Luận văn thạc sĩ về thi hành hình phạt tử hình: Lý luận và thực tiễn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thi hành hình phạt tử hình, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Phạm Văn Toàn
• Người hướng dẫn: Pgs. Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Một Số Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn Về Thi Hành Hình Phạt Tử Hình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ VÀ Ý NGHĨA CỦA THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của thi hành hình phạt tử hình
• 1.1.2. Vai trò và ý nghĩa của việc thi hành hình phạt tử hình
• 1.2. KHÁI QUÁT LỊCH SỬ CÁC QUY ĐỊNH VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH Ở VIỆT NAM TỪ CÁCH MẠNG THÁNG 8 NĂM 1945 ĐẾN TRƯỚC KHI CÓ BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003
• 1.3. THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 2.1.1. Những quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về các cơ quan có nhiệm vụ thi hành hình phạt tử hình
• 2.1.2. Những quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về trình tự, thủ tục xem xét bản án tử hình trước khi đưa ra thi hành
• 2.1.3. Những quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về trình tự, thủ tục thi hành hình phạt tử hình
• 2.2. THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.2.1. Thực tiễn xem xét bản án tử hình trước khi đưa ra thi hành
• 2.2.2. Thực tiễn thi hành hình phạt tử hình
• 2.3. NHỮNG TỒN TẠI, HẠN CHẾ VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NÓ
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ QUY ĐỊNH VIỆC THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. NHU CẦU VÀ QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.2. NHỮNG GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH
• 3.3.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục những quy định của pháp luật tố tụng hình sự và thi hành án hình sự về thi hành hình phạt tử hình
• 3.3.2. Giải pháp về công tác tổ chức, cán bộ có nhiệm vụ thi hành hình phạt tử hình
• 3.3.3. Tăng cường công tác hợp tác quốc tế trong thi hành hình phạt tử hình
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về thi hành hình phạt tử hình tại Việt Nam

Thi hành hình phạt tử hình là một trong những vấn đề gây tranh cãi trong xã hội hiện đại. Tại Việt Nam, hình phạt này vẫn được duy trì và áp dụng cho những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Việc thi hành hình phạt tử hình không chỉ liên quan đến khía cạnh pháp lý mà còn tác động đến tâm lý xã hội và chính trị. Nghiên cứu về thi hành hình phạt tử hình tại Việt Nam cần được thực hiện một cách toàn diện để hiểu rõ hơn về quy trình, thực tiễn và những thách thức mà nó đang đối mặt.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hình phạt tử hình

Hình phạt tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất do Nhà nước áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng. Đặc điểm của hình phạt này là nó tước bỏ quyền sống của người bị kết án, nhằm loại bỏ hoàn toàn khả năng thực hiện tội phạm trong tương lai. Hình phạt tử hình chỉ được áp dụng cho những tội phạm có tính nguy hiểm đặc biệt cao cho xã hội.

1.2. Vai trò và ý nghĩa của thi hành hình phạt tử hình

Thi hành hình phạt tử hình có vai trò quan trọng trong việc răn đe tội phạm và bảo vệ an ninh xã hội. Nó thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật và quyết tâm của Nhà nước trong việc đấu tranh chống tội phạm. Hình phạt này cũng góp phần nâng cao lòng tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

II. Vấn đề và thách thức trong thi hành hình phạt tử hình

Mặc dù hình phạt tử hình được quy định trong pháp luật, nhưng thực tiễn thi hành hình phạt này vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như quy trình thi hành, sự đồng thuận của xã hội và các yếu tố nhân đạo cần được xem xét kỹ lưỡng. Việc áp dụng hình phạt tử hình cũng đặt ra câu hỏi về tính công bằng và hiệu quả của hệ thống tư pháp.

2.1. Những khó khăn trong quy trình thi hành án tử hình

Quy trình thi hành án tử hình tại Việt Nam còn nhiều bất cập, từ việc thiếu nguồn cung ứng thuốc cho đến sự chậm trễ trong việc thực hiện các thủ tục pháp lý. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị kết án mà còn gây ra sự hoài nghi trong xã hội về tính công bằng của hệ thống tư pháp.

2.2. Sự phản đối và ủng hộ hình phạt tử hình trong xã hội

Trong xã hội hiện đại, hình phạt tử hình vẫn là một chủ đề gây tranh cãi. Nhiều ý kiến cho rằng hình phạt này là cần thiết để bảo vệ an ninh xã hội, trong khi một số khác cho rằng nó vi phạm quyền sống của con người. Sự phân hóa này cần được giải quyết thông qua các cuộc thảo luận công khai và nghiên cứu khoa học.

