Quyền và Nghĩa Vụ của Người Chấp Hành Hình Phạt Tù: Một Số Vấn Đề Lý Luận và Thực Tiễn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls quyền và nghĩa vụ của người chấp hành hình phạt tù một số vấn đề lí luận và thực tiễn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Văn Điều
• Người hướng dẫn: Ts. Hoàng Văn Hùng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Quyền Và Nghĩa Vụ Của Người Chấp Hành Hình Phạt Tù: Một Số Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA PHẠM NHÂN TẠI CÁC TRẠI GIAM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM
• 1.1.1. Khái niệm trại giam
• 1.1.2. Khái niệm phạm nhân
• 1.1.3. Khái niệm quyền và nghĩa vụ của phạm nhân
• 1.2. MỘT SỐ NGUYÊN TẮC CƠ BẢN BẢO ĐẢM THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA PHẠM NHÂN
• 1.2.1. Đảng lãnh đạo để bảo đảm thực hiện quyền, nghĩa vụ của phạm nhân
• 1.2.2. Quan điểm quản lý chặt chẽ kết hợp giáo dục và thực hiện chế độ chính sách nhằm bảo đảm phạm nhân được hưởng quyền lợi và thực hiện nghĩa vụ
• 1.2.3. Quan điểm pháp chế xã hội chủ nghĩa để bảo đảm và thực hiện quyền, nghĩa vụ của phạm nhân
• 1.2.4. Quan điểm nhân đạo xã hội chủ nghĩa để bảo đảm và thực hiện quyền, nghĩa vụ của phạm nhân
• 1.2.5. Một số quy định luật pháp quốc tế có liên quan đến quyền và nghĩa vụ của người chấp hành án phạt tù
• 1.2.6. Quan điểm của Đảng, Nhà nước và chính sách, pháp luật của Việt Nam về quyền, nghĩa vụ của phạm nhân
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA PHẠM NHÂN TẠI CÁC TRẠI GIAM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. TÌNH HÌNH CHUNG VỀ PHẠM NHÂN CHẤP HÀNH ÁN Ở CÁC TRẠI GIAM
• 2.1.1. Số liệu phạm nhân
• 2.1.2. Cơ cấu, thành phần, tính chất phạm tội của phạm nhân trong các trại giam
• 2.1.3. Đặc điểm nhân khẩu học của phạm nhân ở trại giam
• 2.2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI CHẤP HÀNH ÁN PHẠT TÙ
• 2.2.1. Chế độ ăn của phạm nhân
• 2.2.2. Chế độ mặc của phạm nhân
• 2.2.3. Chế độ ở của phạm nhân
• 2.2.4. Tổ chức lao động sản xuất, dạy nghề cho phạm nhân
• 2.2.5. Chế độ bảo hộ lao động
• 2.2.6. Tổ chức cho phạm nhân học tập pháp luật, thời sự, chính trị
• 2.2.7. Tổ chức cho phạm nhân chưa biết chữ học văn hoá
• 2.2.8. Tổ chức gặp thân nhân, gửi, nhận thư, nhận tiền, quà, bưu phẩm, bưu kiện, trao đổi thông tin bằng điện thoại và mua hàng tại căng tin của phạm nhân
• 2.2.9. Tạm đình chỉ thi hành án phạt tù
• 2.2.10. Xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù
• 2.2.11. Đặc xá tha tù trước thời hạn cho phạm nhân
• 2.2.12. Khiếu nại, tố cáo
• 2.3. MỘT SỐ HẠN CHẾ TRONG THỰC HIỆN QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI CHẤP HÀNH HÌNH PHẠT TÙ
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC BẢO ĐẢM THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA PHẠM NHÂN TẠI TRẠI GIAM Ở VIỆT NAM
• 3.1. ĐỔI MỚI VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ
• 3.1.1. Vấn đề cho phép Luật sư tham gia bảo vệ quyền lợi hợp pháp của phạm nhân trong giai đoạn thi hành án
• 3.1.2. Vấn đề bổ sung tội danh “Chống lại việc thực hiện Nội quy trại giam”
• 3.1.3. Đổi mới cơ chế pháp lý để giải quyết các khiếu nại, tố cáo của phạm nhân
• 3.2. THỰC HIỆN TỐT CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI PHẠM NHÂN, PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH, ĐOÀN THỂ XÃ HỘI TRONG VIỆC XÃ HỘI HOÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ, GIÁO DỤC, CẢI TẠO PHẠM NHÂN
• 3.2.1. XÁC LẬP CƠ CHẾ THANH TRA, KIỂM TRA GIÁM SÁT ĐỂ PHÁT HIỆN KỊP THỜI, XỬ LÝ NGHIÊM MINH CÁC SAI PHẠM VI PHẠM QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA PHẠM NHÂN
• 3.2.2. XÂY DỰNG CƠ SỞ VẬT CHẤT, PHƯƠNG TIỆN, TRANG THIẾT BỊ VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC CÁN BỘ PHỤC VỤ CHO CÔNG TÁC GIAM GIỮ, QUẢN LÝ, GIÁO DỤC CŨNG NHƯ BẢO ĐẢM CÁC QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA PHẠM NHÂN CHẤP HÀNH HÌNH PHẠT TÙ Ở TRẠI GIAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quyền và Nghĩa Vụ của Phạm Nhân trong Hình Phạt Tù

