 thẩm phán tại các tỉnh, thành phố thuộc ba miền cho thấy: 206 thẩm phán (chiếm 94,0%) xác định hình phạt có cả mục đích trừng trị và giáo dục; 8 thẩm phán (chiếm 3,6%) cho rằng hình phạt chỉ có mục đích giáo dục, không có mục đích trừng trị; 3 thẩm phán (chiếm 1,3%) cho rằng hình phạt chỉ có mục đích trừng trị, không có mục đích giáo dục.

3. Bốn nguyên tắc quyết định hình phạt được tác giả xác lập gồm những nguyên tắc nào? Bốn nguyên tắc bao gồm: Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong quyết định hình phạt; Nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa trong quyết định hình phạt; Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt trong quyết định hình phạt; và Nguyên tắc công bằng trong quyết định hình phạt.

4. Vì sao tác giả xếp việc định khung hình phạt vào giai đoạn quyết định hình phạt thay vì giai đoạn định tội danh? Tác giả lập luận rằng việc định tội danh chỉ căn cứ vào cấu thành tội phạm cơ bản của điều luật. Việc định khung hình phạt được thực hiện sau khi đã định tội danh xong dựa trên các tình tiết định khung tăng nặng hoặc giảm nhẹ; nếu định khung sai thì tội danh vẫn không thay đổi nhưng sẽ trực tiếp dẫn đến việc xác định mức hình phạt bị sai lệch (quá nặng hoặc quá nhẹ).

5. Điểm khác nhau căn bản giữa Điều 37 Bộ luật Hình sự năm 1985 và Điều 45 Bộ luật Hình sự năm 1999 được luận án chỉ ra là gì? Điều 37 BLHS 1985 sử dụng tên gọi "Nguyên tắc quyết định hình phạt", dẫn đến sự đồng nhất không chính xác giữa khái niệm "nguyên tắc" (tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt) và "căn cứ" (các đòi hỏi cụ thể do luật quy định mà Tòa án phải dựa vào). BLHS 1999 đã sửa đổi tên gọi điều luật thành "Căn cứ quyết định hình phạt" (Điều 45), thể hiện sự chuẩn xác về mặt khoa học pháp lý.

Kết luận

Luận án tiến sĩ luật học "Quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam" của tác giả Dương Tuyết Miên là công trình nghiên cứu chuyên khảo toàn diện về chế định quyết định hình phạt trong pháp luật hình sự Việt Nam. Tác phẩm đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, xác lập 4 nguyên tắc chỉ đạo, phân tích 4 căn cứ định lượng hình phạt và giải quyết cụ thể các tình huống xét xử đặc biệt. Các kết quả nghiên cứu và số liệu thực nghiệm trong luận án cung cấp luận cứ khoa học có giá trị cho việc hoàn thiện pháp luật hình sự và nâng cao chất lượng hoạt động xét xử của hệ thống Tòa án nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BO GIVO DỤC VA DAO LAO BO Tl PHAP TRUONG DAT HOC LUAT HA NOI DUONG TUYET MIEN 02 QUYẾT INH HINH PHAT TRONG LUAT HÌNH SU VIET NAM Chuyen ngành : Luat Hình su Maso: 5.14 LUẬN AN TIEN S( LUAT HỌC Ng°ời h°ớng dan khoa học: 1. NGUYEN NGOC HOA 2. NGUYEN VAN HIỆN HA NOL - 2003 LỜI CAM OAN Tôi xin cam doan ây là công trùnh nghiên cứu của riêng tôi. Các bết qua nêu trong luận án là trung thực va ch°a từng °ợc ai công bố trong bất ky công trình nào bhác.

Tác gia luận an D¯ NG TUYẾT MIÊN NHỮNG TỪ VIẾT TẮT CÓ TRONG LUẬN ÁN BLHS Bộ luật hình sự BCA Bộ công an BA Bản án CITP Cau thanh toi pham NQ Nghị quyết QD Quyét dinh TTGN Tinh tiét giam nhe TTTN Tình tiết tng nặng T¯ Trung °¡ng TNHS Trach nhiém hinh su TANDTC Toa án nhân dan tối cao VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dan tối cao XHCN Xã hội chu ngh)a MỤC LỤC Trang MỞ ẦU Ch°¡ng 1. MỘT SỐ VẤN Ề CHUNG VỀ QUYẾT ỊNH HÌNH PHAT 1. Khái niệm và ý ngh)a của quyết ịnh hình phat |. Các nguyên tác quyết ịnh hình phạt I.

Nguyên tắc pháp chế XHCN trong quyết ịnh hình phạt I. Nguyên tác nhân ạo XHCN trong quyết ịnh hình phạt 1. Nguyên tắc cá thể hoá hình phạt trong quyết ịnh hình phạt 1. Nguyên tắc công bang trong quyết ịnh hình phạt 1.

Mối liên hệ giữa quyết ịnh hình phạt và một số van dé khác của luật hình sự 1.1 Mối liên hệ giữa quyết ịnh hình phạt với mục ích của hình phạt I. Mốt liên hệ giữa quyết ịnh hình phạt với hệ thống hình phạt 1. Mối liên hệ giữa quyết ịnh hình phạt với ịnh tội dank 1. Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt nam về chế ịnh quyết - ịnh hình phạt từ sau Cách mạng tháng Tám cho ến nay Ch°¡ng 2.

