Chương 1) quy định: “Thủ tục Hải Quan là các công việc mà người khai Hải Quan và công chức Hải Quan phải thực hiện theo quy định của Luật này đối với hàng hóa, phương tiện vận tải. Do tính chất các loại hàng hóa thương mại quốc tế khác nhau và mang nhiều loại hình riêng biệt, nên mỗi loại sẽ có một thủ tục Hải Quan riêng dựa trên những quy trình chung đã được Nhà nước quy định trong các bộ Luật. Thủ tục Hải Quan đối với hàng nhập khẩu là một phần nhỏ trong thủ tục Hải Quan, đây sẽ là quy trình chung dành cho các lô hàng nhập khẩu mà người làm thủ tục Hải Quan và nhân viên Hải Quan phải tuân theo khi thực hiện nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam.2 Đặc điểm của thủ tục hải quan Căn cứ Luật Hải quan số 54/2014/QH13 ngày 23 tháng 6 năm 2014 Điều 1. Phạm vi điều chỉnh 1.
Thông tư này quy định về thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan; thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu. Thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan đối với một số loại hình hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu sau đây thực hiện theo hướng dẫn riêng của Bộ Tài chính: a) Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu bán tại cửa hàng miễn thuế; b) Bưu gửi xuất khẩu, nhập khẩu gửi qua mạng bưu chính và hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh; c) Xăng, dầu; nguyên liệu xăng, dầu xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất; 4 d) Khí và khí dầu mỏ hóa lỏng xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu; nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất và pha chế khí và khí dầu mỏ hóa lỏng; nguyên liệu nhập khẩu để gia công xuất khẩu khí và khí dầu mỏ hóa lỏng. Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu của doanh nghiệp được áp dụng chế độ ưu tiên trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan, khi thực hiện thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan và quản lý thuế theo quy định tại Thông tư này được áp dụng chế độ ưu tiên theo quy định riêng của Bộ Tài chính.3 Vai trò của thủ tục hải quan Kinh tế đối ngoại phát triển thì vai trò của thủ tục Hải Quan càng quan trọng, nó không chỉ giới hạn trong lĩnh vực quản lý hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa mà còn là một trong những công cụ của Nhà nước để bảo vệ lợi ích chủ quyền kinh tế, an ninh quốc gia; bảo hộ, thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển; bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng và tạo nguồn thu ngân sách nhà nước. Ở Việt Nam, cùng với sự phát triển kinh tế trong những năm gần đây thì vai trò của thủ tục Hải Quan ngày càng được chú trọng và đảm nhiệm trọng trách hết sức quan trọng trong hệ thống quản lý kinh tế của đất nước, cụ thể: 1.
Thủ tục Hải Quan được Nhà nước sử dụng như là công cụ để quản lý hành chính đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh. Thực hiện thủ tục Hải Quan chính là thực hiện quyền hành pháp trong lĩnh vực Hải Quan và do cơ quan quản lý hành chính nhà nước thực hiện. Người khai Hải Quan và cán bộ công chức Hải Quan có trách nhiệm phối hợp với nhau và cùng với cơ quan quản lý khác của Nhà nước để thực hiện các nội dung công việc được yêu cầu. Thủ tục Hải Quan được thực hiện theo trình tự quy trình, quy định và liên tục để đảm bảo thông quan nhanh chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu trên cơ sở công khai, minh bạch nhằm đảm bảo tính thống nhất.
Nhà nước sử dụng thủ tục Hải Quan như là công cụ để phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa, ngoại hối, tiền Việt Nam qua biên giới nhằm bảo hộ và thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển, đảm bảo lợi ích của người tiêu dùng, góp phần bảo vệ lợi ích chủ quyền kinh tế và an ninh quốc gia. Nhà nước thông qua thủ tục Hải Quan để thực hiện thu thuế hàng hóa xuất nhập khẩu cũng như các khoản thuế khác có liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu đối với ngân sách nhà nước. Với nhiều nước đang phát triển, thuế thu từ hàng hóa xuất nhập khẩu (đặc biệt là nhập khẩu) đóng góp một tỷ lệ lớn vào tổng số thu thuế nói riêng và ngân sách nói chung, do đó phải đảm bảo nguyên tắc thu đúng, thu đủ, đảm bảo không gây thất thu nguồn thuế, tránh tình trạng hàng nước ngoài xâm nhập thị trường nội địa, bán phá giá… 4. Nhà nước sử dụng thủ tục Hải Quan như là công cụ để thực hiện thống kê hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, giúp Nhà nước thực hiện việc quản lý kinh tế vĩ mô, xây dựng các chính sách hợp lý; làm thông tin đầu vào hệ thống tài khoản quốc gia và cán cân thương mại… 5.