Quyền và nghĩa vụ của phạm nhân trong hình phạt tù là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Được quy định rõ ràng trong Luật Thi hành án hình sự, quyền của phạm nhân không chỉ bao gồm quyền được sống, được giáo dục mà còn là quyền được bảo vệ nhân phẩm. Nghĩa vụ của họ cũng không kém phần quan trọng, bao gồm việc tuân thủ nội quy trại giam và tham gia vào các hoạt động giáo dục, cải tạo.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Phạm Nhân

Phạm nhân là người đang chấp hành án phạt tù, có quyền và nghĩa vụ được quy định trong pháp luật. Họ phải chịu sự quản lý, giáo dục và cải tạo tại trại giam. Đặc điểm của phạm nhân bao gồm tính chất tội phạm, mức độ vi phạm và các yếu tố nhân thân khác.

1.2. Quyền của Phạm Nhân theo Luật Thi hành án hình sự

Luật Thi hành án hình sự quy định rõ quyền của phạm nhân, bao gồm quyền được chăm sóc sức khỏe, quyền được học tập và quyền được gặp gỡ thân nhân. Những quyền này nhằm đảm bảo rằng phạm nhân vẫn được sống trong điều kiện nhân đạo và có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng.

II. Thách Thức trong Việc Thực Hiện Quyền và Nghĩa Vụ của Phạm Nhân

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật bảo vệ quyền lợi của phạm nhân, nhưng thực tiễn vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như điều kiện sống trong trại giam, sự thiếu hụt nguồn lực và sự thiếu hiểu biết về quyền lợi của phạm nhân là những yếu tố cản trở việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của họ.

2.1. Điều kiện sống và giáo dục trong trại giam

Điều kiện sống trong trại giam thường không đảm bảo, ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần của phạm nhân. Việc giáo dục và cải tạo cũng gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và chương trình đào tạo không phù hợp.

2.2. Thiếu hiểu biết về quyền lợi của phạm nhân

Nhiều phạm nhân không nắm rõ quyền lợi của mình, dẫn đến việc không thể yêu cầu hoặc bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Điều này cần được khắc phục thông qua việc tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền và Nghĩa Vụ của Phạm Nhân

Để bảo đảm quyền và nghĩa vụ của phạm nhân, cần có những phương pháp cụ thể và hiệu quả. Việc cải cách hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng giáo dục và cải tạo, cũng như tăng cường giám sát là những giải pháp cần thiết.

3.1. Cải cách hệ thống pháp luật thi hành án

Cần có những cải cách trong hệ thống pháp luật để đảm bảo quyền lợi của phạm nhân được thực thi một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc sửa đổi các quy định không còn phù hợp và bổ sung các quy định mới.

3.2. Nâng cao chất lượng giáo dục và cải tạo

Chương trình giáo dục và cải tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu và khả năng của phạm nhân. Việc dạy nghề và giáo dục pháp luật sẽ giúp họ có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành án.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Quyền của Phạm Nhân

Nghiên cứu thực tiễn về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng chỉ ra những hạn chế cần khắc phục. Việc áp dụng các chính sách và quy định pháp luật trong thực tế cần được theo dõi và đánh giá thường xuyên.

4.1. Kết quả thực hiện quyền của phạm nhân

Nhiều phạm nhân đã được hưởng quyền lợi hợp pháp của mình, như quyền được học tập và chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp vi phạm quyền lợi cần được giải quyết.

4.2. Đánh giá thực trạng thực hiện nghĩa vụ của phạm nhân

Thực trạng thực hiện nghĩa vụ của phạm nhân cho thấy nhiều người đã tích cực tham gia vào các hoạt động giáo dục và cải tạo. Tuy nhiên, vẫn cần có sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo nghĩa vụ được thực hiện đúng cách.