CÁC CAN CỨ QUYẾT ỊNH HÌNH PHẠT - 63 2. Nội dung và ý ngh)a của các cn cứ quyết ịnh hình phạt 63 2. Cn cứ thứ nhat - Các qui ịnh cua Bộ luật hình sự 66 2. Can cứ thứ hai - Tính chat.

mức ộ nguy hiểm cho 7 | xã hội của hành vi phạm tội 2. Cn cứ thứ ba - Nhân than ng°ời phạm tội 78 2. Cn cứ thứ t° - Các tình tiết giain nhẹ, tang nang trách nhiệm hình su. Thực tiên ap dụng các can cứ quyết ịnh hình phat wong những 103 nam gân ây Ch°¡ng 3.

QUYẾT ỊNH HÌNH PHAT TRONG NHỮNG TR¯ỜNG HỢP 115 ẶC BIỆT 3. Quyết ịnh hình phạt nhẹ h¡n qui ịnh của BLHS 115 3. Quyết ịnh hình phạt trong tr°ờng hợp phạm nhiều tội 123 3. Quyết ịnh hình phạt trong tr°ờng hợp có nhiều bản án 133 3.

Quyết ịnh hình phạt trong tr°ờng hợp chuẩn bị phạm tội, phạm 140 tội ch°a ạt 3. Quyết ịnh hình phạt trong tr°ờng hợp ồng phạm 150 3. Quyết ịnh hình phạt trong tr°ờng hợp ng°ời ch°a thành niên 158 phạm tội 3. Quyết ịnh hình phạt trong tr°ờng hợp ặc biệt khác 169 KẾT LUẬN 175 NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ¯ỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN le? QUAN ẾN Ề TÀI LUẬN ÁN ẤT, MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 180 PHU Lục 190 MỞ ẦU 1.

Tính cấp thiết của ề tài ể giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, ồng thời tạo ra một môi tr°ờng ổn ịnh cho việc phát triển kinh tế xã hội, Nhà n°ớc Cộng hòa xã hội chủ ngh)a Việt Nam ã sử dụng ồng thời nhiều biện pháp khác nhau, trong ó biện pháp trách nhiệm hình sự (TNHS) giữ một vi trí ặc biệt quan trọng. Với ý ngh)a là một hình thức biểu hiện cụ thể của TNHS, hình phạt có vai trò quan trọng. Hình phat là công cụ ắc lực của Nhà n°ớc trong cuộc ấu tranh phòng và chống tội phạm. Việc nâng cao hiệu quả của hình phạt phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong ó yếu tố quyết ịnh hình phạt giữ vai trò quan trọng hàng ầu.

Trong khi ó, pháp luật hình sự hiện hành của Việt Nam về quyết ịnh hình phạt ang trong giai oạn hoàn thiện và trong một chừng mực nhất ịnh vẫn ch°a phù hợp với thực tế và yêu cầu xét xử của ất n°ớc. Một số qui ịnh về quyết ịnh hình phạt còn mang tính khái quát cao, ch°a chặt chẽ; một số qui ịnh khác lại ch°a theo kịp tiến trình phát triển của ời sống kinh tế xã hội. Chính những hạn chế này ã ảnh h°ởng không nhỏ ến hiệu quả của hoạt ộng quyết ịnh hình phạt của Tòa án. Thực tế ã chứng minh, trong áp dụng luật hình sự, sai sót phổ biến của các Tòa án chủ yếu ở hoạt ộng quyết ịnh hình phạt.

Trong nhiều tr°ờng hợp, Tòa án quyết ịnh hình phạt quá nhẹ hoặc quá nặng cho bị cáo. Hậu quả là trong những tr°ờng hợp này, hình phạt ã tuyên không làm cho bị cáo thấy °ợc sự nghiêm minh của luật pháp cing nh° tính úng ắn của bản án; từ ó làm cho bị cáo cing nh° quần chúng nhân dân thiếu tin t°ởng vào pháp luật của Nhà n°ớc, ảnh h°ởng xấu tới cuộc ấu tranh phòng, chống tội phạm. Xuất phát từ thực trạng xét xử ở n°ớc ta, Nghị quyết số 08/NQ-TU ngày 02/01/2002 của Bộ chính trị ã chỉ rõ: “chất l°ợng công tác tu pháp ch°a ngang tâm với yêu cầu và òi hỏi của nhân dan, còn nhiều tr°ờng hợp bỏ lọt tội phạm, làm oan ng°ời vô tội, vi phạm các quyền tit do, dan chủ của công dân, làm giảm sút lòng tin của nhân dân ối với Dang, Nhà n°ớc và các c¡ quan t° pháp”. Chính vì vậy, ể nang cao hiệu quả hoạt ộng quyết ịnh hình phạt cing nh° hoạt ộng xét xử của Toà án trong giai oạn hiện nay thì việc hoàn thiện pháp luật hình sự trong ó có các qui ịnh về quyết ịnh hình phạt óng vai trò quan trọng.