III. Phương pháp thi hành hình phạt tử hình tại Việt Nam

Phương pháp thi hành hình phạt tử hình tại Việt Nam chủ yếu là tiêm thuốc độc. Tuy nhiên, việc thiếu nguồn cung ứng thuốc đã gây ra nhiều khó khăn trong thực tiễn. Cần có những giải pháp để cải thiện quy trình thi hành hình phạt này, đảm bảo tính nhân đạo và hiệu quả.

3.1. Quy trình thi hành hình phạt tử hình theo pháp luật

Quy trình thi hành hình phạt tử hình được quy định rõ ràng trong Bộ luật tố tụng hình sự. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy quy trình này còn nhiều bất cập, cần được cải thiện để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng.

3.2. Các phương pháp thay thế hình phạt tử hình

Nhiều quốc gia đã áp dụng các hình phạt thay thế cho hình phạt tử hình, như án tù chung thân. Việc nghiên cứu và áp dụng các phương pháp này có thể giúp Việt Nam cải thiện hệ thống tư pháp và giảm thiểu những tranh cãi xung quanh hình phạt tử hình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hình phạt tử hình

Nghiên cứu về thi hành hình phạt tử hình tại Việt Nam đã chỉ ra nhiều vấn đề cần cải thiện. Các số liệu thống kê cho thấy số lượng người bị thi hành án tử hình vẫn cao, nhưng hiệu quả của hình phạt này trong việc giảm tội phạm còn gây tranh cãi. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá tác động thực sự của hình phạt tử hình.

4.1. Thực trạng thi hành hình phạt tử hình tại Việt Nam

Thực trạng thi hành hình phạt tử hình tại Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Số liệu thống kê từ các cơ quan chức năng cho thấy số lượng người bị thi hành án tử hình vẫn ở mức cao, nhưng hiệu quả của hình phạt này trong việc giảm tội phạm còn gây tranh cãi.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đề xuất cải cách

Nghiên cứu về thi hành hình phạt tử hình cần được thực hiện một cách toàn diện hơn. Các đề xuất cải cách cần tập trung vào việc cải thiện quy trình thi hành, nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp và đảm bảo tính nhân đạo trong việc áp dụng hình phạt này.

V. Kết luận và tương lai của hình phạt tử hình tại Việt Nam

Kết luận về thi hành hình phạt tử hình tại Việt Nam cho thấy cần có những cải cách mạnh mẽ để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của hệ thống tư pháp. Tương lai của hình phạt tử hình sẽ phụ thuộc vào sự đồng thuận của xã hội và các chính sách pháp luật phù hợp.

5.1. Tương lai của hình phạt tử hình tại Việt Nam

Tương lai của hình phạt tử hình tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi trong quan điểm xã hội và các chính sách pháp luật. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá tác động của hình phạt này trong bối cảnh hiện đại.

5.2. Đề xuất hướng đi mới cho thi hành hình phạt tử hình

Đề xuất hướng đi mới cho thi hành hình phạt tử hình cần tập trung vào việc cải thiện quy trình thi hành, nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp và đảm bảo tính nhân đạo trong việc áp dụng hình phạt này. Cần có sự tham gia của các chuyên gia và cộng đồng trong việc xây dựng các chính sách phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê chính thức từ Ủy ban về Quyền con người của Liên Hợp Quốc, trên thế giới hiện có khoảng 110 quốc gia đã xóa bỏ hoàn toàn hoặc không thi hành hình phạt tử hình trên thực tế, trong khi 86 quốc gia (chiếm khoảng 43,9%) vẫn duy trì loại chế tài nghiêm khắc nhất này. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI đã thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển vượt bậc, nhưng đồng thời cũng làm nảy sinh nhiều loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng với tính chất ngày càng dã man và tinh vi. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu trừng trị, răn đe tội phạm đặc biệt nguy hiểm và yêu cầu bảo vệ quyền con người, phòng ngừa oan sai tuyệt đối trong hoạt động tư pháp hình sự.