V. Kết Luận và Tương Lai của Quyền và Nghĩa Vụ của Phạm Nhân

Việc nghiên cứu quyền và nghĩa vụ của phạm nhân trong hình phạt tù là cần thiết để hoàn thiện hệ thống pháp luật và đảm bảo quyền con người. Tương lai của vấn đề này phụ thuộc vào sự cải cách và nâng cao nhận thức của xã hội về quyền lợi của phạm nhân.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền lợi của phạm nhân

Bảo vệ quyền lợi của phạm nhân không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Điều này góp phần xây dựng một xã hội công bằng và nhân đạo.

5.2. Định hướng tương lai cho quyền và nghĩa vụ của phạm nhân

Cần có những định hướng rõ ràng cho việc cải cách pháp luật và nâng cao chất lượng giáo dục trong trại giam. Điều này sẽ giúp phạm nhân có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng và trở thành công dân có ích.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền và nghĩa vụ của người chấp hành hình phạt tù là một trong những vấn đề trọng tâm của khoa học luật hình sự và tố tụng hình sự, phản ánh trực tiếp bản chất nhân đạo của hệ thống tư pháp quốc gia. Theo số liệu thống kê từ Bộ Công an trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2013, số lượng phạm nhân chấp hành án tại các trại giam có sự gia tăng với cơ cấu tội phạm ngày càng phức tạp, trong đó tội phạm về trật tự xã hội và ma túy chiếm tỷ trọng trên 60% tổng số phạm nhân. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu một cách có hệ thống về quy chế pháp lý đối với người chấp hành án phạt tù nhằm vừa đảm bảo tính nghiêm minh của bản án, vừa bảo vệ các quyền cơ bản của con người theo tinh thần Hiến pháp năm 2013.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân, khảo sát toàn diện thực trạng thực thi các chế độ quản lý, giam giữ, giáo dục cải tạo tại các trại giam, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành án phạt tù. Phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào hệ thống các trại giam trực thuộc Tổng cục Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp (Tổng cục VIII) - Bộ Công an trong mốc thời gian từ năm 2010 đến năm 2013. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học nhằm hoàn thiện Luật Thi hành án hình sự, góp phần nâng cao tỷ lệ tái hòa nhập cộng đồng thành công lên trên 85% và kéo giảm tỷ lệ tái phạm tội của người chấp hành xong án phạt tù xuống dưới 5% trong những năm tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của 2 lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý hiện đại:

• Lý thuyết mục đích của hình phạt và giáo dục cải tạo xã hội chủ nghĩa: Dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về cải tạo con người, khẳng định hình phạt tù không chỉ đơn thuần là sự trừng phạt mà mục đích cốt lõi là cảm hóa, giáo dục người phạm tội trở thành người lao động có ích cho xã hội.
• Lý thuyết quyền con người trong tư pháp hình sự: Tiếp cận các chuẩn mực quốc tế từ Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948, Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (ICCPR) và Quy tắc tiêu chuẩn tối thiểu về đối xử với tù nhân năm 1955 của Liên Hợp Quốc, nhấn mạnh nguyên tắc người bị tước tự do vẫn giữ đầy đủ các quyền cơ bản của con người trừ những quyền bị tước bỏ hoặc hạn chế theo quy định của pháp luật.

Khung phân tích của luận văn tập trung vào 4 khái niệm trung tâm:

1. Trại giam: Cơ quan thi hành án phạt tù có chức năng quản lý, giam giữ, giáo dục và cải tạo phạm nhân theo Khoản 1 Điều 16 Luật Thi hành án hình sự năm 2010.
2. Phạm nhân: Người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn hoặc tù chung thân theo bản án có hiệu lực pháp luật.
3. Quyền của phạm nhân: Khả năng xử sự của người chấp hành án được pháp luật ghi nhận và bảo đảm thực hiện trong môi trường giam giữ (chế độ ăn, mặc, ở, học tập, chăm sóc y tế, thăm gặp thân nhân, khiếu nại).
4. Nghĩa vụ của phạm nhân: Sự bắt buộc phải thực hiện các hành vi theo quy định của pháp luật và Nội quy trại giam nhằm duy trì kỷ luật và phục vụ quá trình cải tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo tổng kết giai đoạn 2010 - 2013 của Tổng cục VIII - Bộ Công an và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Bộ luật Hình sự, Luật Thi hành án hình sự năm 2010, Nghị định số 117/2011/NĐ-CP, Thông tư số 36/2011/TT-BCA và Thông tư số 46/2011/TT-BCA.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát thực nghiệm với cỡ mẫu 1.000 phạm nhân đang chấp hành án tại các trại giam đại diện cho các vùng miền trên cả nước. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo tiêu chí mức án (án phạt dưới 15 năm và trên 15 năm đến chung thân), giới tính, độ tuổi và tiền án tiền sự nhằm bảo đảm tính đại diện cao với độ tin cậy trên 95%. Tác giả áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp phân tích quy nạp - diễn dịch, phương pháp so sánh đối chiếu pháp luật thực định với các công ước quốc tế để đánh giá toàn diện khoảng cách giữa quy định pháp lý và thực tiễn thi hành án trong mốc thời gian từ năm 2010 đến năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Bảo đảm tiêu chuẩn vật chất thiết yếu cho phạm nhân: Các trại giam trực thuộc Bộ Công an đã thực hiện nghiêm túc định lượng dinh dưỡng hàng tháng theo Nghị định số 117/2011/NĐ-CP, bảo đảm mỗi phạm nhân được cấp 17 kg gạo tẻ, 0,7 kg thịt, 0,8 kg cá, 15 kg rau xanh, 1 kg muối và chất đốt tương đương 17 kg củi hoặc 15 kg than. Trong các ngày lễ, tết như Tết Nguyên đán (4 ngày), mức ăn được tăng gấp 5 lần so với ngày thường. Diện tích chỗ nằm tối thiểu đạt 2 mét vuông đối với người trưởng thành và 3 mét vuông đối với người chưa thành niên, bảo đảm vệ sinh môi trường phòng giam.
2. Tổ chức lao động sản xuất và dạy nghề gắn liền với quyền lợi: Chế độ lao động được kiểm soát chặt chẽ với thời gian làm việc không quá 8 giờ trong 1 ngày, trường hợp làm thêm giờ không vượt quá 2 giờ/ngày và được bố trí nghỉ bù hoặc bồi dưỡng theo quy định. 100% phạm nhân tham gia lao động được trang bị 2 bộ quần áo bảo hộ lao động mỗi năm, kết quả lao động được trích lập vào quỹ hòa nhập cộng đồng và bổ sung khẩu phần ăn cho phạm nhân.
3. Quyền học tập văn hóa và tiếp cận thông tin: Hệ thống trại giam đã phổ cập chương trình xóa mù chữ bắt buộc cho 100% phạm nhân chưa biết chữ thông qua Thông tư liên tịch số 02/2012/TTLT-BCA-BQP-BTP-BGDĐT. Phạm nhân được bố trí 1 ngày/tuần (thứ bảy) để học tập pháp luật, thời sự, giáo dục công dân và học nghề.
4. Thực thi các chế độ chính sách nhân đạo và quyền tư pháp: Chế độ thăm gặp thân nhân được duy trì đều đặn 1 lần/tháng với thời gian 1 giờ (có thể kéo dài tối đa 3 giờ đối với phạm nhân cải tạo tốt, hoặc 24 giờ tại phòng riêng đối với vợ/chồng). Quyền gọi điện thoại được bảo đảm 1 lần/tháng với thời lượng 5 phút (người chưa thành niên được liên lạc 4 lần/tháng, 10 phút/lần). Công tác xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù theo Điều 58 Bộ luật Hình sự và xét đặc xá tha tù trước thời hạn theo Luật Đặc xá năm 2007 được tổ chức công khai, minh bạch, tạo động lực thi đua cải tạo cho hàng chục ngàn lượt phạm nhân mỗi năm.

Thảo luận kết quả

Thực tiễn giam giữ giai đoạn 2010 - 2013 cho thấy sự thay đổi tích cực từ mô hình phân loại trại giam truyền thống (trại loại I, II, III) sang mô hình phân khu giam giữ thống nhất theo Luật Thi hành án hình sự năm 2010 đã giải quyết triệt để bất cập trong việc điều chuyển phạm nhân, giúp giảm chi phí đi lại của thân nhân từ 30% đến 40%. Khảo sát 1.000 phạm nhân tại các phân trại cho thấy trên 82% người được hỏi bày tỏ sự an tâm cải tạo khi quyền lợi về ăn, mặc, ở và khám chữa bệnh được thực hiện đầy đủ.

Khi đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế như Quy tắc tiêu chuẩn tối thiểu về đối xử với tù nhân năm 1955 và Công ước chống tra tấn năm 1984, hệ thống pháp luật Việt Nam đã tương thích trên 90% các nội dung cốt lõi về bảo vệ phẩm giá con người, tuyệt đối nghiêm cấm nhục hình (Điều 298 Bộ luật Hình sự) và bảo đảm quyền khiếu nại tư pháp (chuyển đơn trong 24 giờ tới Viện kiểm sát có thẩm quyền). Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua Bảng 2.1 (Phân loại tội danh của phạm nhân) cùng 4 biểu đồ chuyên sâu: Biểu đồ 2.1 (Tỷ lệ phạm nhân vào trại giam 2010 - 2013), Biểu đồ 2.2 (Trình độ học vấn của phạm nhân), Biểu đồ 2.3 và 2.4 (Khảo sát 1.000 phạm nhân về chế độ mặc và ở), tạo nên bức tranh thực chứng rõ nét về công tác thi hành án phạt tù tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tiếp tục bảo đảm quyền và nghĩa vụ của phạm nhân:

• Hoàn thiện khuôn khổ pháp luật thi hành án phạt tù: Quốc hội và Bộ Tư pháp cần sớm sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật nhằm cho phép Luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của phạm nhân ngay trong giai đoạn thi hành án; đồng thời nghiên cứu bổ sung tội danh "Chống lại việc thực hiện Nội quy trại giam" vào Bộ luật Hình sự trong giai đoạn 2015 - 2020 nhằm tăng cường tính răn đe đối với các trường hợp cố tình phá hoại kỷ luật, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ phạm nhân vi phạm kỷ luật xuống dưới 2%.
• Đổi mới cơ chế kiểm sát và giải quyết khiếu nại, tố cáo: Viện Kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an thiết lập hộp thư khiếu nại độc lập và quy chế kiểm sát trực tiếp định kỳ 1 tháng/lần tại 100% các phân trại; chuẩn hóa quy trình giải quyết khiếu nại với thời hạn xử lý dứt điểm không quá 15 ngày, bảo đảm 100% phản ánh của phạm nhân được thụ lý và phản hồi đúng quy định.
• Xã hội hóa công tác giáo dục và dạy nghề: Bộ Công an chủ trì ký kết thỏa thuận hợp tác với trên 50 hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp ngoài xã hội để mở rộng các xưởng thực hành công nghệ cao tại trại giam; đặt mục tiêu giai đoạn 2015 - 2020 có 90% phạm nhân trước khi chấp hành xong án phạt tù được cấp chứng chỉ nghề hợp lệ, tạo nền tảng vững chắc cho việc tái hòa nhập cộng đồng.
• Hiện đại hóa cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng cán bộ quản giáo: Tổng cục VIII - Bộ Công an bố trí nguồn ngân sách nâng cấp 100% buồng giam đạt chuẩn diện tích từ 2 đến 3 mét vuông/người; định kỳ hàng năm tổ chức các khóa tập huấn về nghiệp vụ nhân quyền và kỹ năng sư phạm cảm hóa cho 100% cán bộ chiến sĩ, bảo đảm loại trừ hoàn toàn các hành vi vi phạm đạo đức công vụ trong quản trị trại giam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản giáo và Ban Giám thị các trại giam: Nắm vững hệ thống định mức tiêu chuẩn về chế độ ăn, mặc, ở, lao động và quy trình giải quyết khiếu nại, áp dụng trực tiếp vào công tác quản lý, phân loại và đánh giá xếp loại thi đua chấp hành án phạt tù hàng quý.
2. Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách (Quốc hội, Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân): Sử dụng các số liệu thực chứng giai đoạn 2010 - 2013 và các kiến nghị sửa đổi luật làm tài liệu tham khảo giá trị trong quá trình hoàn thiện Luật Thi hành án hình sự và các đạo luật tư pháp liên quan.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật: Khai thác khung lý thuyết về quyền con người trong tố tụng hình sự, phương pháp khảo sát 1.000 phạm nhân và các phân tích so sánh chuẩn mực quốc tế phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học.
4. Luật sư và các tổ chức trợ giúp pháp lý: Tham khảo cơ sở pháp lý và cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của phạm nhân, hỗ trợ tư vấn pháp lý hiệu quả cho thân nhân và người chấp hành án trong giai đoạn tái hòa nhập cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Phạm nhân đang chấp hành hình phạt tù có bị mất hoàn toàn quyền công dân không?

Theo Điều 39 Bộ luật Hình sự và Hiến pháp năm 2013, phạm nhân không bị mất quyền công dân mà chỉ bị tước hoặc hạn chế một số quyền nhất định như quyền ứng cử, bầu cử, quyền cư trú và quyền làm việc trong cơ quan nhà nước. Các quyền con người cơ bản như quyền sống, quyền bất khả xâm phạm thân thể, quyền được chăm sóc sức khỏe và quyền khiếu nại vẫn được pháp luật bảo hộ 100%.

Tiêu chuẩn định lượng bữa ăn hàng tháng của phạm nhân được quy định cụ thể như thế nào?

Theo Nghị định số 117/2011/NĐ-CP, mỗi phạm nhân được bảo đảm định lượng hàng tháng gồm 17 kg gạo tẻ, 0,7 kg thịt, 0,8 kg cá, 15 kg rau xanh, 0,5 kg đường, 1 kg muối, 0,75 lít nước mắm và chất đốt tương đương 17 kg củi. Vào các ngày lễ lớn và Tết Nguyên đán, tiêu chuẩn ăn được tăng gấp 5 lần so với ngày thường.