Hiện nay, ở Việt Nam tuy ã có nhiều công trình nghiên cứu về quyết ịnh hình phạt nh°ng ch°a có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống vấn ề quyết ịnh hình phạt, từ ó °a ra những giải pháp mới, giải quyết °ợc một cách c¡ bản những v°ớng mắc nảy sinh từ hoạt ộng quyết ịnh hình phạt. Vì vậy, việc nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống ề tài "Quyết ịnh hình phạt trong luật hình sự Việt Nam" về cả lý luận va thực tiễn là hết sức cần thiết, từ ó góp phần giải quyết những v°ớng mắc xảy ra trong thực tiễn quyết ịnh hình hình phạt; cing nh° góp phần vào việc xây dựng hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam °ợc hoàn thiện. Tình hình nghiên cứu Tuy là một ề tài phức tạp, nh°ng quyết ịnh hình phạt ã °ợc một số nhà khoa học ở cả trong và ngoài n°ớc quan tâm, nghiên cứu. Ở n°ớc ta, một số nhà khoa học ã nghiên cứu về quyết ịnh hình phạt.

ó là các công trình nghiên cứu của các tác giả nh°: - Quyết ịnh hình phạt trong luật hình sự Việt Nam (trong sách Hình phạt trong luật hình sự Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995) của PGS. - Quyết ịnh hình phạt theo luật hình sự Việt Nam (trong sách Tội phạm học, luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995) của PGS. Võ Khánh Vinh. - Quyết ịnh hình phat trong luật hình sự Việt Nam (luận an thạc s) luật học, Hà Nội, 1996) của tác giả Trần Vn S¡n.

- Quyết ịnh hình phạt (trong Giáo trình luật hình sự Việt Nam, phần chung, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 1997) của TS. Uông Chu Luu và Th§. - Quyết ịnh hình phạt (trong Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, 2001) của TS. - Quyết ịnh hình phạt (trong sách Trách nhiệm hình sự và hình phạt, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, 2001) của PGS.

- Các tình tiết tng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000) của ThS. - Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam, (Luận án Tiến s) luật học, Hà Nội, 2002) của tác giả Trần Thị Quang Vinh. - Một số vấn ề về quyết ịnh hình phạt trong Dựthảo Bộ luật hình sự sửa ổi (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 5/1999) của TS. Nguyễn Vn Hiện; Về bản chat pháp lí của qui phạm "nguyên tắc quyết ịnh hình phạt" tại iều 37 Bộ luật hình sự Việt Nam (Tạp chí Toa án nhân dân, số I+2/1989) của TSKH.

Lê Cam; Một số ý kiến về khoản 3 iều 38 Bộ luật hình sự (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 5/1989) của PGS. Trần Vn ộ; Nguyên tắc cá thể hóa việc quyết ịnh hình phạt (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 8/1990) của PGS. Võ Khánh Vinh; Vài suy ngh) về việc áp dụng khoản 3 iều 38 Bộ luật hình sự (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 12/ 1992) của tác giả Quách Thanh Vinh; Các tinh tiết tng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 8/1995) của ThS. Phạm Thanh Bình; Tổng hợp thực tế về phạm nhiều tội - Một hình thức biểu hiện của chế ịnh phạm nhiều tội (Tạp chí Nhà n°ớc và pháp luật, số 12/1999) của PGS.

Võ Khánh Vinh và Lê Vn ệ; Quyết ịnh hình phạt ối với ng°ời ch°a thành niên phạm nhiều tội (Tạp chí Luật học số 5/2000) của tác giả Tran Vn Ding; Ván dé quyết ịnh hình phạt nhẹ h¡n qui ịnh của Bộ luật (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 3/2001) của ThS. Phạm Mạnh Hùng; Hoàn thiện các qui ịnh của Bộ luật hình sự về hệ thông hình phạt và quyết ịnh hình phạt (Tap chí Kiểm sát, số 4/2001) của ThS. Phạm Mạnh Hùng; Nhản thân ng°ời phạm tội (Tạp chí Toa án số 10/2001) của TSKH. Lê Cảm; Việc áp dụng tình tiết giảm nhẹ "ng°ời phạm tội là ng°ời già” (Tạp chí Tòa án, số 10/2001) của tác giả Vi Thành Long; Những v°ớng mắc khi vận dụng iều 47 Bộ luật hình sự trong hoạt ộng xét xử (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 1/2002) của tác giả Lê Anh Xuân.

Qua tham khảo một số cuốn sách của n°ớc ngoài có ề cập tới vấn ề quyết ịnh hình phạt, tác giả nhận thấy, trong những công trình này, các nhà khoa học nghiên cứu về quyết ịnh hình phạt chủ yếu với tính chất là một mảng nhỏ trong một công trình (một cuốn sách) mà rất ít tác giả nghiên cứu về quyết ịnh hình phạt nh° là một công trình ộc lập. Ví dụ nh° GS. Sue Titus Reid với cuốn "Criminal Justice" - Macmillan publishing Company.