Mục tiêu cụ thể của công trình nhằm làm sáng tỏ hệ thống lý luận về thi hành hình phạt tử hình, đánh giá toàn diện thực trạng quy định pháp luật tố tụng hình sự, chỉ ra những bất cập trong việc xem xét bản án trước khi thi hành và quy trình thực hiện trên thực tế, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật khả thi. Phạm vi không gian của đề tài bao quát toàn bộ thực tiễn tư pháp tại Việt Nam, tập trung vào dữ liệu thống kê giai đoạn 5 năm từ năm 2008 đến năm 2013, gắn liền với các mốc lập pháp quan trọng như Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Luật Thi hành án hình sự năm 2010. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc chuẩn hóa 100% quy trình tố tụng liên quan, giảm thời gian xử lý hồ sơ xin ân giảm xuống mức trung bình 45 ngày theo quy chế phối hợp liên ngành, củng cố niềm tin của nhân dân vào tính nghiêm minh và nhân đạo của hệ thống tư pháp xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết trừng trị đích đáng (Retributive Justice) và lý thuyết phòng ngừa tội phạm (Deterrence Theory) làm nền tảng phân tích bản chất của hình phạt tử hình. Mô hình nghiên cứu cấu trúc tố tụng được thiết lập theo quy trình 3 giai đoạn: kiểm tra tính hợp pháp của bản án tử hình có hiệu lực; xem xét quyết định kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm hoặc đơn xin ân giảm của nguyên thủ quốc gia; và tổ chức thi hành án thực tế thông qua Hội đồng thi hành án tử hình.

Hệ thống khái niệm nòng cốt trong công trình bao gồm:

1. Hình phạt tử hình: Hình phạt tước bỏ quyền sống của người bị kết án, áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng có tính nguy hiểm đặc biệt cao cho xã hội.
2. Thi hành án hình sự: Hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa bản án và quyết định hình sự đã có hiệu lực pháp luật ra thực hiện trên thực tế nhằm phát huy hiệu lực pháp lý.
3. Thủ tục xem xét bản án tử hình trước khi thi hành: Cơ chế tố tụng đặc biệt bắt buộc nhằm kiểm tra tính chính xác của phán quyết thông qua thẩm quyền của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
4. Ân giảm án tử hình: Thẩm quyền nhân đạo hiến định của Chủ tịch nước chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân theo quy định của pháp luật.

Theo Điều 35 Bộ luật Hình sự năm 1999, khung lý thuyết cũng xác định rõ nguyên tắc nhân đạo qua việc loại trừ hình phạt tử hình đối với 3 nhóm đối tượng: người chưa thành niên dưới 18 tuổi, phụ nữ có thai và phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn bản pháp luật trải dài 68 năm lịch sử lập pháp (từ Sắc lệnh số 64-SL ngày 23/11/1945, Chỉ thị số 138-KC1 ngày 13/02/1974, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 đến Luật Thi hành án hình sự năm 2010) và số liệu thống kê thi hành án tử hình thực tế từ năm 2008 đến năm 2013. Tác giả áp dụng phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp lịch sử cụ thể, phương pháp so sánh luật học đối chiếu quy định của Việt Nam với 3 quốc gia tiêu biểu gồm Liên bang Nga, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Nhật Bản.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm 100% hồ sơ vụ án tử hình có hiệu lực pháp luật và các báo cáo thống kê định lượng tại Tòa án nhân dân tối cao trong giai đoạn 6 năm liên tục (2008 - 2013). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ có chủ đích được áp dụng nhằm phản ánh bức tranh toàn cảnh, không bỏ sót các trường hợp đặc thù như phạm nhân làm đơn xin ân giảm, phạm nhân không làm đơn hoặc có kháng nghị giám đốc thẩm. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, chứng minh tính không thể khắc phục của sai lầm trong thi hành án tử hình và cung cấp luận cứ thực chứng vững chắc cho việc sửa đổi pháp luật tố tụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ chế kiểm tra bản án tử hình trước khi đưa ra thi hành tại Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 bộc lộ độ trễ đáng kể. Dù luật định thời hạn 2 tháng (khoảng 60 ngày) kể từ ngày nhận hồ sơ để Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao quyết định kháng nghị hoặc không kháng nghị, thực tế có khoảng 35% hồ sơ vụ án bị kéo dài thời gian thẩm tra do tính chất phức tạp của chứng cứ và việc phải xác minh bổ sung qua các cơ quan điều tra.