Thời gian lao động sản xuất của phạm nhân trong trại giam được kiểm soát ra sao?

Luật Thi hành án hình sự năm 2010 quy định thời gian phạm nhân lao động, học tập không quá 8 giờ trong 1 ngày. Trường hợp đột xuất cần làm thêm giờ thì không được quá 2 giờ/ngày và phạm nhân được bố trí nghỉ bù hoặc bồi dưỡng thỏa đáng. Phạm nhân được nghỉ lao động hoàn toàn vào các ngày thứ bảy, chủ nhật và các ngày nghỉ lễ, tết theo luật định.

Phạm nhân có được phép liên lạc điện thoại và gặp vợ/chồng ở phòng riêng không?

Có. Theo Thông tư số 46/2011/TT-BCA, phạm nhân được gọi điện thoại với thân nhân 1 lần/tháng với thời lượng tối đa 5 phút. Phạm nhân chấp hành tốt Nội quy trại giam hoặc lập công trong quá trình cải tạo sẽ được Giám thị cho phép gặp vợ hoặc chồng tại phòng riêng trong nhà thăm gặp với thời gian không quá 24 giờ.

Thủ tục chuyển đơn thư khiếu nại, tố cáo của phạm nhân được thực hiện trong thời hạn bao lâu?

Theo Điều 152 Luật Thi hành án hình sự năm 2010, đối với những khiếu nại, tố cáo liên quan đến hành vi quản lý, giáo dục phạm nhân, trong thời hạn 24 giờ kể từ khi tiếp nhận đơn thư, Giám thị trại giam có trách nhiệm chuyển ngay văn bản khiếu nại đến Viện kiểm sát nhân dân có thẩm quyền để thụ lý và giải quyết độc lập.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân, khẳng định vị trí pháp lý đặc thù của người chấp hành án phạt tù trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Khảo sát thực tiễn giai đoạn 2010 - 2013 với cỡ mẫu 1.000 phạm nhân chứng minh các chế độ ăn, mặc, ở, chăm sóc y tế và học tập đã được triển khai bài bản, đạt trên 85% mức độ hài lòng từ người chấp hành án.
• Làm rõ sự tương thích giữa hệ thống pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế về quyền con người và quy tắc đối xử nhân đạo với tù nhân.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá, trọng tâm là cho phép Luật sư tham gia giai đoạn thi hành án, đổi mới cơ chế kiểm sát độc lập và mở rộng dạy nghề liên kết doanh nghiệp.
• Vạch ra lộ trình đến năm 2020 nhằm chuẩn hóa 100% cơ sở vật chất trại giam và đào tạo đội ngũ cán bộ quản giáo chuyên nghiệp, hiện đại.

Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị cho các nhà nghiên cứu, cán bộ thực tiễn và cơ quan lập pháp. Bạn đọc quan tâm có thể tra cứu toàn văn luận văn tại thư viện Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội để nắm bắt chi tiết các dữ liệu khảo sát và giải pháp chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA PHẠM NHÂN TẠI CÁC TRẠI GIAM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM 1. Khái niệm trại giam Thi hành án phạt tù là buộc ngƣời bị kết án tù có thời hạn, tù chung thân chấp hành hình phạt tại trại giam nhằm giáo dục họ trở thành ngƣời có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống XHCN, ngăn ngừa họ phạm tội mới. Tại khoản 3 Điều 3 Luật Thi hành án hình sự nêu rõ: “Thi hành án phạt tù là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc phạm nhân phải chịu sự quản lý, giam giữ, giáo dục, cải tạo để họ trở thành có ích cho xã hội”[45, Khoản 1 Điều 16].

Luật Thi hành án hình sự: “Trại giam là cơ quan thi hành án phạt tù”.[45] Trại giam là một trong những công cụ quan trọng để bảo vệ chế độ và chính quyền cách mạng, bảo vệ ANQG và giữ gìn TTATXH, trại giam Việt Nam có lịch sử ra đời và phát triển gắn liền với cuộc đấu tranh cách mạng của dân tộc, với những thành tích to lớn trên lĩnh vực phòng chống tội phạm. Cùng với việc xuất hiện của Nhà nƣớc VNDCCH, trại giam Việt Nam ra đời và đã thể hiện rõ vị trí và bản chất của mình là một công cụ quan trọng để bảo vệ chính quyền dân chủ nhân dân, bảo vệ trật tự xã hội. Trại giam Việt Nam luôn thể hiện bản chất nhân đạo của Nhà nƣớc mới, của chế độ xã hội mới. Điểm mốc lịch sử quan trọng trong sự hình thành và phát triển của hệ thống trại giam Việt Nam là việc Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 150/SL ngày 07/11/1950 quy định về tổ chức trại giam.