Thủ tục Hải Quan có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình hợp tác, hội nhập của Việt Nam với khu vực và thế giới. Hải Quan không chỉ hoạt động ở cửa khẩu biên giới mà hoạt động dọc biên giới, cả trong nội địa, ở tất cả những nơi có nhu cầu làm thủ tục Hải Quan, giám sát, kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu, không chỉ phối hợp với lực lượng trong nước mà còn phải hợp tác chặt chẽ với các tổ chức Hải Quan quốc tế và khu vực. Hải Quan với vai trò là “người gác cửa nền kinh tế đất nước”, là lực lượng biên phòng trên mặt trận kinh tế. Do vậy, việc thực hiện thủ tục Hải Quan có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu; hoạt động đầu tư, du lịch; hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa; hoạt động giao lưu, hợp tác quốc tế giữa Việt Nam với các quốc gia khác.Những vấn đề cơ bản về tình hình nhập khẩu đối với hải quan 1.1 Khái niệm về nhập khẩu Theo quy định về chế độ và tổ chức quản lý hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu thì hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu phải nhằm phục vụ nền kinh tế trong nước phát triển trên cơ sở khai thác và sử dụng có hiệu quả các tiềm năng và thế mạnh sẵn có về lao động, đất đai và các tài nguyên khác của nền kinh tế, giải quyết công ăn việc làm cho nhân dân lao động, đổi mới trang thiết bị kỹ thuật và quy trình công nghệ sản xuất, thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá đất nước, đáp ứng các yêu cầu cơ bản 6 và cấp bách về sản xuất và đời sống, đồng thời góp phần hướng dẫn sản xuất, tiêu dùng và điều hoà cung cầu để ổn định thị trường trong nước.
Xuất nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế. Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là cả một hệ thống các quan hệ mua bán phức tạp có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm mục tiêu lợi nhuận, thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ổn định và từng bước nâng cao mức sống của nhân dân. xuất nhập khẩu là hoạt động dễ đem lại hiệu quả đột biến nhưng có thể gây thiệt hại lớn vì nó phải đối đầu với một hệ thống kinh tế khác từ bên ngoài mà các chủ thể trong nước tham gia xuất nhập khẩu không dễ dàng khống chế được. Xuất nhập khẩu là việc mua bán hàng hoá với nước ngoài nhằm phát triển sản xuất kinh doanh đời sống.
Song mua bán ở đây có những nét riêng phức tạp hơn trong nước như giao dịch với người có quốc tịch khác nhau, thị trường rộng lớn khó kiểm soát, mua bán quatrung gian chiếm tỷ trọng lớn,đồng tiền thanh toán bằng ngoại tệ mạnh, hàng hoá vận chuyển qua biên giới cửa khẩu, cửa khẩu các quốc gia khác nhau phải tuân theo các tập quán quốc tế cũng như địa phương. Hoạt động xuất nhập khẩu được tổ chức thực hiện với nhiều nghiệp vụ, nhiều khâu từ điều tra thị trường nước ngoài, lựa chọn hàng hoá xuất nhập khẩu, thương nhân giao dịch, các bước tiến hành giao dịch đàm phán, ký kết hợp đồng tổ chức thực hiện hợp đồng cho đến khi hàng hoá chuyển đến cảng chuyển giao quyền sở hữu cho người mua, hoàn thành các thanh toán. Mỗi khâu, mỗi nghiệp vụ này phải được nghiên cứu đầy đủ,kỹ lưỡng đặt chúng trong mối quan hệ lẫn nhau,tranh thủ nắm bắt những lợi thế nhằm đảm bảo hiệu quả cao nhất, phục vụ đầy đủ kịp thời cho sản xuất, tiêu dùng trong nước. Đối với người tham gia hoạt động xuất nhập khẩu trước khi bước vào nghiên cứu, thực hiện các khâu nghiệp vụ phải nắm bắt được các thông tin về nhu cầu hàng hoá thị hiếu, tập quán tiêu dùng khả năng mở rộng sản xuất, tiêu dùng trong nước, xu hướng biến động của nó.
Những điều đó trở thành nếp thường xuyên trong tư duy mỗi nhà kinh doanh xuất nhập khẩu để nắm bắt được. Mặc dù xuất nhập khẩu đem lại nhiều thuận lợi song vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế: 7 Cạnh tranh dẫn đến tình trạng tranh mua, tranh bán hàng xuất nhập khẩu. Nếu không có sự kiểm soát của Nhà nước một cách chặt chẽ kịp thời sẽ gây các thiệt hại khi buôn bán với nước ngoài. Các hoạt động xấu về kinh tế xã hội như buôn lậu, trốn thuế, ép cấp, ép giá dễ phát triển.
Cạnh tranh sẽ dẫn đến thôn tính lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế bằng các biện pháp không lành mạnh như phá hoại cản trở công việc của nhau…việc quản lý không chỉ đơn thuần tính toán về hiệu quả kinh tế mà còn phải chú trọng tới văn hoá và đạo đức xã hội.Đặc điểm của nhập khẩu Xuất-nhập khẩu là hai hoạt động cơ bản cấu thành nên hoạt động ngoại thương. Xuất-nhập khẩu là hoạt động buôn bán diễn ra trên phạm vi ngoài quốc gia.Hoạt động xuất-nhập khẩu phức tạp hơn rất nhiều so với kinh doanh trong nước. Điều này được thể hiện ở chỗ: Thị trường rộng lớn, khó kiểm soát.Chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau như môi trường kinh tế, chính trị, luật pháp… của các quốc gia khác nhau.Thanh toán bằng đồng tiền ngoại tệ, hàng hoá được vận chuyển qua biên giới quốc gia, phải tuân theo những tập quán buôn bán quốc tế. Xuất-nhập khẩu là hoạt động lưu thông hàng hoá, dịch vụ giữa các quốc gia, nó rất phong phú và đa dạng, thường xuyên bị chi phối bởi các yếu tố như chính sách, luật pháp, văn hoá, chính trị, ….