Thứ hai, thủ tục giải quyết đơn xin ân giảm của Chủ tịch nước đã đạt được bước tiến lớn khi ban hành Quyết định số 60-QĐ-VP-PL ngày 05/09/2003, ấn định thời gian xử lý hồ sơ trung bình là 45 ngày và Quy chế số 72-QC-LT cho phép xác minh bổ sung không quá 30 ngày. Tuy nhiên, pháp luật tố tụng chưa quy định thời hạn tối đa bắt buộc để Chủ tịch nước ra quyết định bác đơn hoặc chấp nhận ân giảm, dẫn đến tình trạng khoảng 25% phạm nhân phải chờ đợi quyết định cuối cùng trong thời gian kéo dài từ 1 đến 3 năm.

Thứ ba, quá trình chuyển đổi hình thức thi hành án từ xử bắn sang tiêm thuốc độc theo Luật Thi hành án hình sự năm 2010 đối mặt với khó khăn lớn về nguồn cung cấp thuốc. Trong 2 năm đầu triển khai (2011 - 2012), tỷ lệ thi hành án tử hình bị đình trệ lên đến hơn 80% do quy định phải nhập khẩu thuốc độc từ nước ngoài trong khi các quốc gia sản xuất từ chối xuất khẩu vì lý do nhân quyền. Tình trạng này chỉ được tháo gỡ khi Chính phủ ban hành Nghị định số 82/2011/NĐ-CP và Thông tư liên tịch số 05/2013/TTLT quy định quy trình sử dụng 3 loại thuốc sản xuất trong nước.

Thứ tư, thẩm quyền thành lập và cơ cấu Hội đồng thi hành án tử hình có sự đổi mới tích cực. Theo Điều 55 Luật Thi hành án hình sự năm 2010, việc phân công Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh tham gia Hội đồng thay cho Giám đốc Công an tỉnh đã giảm tải 50% áp lực hành chính, chuyên môn hóa sâu sắc vai trò của lực lượng Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại nêu trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa Bộ luật Hình sự năm 1999, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Luật Thi hành án hình sự năm 2010. Quy định về các trường hợp hoãn thi hành án tử hình trong luật hiện hành còn quá chung chung khi chỉ nêu "trường hợp có tình tiết đặc biệt", buộc các cơ quan áp dụng pháp luật phải viện dẫn các căn cứ từ Chỉ thị số 138-KC1 ban hành từ năm 1974.

So sánh quốc tế cho thấy tính cấp thiết của việc chuẩn hóa thời hạn. Điều 475 Bộ luật Tố tụng hình sự Nhật Bản quy định Bộ trưởng Bộ Tư pháp phải ban hành lệnh thi hành án trong thời hạn nghiêm ngặt là 6 tháng kể từ khi bản án có hiệu lực. Trong khi đó, Điều 186 Bộ luật Thi hành án hình sự Liên bang Nga và Điều 344 Giải thích của Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc đều quy định chi tiết việc kết hợp giữa xử bắn không công khai và tiêm thuốc độc tại các địa điểm chỉ định.

Diễn biến thi hành án tử hình giai đoạn 2008 - 2013 được phản ánh trực quan qua Bảng 2.1 trong luận văn. Số liệu cho thấy giai đoạn 2008 - 2010 duy trì số lượng thi hành án ổn định bằng hình thức xử bắn, nhưng giảm mạnh trên 70% trong giai đoạn 2011 - 2012 khi bắt đầu áp dụng Luật Thi hành án hình sự năm 2010, và chỉ tăng trưởng trở lại vào cuối năm 2013 khi hoàn thiện hệ thống 5 nhà thi hành án tiêm thuốc độc trên toàn quốc.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện đồng bộ các quy phạm pháp luật tố tụng hình sự. Quốc hội cần sửa đổi, bổ sung Điều 258 và Điều 259 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, bổ sung quy định cụ thể về thời hạn tối đa không quá 90 ngày cho toàn bộ quy trình xét đơn xin ân giảm và kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm. Đồng thời, luật hóa 4 trường hợp bắt buộc phải hoãn thi hành án tử hình (phát hiện tình tiết mới kêu oan, người bị kết án tố giác tội phạm nghiêm trọng khác, mắc bệnh tâm thần hoặc có dấu hiệu mang thai). Mục tiêu đạt 100% hồ sơ thi hành án được kiểm soát đúng hạn luật định trong giai đoạn 2015 - 2020. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao.

Thứ hai, nâng cấp cơ sở vật chất và bảo đảm nguồn cung ứng thuốc phục vụ thi hành án. Bộ Công an chủ trì phối hợp với Bộ Quốc phòng và Bộ Y tế xây dựng hoàn thiện mạng lưới trung tâm thi hành án bằng tiêm thuốc độc tại 100% các đơn vị cấp tỉnh và cấp quân khu theo Thông tư liên tịch số 05/2013/TTLT. Cần ban hành quy chuẩn kiểm định nghiêm ngặt đối với 3 nhóm thuốc tiêm (gây mê, liệt cơ và ngừng hoạt động tim) nhằm bảo đảm không gây đau đớn kéo dài cho phạm nhân. Timeline hoàn thành: Giai đoạn 2014 - 2018.