Sắc lệnh nêu rõ: “Phạm nhân phải giam giữ trong trại giam để trừng trị và giáo hoá. Bộ Nội vụ có nhiệm vụ tổ chức và kiểm soát các trại giam trong phạm vi toàn quốc” [20]. Ngày 12 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tháng 6 năm 1951 chiểu theo Sắc lệnh 150/SL, liên Bộ Nội vụ - Tƣ pháp ban hành Nghị định 181/NV6 ấn định những chi tiết về thiết lập, tổ chức và hoạt động kiểm soát trại giam. Cùng với sự phát triển của đất nƣớc, trên lĩnh vực thi hành án phạt tù Nhà nƣớc ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm chỉ đạo việc quản lý, giáo dục phạm nhân có hiệu quả.

Ngày 08 tháng 3 năm 1993, Uỷ ban Thƣờng vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh Thi hành án phạt tù; Ngày 16 tháng 9 năm 1993, Chính phủ ra Nghị định số 60/CP ban hành Quy chế trại giam; Ngày 19/10/2007 Uỷ ban Thƣờng vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số 01/2007/UBTVQH12 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Thi hành án phạt tù; ngày 28 tháng 10 năm 2008 Chính phủ ban hành Nghị định 113/2008/NĐ-CP về quy chế trại giam. Đặc biệt ngày 17 tháng 6 năm 2010 Quốc hội ban hành Luật thi hành án hình sự. Đây là những văn bản pháp lý quan trọng vừa điều chỉnh việc tổ chức quản lý thi hành án phạt tù đƣợc chặt chẽ vừa đảm bảo tính nhân đạo, tính nghiêm minh của pháp luật. Trại giam tổ chức việc giam giữ, quản lý, giáo dục cải tạo phạm nhân tuỳ thuộc vào tính chất, mức độ phạm tội và các yếu tố nhân thân khác.

Dù là loại trại nào và quản lý đối tƣợng loại gì thì trại giam vẫn phải thực hiện chức năng, nhiệm vụ giam giữ, giáo dục, cải tạo phạm nhân, trong đó chức năng quản lý chặt chẽ, không để phạm nhân có điều kiện, cơ hội phạm tội mới, trốn khỏi nơi giam giữ là quan trọng và cần thiết nhằm mục đích giáo dục cải tạo và trả về cho xã hội những con ngƣời hoàn lƣơng. Việc phân trại giam làm 3 loại đã có tác dụng phân hoá tội phạm triệt để, từ đó áp dụng các biện pháp quản lý, giam giữ, giáo dục phù hợp. Tuy nhiên qua 14 năm thi hành Pháp lệnh thấy việc phân trại giam làm 3 loại không phù hợp với điều kiện địa lý trải dài của nƣớc ta và việc phân bố trại giam không đều giữa các vùng lãnh thổ đã dẫn đến nhiều bất cập cho cơ quan thi hành án, trong việc điều chuyển, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trích xuất phạm nhân, việc thăm gặp của thân nhân phạm nhân gặp rất nhiều khó khăn, tốn kém do chi phí đi lại. Để giải quyết vấn đề trên, Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh thi hành án phạt tù đã sửa đổi xoá bỏ không còn trại giam loại I, trại giam loại II, trại giam loại III mà chỉ còn một mô hình trại giam, đến Luật Thi hành án hình sự tiếp tục khẳng định trại giam có khu giam giữ đối với ngƣời bị kết án tù trên 15 năm, tù chung thân, ngƣời bị kết án tù thuộc loại tái phạm nguy hiểm và khu giam giữ đối với ngƣời bị kết án tù từ 15 năm trở xuống.

Với mô hình trại giam nhƣ trên đã giải quyết đƣợc nhiều vấn đề bấp cập đối với công tác tổ chức thi hành án phạt tù hiện nay và đảm bảo tốt quyền của phạm nhân, đặc biệt là tạo thuận lợi thăm gặp thân nhân. Trong công tác tổ chức thi hành án phạt tù ở trại giam việc giáo dục, cải tạo phạm nhân phải kết hợp chặt chẽ với giáo dục văn hoá, pháp luật, phổ biến thời sự chính sách, giáo dục công dân, dạy nghề kết hợp với việc giáo dục cải tạo bằng lao động để tạo điều kiện thuận lợi cho phạm nhân mau chóng hoà nhập với cộng đồng sau khi chấp hành xong hình phạt tù. Việc giáo dục cải tạo phạm nhân của các trại giam mang tính xã hội và nhân văn cao nhƣng đồng thời là việc làm vô cùng khó khăn và phức tạp. Vai trò của trại giam thể hiện tính hai mặt không thể tách rời, đó là cƣỡng bức pháp lý và giáo dục cải tạo.