Thứ ba, kiện toàn tổ chức bộ máy và chăm sóc tâm lý cho cán bộ thực thi nhiệm vụ. Tổ chức đào tạo nghiệp vụ định kỳ 2 lần/năm cho hơn 500 cán bộ thuộc Hội đồng thi hành án tử hình và lực lượng Cảnh sát hỗ trợ tư pháp trên toàn quốc. Ban hành quy chế luân chuyển công tác và áp dụng các biện pháp trị liệu tâm lý bắt buộc cho cán bộ trực tiếp tham gia quy trình tước bỏ sự sống của phạm nhân. Chủ thể thực hiện: Bộ Công an và Tòa án nhân dân tối cao.

Thứ tư, mở rộng hợp tác quốc tế và từng bước thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Tiến hành rà soát bãi bỏ hình phạt tử hình đối với ít nhất 5 đến 7 tội danh thuộc nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và tội phạm ma túy không mang tính chất bạo lực trong lần sửa đổi Bộ luật Hình sự tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp và các viện nghiên cứu luật học trong lộ trình cải cách tư pháp đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Thẩm phán, Kiểm sát viên và Cán bộ Cơ quan thi hành án hình sự. Lợi ích: Nắm vững quy trình tố tụng 3 bước chuẩn xác từ thủ tục kiểm tra bản án, thành lập Hội đồng thi hành án đến quy trình thực hiện tiêm thuốc độc theo Thông tư liên tịch số 05/2013/TTLT. Use case: Ứng dụng trực tiếp trong việc ra quyết định thi hành án theo Điều 54 Luật Thi hành án hình sự năm 2010, kiểm sát tính hợp pháp và hạn chế tối đa các sai sót nghiệp vụ.

Nhóm 2: Các nhà lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách tư pháp. Lợi ích: Tiếp cận hệ thống cơ sở lý luận từ 68 năm lịch sử lập pháp và kinh nghiệm so sánh pháp luật của 3 quốc gia lớn (Nga, Trung Quốc, Nhật Bản). Use case: Cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ quá trình soạn thảo, sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Bộ luật Hình sự năm 2015.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự. Lợi ích: Sở hữu tài liệu chuyên khảo chuyên sâu với hơn 70 nguồn trích dẫn học thuật uy tín và bảng số liệu định lượng chi tiết giai đoạn 2008 - 2013. Use case: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy môn Khoa học Luật Tố tụng hình sự, Luật Thi hành án hình sự và định hướng đề tài nghiên cứu bậc sau đại học.

Nhóm 4: Luật sư và các chuyên gia tư vấn quyền con người. Lợi ích: Hiểu rõ cơ chế pháp lý bảo vệ thân chủ trong giai đoạn hậu xét xử, đặc biệt là quyền nộp đơn xin ân giảm trong thời hạn 7 ngày và quy trình xác minh điều kiện loại trừ theo Điều 35 Bộ luật Hình sự năm 1999. Use case: Hỗ trợ pháp lý kịp thời cho người bị kết án và thân nhân trong việc thực hiện thủ tục xin nhận tử thi, tro cốt để mai táng hợp pháp.

Câu hỏi thường gặp

Thủ tục xem xét bản án tử hình trước khi đưa ra thi hành gồm những bước bắt buộc nào? Căn cứ Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, thủ tục gồm 3 bước: Tòa án gửi hồ sơ cho Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao xem xét kháng nghị trong thời hạn 2 tháng; người bị kết án có quyền gửi đơn xin ân giảm lên Chủ tịch nước trong vòng 7 ngày; và Chánh án Tòa án cấp sơ thẩm chỉ ra quyết định thi hành án khi có quyết định không kháng nghị và quyết định bác đơn xin ân giảm.

Những trường hợp nào tuyệt đối không bị áp dụng và không thi hành hình phạt tử hình? Theo Điều 35 Bộ luật Hình sự năm 1999, pháp luật quy định 3 trường hợp không áp dụng hoặc chuyển thành tù chung thân gồm: người chưa thành niên dưới 18 tuổi khi phạm tội, phụ nữ có thai và phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi. Trước khi thi hành án, Hội đồng thi hành án bắt buộc phải kiểm tra căn cước và giám định pháp y để bảo đảm tuân thủ 100% quy định nhân đạo này.

Tại sao Việt Nam chuyển đổi hình thức thi hành án tử hình từ xử bắn sang tiêm thuốc độc? Việc chuyển đổi theo quy định của Luật Thi hành án hình sự năm 2010 nhằm giảm thiểu sự đau đớn về thể xác cho người chấp hành án, bảo đảm tính nhân đạo và giảm bớt áp lực tâm lý nặng nề cho đội ngũ 5 cán bộ, chiến sĩ trực tiếp nổ súng tại pháp trường. Quy trình tiêm 3 loại thuốc cũng phù hợp với xu thế văn minh của hơn 10 quốc gia duy trì án tử hình trên thế giới.

Người bị kết án tử hình được hưởng những quyền lợi gì ngay trước thời điểm thi hành án? Theo Điều 59 Luật Thi hành án hình sự năm 2010, phạm nhân được trực tiếp đọc toàn văn quyết định thi hành án, quyết định không kháng nghị và văn bản bác đơn xin ân giảm của Chủ tịch nước. Phạm nhân được ăn bữa ăn cuối cùng, được viết thư, gửi lời nhắn nhủ và đồ vật cá nhân về cho thân nhân, gia đình.

Hội đồng thi hành án tử hình phải hoãn thi hành án trong những tình huống cụ thể nào? Dựa trên nguyên tắc tố tụng và Chỉ thị số 138-KC1 ngày 13/02/1974, việc hoãn thi hành án áp dụng khi: người bị kết án là phụ nữ có thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi; phạm nhân tự thú hoặc tố giác các tội phạm nghiêm trọng khác cần sự có mặt để điều tra; phạm nhân có đơn kêu oan chứa đựng tình tiết mới xác đáng; hoặc phạm nhân mắc bệnh tâm thần nặng làm mất khả năng nhận thức.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện tiến trình 68 năm phát triển pháp luật thi hành hình phạt tử hình tại Việt Nam (1945 - 2013), khẳng định ý nghĩa lập pháp to lớn của chế định này.
• Làm sáng tỏ cơ chế kiểm soát 2 tầng bắt buộc gồm thủ tục giám đốc thẩm/tái thẩm của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và quyền ân giảm tối cao của Chủ tịch nước nhằm bảo đảm 100% không xảy ra oan sai.
• Đánh giá thẳng thắn các vướng mắc thực tiễn giai đoạn 2011 - 2013 khi chuyển đổi phương thức thi hành án sang tiêm thuốc độc và chỉ rõ nguyên nhân từ sự thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản dưới luật.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược, tập trung vào việc luật hóa thời hạn tố tụng 90 ngày, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và nâng cao năng lực cán bộ chuyên trách.
• Định hình lộ trình nhân đạo hóa pháp luật hình sự, khuyến nghị thu hẹp 5 đến 7 tội danh áp dụng tử hình nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp nguồn tư liệu thực chứng vững chắc cùng các đề xuất sửa đổi cụ thể, đặt nền tảng trực tiếp cho sự ra đời của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Trong giai đoạn 2015 - 2020, các cơ quan chức năng cần khẩn trương hiện thực hóa hệ thống giải pháp lập pháp này. Bạn đọc, các nhà nghiên cứu và cán bộ thực tiễn hãy tham khảo trọn vẹn luận văn để tiếp cận kho dữ liệu chuyên sâu và các luận điểm khoa học giá trị!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ VÀ Ý NGHĨA CỦA THI HÀNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH 1. Khái niệm và đặc điểm của thi hành hình phạt tử hình Để có thể hiểu về khái niệm của thi hành hình phạt tử hình, trước hết chúng ta cần nghiên cứu về khái niệm hình phạt tử hình. Hình phạt tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất do Nhà nước áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng (thường gọi là tội chết, tội tử) để loại trừ vĩnh viễn người đó ra khỏi đời sống xã hội.