Nếu chúng ta chỉ chú trọng biện pháp trừng trị, quản chế, giam giữ mà không chú ý đến việc thực hiện chính sách pháp luật về giáo dục cải tạo, không cảm hoá thuyết phục đƣợc phạm nhân thì kết quả thi hành án phạt tù chẳng những không xoá bỏ đƣợc tƣ tƣởng chống đối chế độ, coi thƣờng pháp luật ở họ… mà còn làm họ ngày càng trở nên liều lĩnh, hận thù chế độ… Nếu chỉ coi trọng khâu giáo dục, lơi lỏng biện pháp trừng trị, quản chế thi hành án phạt tù, không giữ vững đƣợc kỷ luật trại giam thì chẳng những làm cho phạm nhân có thái độ coi thƣờng pháp luật. mà họ sẽ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lợi dụng cơ hội, sơ hở để chống phá và trốn trại giam ra ngoài tiếp tục hoạt động phạm tội. Trong hoạt động giam giữ, quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân, trại giam phải tuân thủ các quy định của pháp luật, không đƣợc dùng nhục hình, xúc phạm đến danh dự, nhân phẩm của họ, đồng thời phải chú trọng rèn luyện, xây dựng cho họ nhân cách con ngƣời, giúp họ có nhận thức đúng đắn về lao động và hình thành thói quen lao động, nâng cao ý thức tập thể, ý thức kỷ luật và trách nhiệm đối với xã hội. Thông qua hoạt động giam giữ, quản chế, giáo dục cải tạo phạm nhân phải tiếp tục khai thác, nghiên cứu, sử dụng các thông tin do phạm nhân cung cấp phục vụ yêu cầu giữ gìn trật tự an ninh trong và ngoài trại giam đồng thời tích cực góp phần vào cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm trên phạm vi cả nƣớc.

Từ những vấn đề đã trình bày ở trên cho thấy: a. Trại giam là nơi quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân để họ trở thành ngƣời lƣơng thiện; b.Trại giam không chỉ là nơi thể hiện quyền lực của Nhà nƣớc, của nhân dân, nơi đảm bảo hiệu lực và công bằng của pháp luật, mà còn là nơi trực tiếp thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn, trấn áp tội phạm. Trại giam Việt Nam luôn gắn liền và phản ánh cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ ANQG và giữ gìn TTATXH. Chức năng, nhiệm vụ của trại giam đƣợc hình thành, củng cố và phát triển và ngày một hoàn thiện.

Trong những giai đoạn đặc biệt của cách mạng, của đất nƣớc, trại giam còn giam giữ, giáo dục hàng vạn đối tƣợng bị bắt tập trung giáo dục, cải tạo. Thực hiện chức năng của mình, trại giam không những chỉ trừng trị và giáo hoá phạm nhân mà còn tiến hành các hoạt động nghiệp vụ nhằm phát hiện ngăn chặn kịp thời tội phạm, góp phần không nhỏ vào cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm bảo vệ ANQG và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trại giam Việt Nam có quá trình hình thành và tồn tại rất đặc thù. Nó gắn liền với lịch sử các giai đoạn lịch sử cách mạng Việt Nam.

Trại giam là cơ quan thi hành hình phạt tù không chỉ là công cụ thực hiện sự cƣỡng chế của Nhà nƣớc đối với những ngƣời bị Toà án phạt tù có thời hạn, tù chung thân nhằm giáo dục, cải tạo họ trở thành ngƣời lƣơng thiện, mà trại giam còn phải là công cụ quan trọng của Nhà nƣớc, của xã hội để thiết lập bảo vệ, xây dựng trật tự xã hội mới, XHCN. Khái niệm phạm nhân Phạm nhân là người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn, tù chung thân (Khoản 2 Điều 3 Luật Thi hành án hình sự). Một con ngƣời đƣợc coi là phạm nhân khi họ phạm tội bị kết án phạt tù và đƣợc đƣa đến trại giam để chấp hành bản án, đồng thời với việc trở thành phạm nhân họ có một địa vị pháp lý hoàn toàn khác với các công dân bình thƣờng ngoài xã hội. Phạm nhân bị tƣớc hoặc bị hạn chế một số quyền tự do cơ bản nhƣ: hội họp, biểu tình, tự do cƣ trú, đi lại, bầu cử, ứng cử.

nhƣng không có nghĩa là đã mất quyền công dân. Họ còn các quyền và nghĩa vụ chủ yếu nhƣ: lao động, học tập, bảo vệ sức khoẻ, bất khả xâm phạm về thân thể, tính mạng, sức khoẻ, danh dự, khiếu nại, tố cáo v.