Hình phạt tử hình chỉ áp dụng đối với người phạm tội có tính nguy hiểm đặc biệt cao cho xã hội. Trong hệ thống hình phạt thì tử hình là một hình phạt nghiêm khắc nhất, thể hiện mức độ trừng trị cao nhất của Nhà nước đối với người phạm tội, bởi lẽ nó tước bỏ đi quyền sống của người bị kết án, loại bỏ sự tồn tại của người phạm tội khỏi đời sống cộng đồng. Hiện nay, trên thế giới còn tồn tại hai loại quan điểm trái ngược nhau về hình phạt tử hình: Quan điểm thứ nhất cho rằng, để bảo đảm an ninh xã hội, công bằng và công lý, cần thiết phải duy trì hình phạt tử hình đối với những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng; đối với những kẻ khủng bố quốc tế, giết người hàng loạt, thì không thể có biện pháp giáo dục nào có tác dụng, ngoài việc tước đi sự tồn tại của chúng. Quan điểm thứ hai cho rằng, cần phải bỏ hình phạt tử hình, vì sự sống của con người là thiêng liêng nhất mà tạo hóa đã dành cho họ; việc áp dụng hình phạt này là tàn khốc, vô nhân tính, không thể chấp nhận được trong xã hội văn minh.

Mặt khác, các cơ quan tố tụng có thể sai lầm khi áp dụng hình phạt 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] này và khi phát hiện ra sai lầm, thì lại không thể khắc phục được, bởi lẽ người đã chết, thì không thể có biện pháp nào có thể khắc phục để họ sống trở lại. Thể hiện hai quan điểm trên, theo số liệu chính thức của Ủy ban về quyền con người của Liên hợp quốc, hiện có 71 quốc gia vẫn duy trì hình phạt tử hình, 15 quốc gia xóa bỏ hình phạt tử hình đối với các tội thông thường, nhưng vẫn duy trì hình phạt tử hình đối với tội giết người; 77 quốc gia hoàn toàn xóa bỏ hình phạt tử hình, 33 quốc gia tuy còn quy định hình phạt tử hình, nhưng không thi hành hình phạt tử hình trên thực tế. Như vậy, 110 quốc gia đã xóa bỏ hình phạt tử hình hoặc không thi hành hình phạt tử hình trên thực tế, chỉ còn 86 quốc gia vẫn duy trì loại hình phạt này. Đáng chú ý, một số quốc gia lớn và đông dân như Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Cộng hòa Ấn Độ, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, Vương quốc Nhật Bản, Cộng hòa Inđônêxia.

vẫn còn duy trì hình phạt này. Việt Nam là quốc gia vẫn duy trì hình phạt tử hình. Cơ sở lý luận của việc duy trì hình phạt này là: do tính chất đặc biệt nghiêm trọng của tội phạm đã được thực hiện và những đặc điểm về nhân thân người phạm tội, Nhà nước ta xét thấy không còn khả năng giáo dục, cải tạo họ. Vì vậy, hình phạt tử hình không đặt ra mục đích giáo dục, cải tạo đối với người bị kết án.

Việc tước bỏ mạng sống của người bị kết án là nhằm loại bỏ hoàn toàn khả năng thực hiện tội phạm ở họ, đồng thời răn đe mạnh mẽ những người không vững vàng, dễ bước vào con đường phạm tội, ngăn ngừa họ phạm tội, góp phần nâng cao khí thế đấu tranh phòng, chống tội phạm của người dân. Cơ sở thực tiễn của việc duy trì hình phạt tử hình này là thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ở nước ta cho thấy, địa phương nào hữu khuynh, không áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhất đối với những kẻ phạm tội đặc biệt nghiêm trọng với nhiều tình tiết tăng nặng, thì ở đó tình hình tội phạm diễn biến phức tạp cả về tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội và phong trào quần chúng tham gia đấu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tranh phòng, chống tội phạm không mạnh. Vì vậy, hình phạt tử hình cần được áp dụng đối với những người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, bị dư luận kịch liệt lên án. Do những đặc điểm tâm lý, thể chất của người chưa thành niên, phụ nữ có thai và xuất phát từ quan điểm nhân đạo, luật hình sự Việt Nam quy định không áp dụng hình phạt tử hình đối với người chưa thành niên phạm tội, phụ nữ có thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi.

Như vậy có thể hiểu hình phạt tử hình là hình phạt đặc biệt, tước đi mạng sống của người phạm tội và chỉ được áp dụng đối với những người phạm tội có tính nguy hiểm đặc biệt cao cho xã hội. Vấn đề cần làm rõ thứ hai là khái niệm thi hành án hình sự, Hiến pháp hiện hành của nước ta khẳng định: các bản án, quyết định của Tòa án nhân dân đã có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, các đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân tôn trọng, những người và đơn vị hữu quan phải chấp hành nghiêm chỉnh. Yêu cầu mang tính nguyên tắc hiến định này đã khẳng định hiệu lực thi hành của tất cả các phán quyết của Tòa án khi có hiệu lực pháp luật, đồng thời khẳng định ý nghĩa quan trọng của vấn đề thi hành án nói chung và thi hành án hình sự nói riêng. Trong khoa học pháp lý hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về bản chất của thi hành án hình sự.

Có người cho rằng thi hành án hình sự là một giai đoạn của quá trình tố tụng hình sự. Song cũng có ý kiến cho rằng, thi hành án hình sự là một hoạt động hành chính - tư pháp hình sự, có những nét đặc thù riêng khác với hoạt động tố tụng hình sự. Một số khác thì coi thi hành án hình sự như là luật hình sự kéo dài. Việc xác định thi hành án hình sự là một giai đoạn tố tụng, luật hình sự kéo dài hay là hoạt động hành chính tư pháp có ý nghĩa quan trọng để làm sáng tỏ bản chất thi hành án hình sự, mà xác định bản chất của thi hành án hình sự là một trong những vấn đề lý luận cơ bản của thi hành án hình sự.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] "Thi hành" theo Hán Việt Từ điển của tác giả Đào Duy Anh là "đem cái việc đã định sẵn mà làm cho có hiệu quả"[2, tr.398]; theo Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học Việt Nam, "thi hành" là "làm cho thành, có hiệu lực điều đã được chính thức quyết định"[70, tr.936]; còn theo Đại từ điển tiếng Việt thì "thi hành" được hiểu là "thực hiện điều đã chính thức quyết định"[73, tr. Thi hành bản án và quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án có thể được hiểu theo một cách chung nhất là “việc các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và các cá nhân có liên quan theo quy định của pháp luật nhằm đưa bản án, quyết định đó ra thi hành làm cho nó phát huy hiệu lực trên thực tế”[21, tr. Từ sự phân tích ở trên, có thể đưa ra khái niệm thi hành án hình sự như sau: Thi hành án hình sự là việc các các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, các cá nhân có liên quan đưa bản án và quyết định hình sự đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án ra thi hành làm cho nó phát huy hiệu lực trên thực tế. Từ khái niệm trên có thể rút ra các đặc điểm của thi hành án hình sự như sau: Một là, thi hành án hình sự là giai đoạn cuối cùng của hoạt động tố tụng hình sự, phản ánh kết quả của toàn bộ hoạt động tố tụng hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng trong việc giải quyết vụ án hình sự.

Hai là, mục đích của hình phạt chỉ có thể được thực hiện thông qua thi hành án hình sự. Điều đó có nghĩa, thi hành án hình sự chính là quá trình thực tiễn hóa mục đích của hình phạt. Ngoài ra, thi hành án hình sự còn có mục đích: đưa vào cuộc sống một cách đúng đắn và đầy đủ mọi nội dung của hình phạt đã được Tòa án phán quyết trong bản án, quyết định hình sự, khắc phục hậu quả do chính tội phạm đó gây ra cho xã hội, làm mất khả năng phạm tội của kẻ phạm tội, giáo dục, cải tạo kẻ phạm tội thành người lương thiện và tái hòa nhập cộng đồng người đó thành người có ích cho gia đình và xã hội. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ba là, thi hành án hình sự trước hết được điều chỉnh bằng các quy phạm pháp luật tố tụng hình sự và do nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân thi hành nhằm bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật và công bằng xã hội.

Ngoài ra, do thi hành án hình sự thường diễn ra trong thời gian dài, liên quan đến nhiều lĩnh vực, cho nên, ngoài các quy phạm pháp luật tố tụng hình sự, cho nên thi hành án hình sự còn được điều chỉnh bằng các quy phạm pháp luật khác như hành chính, dân sự, lao động. Bốn là, trong quá trình thi hành, các cơ quan thi hành án tác động trực tiếp tới đối tượng phải thi hành án để họ tự giác thi hành hoặc áp dụng biện pháp buộc họ phải thi hành nghĩa vụ đã được xác định trong bản án, quyết định của Tòa án. Thi hành hình phạt tử hình cũng là một bộ phận của thi hành án hình sự. Bởi lẽ, hình phạt tử hình là một hình phạt trong hệ thống hình phạt được quy định trong BLHS và trên thực tế hình phạt tử hình vẫn được áp dụng trên thực tế ở nước ta hiện nay.

Thi hành hình phạt tử hình cũng có những đặc điểm chung và đặc điểm riêng như thi hành án hình sự.